Şiddetli çatışmalarda askerler öldü, ticaret durma noktasına geldi
Yaklaşık 2.600 kilometrelik sınır boyunca gece yaşanan şiddetli çatışmaların ardından Pakistan 23 askerinin öldüğünü, 29'unun yaralandığını; Afgan yetkililer ise dokuz savaşçının öldüğünü ve en az 16 kişinin yaralandığını bildirdi. Çatışmalar, Taliban'ın 2021'de Kabil'de iktidarı ele geçirmesinden bu yana iki komşu ülke arasında yaşanan en ciddi çatışmaydı.
İçindekiler
- Şiddetli çatışmalarda askerler öldü, ticaret durma noktasına geldi
- Çatışma nasıl gelişti?
- Kayıp rakamları ve sahadaki iddialar ne söylüyor?
- Sınır bölgelerinde saatlerce silah sesleri duyuldu
- İhtilaflı sınır kapalı bir güzergâha dönüştü
- Binlerce kamyon beklerken işletmeler zarar hesabı yapıyor
- Pakistan ve Afganistan karşıt görüşlerini ortaya koydu
- TTP anlaşmazlığı ve Pakistan'da artan şiddet
- Hindistan ziyareti bölgeden itidal çağrılarının geldiği döneme denk geldi
- Farklı askerî güçler, çatışmaların yeniden başlaması riskini şekillendiriyor
- Bilinmesi gerekenler
Başlıca sınır kapıları kapatıldı, binlerce yük kamyonu yolda kaldı; bölge halkı saatlerce topçu ateşine ve makineli tüfek seslerine maruz kaldı. Pazar sabahına gelindiğinde karşılıklı ateş büyük ölçüde durmuştu. Ancak yerel yetkililer, Pakistan'ın Kurram bölgesinin bazı kesimlerinde aralıklı silah sesleri duyulduğunu bildirdi.
Çatışmalar, hafta başında Kabil'de ve Afganistan'ın doğusundaki bir pazarda Pakistan hava saldırıları düzenlendiğine ilişkin haberlerin ardından geldi. Pakistan bu saldırıları kamuoyu önünde doğrulamamıştı. Afgan yetkililer, sonrasında Pakistan mevzilerine düzenledikleri saldırıları Afgan topraklarının ihlal edilmesine karşılık olarak nitelendirdi. Pakistan ise Afgan ateşini nedensiz bir saldırı olarak tanımladı.
İki hükümet de karşı tarafın kabul ettiğinden çok daha ağır kayıplar verdirdiğini öne sürdü. Pakistan ordusu, 200'den fazla Afgan Talibanı mensubu ve müttefik savaşçının öldürüldüğünü açıkladı. Afgan yetkililer bu açıklamayı reddederek güçlerinin 58 Pakistan askerini öldürdüğünü iddia etti. Sınır karakollarının ele geçirildiği ya da imha edildiğine ilişkin karşılıklı iddialar da bağımsız olarak doğrulanamadı; çünkü dağlık sınır bölgesine erişim kısıtlıydı.
Afgan yetkililer, Katar ve Suudi Arabistan'ın çağrılarının ardından operasyonlarının gece yarısı sona erdiğini söyledi. İran da itidal çağrısında bulundu. 15 Ekim 2025 itibarıyla çatışma, henüz çözüme kavuşmamış birçok anlaşmazlığı bir araya getirmişti: Pakistan içindeki militan saldırıları, Afganistan'ın topraklarına yönelik saldırılara itirazı, sınır geçişlerine getirilen kısıtlamalar ve Taliban'ın yeniden iktidara gelmesinden bu yana giderek gerilen ilişkiler.
Çatışma nasıl gelişti?
Afgan yetkililer, hafta başında Pakistan'ı hava sahalarını ihlal etmek ve sivil hedefleri vurmakla suçladı. Karşılık vereceklerini açıkladılar. İki ülkeden yetkililere göre Afgan askerleri cumartesi gecesi geç saatlerde, birden fazla noktada Pakistan sınır karakollarına ateş açtı.
Pakistan, güçlerinin silah ve topçu ateşiyle karşılık verdiğini ve sınırın öte tarafındaki Taliban mevzilerine saldırılar düzenlediğini söyledi. Ordu ayrıca hava gücü ve kara baskınlarının kullanıldığını bildirdi. İki hükümet de egemenliklerini, yani kendi toprakları üzerindeki yetkilerini savunduklarını ve saldırılarında sivil kayıpları önlemeyi amaçladıklarını söyledi.
- Hafta başında: Kabil'de ve Afganistan'ın doğusundaki bir pazarda Pakistan hava saldırıları düzenlendiğine ilişkin haberler çıktı. Pakistan bunları kamuoyu önünde doğrulamadı.
- Cumartesi gecesi geç saatlerde: Afgan güçleri Pakistan sınır mevzilerine ateş açtı; Pakistan da sınırın öte tarafına ateş, topçu ve hava saldırılarıyla karşılık verdi.
- Gece yarısı: Afgan yetkililer, Katar ve Suudi Arabistan'ın çağrıları üzerine misilleme operasyonunu durdurduklarını söyledi.
- Pazar sabahına gelindiğinde: Kurram'ın bazı kesimleri de dahil olmak üzere kimi bölgelerde aralıklı ateş sürse de çatışmaların çoğu durmuştu.
Pakistanlı liderler, Afganistan topraklarından başlatılan saldırıları nedensiz olarak kınadı. Taliban yönetimi ise Afgan hava sahasına yönelik tekrarlanan ihlallere karşılık verdiğini söyledi ve yeni ihlallerin daha güçlü bir karşılık bulacağı uyarısında bulundu.
Kayıp rakamları ve sahadaki iddialar ne söylüyor?
Pakistan ordusu kendi kayıplarını 23 ölü ve 29 yaralı olarak açıkladı; Afgan yetkililer ise 58 Pakistan askerini öldürdüklerini iddia etti. Afgan yetkililer kendi saflarında dokuz savaşçının öldüğünü, en az 16 kişinin yaralandığını bildirdi. Pakistan ise Afgan Talibanı mensubu ve müttefiki 200'den fazla savaşçının öldüğünü öne sürdü.
Afgan yetkililer, güçlerinin sınır bölgesindeki birkaç Pakistan ordu karakolunu ele geçirdiğini ya da imha ettiğini ve çok sayıda mevziyi aldığını veya etkisiz hâle getirdiğini söyledi. Pakistan, saldırıları püskürttüğünü, Taliban mevzilerini imha ettiğini ve sınır boyunca eğitim alanlarını vurduğunu bildirdi.
Karşı tarafın kayıplarına ilişkin iddialar da sınır altyapısındaki hasara dair açıklamalar da bağımsız olarak doğrulanmadı. Erişimin kısıtlı olması nedeniyle yıkımın gerçek boyutunu belirlemek günler sürebilir.
Sınır bölgelerinde saatlerce silah sesleri duyuldu
Güney Veziristan'daki Angoor Adda, Bajaur, Kurram, Dir, Chitral ve Bahram Chah'da çatışmalar yaşandığı bildirildi. Bu noktaların geniş bir alana yayılması, çatışmanın tek bir kontrol noktasıyla sınırlı kalmayıp sınırın hassas kesimlerinin birkaçını birden kapsadığını gösterdi.
Pakistan'ın Kurram bölgesinde yaşayanlar, topçu ateşinin ve makineli tüfek seslerinin gece boyunca sürdüğünü anlattı. Bazı aileler daha güvenli yerlere taşınırken, bazıları ateş hafifleyene kadar evlerinden çıkmadı. Sınırın iki yakasındaki vadilerde ağır silahların sesi yankılandı.
Kurram sakini Shabbir Khan, bombardımanın ne kadar sürdüğünü şöyle anlattı:
Çatışma saatlerce hiç ara vermeden sürdü,
Afganistan'ın Kunar vilayetinde yaşayan Aziz Sayar, akşam geç saatlerde ateş yoğunlaşırken ailelerin yaşadığı korkuyu şöyle anlattı:
Gece boyunca yankılanan kurşun sesleri çocuklarımızı korkudan çığlık attırdı,
Afgan savunma yetkilileri, bölgesel ortakların durdurulması yönündeki çağrılarının ardından operasyonun gece yarısı sona erdiğini söyledi. Buna rağmen Pakistanlı yetkililer pazar günü birkaç noktada aralıklı ateş açıldığını bildirdi. Çatışmaların genel olarak azalması, çatışma bölgesine yakın topluluklar için dışarı çıkmanın güvenli olup olmadığı konusundaki belirsizliği gidermedi.
İhtilaflı sınır kapalı bir güzergâha dönüştü
Pakistan, Torkham ve Chaman'daki başlıca ticari ve yaya geçişlerini, ayrıca Kharlachi, Angoor Adda ve Ghulam Khan'daki daha küçük kapıları kapattı. Kısa sürede alınan bu karar trafik akışını durdurdu; yolcular ve işletmeler ticaret ve aile ziyaretleri için ihtiyaç duydukları yolculukları yapamaz hâle geldi.
Sınır, Durand Hattı olarak biliniyor. 1893'te İngilizler tarafından çizilen hat, aşiret topraklarından ve sarp dağlardan geçiyor. Pakistan burayı uluslararası sınır olarak kabul ederken Afgan hükümetleri hattı resmen hiçbir zaman tanımadı.
Bu anlaşmazlık, sınır çitleri ve kontrol noktalarının konumları konusunda tekrar tekrar gerilime yol açtı. On yıllarca süren savaşın yanı sıra savaşçıların ve kaçakçıların hareketliliği de sınırdaki istikrarsızlığı artırdı.
Binlerce kamyon beklerken işletmeler zarar hesabı yapıyor
İki ülke arasındaki en işlek geçiş olan Torkham'da kapanma nedeniyle binlerce yük kamyonu yolda kaldı. Taze ürün, ilaç ve tüketim malları taşıyan araçlar beklerken sürücüler ve tüccarlar zararlarını hesapladı.
Sınır hattındaki işletmeler düzenli geçişlere bağımlı. Kapanma, malların teslimatını ve bunların taşınmasıyla satışından elde edilen geliri kesintiye uğratıyor. Karşı tarafta akrabaları bulunan yolcular da gecikmeler ve belirsizlikle karşı karşıya kaldı.
İşletme sahipleri, kısa süreli bir duraksamanın bile etkilerinin giderilmesinin haftalar alabileceği uyarısında bulundu. Trafik yeniden başladığında biriken kamyonlar ve geciken teslimatlar tedarik zincirlerinde aksaklık yaratmayı sürdürüyor. Her ek kapanma günü, zaten kırılgan durumdaki bölge ekonomisi ve sınır topluluklarının geçim kaynakları üzerindeki baskıyı artırıyor.
Pakistan ve Afganistan karşıt görüşlerini ortaya koydu
Pakistan ordusu, Afganistan topraklarının Pakistan'a yönelik saldırıların planlanması ve düzenlenmesi için kullanılmasına müsamaha göstermeyeceğini söyledi. Güvenlik bilgilendirmelerinde sınırın öte tarafındaki düşman mevzilerine saldırılar düzenlendiği ve çok sayıda savaşçının öldürüldüğü belirtilirken, sivillerin zarar görmesini sınırlamaya yönelik çabalar vurgulandı.
Pakistan ordusunun baş sözcüsü Ahmad Sharif, Pakistan'a düşman militanların Afganistan'dan faaliyet gösterdiğini söyledi:
Afganistan, Pakistan'a karşı operasyonlar için bir üs olarak kullanılıyor ve buna dair kanıtlar mevcut,
Taliban yönetimi Pakistan'ın açıklamasını reddederek Afganistan'ın egemenliğinin ihlal edilmesine karşı uyarıda bulundu. Hükümetin baş sözcüsü Zabihullah Mujahid, Afganistan'daki durumun kontrol altında olduğunu söyledi ve gece düzenlenen saldırıları ulusal toprakların savunulması olarak nitelendirdi:
Afganistan topraklarının hiçbir yerinde herhangi bir tehdit yok. İslam Emirliği ve Afganistan halkı topraklarını savunacak, kararlı ve bu savunmaya bağlı kalacaktır,
Taliban hükümetinin bir diğer sözcüsü Hamdullah Fitrat, Kabil'in hava sahasına ya da sınırlarına yönelik ihlallere karşılık vereceğini söyledi:
Afganistan'ın hava sahasını ve sınırlarını savunma hakkı vardır; hiçbir saldırı karşılıksız kalmayacaktır,
Dolayısıyla iki hükümet de eylemlerini meşru müdafaa olarak çerçeveledi. Pakistan, Afganistan topraklarından örgütlendiğini söylediği saldırılara odaklanırken Afgan yetkililer, Pakistan'ın Afganistan içindeki askerî eylemlerini öne çıkardı. Bu karşıt açıklamalar, ateşin büyük bölümü durmuş olsa da temel güvenlik anlaşmazlığını çözümsüz bıraktı.
TTP anlaşmazlığı ve Pakistan'da artan şiddet
Tehreek-e Taliban Pakistan (TTP), ilişkilerin kötüleşmesinin merkezinde yer alıyor. Aşırılıkçı grup Pakistan devletini hedef alıyor. İslamabad, örgütün liderlerinin Afganistan'da barındığını ve saldırıları planlamak ve gerçekleştirmek için Afgan topraklarını kullandığını söylüyor.
Afgan yetkililer bu suçlamayı reddediyor ve yabancı militanların kendi topraklarında faaliyet göstermesine izin vermediklerini söylüyor. Taliban'ın iktidarı ele geçirerek eski müttefikleri güvenlik konusunda giderek daha fazla karşı karşıya gelen komşulara dönüştürdüğü 2021'den bu yana anlaşmazlık derinleşti.
Bağımsız izleme kuruluşları, yılın ilk dokuz ayında Pakistan'da 2.400'den fazla kişinin öldüğünü kaydetti; bunların çoğu sınır vilayetlerindeki saldırılarla bağlantılıydı. Pakistanlı yetkililer, güvenlik güçlerine yönelik pusu ve bombalı saldırılardaki artışın son dönemde sınırın öte tarafında düzenlenen operasyonlara yol açtığını söyledi.
Kabil bu operasyonları egemenliğinin ihlali olarak görüyor. Pakistan ise bunları sınırın öte tarafından kaynaklanan tehditlere karşılık olarak sunuyor. Siviller açısından bu anlaşmazlık, Pakistan içindeki şiddetin Afganistan'daki saldırılarla, ardından da Pakistan mevzilerine yönelik misilleme ateşiyle devam edebilmesi anlamına geliyor.
Pakistan'da yaşayan Afganlar başka bir gerilim kaynağıyla da karşı karşıya. İslamabad, belgesiz çok sayıda Afganı sınır dışı etme kararı aldı ve son aylarda on binlerce kişiyi sınırın öte tarafına gönderdi. İnsani yardım kuruluşları, ani ve kitlesel nüfus hareketlerinin ekonomik güçlüklerle zaten mücadele eden Afgan toplulukları üzerindeki baskıyı artırdığı uyarısında bulunuyor.
Sınır kapılarının son kapanması, bu nüfus hareketlerine ek olarak yasal seyahat ve ticaretin önüne de engeller koyuyor. Her iki ülkede de yakınları bulunan aileler, hem daha sıkı hareket kısıtlamalarıyla hem de sınır çevresindeki güvenliğe ilişkin belirsizlikle baş etmek zorunda.
Hindistan ziyareti bölgeden itidal çağrılarının geldiği döneme denk geldi
Çatışmalar, Taliban dışişleri bakanı Amir Khan Muttaqi'nin Hindistan'a gerçekleştirdiği nadir ziyaretle aynı döneme denk geldi. Hindistan, ilişkileri geliştireceğini açıkladı. Hindistan ile Pakistan arasındaki uzun süreli rekabet nedeniyle bu gelişme İslamabadlı yetkilileri rahatsız etti.
Pakistanlı yetkililer, güçleriyle savaşan bazı grupların dışarıdan destek aldığını da öne sürdü. Afgan yetkililer bu iddiaları reddediyor. Pakistan'ın, fırsatçı bir tırmanmaya karşı önlem olarak Hindistan sınırı yakınındaki bazı birliklerini yüksek alarma geçirdiği bildirildi.
Katar, Suudi Arabistan ve İran, Pakistan ile Afganistan'a gerilimi azaltma çağrısında bulundu. Afgan yetkililer, Katar ve Suudi Arabistan'ın çağrılarının ardından operasyonları gece yarısı durdurduklarını söyledi. Bu çağrılar, şiddetli çatışmaların ardından diplomatik bir fırsat yarattı.
İki hükümetin de güven duyduğu ortakların arabuluculuğu, sınır kapılarının yeniden açılmasına ve yeni çatışma riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir. Ordular arasında doğrudan iletişimin yeniden kurulması, olayların hızla ele alınmasını ve yerel bir çatışmanın daha geniş çaplı bir savaşa dönüşme olasılığının azaltılmasını sağlayabilir.
Farklı askerî güçler, çatışmaların yeniden başlaması riskini şekillendiriyor
Pakistan modern bir hava kuvvetine ve Afganistan'ın büyük bölümünde saldırı düzenleme kapasitesine sahip. Taliban güçleri ise sınır yakınındaki kara mevzilerinden ve Pakistan içindeki sempatizan militan ağları üzerinden baskı kurabilme imkânından güç alıyor.
Bu farklı kabiliyetler, tarafların önündeki seçenekleri belirliyor. Pakistan, sınırın öte tarafına maliyet yüklemek için hava gücü ve topçu kullanabilir. Afgan güçleri ise hızlı baskınlar düzenleyebilir ve sınır karakollarını yıpratmak için sarp araziden yararlanabilir.
Afganistan içinde yeniden hava ya da insansız hava aracı saldırıları düzenlenmesi, misilleme ateşinin yeniden başlaması açısından ciddi risk taşır. Yeni bir çatışma, yakındaki toplulukları tekrar tehlikeye atar ve her hükümetin diğerinin askerî eylemine karşılık verdiği bir döngüyü derinleştirebilir.
Buna rağmen iki hükümet de daha geniş çaplı bir savaştan kaçınmaya çalışıyor görünüyordu. Afgan yetkililer gece yarısı operasyonların durduğunu açıkladı, sınır kapıları ele geçirilmek yerine kapatıldı ve bölge hükümetleri kamuoyu önünde itidal çağrısı yaptı. Bu gelişmeler, yeni adımlar atmadan önce duraklama çabasına işaret ediyordu.
Öncelikli meseleler hâlâ somut: Sınır kapıları yeniden açılabilecek mi, askerî iletişim kanalları yeni olayları yönetebilecek mi ve iki hükümet TTP anlaşmazlığını diyalog ve sahada doğrulanabilir adımlarla ele alabilecek mi? Bu konularda ilerleme sağlanmadığı sürece sınır hattındaki tüccarlar, yolcular ve aileler yeni bir ani kapanma ya da gece boyunca sürecek topçu ateşi riskiyle karşı karşıya kalacak.
Bilinmesi gerekenler
- Pakistan 23 askerinin öldüğünü, 29'unun yaralandığını bildirdi. Afgan yetkililer dokuz savaşçının öldüğünü, en az 16 kişinin yaralandığını açıkladı.
- Pakistan, karşı taraftan 200'den fazla savaşçının öldürüldüğünü öne sürdü; Afgan yetkililer ise 58 Pakistan askerinin öldürüldüğünü iddia etti. Düşman kayıplarına ve imha edilen karakollara ilişkin iddialar doğrulanmadı.
- Çatışmalar, hafta başında Kabil'de ve Afganistan'ın doğusundaki bir pazarda Pakistan hava saldırıları düzenlendiğine ilişkin haberlerin ardından geldi. Pakistan bu saldırıları kamuoyu önünde doğrulamamıştı.
- Afgan güçleri cumartesi gecesi geç saatlerde Pakistan'ın sınır mevzilerine saldırdı. Pakistan ateş, topçu, hava gücü ve kara baskınlarıyla karşılık verdi.
- Torkham, Chaman, Kharlachi, Angoor Adda ve Ghulam Khan kapatıldı; binlerce yük kamyonu yolda kaldı ve seyahatler aksadı.
- Afgan yetkililer, Katar ve Suudi Arabistan'ın çağrıları üzerine operasyonların gece yarısı durduğunu söyledi. İran da itidal çağrısında bulundu.
- Pakistan, TTP'nin saldırılar düzenlemek için Afganistan topraklarını kullandığını öne sürüyor. Afgan yetkililer yabancı militanların orada faaliyet göstermesine izin verdiklerini reddediyor.
- Çatışma, Taliban dışişleri bakanı Amir Khan Muttaqi'nin Hindistan ziyaretine ve Hindistan'ın ilişkileri geliştireceği açıklamasına denk geldi.
- Pazar sabahına gelindiğinde ateşin büyük bölümü durmuştu; ancak aralıklı çatışmalar ve çözüme kavuşmamış güvenlik anlaşmazlıkları sınır topluluklarını risk altında bırakıyordu.






