Oruç Reis Pakistan'ın açık deniz sahalarına doğru ilerliyor
Pakistan, yeni ruhsatlandırılan sahalarda yaklaşık 80 milyon dolarlık ilk taahhütlerle desteklenen açık deniz arama çalışmalarını ilerletirken, bir Türk sismik araştırma gemisinin 17-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Karaçi'ye ulaşması bekleniyor. Gemi, şirketlerin Arap Denizi'nin altında petrol ve gaz arayacakları yerleri belirlemelerine yardımcı olmak için jeolojik veri toplayacak.
İçindekiler
- Oruç Reis Pakistan'ın açık deniz sahalarına doğru ilerliyor
- Sondaj öncesinde gemi ne yapacak?
- Ana arama sahasının ortakları kimler?
- Ne kadar yatırım taahhüt edildi?
- Uzun ihale aralığının ardından ne değişti?
- 2019'daki kuyu neden önemli?
- Karaçi'deki hazırlıklarda birçok bakanlık görev alıyor
- Türkiye'nin yurt dışındaki enerji hamlesi
- Arama çalışmaları Pakistan için neleri değiştirebilir?
- Öne çıkanlar
Pakistan Petrol Dairesi, Petrol Bakanı Ali Pervaiz Malik'in hazırlıkları görüşmek üzere İslamabad'da düzenlenen toplantıya başkanlık etmesinin ardından geminin tahmini varış tarihlerini açıkladı. Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Pakistan'a doğru ilerleyen geminin Oruç Reis olduğunu belirtti.
Kampanya, yaklaşık 53.500 kilometrekarelik alanı kapsayan 23 açık deniz arama sahasının ruhsatlandırılmasının ardından başlıyor. Pakistan, yaklaşık 18 yıldır atıl durumda olan yatırım sürecini yeniden başlatarak 2025 Açık Deniz İhale Turu kapsamında 40 saha teklif etmişti.
Petrolünün yaklaşık yarısını ithal eden Pakistan için yerli kaynak arayışı, ithal yakıta yapılan harcamaları azaltmayı hedefleyen hükümetin öncelikleri arasında yer alıyor. Üretime geçilebilmesi için daha ileri jeolojik değerlendirme, sondaj ve geliştirme çalışmaları gerekecek; bu süreç yıllar alabilir.
Petrol Bakanlığı'nın mayıs ayında yayımladığı verilere göre Pakistan, 1947'deki bağımsızlığından bu yana açık denizlerde yalnızca 18 arama kuyusu açtı. Ülkenin açık deniz sahaları yaklaşık 300.000 kilometrekareyi kapsıyor ve bu geniş alanın önemli bir bölümünde sondaj geçmişi oldukça sınırlı.
Pakistan Petrol Bakanı Malik, geminin planlanan varışını Türkiye ile ilişkilerde bir dönüm noktası olarak nitelendirerek gemiyi karşılamayı umduğunu belirtti:
Bu, Pakistan-Türkiye dostluğu için özel bir an. Gemi Karaçi'ye vardığında şahsen karşılamaya çalışacağım.
Sondaj öncesinde gemi ne yapacak?
Oruç Reis, deniz tabanının altındaki kaya oluşumlarının görüntülerini oluşturmak için ses dalgalarından ve geri dönen yankılardan yararlanan sismik araştırmalar yürütecek. Farklı katmanlar sesi farklı biçimlerde yansıttığından uzmanlar, petrol veya doğal gaz barındırabilecek yapıları haritalandırabiliyor.
Arama şirketleri, umut vadeden hedefleri seçmek ve sondaj maliyetinin karşılanmaya değer olup olmadığını değerlendirmek için bu görüntülerden yararlanıyor. Açık deniz sondajı pahalı ekipman ve dikkatli planlama gerektirdiği için daha iyi jeolojik bilgi, şirketlerin yatırımlarını nereye yönelteceklerine karar vermelerine yardımcı olabiliyor.
Araştırma, daha uzun bir sürecin ilk aşaması. Arama kuyularıyla hedefte hidrokarbon bulunup bulunmadığının, ne kadarının çıkarılabileceğinin ve kaynağın ticari açıdan uygulanabilir bir maliyetle üretilip üretilemeyeceğinin sınanması gerekiyor.
Petrol Dairesi geminin tahmini varış tarihlerini açıkladı, ancak araştırmanın ne zaman tamamlanacağına, sondaj takvimine veya olası üretim tarihine ilişkin bilgi vermedi. İlk aşamada, araştırmanın başlaması için gerekli denizcilik, güvenlik ve operasyon düzenlemelerinin hazırlanması gerekiyor.
Ana arama sahasının ortakları kimler?
Türk Petrol Offshore Şirketi (TPOC), Arap Denizi'ndeki Eastern Offshore Indus-C sahasında yüzde 25 paya ve işletmecilik hakkına sahip. TPOC, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'nın (TPAO) bir iştiraki.
En büyük pay, yüzde 35 ile Pakistan Petroleum Limited'e (PPL) ait. Oil and Gas Development Company Limited (OGDCL) ve Mari Energies'in payı ise ayrı ayrı yüzde 20. Üç Pakistanlı şirket, sahanın toplam yüzde 75'ine sahipken Türk ortak operasyonları yürütmekten sorumlu.
İşletmecilik hakkı, ortaklık adına arama çalışmalarını yönetmek anlamına geliyor. İşletmeci, başka bir ortağa kıyasla daha düşük bir mali paya sahip olsa da teknik faaliyetleri yönlendirebilir ve projeyi koordine edebilir.
PPL, önceki iki ve üç boyutlu sismik araştırmalara dayanarak Eastern Offshore Indus-C sahasında 1,5 trilyon ila 2 trilyon fit küp gaz potansiyeli bulunduğunu tahmin ediyor. Daha ileri arama çalışmaları, sahada ne kadar gaz bulunduğunu ve bunun ticari olarak çıkarılıp çıkarılamayacağını ortaya koyacak.
Ne kadar yatırım taahhüt edildi?
Ülke genelindeki açık deniz ihale programı, üç yıl içinde yaklaşık 80 milyon dolarlık ilk arama yatırımı taahhüdü çekti. Program kapsamında açıklanan rakamlara göre projeler sondaj aşamasına ilerlerse yatırımlar 750 milyon ila 1 milyar dolara ulaşabilir.
Bu üst aralık, ilk 80 milyon dolarlık taahhüdün yaklaşık dokuz ila on iki katına karşılık geliyor. Fark, jeolojik incelemeden hedeflerin kuyularla sınanmasına geçişin artan maliyetini yansıtıyor. Nihai harcama, hangi projelerin ilerleyeceğine bağlı olacak.
Yerel enerji şirketlerinin liderlik ettiği dört konsorsiyum, aralarında TPOC'nin de bulunduğu bazı ortaklıklardaki yabancı şirketlerin katılımıyla 23 sahayı aldı. Bu tahsisler, 2025 ihale turunda sunulan 40 sahanın yaklaşık yüzde 58'ini kapsadı.
TPOC'nin Pakistanlı şirketlerle yaptığı anlaşmalar karadaki sahaları da kapsıyor. Şirketin Sukhpur-II'de yüzde 25, Ziarat North'ta ise yüzde 10 payı bulunuyor. Bu paylar ortaklığa, maliyetleri ve işletme gereklilikleri farklı olan hem açık deniz hem de kara arama projelerinde yer alma olanağı sağlıyor.
Açık deniz ruhsatları, Pakistan'ın açıkladığı 300.000 kilometrekarelik açık deniz sahasının yaklaşık yüzde 18'ini kapsıyor. Bu oran, çok daha geniş bir deniz alanı içindeki ruhsatlı sahaların boyutunu gösterirken araştırma ve sonraki sondaj çalışmaları belirli jeolojik hedeflere odaklanacak.
Uzun ihale aralığının ardından ne değişti?
Pakistan, Sindh ve Belucistan açıklarındaki Indus ve Makran havzalarında sahalar sunarak Ocak 2025'te 2025 Açık Deniz İhale Turu'nu başlattı. Hükümet, sektörü yeniden canlandırma kapsamında daha sonra 23 sahayı tahsis etti ve mayıs ayında üretim paylaşım anlaşmaları ile arama ruhsatlarını imzaladı.
Üretim paylaşım anlaşması, şirketlerin petrol araması ve gelecekte elde edilecek üretimi devletle paylaşması için geçerli koşulları belirliyor. Arama ruhsatı ise belirli bir alanda, ruhsat koşullarına tabi olarak arama yapılmasına izin veriyor.
Yenilenen kampanyanın temel aşamaları şöyle:
- Ocak 2025: Pakistan, yaklaşık 18 yıllık aranın ardından 40 açık deniz sahasını ihaleye çıkardı.
- 2025: Hükümet, yaklaşık 53.500 kilometrekarelik 23 sahayı dört konsorsiyuma tahsis etti.
- Mayıs: Pakistan, ihale turunda tahsis edilen sahalar için üretim paylaşım anlaşmaları ve arama ruhsatları imzaladı.
- 17-20 Kasım 2026: Petrol Dairesi, Türk sismik araştırma gemisinin Karaçi'ye ulaşmasını bekliyor.
Yetkililer girişimi, yaklaşık yirmi yılın ardından açık deniz aramalarının yeniden canlandırılması olarak nitelendirdi. Pakistan 2019'da da açık deniz sondajı yaptı; Kekra-1 kuyusu daha sonra terk edildi. Rekabetçi saha tahsislerine verilen uzun ara ve daha yakın tarihteki sondaj girişimi, kampanyanın geçmişinin iki parçası.
2019'daki kuyu neden önemli?
ExxonMobil, Eni ve Pakistanlı enerji şirketlerinin de yer aldığı bir konsorsiyum tarafından Arap Denizi'nde açılan Kekra-1 kuyusu, ticari açıdan uygulanabilir hidrokarbon bulamadı. Konsorsiyum, 2019'da kuyuyu terk etti.
Bu sonuç, yeni ortaklıkların karşı karşıya olduğu mali ve jeolojik belirsizliğe somut bir örnek oluşturuyor. Şirketler umut vadeden bir yapı belirleyip sondaj için ciddi miktarda para harcayabilir; ancak yine de üretimi destekleyecek kadar çıkarılabilir yakıt bulamayabilir.
ABD'li DeGolyer and MacNaughton şirketinin bir havza araştırmasında, Pakistan'ın açık deniz havzalarında henüz keşfedilmemiş önemli hidrokarbon potansiyeli olduğu belirlendi. Planlanan sismik çalışmalar, şirketlerin bu geniş kapsamlı değerlendirmeyi araştırmaya değer belirli sahalara indirgemesine yardımcı olacak.
Pakistan'ın açık deniz sahaları, Umman, Birleşik Arap Emirlikleri ve İran gibi enerji üreten ülkelerin yakınında bulunuyor. Pakistan'daki sahalara yatırım yapan şirketlerin somut kararları, ruhsatlı alanlarındaki jeolojiye ve kendi araştırma ve sondajlarının sonuçlarına bağlı olacak.
Karaçi'deki hazırlıklarda birçok bakanlık görev alıyor
Malik'in başkanlık ettiği toplantıda, geminin varışı ve arama çalışmalarının başlaması için operasyonel, lojistik, denizcilik, güvenlik ve kurumlar arası düzenlemeler gözden geçirildi. Hazırlıkların zamanında tamamlanması için ilgili birimlere yakın koordinasyon içinde çalışma talimatı verildi.
Katılımcılar arasında TPOC'nin proje yöneticisi, petrol müsteşarı ve ek müsteşarı, petrol imtiyazları genel müdürü ile OGDCL, PPL ve Government Holdings Private Limited'in genel müdürleri yer aldı.
Dışişleri, Denizcilik, Savunma ve İçişleri bakanlıklarının temsilcilerinin yanı sıra Yatırım Kurulu, Pakistan Ulusal Hidrografi Ofisi ve Limanlar ve Deniz Taşımacılığı Genel Müdürlüğü temsilcileri de toplantıya katıldı. Katılımları, açık deniz kampanyası için gereken izinleri, seyrüsefer düzenlemelerini, liman hizmetlerini ve güvenlik planlamasını yansıtıyor.
Petrol müsteşarı, ilgili kurumlar arasında koordinasyon çağrısında bulundu. TPOC proje yöneticisi, Pakistanlı yetkililere işbirlikleri için teşekkür ederek projeye güven duyduğunu ifade etti. Malik de arama çalışmalarına hükümet desteği sözü verdi.
Türkiye'nin yurt dışındaki enerji hamlesi
Bayraktar, Pakistan görevini TPAO'nun uluslararası faaliyetlerini satın almalar, birleşmeler ve büyük petrol şirketleriyle ortaklıklar yoluyla genişletme çabasının parçası olarak değerlendirdi. Geminin yolculuğunu İstanbul'da uluslararası medya temsilcileriyle yaptığı toplantıda ele aldı.
Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Bayraktar, Pakistan'daki çalışmaları Türkiye'nin Somali açıklarındaki sondaj faaliyetleriyle birlikte anlattı:
Somali açıklarında sondaj yapmamızın nedeni bu. Pakistan konusunda da çalışmalarımız sürüyor. Sismik araştırma gemimiz Oruç Reis şu anda Pakistan açıklarındaki sulara doğru ilerliyor.
Malik de geminin varışını, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın imzalanmasının ardından Pakistan ile Türkiye arasındaki yakınlaşmayla ilişkilendirdi. Arama projesi, şirket ortaklıkları, teknik çalışmalar ve yatırım taahhütleri aracılığıyla bu işbirliğini enerji sektörüne taşıyor.
Pakistan açısından Türk ortak, Eastern Offshore Indus-C'de operasyon liderliğini ve sismik araştırma gemisine erişimi bir araya getiriyor. TPAO için Pakistan projeleri, Bayraktar'ın sözünü ettiği yurt dışına açılma çabalarına yeni bir saha sunuyor.
Arama çalışmaları Pakistan için neleri değiştirebilir?
Pakistan'ın ithal petrole bağımlılığı, yerli kaynakların keşfedilmesi halinde yakıt alımı için gereken döviz miktarını zamanla azaltabilir. Başarılı gaz aramaları da ülkenin yerli enerji arzını artırabilir.
Malik, girişimin enerji güvenliğine katkı sunacağını ve Türkiye ile enerji işbirliğini güçlendireceğini söyledi. Enerji güvenliği, ülkenin sürdürebileceği bir maliyetle yeterli yakıta güvenilir biçimde erişebilmesi anlamına geliyor.
Faydalar, henüz alınmamış bir dizi karara bağlı. Araştırma sonuçlarının cazip hedefler ortaya koyması, ortakların yeni harcamaları onaylaması ve sondajda ticari geliştirmeyi destekleyecek kaynakların bulunması gerekiyor. Ardından yakıtın çıkarılması ve taşınması için tesisler kurulması gerekecek.
Sıradaki planlı dönüm noktası, geminin 17-20 Kasım tarihleri arasındaki varışı. Kampanyanın ilk somut katkısı, şirketlere nerede ve sondaj yapıp yapmamaya karar verme konusunda daha sağlam bir temel sunacak yeni jeolojik veriler olacak.
Öne çıkanlar
- Petrol Dairesi, bir Türk sismik araştırma gemisinin 17-20 Kasım 2026'da Karaçi'ye ulaşmasını bekliyor; Türkiye'nin enerji bakanı geminin Oruç Reis olduğunu açıkladı.
- Gemi, gelecekteki açık deniz sondajı kararlarına yön vermek üzere jeolojik veri toplayacak.
- TPOC, Eastern Offshore Indus-C'de yüzde 25 pay ve işletmecilik hakkına sahip; kalan yüzde 75 Pakistanlı ortaklara ait.
- Pakistan, yenilenen ihale programı kapsamında yaklaşık 53.500 kilometrekarelik 23 açık deniz sahasını tahsis etti.
- İlk arama yatırımı taahhütleri üç yıl için yaklaşık 80 milyon dolar; projelerin sondaj aşamasına ulaşması halinde daha büyük harcamalar yapılabilir.
- Pakistan, 1947'den bu yana açık denizlerde 18 arama kuyusu açtı; Kekra-1 girişimi 2019'da ticari keşif yapılmadan sona erdi.






