Sivillere Yönelik Saldırılar Sürerken Myanmar Soruşturmacıları Askeri Hava Saldırılarının ve Seçim İhlallerinin İzini Sürüyor

11 dakikalık okuma
Myanmar Investigators Trace Military Airstrikes and Election Abuses as Civilian Attacks Continue

Soruşturmacılar sivillere yönelik saldırıların arkasındaki birlikleri belirledi

Birleşmiş Milletler soruşturmacıları, sivillere yönelik hava saldırılarının arkasındaki bazı Myanmar askeri birliklerini ve komuta yapılarını belirleyerek soruşturmalarını yıkımı belgelemekten olası cezai sorumluların tespitine doğru genişletti. 2025 Temmuz'undan 2026 Haziran'ına kadar olan dönemi kapsayan ve 11 Ağustos 2026'da yayımlanan sekizinci yıllık raporları, ordunun Aralık 2025 ve Ocak 2026'da seçimler düzenlemesinden önce saldırıların yoğunlaştığını, oy verme işleminin sona ermesinden sonra da şiddetin sürdüğünü anlatıyor.

İçindekiler
  1. Soruşturmacılar sivillere yönelik saldırıların arkasındaki birlikleri belirledi
  2. Hava saldırısı taktikleri uyarı süresini nasıl kısaltıyor?
  3. Seçim eleştirisi ceza konusu oldu
  4. İşkence soruşturmaları ordunun ötesine uzanıyor
  5. Rakhine'deki saldırılar daha önce yerinden edilmiş kişileri vuruyor
  6. Sagaing ve Karen'den gelen haberlerde başka bombardımanlar anlatılıyor
  7. Yeni göç dalgası Rohingyaların dönüşünü zorlaştırıyor
  8. Farklı can kaybı rakamları farklı kayıpları ölçüyor
  9. Deliller mahkemelere ulaşıyor, ancak kararlar ayrı
  10. Öne Çıkanlar

Myanmar Bağımsız Soruşturma Mekanizması (IIMM), evlere, okullara, sağlık kuruluşlarına, dini yapılara ve yerinden edilmiş kişilerin kamplarına kasıtlı saldırıları belgelediğini belirtiyor. Soruşturmaları ayrıca ordu ve onunla bağlantılı güçler tarafından gerçekleştirilen keyfi gözaltı, işkence ve cinsel şiddetin yanı sıra onlara karşı savaşan silahlı grupların işlediği iddia edilen ağır suçları da kapsıyor.

Mekanizma, resmi 2026 raporundan alıntılarda soruşturmacıların hava saldırılarından sorumlu bazı birlikleri belirlediğini ve bu birliklerin komuta yapılarını incelediğini doğruluyor. Ayrıca seçimleri eleştirmeyi suç sayan 2025 tarihli yasayla bağlantılı gözaltı suçlarına ve gözaltındaki kadınlara ve kız çocuklarına yönelik üreme sağlığıyla ilgili şiddet iddialarına ilişkin soruşturmalarda ilerleme kaydedildiğini bildiriyor.

Bulgular, 750'den fazla tanık anlatımının yanı sıra fotoğraf, video, adli delil ve uydu görüntüleri de dahil 1.600'den fazla kaynaktan elde edilen bilgilere dayanıyor. Bunlar soruşturma bulgularıdır, ceza mahkumiyeti değildir. Mekanizma sanıkları kendisi yargılamak yerine mahkemeler için delil topluyor ve muhafaza ediyor.

IIMM Başkanı Nicholas Koumjian, bu çalışmaların ardındaki insani acıyı şöyle anlattı:

Topladığımız her delilin ardında, hayatları bu suçlar yüzünden altüst olmuş insanlar var.

Delilleri muhafaza etmekle hüküm almak arasındaki fark önem taşıyor: Bir birliği belirlemek ya da emirlerin izini sürmek bir dava oluşturulmasına yardımcı olabilir; ancak sorumluluğu yürürlükteki hukuka göre yine de bir mahkemenin değerlendirmesi gerekir.

Reklam

Hava saldırısı taktikleri uyarı süresini nasıl kısaltıyor?

Soruşturmada, ordunun paramotor, otojir ve insansız hava araçlarından alçak irtifadan güdümsüz patlayıcı bırakma yöntemini giderek daha fazla kullandığı anlatılıyor. Paramotor, motorlu yamaç paraşütüdür; otojir ise rotoru hava akımıyla dönen küçük bir hava aracıdır. Bu araçlar, geleneksel savaş uçaklarından daha ucuz ekipmanlarla saldırı düzenlenmesine olanak sağlıyor.

Soruşturmacılar, Sagaing Bölgesi'nin kuzeyinde paramotor pilotlarının hedeflere ulaşmadan önce motorlarını kapattığı iddialarını inceliyor. Bir yerleşim yerine sessizce süzülmek, sakinlere kaçmaları ya da sığınmaları için çok az zaman bırakabilir. İddialar, soruşturulan belirli olaylarla ilgili; her saldırının bu yöntemle yapıldığına ilişkin bir bulgu değil.

IIMM ayrıca ilk saldırının ardından ikinci bir saldırının düzenlendiği ve görünüşe göre ilk müdahale ekiplerinin, yaralılara yardım edenlerin ya da kaçmaya çalışan sivillerin hedef alındığı tekrarlanan saldırıları da anlatıyor. Bu tür saldırılar tehlikeyi ilk patlamanın ötesine taşıyabilir ve yardım edenleri daha fazla zarara açık hale getirebilir.

Soruşturmacılar hem kullanılan mühimmatları hem de hava saldırısı emirlerinin nasıl verildiğini inceledi. Bu çalışma, saldırı yerlerinden elde edilen fiziksel delilleri sorumlu askeri yapılarla ilişkilendiriyor. Resmi alıntılarda belirlenen birliklerin ya da komutanların adları verilmiyor ve raporlama dönemi boyunca düzenlenen hava saldırılarının tam sayısı belirtilmiyor.

Seçim eleştirisi ceza konusu oldu

Hava saldırılarındaki artış, Aralık 2025 ve Ocak 2026 seçimleri çevresindeki baskılarla aynı dönemde yaşandı. Ordunun desteklediği bir parti, Batılı hükümetler ve hak örgütlerinin özgür ve adil olmadığı gerekçesiyle reddettiği seçimi kazandı. Min Aung Hlaing daha sonra cumhurbaşkanı oldu.

IIMM, seçimleri eleştirmeyi suç sayan 2025 tarihli bir yasayla bağlantılı gözaltı vakalarını soruşturuyor. Bildirilen cezalar 20 yıla kadar hapis ya da ölüm cezasına ulaşıyor. Haberlerde anlatılan vakalar arasında, eleştirel çevrimiçi yorumlar yapan ya da oylamaya karşı çıkan broşürler dağıtan kişilerin cezalandırılması da bulunuyor.

Dolayısıyla seçimler soruşturmada iki ayrı açıdan yer alıyor: hava saldırılarının yoğunlaştığı dönemin odağında ve eleştirmenlerin tutuklanmasında kullanılan bir yasanın konusu olarak. Zamanlama, tek başına, her saldırının ya da gözaltının ardındaki nedeni ortaya koymuyor.

Soruşturmacılar, oy verme işleminin ocak ayında sona ermesinden sonra da saldırıların sürdüğünü söylüyor. Sagaing, Rakhine ve Karen Eyaleti'ndeki saldırılara ilişkin ekim ayı anlatımları, yıllık raporun Temmuz 2025-Haziran 2026 döneminin dışında kalıyor. Bunlar, raporda zaten değerlendirilmiş olaylar değil, daha sonra bildirilen vakalar olarak ele alınmalı.

Reklam

İşkence soruşturmaları ordunun ötesine uzanıyor

Mekanizma, ordunun kontrolündeki tesislerde keyfi gözaltı, fiziksel ve cinsel işkence ile ölümlere ilişkin kapsamlı deliller topladı. Resmi rapor alıntılarında, gözaltındaki kadınlara ve kız çocuklarına yönelik üreme sağlığıyla ilgili şiddet iddiaları da yer alıyor. Bu ifade, üreme sağlığını ya da özerkliğini etkileyen şiddeti anlatıyor; alıntılarda münferit vakalarda iddia edilen eylemlerin ayrıntıları belirtilmiyor.

Delillerin çoğu ordu ve müttefik milislerle ilgili olsa da soruşturmacılar muhalif silahlı grupların işlediği öne sürülen suçları da inceliyor. Bunlar arasında çatışmayla bağlantılı cinsel şiddet iddiaları da bulunuyor.

Soruşturma, Rakhine Eyaleti'nin büyük bölümünü kontrol eden ve orduyla savaşan Arakan Ordusu üyelerini de kapsıyor. Bildirilen iddialar arasında Rohingya kadınlara yönelik tecavüz ve diğer cinsel şiddet vakaları, yargısız infazlar, çocukların silah altına alınması ve camilerin yıkılması yer alıyor.

Resmi alıntılarda, Rohingya, Rakhine ve diğer toplulukları etkileyen keyfi gözaltı, zorla yerinden etme ve insani yardıma getirilen kısıtlamalara yönelik soruşturmaların genişletildiği belirtiliyor. İddia edilen failler arasında Arakan Ordusu üyeleri de açıkça sayılıyor. Birden fazla tarafın soruşturulması, bu tarafların eylemlerinin, ihlallerin boyutunun ya da sorumluluklarının aynı olduğu anlamına gelmiyor. Her iddia kendi delilleriyle değerlendirilmelidir.

Ordu, yıllık soruşturmaya ya da Rakhine'de ağustos ayında düzenlendiği bildirilen saldırılara ilişkin ayrı iddialara hemen yanıt vermedi. Daha önce yalnızca meşru askeri hedeflere saldırdığını savunmuş ve direniş güçlerini terörizmle suçlamıştı. Bu açıklamalar, soruşturmacıların sivillerin hedef alındığına ilişkin bulgularını ortadan kaldırmıyor.

Rakhine'deki saldırılar daha önce yerinden edilmiş kişileri vuruyor

Arakan Ordusu, Rakhine'deki üç ilçede düzenlenen askeri hava saldırılarında 1-11 Ağustos arasında yaklaşık 20 sivilin öldüğünü ve 22 kişinin yaralandığını söyledi. Bildirilen saldırılardan birinde sekiz uçağa kadar kullanıldığı ve saldırının yaklaşık bir saat sürdüğü belirtildi. Bu rakamlar çatışmanın taraflarından birine atfediliyor ve bağımsız olarak doğrulanmış toplamlar olarak sunulmuyor.

Daha sonraki haberlerde ekim ayında Ponnagyun ilçesindeki yerinden edilmiş kişilerin kamplarına saldırılar düzenlendiği anlatılıyor. Bir anlatıma göre iki saldırıda toplam sekiz kişi öldü, 13 kişi yaralandı: pazar günü altı kişi öldü, 11 kişi yaralandı; pazartesi sabahı ise iki kişi öldü, iki kişi yaralandı. Başka bir haberde de en az sekiz ölüm bildiriliyor; ancak bu haberin anlatımında pazar günkü saldırıda altı kişinin, ayrı bir Y12 uçağı saldırısında ise bir kişinin öldüğü belirtiliyor. Bu dağılım, haberdeki toplam ölüm sayısının tamamını açıklamıyor.

Ponnagyun Gençlik Derneği sözcüsü Kyaw Win Tun, iki kamptaki sakinleri şöyle anlattı:

Oradaki herkes yerinden edilmiş bir sivil.

Rakhine'li yazar ve yardım çalışanı Wai Hun Aung, kampların çatışmaların sürdüğü bölgeden uzakta olduğunu söyledi. Saldırıların ayrıntıları bağımsız olarak doğrulanmadı ve hükümet sözcüsü hemen yorum yapmadı.

Komşu Kyauktaw'da 28 Eylül'de bir pazarın yakınında düzenlendiği bildirilen saldırıda 50 kişinin öldüğü, en az 58 kişinin yaralandığı belirtildi. Ayrı bir haberde, kesin tarih verilmeden Rakhine'deki bir pazar saldırısında aynı can kaybı ve yaralı sayısı bildiriliyor; bu nedenle rakamlar iki ayrı olayın kanıtı olarak toplanmamalı. Haberlerde ayrıca Mrauk U'daki bir hastaneye aralık ayında düzenlenen saldırıda en az 30 kişinin öldüğü anlatılıyor.

Reklam

Sagaing ve Karen'den gelen haberlerde başka bombardımanlar anlatılıyor

Sagaing'de 11 ve 12 Ekim'deki saldırılara ilişkin haberlerde, Shwebo ilçesinin Seikkhun köyündeki manastır yerleşkesinin üç kez bombalandığı, ardından Wetlet ilçesindeki dört köye 30 saldırı düzenlendiği anlatılıyor. Bir haberde iki gün boyunca en az beş sivilin öldüğü, 23 kişinin yaralandığı belirtiliyor.

Ekim ayındaki manastır saldırıları, altı kişinin öldüğü ve yaklaşık 21 kişinin yaralandığı başka bir haberde de anlatıldı. Her iki haber de manastırda iki kişinin öldüğü ve sekiz kişinin yaralandığı konusunda aynı bilgiyi veriyor. Görüş ayrılığı Wetlet'teki can kayıplarıyla ilgili. Sakinler, Wetlet saldırıları sırasında çatışma yaşanmadığını bildirdi.

Manastırda yerinden edilmiş siviller ve yaşlılar barınıyordu. Budist öğretmen Mahasi Sayadaw'ı anmak için inşa edilen yapıların yıkıldığı bildirildi; ancak yerleşkenin ne ölçüde hasar gördüğüne ilişkin anlatımlar farklılık gösteriyor. Myaung ilçesinde bir manastıra 21 Ağustos'ta düzenlendiği bildirilen ayrı bir saldırıda 15 kişi öldü.

Karen Eyaleti'nin kuzeyindeki Kawkareik ilçesinde yerel kaynaklar ve direniş savaşçıları, 6-8 Ekim tarihleri arasında savaş uçakları, Y12 uçakları ve silahlı insansız hava araçlarının katıldığı üç günlük saldırıları anlattı. 8 Ekim sabahı en az 50 bomba atıldığı, 7 Ekim'de ise Kwimaungtaing köyüne 500 librelik bir bombanın isabet ettiği bildirildi.

Eylül 2025'ten bu yana 2.000'den fazla kişinin yerinden edildiği bildirildi. Bombardıman yoğunlaşmadan önce birçok köylünün kaçması, can kaybı ve yapılardaki hasarın değerlendirilmesini güçleştirdi. Bu sonraki anlatımlarda, IIMM'nin incelediği saldırılara benzer uçaklar ve sivil alanlar yer alıyor; ancak bu ayrıntılar, yıllık soruşturmanın doğrulanmış bulguları olarak kabul edilemez.

Yeni göç dalgası Rohingyaların dönüşünü zorlaştırıyor

Rakhine'deki şiddet, Bangladeş'e doğru yeni bir göç dalgasına da yol açıyor. Haberlerde aktarılan BM verilerine göre, 2024 başından bu yana Bangladeş'e gelen Rohingyaların sayısı 154.000'i aştı. Ardı ardına gelen zulüm ve yerinden edilme dalgalarının ardından Cox's Bazar'daki kamplarda 1,2 milyondan fazla Rohingya yaşıyor.

Ağustos 2017'de başlayan askeri harekattan 720.000'den fazla kişi kaçtı. Bildirilen eşik değerler esas alındığında, daha yakın tarihli geliş sayısı önceki kitlesel göçün yaklaşık beşte birine denk geliyor. Bu rakamlar farklı dönemleri kapsıyor; halen yerinden edilmiş kaç kişi bulunduğunun kesin ölçüsü olarak değerlendirilmemeli.

Koumjian, Bangladeş'e yaptığı altı günlük ziyaret sırasında Rohingya mültecilerle görüştü ve Rakhine'de işlenen mevcut suçlara ilişkin soruşturmaları ele aldı. IIMM Başkanı, soruşturmanın kapsamını şöyle anlattı:

Mekanizma, Rakhine Eyaleti'nde çeşitli etnik kökenlere, dinlere ve siyasi bağlantılara sahip failler tarafından şu anda işlendiği iddia edilen çok ağır uluslararası suçları soruşturuyor.

Son dönemde mültecilerden alınan ifadelerin soruşturmaların ilerletilmesi açısından hayati önem taşıdığını da söyledi. Geri dönüş müzakerelerinden bağımsız olarak, süren saldırılar, zorla yerinden etme ve yardıma getirilen kısıtlamalar güvenli dönüşü engelliyor.

Bu sorun, ekim ayında yapılan Malezya'nın geri dönüş müzakereleri sırasında da görüldü. Malezya, 2026'da 10.493 Myanmar vatandaşını ülkelerine geri gönderdiğini bildirirken Min Aung Hlaing yönetiminin yalnızca Myanmar vatandaşı olduğu doğrulanan kişileri kabul edeceğini söyledi. Art arda gelen hükümetler tarafından vatandaşlıktan mahrum bırakılan birçok Rohingya bu koşul nedeniyle kapsam dışında kalabilir.

Reklam

Farklı can kaybı rakamları farklı kayıpları ölçüyor

Myanmar'daki savaşın boyutu tek bir sayıyla ifade edilemez. Geniş kapsamlı tahminler, Şubat 2021'deki darbeden bu yana yaklaşık 100.000 kişinin öldüğünü öne sürerken Siyasi Mahkumlara Yardım Derneği, güvenlik güçlerince 8.000'den fazla sivilin öldürüldüğünü ve 31.000'den fazla kişinin tutuklandığını bildiriyor.

Bunlar farklı ölçümlerdir ve mutlaka birbiriyle çelişen sayımlar değildir. Savaşın geneline ilişkin tahminle örgütün güvenlik güçlerine atfedilen sivil ölümlerine dair kayıtları farklı kategorileri kapsıyor. Bu rakamlar toplanmamalı.

Ayrı bir katliam veri tabanı, 14 Mart 2021'den bu yana askeri güçlere atfedilen 510 olayda en az 5.358 kişinin öldüğünü kaydediyor. Veri tabanı, katliamı en az beş kişinin öldürüldüğü olay olarak tanımlıyor. Bu eşik, daha az kişinin öldüğü saldırıları kapsam dışında bırakıyor ve sayım, diğer sivil kayıp kayıtlarıyla örtüşebilir.

Yerinden edilme tahminleri de haberlerde farklı veriliyor: bir haberde 3,5 milyondan fazla, Birleşmiş Milletler'e atıfta bulunan başka bir haberde ise yaklaşık 3,8 milyon kişi belirtiliyor. Tahminlerin tarihleri ve kapsamları aynı olmadığından aradaki fark, 300.000 kişinin yerinden edildiği ölçülmüş bir artış olduğunu ortaya koymuyor.

Aşağıdaki kısa kronoloji, yıllık soruşturmayı daha önceki suçlardan ve sonraki saldırılardan ayırıyor:

  • Ağustos 2017: Bir askeri harekat 720.000'den fazla Rohingya'yı Bangladeş'e kaçmaya zorladı.
  • Şubat 2021: Ordu, seçilmiş sivil hükümeti devirdi; bunun ardından protestolar ve silahlı direniş başladı.
  • Temmuz 2025-Haziran 2026: IIMM'nin sekizinci yıllık raporunun kapsadığı dönem.
  • Aralık 2025-Ocak 2026: Ordu tarafından düzenlenen seçimler yapılırken soruşturmacılar saldırıların yoğunlaştığını kaydetti.
  • Ocak 2026: Gambiya'nın Myanmar'a karşı açtığı davada yapılan açık duruşmalarda IIMM'nin paylaştığı delillere atıfta bulunuldu.
  • 11 Ağustos 2026: Yıllık bulgular yayımlandı.
  • Ekim 2026: Rakhine, Karen Eyaleti ve Sagaing'de yeni saldırılar düzenlendiği bildirildi.

Deliller mahkemelere ulaşıyor, ancak kararlar ayrı

2018'de BM İnsan Hakları Konseyi tarafından kurulan IIMM, Myanmar'da 2011'den bu yana işlenen en ağır uluslararası suçlara ilişkin delilleri topluyor. Çalışmaları Uluslararası Ceza Mahkemesi'ndeki (ICC), Arjantin makamlarındaki ve Uluslararası Adalet Divanı'ndaki (ICJ) yargı süreçlerini destekliyor.

Bu kurumların işlevleri farklı. ICC ve ulusal ceza mahkemeleri, bireylerin cezai sorumluluğunu inceliyor. ICJ ise devletler arasındaki uyuşmazlıkları çözüyor. Bu uyuşmazlıklardan biri, Gambiya'nın Myanmar'ın 2016 ve 2017 harekatı sırasında Rohingyalara yönelik muamelesiyle Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiği iddiası.

Resmi rapor alıntılarına göre IIMM, her iki devleti temsil eden ekiple kapsamlı delil ve analiz paylaştı; bu materyallere Ocak 2026'daki açık duruşmalarda geniş biçimde atıfta bulunuldu. Bu kullanım, delillerin yargı süreçlerine ulaştığını gösteriyor; iddialar hakkında verilmiş nihai bir mahkeme kararını değil.

Arjantin, başka yerlerde işlenen belirli ağır uluslararası suçları ulusal mahkemelerin ele almasına olanak tanıyan evrensel yargı yetkisi ilkesi kapsamında 2024'te süreç başlattı. Ayrı olarak, Min Aung Hlaing hakkındaki Endonezya'daki soykırım suç duyurusu, 6 Nisan 2026'da savcılar tarafından teslim alındı. Bir suç duyurusunun alınması, sanık hakkında dava açıldığı ya da mahkumiyet kararı verildiği anlamına gelmiyor.

Rapor alıntılarında hava saldırısı soruşturmasında belirlenen askeri birliklerin adları verilmiyor, bu bulgulara dayanılarak suçlama yöneltildiği duyurulmuyor ve bir sonraki duruşmanın tarihi belirtilmiyor. Çalışmanın hukuki önemi, delilleri muhafaza etmek ve iddia edilen suçları sorumlu kişilerle ilişkilendirmekten kaynaklanıyor; davalarda karar verme görevi mahkemelere ait.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • IIMM'nin Ağustos 2026'da yayımlanan raporu Temmuz 2025-Haziran 2026 dönemini kapsıyor ve hava saldırılarından sorumlu bazı askeri birlikleri ve komuta yapılarını belirliyor.
  • Soruşturmacılara göre saldırılar Aralık ve Ocak seçimlerinden önce yoğunlaştı ve sonrasında da sürdü.
  • Soruşturmalar işkence, cinsel şiddet, seçimlerle bağlantılı gözaltılar ve muhalif silahlı grupların işlediği iddia edilen suçları kapsıyor.
  • Daha sonraki haberlerde yerinden edilmiş kişilerin kamplarına, köylere ve manastırlara yönelik yeni saldırılar anlatılıyor; bazı can kaybı rakamları farklılık gösteriyor.
  • 2024 başından bu yana 154.000'den fazla Rohingya'nın Bangladeş'e geçtiği bildiriliyor; şiddet güvenli dönüşü engelliyor.
  • Mekanizma yargı süreçleri için delilleri muhafaza edip paylaşıyor; bulguları ceza mahkumiyeti anlamına gelmiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir