Baskı altındaki bir ülkede daha büyük askerî bütçe
Myanmar'ın askerî yönetimi, 2026–27 mali yılı için 10,53 trilyon kyatlık savunma harcaması talep ediyor. Bu tutar, başlangıçta ayrılan 7,95 trilyon kyat ile önerilen 2,58 trilyon kyatlık ek ödeneği kapsıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), 17,9 milyon kişinin sağlık, eğitim ve yaşam koşullarında birbiriyle örtüşen güçlüklerle karşı karşıya olduğunu bildirirken ek ödenek, ilk askerî bütçeyi yaklaşık yüzde 32 artıracak.
İçindekiler
- Baskı altındaki bir ülkede daha büyük askerî bütçe
- Milletvekillerinin rakamları incelemek için sekiz günü vardı
- Askerî harcamalar bu noktaya nasıl geldi?
- Askerî kaynaklar nereye gidiyor?
- Yoksulluk, düşük gelirin ötesinde ne anlama geliyor?
- Çatışma bölgeleri en ağır yoksunlukla karşı karşıya
- Büyüyen bütçe açığı daha fazla borçlanma getiriyor
- Para birimindeki değer kaybı hanelerin alışveriş sepetlerine yansıyor
- Büyüme tahminleri deprem ve savaşın yol açtığı hasarla karşı karşıya
- Öne Çıkan Noktalar
Önerilen toplam, Aung San Suu Kyi liderliğindeki sivil hükümet döneminde 2020–21'de savunmaya ayrılan 3,4 trilyon kyatın üç katından fazla. Bu talep, ordu ile köklü etnik silahlı örgütler ve Halk Savunma Gücü dahil direniş grupları arasındaki çatışmaların ülkenin büyük bölümünde sürmesinin ardından geldi.
UNDP'nin 8 Ekim'de yayımladığı ve Yoksunluk Katmanları raporu başlığını taşıyan "Myanmar'da Yoksunluğun Katmanları: Çok Boyutlu Yoksulluk" adlı çalışmaya göre, çok boyutlu yoksulluk yaşayanların oranı yüzde 32,6. 19,5 milyon kişi daha yoksulluğa düşme riskiyle karşı karşıya. Bu grupların toplamı yaklaşık 37,4 milyona, yani nüfusun üçte ikisinden fazlasına denk geliyor.
Askerî bütçe önerisi henüz taslak aşamasında. Onaylanması, haneler pahalı gıda, kesintiye uğrayan geçim kaynakları ve temel hizmetlere sınırlı erişimle mücadele ederken silahlı kuvvetlere daha fazla kamu kaynağı aktarılması anlamına gelecek. Oylama için kesin bir tarih açıklanmadı.
Mali baskı savunma harcamalarıyla sınırlı değil. Ek harcama talepleri hükümetin bütçe açığını da büyütecek. Bu da yetkililerin gelir ve harcamalar arasındaki farkı kapatmak için daha fazla borçlanması ya da başka kaynaklar bulması gerekeceği anlamına geliyor.
Milletvekillerinin rakamları incelemek için sekiz günü vardı
Ayeyarwady Bölgesi 11 No'lu seçim çevresini temsil eden Üst Meclis milletvekili Chit Swe, 5 Kasım'da önerilen bütçelerin onaylanması çağrısı yaptı. Chit Swe, kamu maliyesini inceleyen Ortak Kamu Hesapları Komitesi'nin de birinci başkan yardımcısı.
Açıklaması, bu incelemenin önündeki kısıtlamayı gözler önüne serdi: Komitenin bütçeyi doğrulamak için yalnızca sekiz günü vardı. Chit Swe'ye göre bazı harcama kalemlerinin yerinde gözlemlenmesi gerekiyordu ve doğrulama için en az iki hafta gerekliydi.
Resmî adı Pyidaungsu Hluttaw olan Birlik Parlamentosu'na, ordu destekli Birlik Dayanışma ve Kalkınma Partisi ile müttefikleri hâkim. Bu nedenle ek ödeneğin ele alınması, orduyla aynı çizgideki güçlerin kontrolündeki bir yasama organında gerçekleşiyor.
Ek bütçe, ilk bütçe belirlendikten sonra yeni harcama yetkisi sağlar. Bu örnekte, savunma için önerilen ek ödenek tek başına 2020–21 mali yılındaki toplam askerî ödeneğin yaklaşık dörtte üçüne denk geliyor. Bu karşılaştırma, hâlihazırda planlanan 7,95 trilyon kyat hesaba katılmadan bile ek talebin büyüklüğünü gösteriyor.
Askerî harcamalar bu noktaya nasıl geldi?
Myanmar'ın savunma ödenekleri, ordunun 2021'de iktidarı ele geçirmesinden bu yana keskin biçimde arttı. Harcamalar 2023–24'te 5,6 trilyon kyatı aştı; 2020–21'de ise 3,4 trilyon kyattı. Önerilen 10,53 trilyon kyatlık toplam, harcamaları 2023–24 düzeyinin neredeyse iki katına çıkaracak.
Bu karşılaştırmalar, her dönemin fiyatları üzerinden kyat cinsinden yapılıyor. Enflasyon da keskin biçimde yükseldiği için daha büyük bir bütçenin satın alma gücü, fiyatların istikrarlı olduğu bir dönemde aynı oranda yapılacak artıştan daha düşük. Yine de rakamlar, yetkililerin savunmaya ne kadar daha fazla kaynak ayırmayı planladığını gösteriyor.
- 2020–21: Son sivil hükümet döneminde savunma harcamaları 3,4 trilyon kyattı.
- 2021: Ordu iktidarı ele geçirdi; ardından silahlı direniş yayıldı.
- 2023–24: Savunma harcamaları 5,6 trilyon kyatı aştı.
- 8 Ekim 2026: UNDP, çok boyutlu yoksulluğa ilişkin bulgularını yayımladı.
- 16 Ekim 2026: Maliye ve Gelirlerden Sorumlu Bakan Yardımcısı Daw Than Than Lin, gözden geçirilmiş bütçe açığı rakamlarını parlamentoya sundu.
- 5 Kasım: Chit Swe, savunma ek ödeneği dahil önerilen bütçelerin onaylanması çağrısında bulundu.
Ara mali yıllara ait savunma harcamaları resmen açıklanmadı. Bu durum yıllık harcama kayıtlarında boşluk bırakırken, önerilen toplam yeni bir zirveye işaret ediyor.
Askerî kaynaklar nereye gidiyor?
Bir araştırma kuruluşu olan Myanmar Savunma ve Güvenlik Enstitüsü, darbeden bu yana askerî bütçenin en büyük bölümünün Savunma Sanayii Müdürlüğü'ne gittiğini belirtiyor. Müdürlük, enstitünün ayrım gözetmeksizin yapıldığını söylediği saldırılarda kullanılan mühimmat ve hava bombaları üretiyor.
Ordu saflarından ayrılan ve şimdi enstitüyle çalışan Naung Yoe, önerilen ödeneğin yansıttığı öncelikleri eleştirdi.
Ülkenin eğitimine, sağlığına, sosyal refahına ve kalkınmasına harcanması gereken bütçeler, bunun yerine halkı öldürmek için kullanılıyor,
Bu eleştiri, harcama kararını sivillerin karşı karşıya olduğu iki baskıyla ilişkilendiriyor: süren çatışmaların yarattığı tehlike ve okullar ile sağlık hizmetleri gibi alanlardaki kaynak yetersizliği. UNDP'nin bulguları temel hizmetlerin ülkedeki yoksunluğun merkezinde olduğunu ortaya koyarken, önerilen bütçe askerî kaynakları artırıyor.
Parlamentoda aktarılan harcama rakamları, önerilen savunma ek ödeneğinin ayrıntılı ve kamuya açık dökümünü içermiyor. Bu nedenle mühimmat üretimi, personel, teçhizat ve diğer askerî giderler arasındaki dağılım açıklanmış değil.
Yoksulluk, düşük gelirin ötesinde ne anlama geliyor?
UNDP'nin çalışması, bir hanenin ne kadar kazandığının ötesini ölçüyor. Kurumun uyarladığı Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi, sağlık, eğitim ve yaşam standardındaki birbiriyle örtüşen dezavantajları inceliyor. Bir aile aynı anda tıbbi bakıma erişimde güçlük, yetersiz barınma ve temiz suya erişememe gibi çeşitli sorunlarla karşılaşabiliyor.
Ölçülen yoksulluğun yüzde 80'inden fazlasını sağlık ve yaşam standardı oluşturuyor. Başka bir deyişle, endeksin kaydettiği yoksunluğun büyük bölümü bu dezavantajlardan kaynaklanıyor. Bu nedenle bulguları anlamak için sağlık hizmetlerine, konuta, sanitasyona ve diğer temel hizmetlere erişim kritik önem taşıyor.
Çalışma, ülke genelinde yaklaşık 7 bin 500 haneyle yapılan telefon anketine dayanıyor. Yoksulluğun bölgelere ve nüfus gruplarına göre önemli ölçüde değiştiğini ortaya koyan araştırmaya göre, uzun süredir var olan dezavantajlar çatışma, yerinden edilme ve tekrarlanan ekonomik ve doğal afetlerle daha da ağırlaşıyor.
Yoksul olarak sınıflandırılan 17,9 milyon kişiden daha büyük bir grup olan 19,5 milyon kişi yoksulluğa düşme riski taşıyor. Bu eşiğe yakın haneler için hastalık, yerinden edilme ya da iş kaybı, geriye kalan kısıtlı imkânları da ortadan kaldırabilir.
Çatışma bölgeleri en ağır yoksunlukla karşı karşıya
Myanmar'ın batısındaki Rakhine ve doğusundaki Kayah eyaletleri, yoksulluğun özellikle yaygın ve ağır olduğu bölgeler arasında. Bu eyaletler sırasıyla Arakan ve Karenni olarak da biliniyor. Güvenlik sorunları ve erişim kısıtlamaları, bölge sakinlerinin pazarlara, hizmetlere ve yardıma ulaşmasını zorlaştırıyor.
Rakhine'de nüfusun üçte ikisinden fazlası çok boyutlu yoksulluk içinde ve yaklaşık üçte biri ağır yoksul. Telefonla veri toplamanın sınırlılıkları, aralarında Rohingya topluluklarının da bulunduğu bazı vatansız ve yerinden edilmiş nüfus gruplarındaki yoksunluğun olduğundan düşük tahmin edilmesine yol açabilir.
Bulgular, yoksulluğun yalnızca kırsal bölgelerle sınırlı olmadığını da gösteriyor. Yangon Bölgesi'nin yoksulluk oranları, çatışmalardan etkilenen birçok eyaletten daha düşük olsa da çok boyutlu yoksulluk yaşayanların en yoğun bulunduğu yerlerden biri. Bu durum kentlerde ve kent çevresindeki hanelerin kırılganlığını yansıtıyor.
UNDP, artan yoksunluğu güvencesiz istihdam, düşük gelir, sınırlı eğitim imkânları, aksayan pazarlar ve parçalı kamu hizmetleriyle ilişkilendiriyor. Bu baskılar birbirini besliyor: İşini kaybetmek, ailenin ulaşım ya da tedavi masraflarını karşılama imkânını azaltırken sağlık sorunları da geçim sağlamayı zorlaştırabiliyor.
BM Genel Sekreter Yardımcısı ve UNDP Asya ve Pasifik Bölge Direktörü Kanni Wignaraja, zararı insani boyutuyla anlattı.
Myanmar'da, insani gelişmenin kendisini aşındıran bir yoksulluk derinliği görüyoruz. Bu savaşın kazananı yok. Herkes kaybediyor. Ülkenin temel gücü sistematik biçimde aşındırılıyor.
UNDP, sınırlı fırsatlar ve artan belirsizlik nedeniyle 2021'den bu yana en az 1 milyon gencin Myanmar'dan ayrılmış olabileceğini de tahmin ediyor. Bu kişilerin ayrılması, işletmeler ve kamu hizmetleri için mevcut iş gücünü ve becerileri azaltırken, aileleri yerel olarak destekleyebilecek kişilerden de uzaklaştırıyor.
Büyüyen bütçe açığı daha fazla borçlanma getiriyor
Chit Swe, ek ödeneklerin ardından öngörülen bütçe açığını 11,41 trilyon kyat olarak açıkladı; önceki tahmin 8,98 trilyon kyattı. Maliye ve Gelirlerden Sorumlu Bakan Yardımcısı Daw Than Than Lin ise 16 Ekim 2026'da başlangıç tahminini biraz farklı açıkladı: 9,015181 trilyon kyattan 11,418878 trilyon kyata yükseldi.
Her iki rakam da yaklaşık 2,4 trilyon kyatlık artışa işaret ediyor. Bakanın rakamlarına göre revize edilen bütçe açığı, ilk tahminden yaklaşık yüzde 27 daha büyük. Bütçe açığı, bir bütçe döneminde hükümet harcamalarının gelirleri aştığı miktarı ifade ediyor.
Yetkililer, Myanmar Merkez Bankası'ndan doğrudan 2,1 trilyon kyattan fazla borçlanma planlarını onayladı. İç ve dış kamu borçları, 2024–25 mali yılında 70 trilyon kyatı zaten aşmıştı.
Parlamento ayrıca Belarus'tan yüzde 9'un üzerinde faiz taşıyan bir ihracat kredisi alınmasını onayladı. Belarus sanayi ekipmanları ve teknolojisinin finansmanında kullanılacak borç için yapılacak geri ödemeler hem alım bedelini hem faizi kapsıyor. Bu kredi, zaten baskı altındaki kamu maliyesine yeni bir yük getiriyor.
Para birimindeki değer kaybı hanelerin alışveriş sepetlerine yansıyor
Myanmar para birimi, 2020'de ABD doları başına yaklaşık 1.300 kyattan 2026'da yaklaşık 3.600–4.000 kyata geriledi. Böylece bir dolar almak için yaklaşık üç kat daha fazla kyat gerekiyor; bu da yerel para birimiyle gelir elde edenler için ithal malları ve girdileri pahalılaştırıyor.
Pirinç, yemeklik yağ ve tuz fiyatları darbe öncesi düzeylerinin neredeyse beş katına çıktı. Gelirleri bu artışa yetişemeyen haneler daha az gıda almak ya da diğer ihtiyaçlara ayırdıkları harcamaları kısmak zorunda kalıyor.
Dünya Bankası, Nisan 2025'te enflasyonu yüzde 34,1 olarak kaydetti. Enflasyon, fiyatların zaman içinde ne kadar hızlı yükseldiğini ölçüyor. Temel ihtiyaçlar pahalılaştığında aileler, aynı yaşam koşullarını sürdürebilmek için daha fazla para bulmak zorunda kalıyor.
Önerilen askerî toplam, resmî döviz kuruyla yaklaşık 5,01 milyar ABD doları olarak hesaplandı. Belirtilen piyasa kuru olan dolar başına 3.600–4.000 kyat üzerinden hesaplandığında ise 10,53 trilyon kyat yaklaşık 2,63–2,93 milyar ABD dolarına karşılık geliyor. Kyat tutarı aynı; dolar karşılığı kullanılan döviz kuruna göre değişiyor.
Merkez Bankası finansmanı, enflasyon kaygıları nedeniyle de dikkat çekiyor. Ekonomi analisti U Thet Zaw, basılabilecek banknot miktarına hükümetin karar verdiğini belirterek Merkez Bankası'ndan borçlanmanın her seferinde otomatik olarak yeni banknot basılmasına yol açmadığını açıkladı.
Büyüme tahminleri deprem ve savaşın yol açtığı hasarla karşı karşıya
Askerî lider Min Aung Hlaing, 2026–27 için 195,03 trilyon kyatlık millî üretim ve yüzde 3,4 ekonomik büyüme öngördü. Gelen hükümetin ordunun gündemini kesintisiz sürdürmesini sağlayacak bütçe öncelikleri belirlenmesi çağrısında bulundu.
Dünya Bankası, 2025–26'da tahmin edilen yüzde 2'lik daralmanın ardından aynı mali yıl için yüzde 3 büyüme öngördü. Bankanın önceki tahmini yüzde 2,5 daralmaydı. Daralmanın ardından büyüme, üretimin daha küçük bir tabandan arttığı anlamına geliyor; ancak haneler durgunluk öncesine kıyasla çok daha kötü koşullarla karşı karşıya kalabiliyor.
Mart 2025'teki depremin fiziksel hasarının 11 milyar ABD doları olduğu tahmin ediliyor. Fabrikaların kapanması, altyapı hasarı, işçi kıtlığı ve tedarik kesintileri üretimi olumsuz etkiledi. Yeniden inşa çalışmaları ekonomik faaliyeti artırsa da geride onarılması gereken büyük kayıplar bırakabiliyor.
Ekonomist Sean Turnell, Min Aung Hlaing'in üretim ve büyüme tahminlerini gerçekçi bulmadığını söyledi. Ekonomik hasarın yanı sıra en az 3,6 milyon kişi ülke içinde yerinden edildi ve 15 milyondan fazla kişi akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya. Bu, yeterli gıdaya ulaşmakta zorlandıkları anlamına geliyor.
UNDP'nin bulguları, bütçe tartışmasını kamu ihtiyacının somut bir ölçüsüyle karşı karşıya getiriyor: Milyonlarca kişi güvenli bir yaşam için gerekli hizmetlere ve yaşam koşullarına düzenli biçimde erişemiyor. Parlamentonun kararı, hükümet daha büyük bir bütçe açığını finanse ederken orduya ne kadar ek kaynak aktarılacağını belirleyecek.
Öne Çıkan Noktalar
- Myanmar'ın önerilen askerî bütçesi, 2,58 trilyon kyatlık ek ödenek talebi dahil toplam 10,53 trilyon kyat.
- Önerilen toplam, enflasyon hesaba katılmadan önce, 2020–21'de ayrılan 3,4 trilyon kyatın üç katından fazla.
- UNDP, 17,9 milyon kişiyi çok boyutlu yoksul, 19,5 milyon kişiyi ise yoksulluğa düşme riski altında olarak tanımlıyor.
- Ölçülen çok boyutlu yoksulluğun yüzde 80'inden fazlasını sağlık ve yaşam standardı oluşturuyor.
- Revize edilen hükümet bütçe açığı yaklaşık 11,42 trilyon kyat; planlar Merkez Bankası'ndan doğrudan 2,1 trilyon kyattan fazla borçlanmayı öngörüyor.
- Savunma ek ödeneği henüz öneri aşamasında; oylama için kesin bir tarih açıklanmadı.






