Cakarta’daki Başvuru, Rohingya Dosyasını Güneydoğu Asya’ya Taşıdı
Endonezyalı savcılar, eski askeri liderin parlamentoda yapılan oylamayla cumhurbaşkanı seçilmesinden üç gün sonra, 6 Nisan 2026’da Myanmar Cumhurbaşkanı Min Aung Hlaing’i soykırımla suçlayan bir şikâyeti resmen teslim aldı. Başvuru, ocak ayında yürürlüğe giren gözden geçirilmiş ceza kanunundaki genişletilmiş evrensel yargı yetkisi hükümlerinin Endonezya’da ilk kez uygulanması anlamına geliyor.
İçindekiler
- Cakarta’daki Başvuru, Rohingya Dosyasını Güneydoğu Asya’ya Taşıdı
- Şikâyetin Arkasındaki Hayatta Kalan ve Hukuk Savunucuları
- Endonezya’nın Yeni Yasası Hukuki Bir Yol Açıyor
- Şikâyette 2017’de Yaşananlara İlişkin İddialar
- Darbeyle Birlikte Sivil Ölümleri Arttı
- Uluslararası Davalar Farklı Hukuki Yollar İzliyor
- Hak Savunucuları Hesap Verebilirliği Bölgesel Güvenlikle İlişkilendiriyor
- Kısıtlı Bir Seçimle Kurulan Cumhurbaşkanlığı
- Endonezya Hukuki ve Diplomatik Baskıyla Karşı Karşıya
- Olaylar Arasındaki Bağlantı
- Öne Çıkanlar
Rohingya soykırımından kurtulan Yasmin Ullah, Endonezya’nın eski başsavcısı Marzuki Darusman ve Themis Indonesia’dan Feri Amsari, insan hakları savunucularıyla birlikte şikâyeti Endonezya Başsavcılığına sundu. Şikâyette Min Aung Hlaing, 2017’de 730 binden fazla Rohingya Müslümanını Myanmar’dan kaçmaya zorlayan askeri operasyonlar sırasında toplu katliamları, cinsel şiddeti ve zorla yerinden edilmeyi yönetmekle suçlanıyor.
Şikâyet incelenmek üzere Başsavcılık bünyesindeki özel bir birime gönderildi. Savcılar başvuruyu teslim aldı ancak kovuşturmaya yol açıp açmayacağına henüz karar verilmedi. Başvurunun yapılması, askeri yönetimden sivil cumhurbaşkanlığı makamına geçişini uluslararası alanda kabul ettirmeye çalışan 69 yaşındaki liderin önüne bir hukuki engel daha çıkarıyor.
Min Aung Hlaing, Myanmar’ın seçilmiş hükümetini deviren Şubat 2021 darbesine liderlik etti. 3 Nisan’da cumhurbaşkanı seçilmesi, Batılı hükümetlerin hileli olarak nitelediği bir oylamanın ardından geldi. Myanmar veya ülkenin askeri liderliğiyle ilgili yargı süreçleri ise uluslararası mahkemelerde ve ulusal yargı mercilerinde devam ediyor.
Endonezya’nın rolü, şikâyete bölgesel açıdan ayrı bir önem kazandırıyor. Dünyanın en kalabalık Müslüman çoğunluklu ülkesi olan Endonezya, ASEAN’ın merkezine ev sahipliği yapıyor ve şu anda BM İnsan Hakları Konseyine başkanlık ediyor. Ayrıca yaklaşık 7 bin Rohingya mültecisi Endonezya’da yaşıyor; bu da suçlamaları ülke sınırları içinde güvenlik arayan insanlarla doğrudan ilişkilendiriyor.
Şikâyetin Arkasındaki Hayatta Kalan ve Hukuk Savunucuları
Rohingya Women Collaborative’in yönetici direktörü Yasmin Ullah, şikâyetle birlikte kişisel tanıklığını ve Myanmar’da çalışan saha araştırmacılarının topladığı kanıtları sundu. Başvuru, ordunun Rohingyalara yönelik eylemlerinden hesap sorulmasını isteyen sivil toplum kuruluşlarını bir araya getiriyor.
Ullah, üç yaşındayken, 1995’te Myanmar’dan kaçtı. Kanada’ya yerleşmeden önce 16 yıl Tayland’da yaşadı. Annesi, aileyi geçindirmek için sokakta yiyecek satarak günde 16 saat çalışıyordu. Bu deneyim, Ullah’ın yerinden edilme ve hayatta kalma anlatısının bir parçasını oluşturuyor.
Arakan Eyaleti’nde kalan akrabaları 2017’deki şiddetten doğrudan etkilendi. Ullah, şiddetin soykırım boyutuna ulaştığını söyledi ve Endonezyalı yetkililerin şikâyeti teslim almasını, toplumu için adalete doğru atılmış bir adım olarak memnuniyetle karşıladı.
Endonezya’nın yeni ceza kanunu kapsamında bir davanın resmen teslim alınması ilk kez gerçekleşiyor. Bu tarihî gelişmeyi, tüm Rohingya halkının uzun adalet ve hesap verebilirlik mücadelesinde bir kilometre taşı olarak içtenlikle karşılıyorum.
Ullah, halkının çektiği acılardan sorumlu tuttuğu kişinin cumhurbaşkanlığına gelişini görmenin yarattığı acıdan da söz etti. Hesap sorulması talebini doğrudan Min Aung Hlaing’e yöneltti.
Halkımızı yok etmenin ve Myanmar genelindeki diğer kitlesel vahşetlerin mimarı, iğrenç suçlarının sonuçlarıyla yüzleşmeden cumhurbaşkanlığı sarayında rahatça oturamaz.
Darusman, hem Endonezya hükümetinde hem de uluslararası soruşturmalarda edindiği deneyimi bu çalışmaya taşıyor. Endonezya başsavcılığı görevine ek olarak daha önce BM Myanmar Bağımsız Uluslararası Araştırma Misyonu’na başkanlık etti. Themis Indonesia’yı temsil eden Amsari ise Endonezya’nın yeni ceza kanununun yetkililere harekete geçme yetkisi verdiği yönündeki hukuki savı ortaya koydu.
Endonezya’nın Yeni Yasası Hukuki Bir Yol Açıyor
Endonezya’nın gözden geçirilmiş ceza kanunu, soykırım suçları için evrensel yargı yetkisini açıkça içeriyor. Basitçe ifade etmek gerekirse evrensel yargı yetkisi, bir ülkenin mahkemelerine, en ağır uluslararası suçlar o ülkenin dışında işlenmiş ve ne sanık ne de mağdurlar o ülkenin vatandaşı olmuş olsa bile yargılama yapma imkânı tanıyor.
Feri Amsari, yeni yasanın bu koşullarda Endonezya’nın yetkisini tartışmasız biçimde ortaya koyduğunu söyledi. Bu nedenle şikâyet, Endonezya vatandaşlığına dayalı bir bağlantıya başvurmak yerine, Rohingyalara karşı Myanmar’da işlendiği iddia edilen suçların Endonezya hukuku kapsamında ele alınmasını talep ediyor.
Marzuki Darusman, Endonezya’nın 1948 Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerine dikkat çekti. Yüz binlerce Rohingyanın Myanmar’da veya mülteci kamplarında sürdürdüğü yerinden edilme ve haklarının aşağılayıcı biçimde inkâr edilmesini örnek göstererek uluslararası toplumun devam eden vahşeti önleme yükümlülüğü bulunduğunu savundu.
Ulusal adalet sistemlerinin başarısız olduğu veya uluslararası ceza mahkemelerinin yetkilerinin kısıtlı kaldığı durumlarda evrensel yargı yetkisi, hesap verebilirliğe ulaşmanın bir yolu hâline geldi. Endonezya’daki başvuru, ASEAN mekanizmalarının üye ülkelerdeki ihlaller için hesap sormaktan çok, geleneksel olarak içişlerine karışmamaya öncelik verdiği bir bölgede bu yaklaşımı devreye sokuyor.
Hukuki sonuçlar mahkeme salonunun ötesine uzanabilir. Hukuk uzmanlarına göre resmî bir soruşturma veya sanığın yokluğunda, yani sanık hazır bulunmadan çıkarılacak bir tutuklama emri, Min Aung Hlaing’in seyahat etme ve uluslararası ortaklarla ilişki kurma imkânlarını ciddi biçimde kısıtlar.
Şikâyette 2017’de Yaşananlara İlişkin İddialar
Şikâyet, 25 Ağustos 2017’de kuzey Arakan Eyaleti’nde başlayan askeri operasyonlara odaklanıyor. 33. ve 99. Hafif Piyade Tümenlerine bağlı taburların, silahlı kuvvetlerin “temizlik operasyonları” olarak adlandırdığı süreçte Rohingya köylerine koordineli saldırılar düzenlediği öne sürülüyor.
Operasyon, Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu’nun güvenlik noktalarına yönelik saldırılarının ardından başladı. Min Aung Hlaing’in liderliğindeki Myanmar ordusu, kuzey Arakan genelinde ezici bir güçle karşılık verdi.
Bangladeş’e kaçan kurtulanlar, askerlerin toplu tecavüz suçları işlediğini, köyleri yerle bir ettiğini ve bebekleri ateşe attığını anlattı. Cakarta’da sunulan şikâyette bu tanıklıklar, askeri liderliğin Rohingyalara yönelik vahşeti örgütlediği yönündeki daha geniş kapsamlı suçlamanın parçası olarak yer alıyor.
Operasyon sırasında 730 binden fazla Rohingya Bangladeş’e sığınmaya zorlandı. Yaklaşık 1,2 milyon mülteci bugün Cox’s Bazar bölgesindeki aşırı kalabalık kamplarda yaşıyor ve insani yardıma bağımlı durumda.
Myanmar’ın 1982 tarihli vatandaşlık yasası Rohingyaların vatandaşlığını tanımıyor ve onları dünyanın en büyük vatansız nüfusu hâline getiriyor. Vatansızlık, hiçbir ülkede vatandaşlığı olmadan yaşamak anlamına geliyor. Arakan’da kalan Rohingyalar ise seyahat, eğitim, sağlık hizmetleri ve geçimlerini sağlayabilecekleri işlere erişim konusunda ciddi kısıtlamalarla karşı karşıya.
Hak savunucusu gruplar bu kısıtlamaları, grubu yok etmeyi amaçlayan kasıtlı ırk ayrımcılığı ve tecrit politikaları olarak nitelendiriyor. Devam eden koşulları süren bir soykırım olarak değerlendiriyor ve 2017’deki şiddetle sonrasında yaşanan yoksunluk arasında bağ kuruyorlar.
Darbeyle Birlikte Sivil Ölümleri Arttı
Myanmar’daki insani kriz, Şubat 2021 darbesinden bu yana ağırlaştı. BM İnsan Hakları Ofisine göre Myanmar silahlı kuvvetlerinin hava saldırılarında 2025’te en az 982 sivil öldü. Bu, bir önceki yıla kıyasla yüzde 53’lük artış anlamına geliyor.
2025’te en az 287 çocuk hayatını kaybetti; bu da darbenin başlamasından bu yana çocuklar açısından en ölümcül yıl oldu. Bu veriler, Rohingya şikâyetinin askeri yönetim altındaki daha geniş sivil mağduriyet tablosu içinde yer aldığını gösteriyor.
Aralık 2025 ile Ocak 2026 arasındaki seçim döneminde 400’den fazla hava saldırısı düzenlendi. Yetkililerin yeni bir hükümet oluşturması beklenen oylamayı yürüttüğü sırada bu saldırılarda 170’ten fazla sivil öldü.
Cakarta’daki şikâyet Rohingyalara yönelik soykırımla ilgili; bu can kaybı verileri ise Myanmar’daki daha geniş çaplı çatışmayı anlatıyor. Birlikte değerlendirildiğinde, savunucuların 2017’deki operasyonlar için adalet talebini ülke genelinde süren şiddete ilişkin kaygılarla neden ilişkilendirdiğini ortaya koyuyorlar.
Uluslararası Davalar Farklı Hukuki Yollar İzliyor
Gambiya, 2019’dan bu yana Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanında Myanmar’a karşı bir soykırım davası yürütüyor. Süreç devam ederken önümüzdeki aylarda karar verilmesi bekleniyor. Bu dava, Myanmar’ın bir devlet olarak sorumluluğunu ele alıyor; Endonezya’daki şikâyet ise bir lider hakkında ceza sorumluluğu talep ediyor.
Uluslararası Ceza Mahkemesi Savcısı Karim Khan, Kasım 2024’te Min Aung Hlaing hakkında tutuklama emri çıkarılmasını talep etti. Talep, 2016 ve 2017 yıllarında Rohingyalara karşı işlendiği belirtilen insanlığa karşı suçlarla ilgiliydi.
Arjantin’de bir mahkeme, Şubat 2025’te Min Aung Hlaing ve diğer 24 üst düzey yetkili hakkında tutuklama emri çıkardı. Emirler, Burmese Rohingya Organisation UK tarafından yapılan şikâyetin ardından verildi. Bu da bir ülkenin kendi toprakları dışında işlendiği öne sürülen suçlarla ilgili yargı yetkisini kullanmasına başka bir örnek oluşturdu.
Timor-Leste, 2026’nın başlarında Çhin Eyaleti’ndeki savaş suçlarını incelemesi için bir savcı atayarak yeni bir adım attı. Böylece başka bir üye devlete karşı hukuki süreç başlatan ilk ASEAN üyesi oldu. Myanmar, yedi gün içinde Timor-Leste’nin diplomatik temsilcisini sınır dışı ederek karşılık verdi.
Filipinler’de Ekim 2023’te suç duyurusunda bulunmaya yönelik önceki girişim, bu başarılı başvurulardan önce geldi. Girişimler farklı suçları, mahkemeleri ve süreç aşamalarını kapsıyor ancak hepsi Myanmar’ın askeri liderliği üzerindeki baskıyı artırıyor.
Hak Savunucuları Hesap Verebilirliği Bölgesel Güvenlikle İlişkilendiriyor
Myanmar Accountability Project’in direktörü Chris Gunness, dava sayısındaki artışı ASEAN’da evrensel yargı yetkisinin doğuşu olarak nitelendirdi. Endonezya’daki başvurunun emsalsiz olduğunu söyleyen Gunness, bu adımın Min Aung Hlaing’in göstermelik seçimlerin ardından sahte olarak gördüğü bir cumhurbaşkanlığı iddiasında bulunduğu sırada atıldığına dikkat çekti.
Gunness, Min Aung Hlaing’i kendi halkına soykırım uygularken onların cumhurbaşkanı olduğunu iddia eden Mickey Mouse diktatörü olarak tanımladı. Bu eleştiri, liderin siyasi meşruiyet kazanma çabasını kendisine yöneltilen suçlamalarla ilişkilendirdi.
Gunness’e göre Myanmar, ulusötesi suç örgütlerinin de bölgesel merkezlerinden biri hâline geldi. Dolandırıcılık operasyonları, uyuşturucu kaçakçılığı ve insan kaçakçılığı Güneydoğu Asya genelindeki ülkeleri etkiliyor; bu nedenle ülkedeki istikrarsızlık sınırlarının ötesinde kaygı yaratıyor.
Yasmin Ullah da Myanmar cuntasıyla işlerin her zamanki gibi sürdürülmesinin bölgesel istikrarsızlığı devam ettirdiğini savundu. ASEAN liderlerini bölge için nasıl bir gelecek istediklerini düşünmeye çağıran Ullah, ekonomik refahın Myanmar ordusunun temsil ettiği istikrarsızlığın temel nedenini ele almayı gerektirdiğini söyledi.
Kısıtlı Bir Seçimle Kurulan Cumhurbaşkanlığı
Ordunun ağırlıkta olduğu Myanmar parlamentosu, 3 Nisan 2026’da Min Aung Hlaing’i cumhurbaşkanı seçti. Oylama, iktidarı darbeyle ele geçirmesinden beş yıl sonra askeri diktatörlükten sivil devlet başkanlığına geçişini tamamladı.
Parlamentodaki süreç, Aralık 2025 ve Ocak 2026’da yapılan seçimlerin ardından geldi. Ordu destekli Birlik Dayanışma ve Kalkınma Partisi, yetkililerin en az 40 siyasi partiyi yasaklaması ve demokrasi hareketinin liderleri arasında bulunan Aung San Suu Kyi’yi hapsetmesinin ardından zafer ilan etti.
Oy verme işlemi, Myanmar’ın 330 ilçesinden yalnızca rejimin kontrolündeki 145’inde yapıldı. Bu, ülke ilçelerinin yaklaşık yüzde 44’üne denk geliyor. Nüfusun yalnızca yüzde 11’i oy kullandı. Ordunun yarattığı terör ortamında birçok kişi istekle değil korkudan oy verdi.
Silahlı kuvvetler parlamento koltuklarının dörtte birini kendisine ayırmıştı; bu nedenle Min Aung Hlaing’in cumhurbaşkanı seçilmesi baştan belliydi. Batılı hükümetler seçimi derhâl hileli olarak kınadı.
10 Nisan’daki göreve başlama töreni için Çin, Tayland, Kamboçya, Kazakistan, Belarus, Nikaragua ve Rusya’dan yetkililer tebrik mesajları göndererek yeni sivil hükümeti fiilen tanımış oldu.
Hindistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Kirti Vardhan Singh, Naypyidaw’daki yemin törenine katıldı. Yeni Delhi, Min Aung Hlaing’i resmen tebrik etmemişti. ASEAN, blok olarak seçim sonuçlarını tanımayı reddetti; ancak Filipinler Dışişleri Bakanı Maria Theresa Lazaro süreçten olumlu bir şey çıkabileceğine dair iyimserliğini dile getirdi.
Endonezya Hukuki ve Diplomatik Baskıyla Karşı Karşıya
Endonezya, çoğunluğu batıdaki Açe eyaletinde olmak üzere yaklaşık 7 bin Rohingya mülteciye ev sahipliği yapıyor. Mülteciler, Myanmar’dan veya Bangladeş’teki kamplardan tehlikeli deniz yolculuklarıyla tekneyle geldi.
Özellikle uluslararası yardım fonlarının azaltılmasının ardından birçoğu barınaklarda ağır koşullarda yaşıyor. Varlıkları, Endonezya ile şikâyetin merkezindeki yerinden edilme arasında doğrudan bir insani bağ kuruyor.
Ullah, özellikle Endonezya’nın hesap verebilirlik ve zulme uğrayan Müslüman topluluklarla dayanışma ilkelerine başvurdu. Endonezyalı yetkilileri hukukun üstünlüğünü korumaya ve Rohingyaların maruz kaldığı şiddetin sorumlularından hesap sormaya çağırdı.
Endonezya’nın BM İnsan Hakları Konseyine başkanlık etmesi, Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki hukuki yükümlülüklerine ilişkin tartışmaya diplomatik ağırlık kazandırıyor. Yetkililer, insan hakları forumlarındaki liderlik rolleri ile ASEAN’ın üye ülkelerin içişlerine karışmamaya yönelik geleneksel tercihini dengeleme baskısıyla karşı karşıya.
Şikâyet, Myanmar’daki krizin mağdurları için somut sonuçlar sunmakta büyük ölçüde başarısız olan bölgesel mekanizmaların bulunduğu Güneydoğu Asya’da hesap verebilirliğin sağlanması için nadir bir fırsat sunuyor. Sıradaki adım, başvuruyu inceleyen Başsavcılık özel birimine bağlı.
Olaylar Arasındaki Bağlantı
Şikâyet, yıllar süren yerinden edilme, askeri yönetim ve Myanmar dışındaki hukuki süreçlerin ardından geldi. Önemli tarihler, Rohingyalara yönelik suçlamalar ile Min Aung Hlaing’in siyasi yükselişinin nasıl paralel ilerlediğini gösteriyor.
- 1995: Yasmin Ullah, üç yaşındayken Myanmar’dan kaçtı; Kanada’ya yerleşmeden önce Tayland’da 16 yıl yaşadı.
- 25 Ağustos 2017: Kuzey Arakan Eyaleti’nde askeri temizlik operasyonları başladı ve 730 binden fazla Rohingya Bangladeş’e kaçmaya zorlandı.
- 2019: Gambiya, Uluslararası Adalet Divanında Myanmar’a karşı soykırım davası açtı.
- Şubat 2021: Min Aung Hlaing, Myanmar’ın seçilmiş hükümetini deviren darbeye liderlik etti.
- Ekim 2023: Filipinler’de suç duyurusunda bulunma girişimi yapıldı.
- Kasım 2024: UCM Savcısı Karim Khan, Min Aung Hlaing hakkında tutuklama emri çıkarılmasını talep etti.
- Şubat 2025: Arjantin’de bir mahkeme, Min Aung Hlaing ve diğer 24 üst düzey yetkili hakkında tutuklama emri çıkardı.
- Aralık 2025 ve Ocak 2026: Myanmar’da yüzlerce hava saldırısının gölgesinde kısıtlı seçimler yapıldı.
- Ocak 2026: Endonezya’nın gözden geçirilmiş ceza kanunu yürürlüğe girdi.
- 2026’nın başlarında: Timor-Leste, Çhin Eyaleti’ndeki savaş suçlarını incelemesi için bir savcı atadı.
- 3 Nisan 2026: Myanmar parlamentosu Min Aung Hlaing’i cumhurbaşkanı seçti.
- 6 Nisan 2026: Endonezyalı savcılar soykırım şikâyetini resmen teslim aldı.
- 10 Nisan 2026: Min Aung Hlaing, Naypyidaw’da göreve başladı.
12 Nisan itibarıyla Endonezya’daki başvuru, suçlamaları başka bir ülkenin hukuk sistemine taşımıştı. UAD’deki süreç, UCM’nin tutuklama emri talebi ve diğer ülkelerdeki girişimler ise Myanmar ve liderliği üzerindeki baskıyı sürdürüyordu.
Öne Çıkanlar
- Endonezyalı savcılar, 6 Nisan’da Min Aung Hlaing’e karşı bir soykırım şikâyetini teslim aldı. Bu, ülkenin genişletilmiş evrensel yargı yetkisi hükümlerinin ilk kez uygulanması oldu.
- Şikâyette, 730 binden fazla Rohingyanın Bangladeş’e sığınmasına yol açan 2017’deki askeri operasyonlardan sorumluluk iddia ediliyor.
- Yasmin Ullah, Marzuki Darusman ve Feri Amsari, insan hakları savunucularıyla birlikte tanıklık ve kanıt sundu.
- Başsavcılık, şikâyeti incelenmek üzere özel bir birime gönderdi.
- Batılı hükümetlerin hileli olarak nitelediği seçimlerin ardından Min Aung Hlaing, 3 Nisan’da cumhurbaşkanı oldu ve 10 Nisan’da göreve başladı.
- Hukuki baskı; Gambiya’nın UAD’deki davasını, UCM’nin tutuklama emri talebini, Arjantin’in tutuklama emirlerini ve Timor-Leste’deki savcılık incelemesini de kapsıyor.
- Endonezya’nın insan hakları alanındaki liderliği, ASEAN’daki rolü ve Rohingya mülteci nüfusu, şikâyete bölgesel açıdan özel bir önem kazandırıyor.






