Aileler ödeme yaparken tutuklular askere gönderiliyor
Yerel sakinlerin aktardığına göre, Myanmar ordusunun 16 Kasım’da ülke genelindeki 30. celp dönemini başlatmasıyla birlikte, Ayeyarwady Bölgesi’ndeki Laputta ilçesinde 18 ila 35 yaşlarındaki en az 11 erkek doğrudan polis gözetiminden askerlik hizmetine sevk edildi.
İçindekiler
- Aileler ödeme yaparken tutuklular askere gönderiliyor
- Laputta’daki iddia edilen düzenleme nasıl işliyordu?
- Shwebo’da belgelenen ödeme zinciri
- Askeri liderlerin kabul ettiği hususlar
- Kotaların artırılması yerel yetkililer üzerindeki baskıyı artırıyor
- Asker alımının ilk aylarından itibaren ödeme haberleri geldi
- Yasa ve kadınların askere alınmasına ilişkin tartışma
- Tehdit ve şiddetin gölgesindeki asker alımı
- Öne çıkanlar
Bu erkekler hırsızlık, soygun veya konut dokunulmazlığını ihlal suçlamalarıyla tutuklanıp haklarında dava açılmış kişilerdi. Sakinler, mahalle ve köy idarecilerinin, yetkililerin asker alımı kotalarını doldururken başka ailelerin oğullarını silahlı kuvvetlerden muaf tutmak için ödeme yapmasına olanak tanıyan bir düzenleme aracılığıyla bu kişilerin sevkini ayarladığını söyledi.
Muafiyet veya erteleme isteyen aileler, idarecilere toplu olarak yaklaşık 20 milyon kyat ödedi. Bu tutar, anlatımlarında kullanılan kur üzerinden yaklaşık 4.065 dolara karşılık geliyor. İdarecilerin paranın bir kısmını alıkoyduğu, geri kalanını ise yedek olarak tutuklu sağlayan polis memurlarına aktardığı öne sürüldü.
İddialar, para karşılığında askerlik yükümlülüğünün bir haneden diğerine aktarılabildiği, hatta hâlihazırda polis gözetiminde bulunan erkeklerin bu yükü üstlenmek zorunda kaldığı bir asker alımı sistemine işaret ediyor. İddialar ayrıca, Enformasyon Bakanlığının bir gencin ailesinden alınan parayı paylaşan yetkilileri tespit ettiği Shwebo ilçesindeki ayrı bir ikame ödemesinin resmen kabul edilmesinin ardından geldi.
Myanmar ordusu, cephede verdiği kayıplar üzerine asker ihtiyacını karşılamak amacıyla 10 Şubat 2024’te Halk Askerlik Hizmeti Yasası’nı yürürlüğe koydu. Yasa, 18 ila 35 yaşlarındaki erkekleri ve 18 ila 27 yaşlarındaki kadınları kapsıyor; normal zorunlu hizmet süresi iki yıl. Ordu, uygulamanın başlamasından bu yana askere alınan kişilerin toplam sayısını açıklamadı.
Laputta’daki iddia edilen düzenleme nasıl işliyordu?
Laputta sakinleri, ikame uygulamasının 27 Nisan’daki 24. celp dönemi civarında başladığını söyledi. Anlatımları, birbiriyle bağlantılı iki işlemi tarif ediyor: Aileler oğullarını askerlikten muaf tutmak için idarecilere ödeme yapıyor, idareciler de ilçenin asker alımı şartlarını karşılamak üzere başka erkekleri sağlamak için polise ödeme yapıyordu.
Asker alımı kotası, bir bölgeden temin edilmesi istenen kişi sayısıdır. İddia edilen düzenleme kapsamında, başlangıçta seçilen kişi hizmet etmediğinde bile yetkililer bu sayıyı karşılayabiliyordu; çünkü onun yerine başka biri gönderiliyordu.
Yaklaşık 20 milyon kyatın toplu olarak ödendiği belirtildi. Aileler, her hanenin ne kadar ödediğini veya paranın idarecilerle polis arasında nasıl paylaştırıldığını gösteren bir döküm sunmadı. Sevk edilen tutuklular hakkındaki ceza davalarının akıbeti, yargılamaların sürüp sürmediği de açıklanmadı.
Etkilenen haneler açısından doğrudan sonuçlar farklı olsa da birbiriyle bağlantılıydı. Yetkililere ödeme yapan aileler, oğullarının iki yıl zorunlu askerlik yapmasını önlemeye çalışıyordu. Tutuklu erkekler ise sakinlerin yerel yetkililere atfettiği bir düzenleme kapsamında polis gözetiminden askerlik hizmetine sevk edildi.
Shwebo’da belgelenen ödeme zinciri
Enformasyon Bakanlığının 27 Ocak tarihli açıklaması, talep edilen miktar, parayı alanlar ve ödemenin iadesi de dahil olmak üzere 2025’te Shwebo ilçesinde yaşanan ayrı bir vakayı anlatıyor.
Bakanlığa göre, hane kayıtlarını denetleyen yetkililer, misafir olarak kayıt yaptırmadan Ward 4’te kalan 24 yaşındaki Kyaw Min Khant’ı 24 Ocak’ta saat 19.00 civarında ilçe idare ofisine götürdü. Yetkililer, askeri hizmet siciline kaydedileceğini söyledi.
Ardından ilçe idaresi memuru Thurein Nyunt, ailesiyle iletişime geçerek 13 milyon kyat ödemeleri hâlinde oğullarının yerine başka birinin geçebileceğini söyledi. Bakanlığa göre babası Ko Ko Lay, parayı 25 Ocak’ta saat 15.00 civarında ödedi.
Bakanlık ödemeyi şöyle dökümledi:
- İlçe Emniyet Müdürü Than Zaw 2,5 milyon kyat aldı.
- İlçe idaresinde kıdemli memur Kyaw Khine Latt 2,5 milyon kyat aldı.
- Bölge idaresinde kıdemsiz memur Thurein Nyunt 3 milyon kyat aldı.
- Önerilen ikame kişi Thant Soe Htaik 5 milyon kyat aldı.
Bakanlık, 13 milyon kyatın tamamının 26 Ocak’ta saat 21.30’da aileye iade edildiğini ve olaya karışanlar hakkında yasal işlem başlatılacağını bildirdi. Açıklamada duruşma tarihi veya davanın nihai sonucu belirtilmedi.
Askeri liderlerin kabul ettiği hususlar
Shwebo açıklamasında, asker alımı kurullarının yasaya uyması ve para talepleriyle ikame uygulamalarını önlemesi gerektiği belirtildi. Açıklamada ayrıca kamuoyundan, yasal prosedürlerin dışına çıkan asker alımı uygulamalarını bildirmesi istendi.
Ordunun ikinci komutanı Orgeneral Yardımcısı Soe Win de bir konuşmasında mali yolsuzluğu ve asker alımı kurullarının başarısızlıklarını kabul etti. Asker alımı sürecindeki sorunları anlatırken şunları söyledi:
Bazı asker alımı kurulları yasal prosedürlere uymadı; bu da mali yolsuzluğa ve bazı yükümlüler için zorluklara yol açtı,
Soe Win, sorunların giderilmekte olduğunu söyledi ve asker alımı kurullarındaki usulsüzlüklerin ilgili makamlara bildirilmesi talimatını askeri personele verdi.
Soe Win’in açıklamaları ve Shwebo’daki bildiri, diğer bölgelerden gelen sakin iddialarının yanına resmî kabulleri de ekliyor. Shwebo’da bakanlık, bir ödemeyi ve paranın iade edildiğini kamuoyuna açıkladı. Laputta’da ise sakinler, polis gözetimindeki tutukluların ve askere alınmaktan kaçınmak isteyen ailelerden alınan paranın dahil olduğu iddia edilen bir düzenlemeyi anlatıyor.
Kotaların artırılması yerel yetkililer üzerindeki baskıyı artırıyor
Mandalay Bölgesi’ndeki mahalle idarecilerine eylül ayında aylık asker alımı kotalarını kişi başı ikiden, her celp döneminde beş ila ona çıkarmalarının emredildiği bildirildi. Bu, önceki şartın 2,5 ila beş katına çıkması anlamına geliyor.
Bu tür hedefler, idarecileri ordunun asker talebi ile yakınlarını hizmetten uzak tutmaya çalışan aileler arasında bırakıyor. Askere alımın ilk dönemlerine ilişkin haberlerde, bu baskı nedeniyle görevlerinden istifa eden yetkililerden söz edilirken, bazı yetkililerin de yedek ayarlamak veya isimleri seçme listelerinden çıkarmak için ödeme talep ettiği aktarıldı.
Ordu başlangıçta her aylık celp döneminde 5.000, ilk yıl boyunca ise 50.000 asker almayı hedeflediğini duyurdu. Ordu sözcüsü Tümgeneral Zaw Min Tun, 2019 nüfus sayımından geldiğini söylediği nüfus verilerine dayanarak yaklaşık 13 milyon kişinin askerlik için uygun olduğunu da belirtti.
Askerden kaçanlardan oluşan bir ağ olan Myanmar Savunma ve Güvenlik Enstitüsü, ağustos ayında Naypyidaw’ın celp kotalarını düzenli olarak artırdığını söyledi. Enstitü mart ayında yükümlü sayısının 100.000’e yaklaştığını tahmin etmiş, daha sonra bu sayının 140.000’i aştığını bildirmişti.
Ulusal Birlik Hükümeti eylül ayında, ilk 27 celp döneminde zorla askere alınan 135.080 erkeği belgelediğini açıkladı. Bu, celp dönemi başına yaklaşık 5.003 erkeğe denk geliyor ve ordunun başlangıçta belirlediği aylık 5.000 kişilik hedefe yakın. Ülke genelindeki ortalama, bazı mahallelerde taleplerin çok daha yüksek olduğuna ilişkin haberlerle birlikte değerlendirilmeli.
Asker alımının ilk aylarından itibaren ödeme haberleri geldi
22 Nisan 2024’te yayımlanan haberlerde, konuma ve asker alımı şartlarına göre değişen 500.000 ila 50 milyon kyat arasındaki ödeme talepleri aktarıldı. Bu haberler, uygulamanın başlamasının hemen ardından ailelerden askerlikten kaçınmak veya bir başkasının ikame edilmesi için para istendiğini gösteriyor.
Yine Ayeyarwady Bölgesi’nde bulunan Hinthada ilçesinde genç bir erkek, piyangoyla seçildikten sonra bölge valisinin yerine birini ayarlamak için kendisinden 3 milyon kyat istediğini söyledi. Yangon’un North Dagon Myothit ilçesinde bir erkek ise o yılın listesinden adını çıkarttırmak için 1,4 milyon kyat ödediğini söyledi.
Bago Bölgesi’nin doğusundaki bir köyde, bir idarecinin hizmet için seçilen sekiz kişiden her biri için 2,5 milyon kyat talep ettiği öne sürüldü. Seçilenler arasında, erkekler için normal yaş aralığının üzerinde olan 59 yaşında bir erkek de bulunuyordu.
Başka sakinler, askere alınmaktan kaçınmak için düzenli aylık ödemeler yapıldığını veya tutuklanan yakınlarının serbest bırakılması için para ödendiğini anlattı. Bu talepler, hizmetten kaçınmanın maliyetini belirsiz hâle getiriyordu: Bir hane bir kez ödeme yaptıktan sonra yeniden ödeme yapmak zorunda kalabiliyordu.
Mali yük, bir ailenin birikimlerinin çok üzerine çıkabiliyordu. Bago Bölgesi’ndeki Daik-U ilçesinde bir ailenin arkadaşı, bir dul kadının oğlunu askerlikten kurtarmak için 50 milyon kyat borç aldığını, ardından yetkililer daha fazla para isteyince 3 milyon kyat daha borçlandığını söyledi. Arkadaşı, kadının oğlunun daha sonra borç nedeniyle yaşadığı sıkıntı içinde intihar ettiğini belirtti.
Yasa ve kadınların askere alınmasına ilişkin tartışma
Halk Askerlik Hizmeti Yasası Kasım 2010’da çıkarıldı, ancak 10 Şubat 2024’e kadar yürürlüğe konmadı. Yasada normal yaş aralığı erkekler için 18 ila 35, kadınlar içinse 18 ila 27 olarak belirleniyor; askerlik süresi iki yıl. Olağanüstü hâlleri düzenleyen hükümler uyarınca daha uzun hizmet süreleri uygulanabiliyor.
Enformasyon Bakanlığının ocak ayındaki açıklamasında, o dönemde yalnızca 18 ila 35 yaşlarındaki erkeklerin askere çağrıldığı belirtilmiş ve asker alımının yasal prosedürler çerçevesinde ilçe kurulları aracılığıyla yapıldığı ifade edilmişti.
Myanmar Savunma ve Güvenlik Enstitüsü daha sonra, kadın yükümlülerden oluşan ikinci bir grubun ağustos ayında Yangon Bölgesi’ndeki Hmawbi ilçesinde bulunan bir tesiste eğitime başladığını söyledi. Ordu bu iddiayı reddetti.
Aradaki fark, ailelerin kimin yakın zamanda hizmete çağrılabileceğini değerlendirirken önem taşıyor: Kadınlar yasanın belirttiği kapsamda yer alırken, söz konusu eğitimin yapılıp yapılmadığı konusunda ordu ile asker kaçağı ağı birbiriyle çelişen açıklamalar yapıyor.
Tehdit ve şiddetin gölgesindeki asker alımı
Yerel idareciler, liste hazırlama, sakinleri askere alma ve para toplama rollerinden ötürü şiddete maruz kaldı. Derlenen bir sayımda, zorunlu askerlikle bağlantılı faaliyetler nedeniyle Şubat-Eylül 2024 arasında ordu karşıtı güçler tarafından öldürülen 108 mahalle ve köy idarecisi kaydedildi.
Şubat sonlarında Bago Bölgesi’nde iki idareci daha öldürüldü ve bildirilen toplam sayı en az 110’a çıktı. Öte yandan aileler, gençlerin askere alınmaktan kaçmak için kentlerden ayrıldığını, ordunun kontrolü dışındaki bölgelere taşındığını veya Myanmar’ı terk ettiğini anlattı.
Laputta’daki iddialar, baskı, mali yük ve birbiriyle çatışan taleplerin bulunduğu bu tabloya polis gözetimindeki tutukluları da ekliyor. Shwebo vakası, askeri makamların en az bir ikame ödemesini kamuoyu önünde tespit ettiğini ve buna karşı işlem yapılacağı sözünü verdiğini gösteriyor. Birkaç bölgeden gelen sakin anlatımları, celp dönemleri ilerledikçe kimin askere alınıp kimin muaf tutulacağını ödemelerin belirlemeyi sürdürdüğünü ortaya koyuyor.
Öne çıkanlar
- Laputta sakinleri, tutuklu en az 11 erkeğin bir ikame düzenlemesi kapsamında polis gözetiminden askerlik hizmetine sevk edildiğini söylüyor.
- Ailelerin oğullarını askerlikten muaf tutmak için yerel idarecilere toplu olarak yaklaşık 20 milyon kyat ödediği öne sürülüyor.
- Enformasyon Bakanlığı, Shwebo’da ayrı bir 13 milyon kyat ödemesini belgeledi ve paranın iade edildiğini bildirdi.
- Mandalay’daki bazı mahallelerde asker alımı kotalarının iki kişiden her celp döneminde beş ila ona yükseldiği bildiriliyor.
- Ordu 16 Kasım’da ülke genelindeki 30. celp dönemini başlattı, ancak askere alınanların toplam sayısını açıklamadı.
- Ulusal Birlik Hükümeti, ilk 27 celp döneminde zorla askere alınan 135.080 erkeği belgelediğini söyledi.






