İndus Anlaşmazlığı, İklim Planlaması ve Su İş Birliğindeki Eksikleri Ortaya Koyuyor

13 dakikalık okuma
Indus Treaty Dispute Exposes Gaps in Climate Planning and Water Cooperation

Su krizi, anlaşmanın askıya alınmasının ötesine uzanıyor

İndus Suları Anlaşması, Hindistan ile Pakistan'ın günlük nehir ölçümlerini, barajlardan yapılan su salımlarını ve kanallardan çekilen su miktarlarını paylaşmasını gerektiriyor. Anlaşma ayrıca ancak iki hükümetin de onayladığı yeni bir anlaşmayla değiştirilebileceğini veya sona erdirilebileceğini belirtiyor. Yaklaşık 300 milyon kişiyi geçindiren bir nehir havzasında iş birliğini kesintiye uğratan anlaşmazlığın merkezinde artık bu hükümler yer alıyor.

İçindekiler
  1. Su krizi, anlaşmanın askıya alınmasının ötesine uzanıyor
  2. Anlaşma gerçekte neye izin veriyor?
  3. Nisan saldırısından hukuki çıkmaza
  4. İlk kayıp bilgi
  5. Buzul kaybı mevsim takvimini değiştiriyor
  6. Buzulların yalnızca küçük bir bölümü izleniyor
  7. Hidroelektrik projeler ayrı teknik anlaşmazlıklara yol açıyor
  8. Reform boş bir sayfadan başlamak zorunda değil
  9. Pakistan'ın suya açıklığı bağımlılık ve yönetim sorunlarını bir arada içeriyor
  10. Yaklaşan tarihlerle bölgesel bir sınav
  11. Öne Çıkanlar

Hindistan, 26 kişinin hayatını kaybettiği Pahalgam saldırısından bir gün sonra, 23 Nisan 2025'te 1960 tarihli anlaşmayı askıya aldı. Saldırı, Hindistan yönetimindeki Keşmir'de gerçekleşti. Yeni Delhi, Pakistan'la bağlantılı militanları suçladı. İslamabad ise saldırıyla ilgisi olduğunu reddetti. Hindistan, Pakistan teröre verdiği desteği sona erdirene kadar iş birliğinin askıda kalacağını söylüyor. Pakistan ise anlaşmada tek taraflı askıya alma mekanizması bulunmadığını savunuyor.

Yakın vadeli tehlike, Hindistan'ın nehirlerin akışını durdurabilmesi değil. Hidrologlara göre mevcut altyapıyla bunu yapmak teknik açıdan zor. Ancak su akışları ve barajların işleyişi hakkındaki bilgilerin kaybolması, Pakistan'ın sel, kuraklık ve sulama suyu kıtlığına hazırlanma kapasitesini azaltabilir.

İklim değişikliği bu bilgileri daha da değerli kılıyor. Himalaya buzulları küçülüyor, kar yerde daha kısa süre kalıyor ve mevsimsel akışlar çiftçilerin ihtiyaç duyduğundan daha erken gerçekleşebilir. Araştırmacılar mevcut anlaşmanın güçlendirilmesi mi yoksa yenisiyle değiştirilmesi mi gerektiği konusunda farklı düşünüyor. Ancak önerileri pratik bir gereklilikte birleşiyor: Su yönetimi, 1960'ta yapılan varsayımlara dayanmak yerine değişen koşullara yanıt vermeli.

Dolayısıyla anlaşmazlığın üç ayrı boyutu var: Anlaşma yükümlülüklerinin sürüp sürmediği, yukarı havzadaki altyapının aşağı havzadaki su kaynaklarını nasıl etkilediği ve anlaşmanın değişen bir nehir sistemine uyum sağlayıp sağlayamayacağı. Bu konulardan birinin çözülmesi diğerlerini kendiliğinden çözmeyecek.

Reklam

Anlaşma gerçekte neye izin veriyor?

Dünya Bankası'nın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerin ardından 19 Eylül 1960'ta Karaçi'de imzalanan İndus Suları Anlaşması, doğudaki Ravi, Beas ve Sutlej nehirlerini esas olarak Hindistan'a; batıdaki İndus, Jhelum ve Chenab nehirlerini ise esas olarak Pakistan'a tahsis ediyor. Ayrıntılı istisnalar, bu genel paylaşım kadar önemli.

III. madde, belirli evsel, tarımsal, elektrik üretimine yönelik ve tüketim dışı kullanımlar dışında Hindistan'ın batıdaki nehirlerin akmasına izin vermesini zorunlu kılıyor. Tüketim dışı kullanım, seyrüseferde olduğu gibi suyun önemli ölçüde eksiltilmeden kullanılmasını ifade ediyor. Sulama su tüketimine yol açtığı için tarım ayrı bir izinli kullanım kategorisi. Anlaşmanın hidroelektrik ve baraj ekleri ise depolamayı kısıtlıyor.

Tarım hükümleri, İndus drenaj havzasında 70.000, Jhelum drenaj havzasında 400.000 dönümlük ilave sulanan ekili alan belirtiyor. Chenab içinse havza içinde 225.000 dönüme (Jammu bölgesinde 100.000 dönüm sınırı dahil) ve havza dışında 6.000 dönüme izin veriyor. Bu üst sınırlar, geliştirme çalışmaları ve su salımlarıyla ilgili ek koşullara tabi.

Hidroelektrik izinleri de benzer şekilde koşullu. D eki kapsamındaki santraller için genel işletme kuralı, yukarı havzadan art arda yedi gün boyunca alınan suyun aynı süre içinde aşağı havzaya bırakılmasını gerektiriyor. Belirli Chenab noktalarına ilişkin farklı kurallar dışında günlük su salımı, genellikle gelen su hacminin yüzde 30'u ile yüzde 130'u arasında kalmalı.

Bu hükümler, Hindistan'ın batıdaki nehirler üzerinde ya sınırsız denetime sahip olduğu ya da bu nehirleri kullanmasının tamamen yasaklandığı yönündeki tanımların neden yanıltıcı olduğunu gösteriyor. Anlaşma, projelere izin veriyor; ancak tasarımlarını, depolama ve işletme biçimlerini düzenliyor.

Nisan saldırısından hukuki çıkmaza

Su anlaşmazlığı, dört gün süren askerî çatışmaların 10 Mayıs 2025'te ateşkesle sona ermesinden sonra da devam etti. Hindistan Dışişleri Bakanı S. Jaishankar, Pakistan'ın teröre verdiği desteği "inandırıcı ve geri dönülmez biçimde" sonlandırana kadar anlaşma kapsamındaki iş birliğinin askıda kalacağını söyledi.

Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:

  • 2022: Dünya Bankası, Hindistan'ın hidroelektrik projeleriyle ilgili anlaşmazlıklar için bir tarafsız uzman ve bir Tahkim Mahkemesi başkanı atadı; aynı zamanda eş zamanlı süreçlerin pratik ve hukuki zorlukları bulunduğunu kabul etti.
  • 22 Nisan 2025: Pahalgam saldırısında 26 kişi hayatını kaybetti.
  • 23 Nisan 2025: Hindistan, anlaşmayı askıya aldığını duyurdu.
  • 10 Mayıs 2025: Ateşkes, Hindistan ile Pakistan arasındaki dört günlük çatışmayı sona erdirdi.
  • 31 Ağustos 2025: Haberlerde, Hindistan'ın askıya alma açıklamasına rağmen anlaşmanın yürürlükte olduğunu teyit eden bir tahkim kararına yer verildi. Hindistan, mahkemenin yetkisini reddetti.

Anlaşma metni sağlam bir dayanak sunuyor: XII. madde, değişiklik veya fesih için iki hükümetin de usulüne uygun biçimde onayladığı bir anlaşmayı şart koşuyor. Pakistan, Hindistan'ın adımına itiraz ederken bu hükme dayanıyor. Hindistan ise tahkim sürecini tanımıyor ve iş birliğinin yeniden başlaması için öne sürdüğü güvenlik koşulunu koruyor.

Başbakan Şehbaz Şerif, daha sonra Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinde ikili taahhütlere saygı gösterilmesi çağrısı yaparak konuyu Tianjin'de anlaşmaya ilişkin başvurusuyla gündeme taşıdı. Bu diplomatik girişim, ne askıya alma ne de mahkeme konusundaki anlaşmazlığı çözdü.

Reklam

İlk kayıp bilgi

VI. madde, nehirlerin su seviyesi ve debi ölçümlerinin, barajlardan çekilen ve bırakılan su miktarlarının ve çeşitli kanal verilerinin düzenli olarak paylaşılmasını gerektiriyor. Kayıtların, ilgili ayın bitiminden en geç üç ay sonra ve aylık olarak iletilmesi gerekiyor. İşletme amaçları için gerekli bilgiler günlük olarak veya başka aralıklarla talep edilebiliyor.

Bu, yalnızca idari bir formaliteden ibaret değil. Nehir debisi, belirli bir noktadan zaman içinde ne kadar su geçtiğini ölçüyor. Baraj ve kanal bilgileriyle birlikte bu veriler, su yöneticilerinin hava koşullarından kaynaklanan değişiklikleri yukarı havzadaki depolama veya su çekiminden kaynaklananlardan ayırt etmesine yardımcı oluyor.

Hindistan'ın, duyurusundan sonraki birkaç hafta içinde rutin hidrolojik veri paylaşımını ve Daimî İndus Komisyonu toplantılarını durdurduğu bildirildi. Yeni Delhi'deki Centre for Policy Research'ten Srinivas Chokkakula, verilerin paylaşılmamasının aşağı havzadaki su mevcudiyeti konusunda belirsizlik yaratabileceği uyarısında bulundu. Haberlerde ayrıca Chenab üzerindeki hidroelektrik barajlarında, Pakistan'a önceden uyarı yapılmadan tortu tahliyesi yapılabileceğinden söz edildi. Bu haberler, bu tür işlemlerin ne sıklıkta gerçekleştiğini veya ölçülmüş etkilerini ortaya koymuyor.

Tortu tahliyesi, kum, silt ve diğer parçacıkları taşıyan suyun bırakılmasıyla barajda biriken malzemenin temizlenmesidir. Tahliyenin zamanlaması aşağı havza için önemli; çünkü su salımı hem akışı hem de su kalitesini değiştirebilir. Önceden bildirim yapılmadığında yöneticilerin işletme planlarını değiştirme imkânı azalır.

Komisyon, anlaşmanın yorumlanması, uygulanması veya olası ihlalleriyle ilgili soruların ele alınmasında ilk başvuru kanalı olma özelliğini de taşıyor. VIII. madde, yılda en az bir toplantı ve beş yılda bir genel nehir incelemesi yapılmasını şart koşuyor. Anlaşmada ayrıca tarafsız uzman ve tahkim süreçleri bulunmasına rağmen komisyonun çalışmalarının kesintiye uğraması rutin iletişimi zayıflatıyor.

Buzul kaybı mevsim takvimini değiştiriyor

Sushmita Pathak'ın 11 Haziran 2025'te yayımlanan Science dergisindeki akademik makalesi, anlaşmayı hazırlayanların öngörmediği iklim baskılarını anlatıyor. Makale, havza nüfusunu yaklaşık 300 milyon olarak veriyor ve kar, buzullar ve nehir koşullarındaki değişiklikleri aktarıyor.

Uluslararası Entegre Dağ Geliştirme Merkezi'nde iklim bilimci olan Arun Shrestha, mevcut emisyon oranlarının sürmesi halinde Hindu Kuş-Himalaya bölgesinin yüzyılın sonuna kadar 2,2 santigrat dereceye kadar ısınabileceğini söylüyor. ICIMOD'un 2023 tarihli bir araştırması, buzulların 2010'larda önceki on yıla kıyasla yüzde 65 daha hızlı yok olduğunu ve 2100'e kadar hacimlerinin üçte ikisine kadarını kaybedebileceğini ortaya koydu.

Srinagar'daki İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi rektör yardımcısı ve hidroloji ile buzulbilim uzmanı Shakil Ahmad Romshoo, önceki üç yılda İndus Havzası'nda karın yerde kalma süresinin normalin altında olduğunu bildirdi. Karın yerde kalma süresi, kar örtüsünün yerde ne kadar kaldığını ifade ediyor. Bu sürenin kısalması, kış yağışlarıyla biriken suyun nehirlere ne zaman karıştığını değiştiriyor.

Yukarı İndus nehirlerinde akış şu anda sulama talebiyle örtüşecek şekilde haziran-ağustos döneminde en yüksek seviyeye ulaşıyor. Artan sıcaklıklar ve kar yağışından yağmura geçiş, bu zirveyi daha erkene çekebilir. Buzulların erimesinin hızlanmasıyla havzadaki akışın yüzyıl ortalarında zirveye ulaşacağı, ardından buz ve kar rezervlerinin azalmasıyla düşeceği öngörülüyor.

Bu gidişat, eriyen kar ve buzdan gelen suyun bugün artmasının ileride daha fazla su güvenliği sağlayacağını garanti etmediğini açıklıyor. Ayrıca yıllık toplamlar tek başına, suyun ekinlerin, barajların ve kentlerin ihtiyaç duyduğu zamanda gelip gelmeyeceğini gösteremiyor.

Reklam

Buzulların yalnızca küçük bir bölümü izleniyor

İklim tahminleri önemli ölçüde belirsizlik içeriyor. Romshoo, Hindistan Himalayaları'ndaki yaklaşık 33.000 buzuldan yalnızca 16'sının izlendiğini söylüyor. Bu, yaklaşık yüzde 0,05'e; yani her 2.000 buzula karşılık bir izlenen buzul bulunmasına denk geliyor. Bu rakamlar İndus Havzası'yla sınırlı bir envanteri değil, Hindistan Himalayaları'nı kapsıyor.

İzleme istasyonları genellikle daha alçak kesimlerde de bulunuyor. Shrestha'ya göre bu durum, batı rüzgârları kaynaklı sistemler olarak bilinen fırtınaların getirdiği kar da dahil olmak üzere yüksek rakımlardaki kar yağışının anlaşılmasını zorlaştırıyor. Kar ve buz üzerinde biriken enkaz ile siyah karbon da erimeye ilişkin belirsizliği artırıyor.

Ohio Eyalet Üniversitesi'nde coğrafyacı olan Fazlul Haq, anlaşmanın yönetiminin tarihî varsayımlara bağlı kalmak yerine gözlemlenen akışlara yanıt vermesi gerektiğini savunuyor. Farklı bir yaklaşıma duyulan ihtiyacı şöyle ifade etti:

İSA'yı durağan bir siyasi anlaşma olarak değil, yaşayan ve gelişen bir çevre anlaşması olarak yeniden düşünmeliyiz.

Önerisi, koruma önlemlerine ve barajlardan su salım takvimlerine yön vermek için uydu gözlemlerinden ve diğer ölçümlerden yararlanmayı öngörüyor. Kar örtüsünün seyrek olması, kıtlık hazırlıklarını tetikleyebilir. Aşırı akış tahminleri ise su depolama veya başka yöne aktarma kararlarına bilgi sağlayabilir.

Bu yaklaşım nehir tahsislerini yeniden çizmekten ziyade yönetimi değiştirir. İzleme için kaynak, üzerinde uzlaşılmış yöntemler ve bilgi paylaşma iradesi gerektirir. Daha iyi uydu kapsama alanı, baraj ve kanalların nasıl işletileceği konusunda iş birliğinin yerini tek başına tutamaz.

Hidroelektrik projeler ayrı teknik anlaşmazlıklara yol açıyor

Pakistan'ın itirazları arasında 330 megavatlık Kishenganga ve 850 megavatlık Ratle projeleri de bulunuyor. Başlıca tartışma konularından biri, elektrik üretimini desteklemek için geçici olarak tutulan su miktarı olan işletme rezervi ve proje tasarımlarının anlaşma sınırlarına uyup uymadığı.

Bu ayrım önemli; çünkü elektrik üretimi, türbinden geçen suyun mutlaka tüketildiği anlamına gelmiyor. Ancak suyun depolanma ve salınma takvimleri aşağı havzadaki akışın zamanlamasını etkileyebilir. Bu nedenle anlaşma, her hidroelektrik projeyi zararsız veya yasak saymak yerine hem santral tasarımını hem de işletmeyi düzenliyor.

D eki, genel olarak Hindistan'ın nehir üzerindeki yapıların inşasına başlamadan en az altı ay önce belirli tasarım bilgilerini sunmasını gerektiriyor. Pakistan'ın ardından anlaşmaya uygunluk gerekçesiyle itirazlarını bildirmek için üç ayı oluyor. Tanımlanmış kategorilerdeki teknik sorular tarafsız bir uzmana götürülebiliyor; anlaşmazlıklar tahkim dahil başka mekanizmalara da taşınabiliyor.

Hindistan, bağlantılı konulardaki eş zamanlı süreçlere itiraz ediyor ve mevcut anlaşmazlıkta Tahkim Mahkemesi'nin yetkisini tanımıyor. Pakistan ise hem tahkim hem de tarafsız uzman süreçlerine katılıyor. Haberlerde, ağustos ayında verilen karar farklı biçimlerde aktarılıyor: Bazı haberler anlaşmanın yürürlükte kalmasını vurgularken bir başka haber hidroelektrik çalışmalara getirilen kısıtlamalardan da söz ediyor. Bu anlatımlar, proje kısıtlamalarının kapsamını bütünüyle ortaya koymuyor.

Bu arada Cammu ve Keşmir'in kurulu hidroelektrik kapasitesinin, Pakal Dul ve Kiru projelerinin tamamlanma aşamasına gelmesiyle Aralık 2026'ya kadar 3.540 megavattan 5.164 megavatın üzerine çıkması öngörülüyor. Bu artış 1.624 megavatı aşıyor, yani yaklaşık yüzde 46'ya denk geliyor. Ancak kurulu üretim kapasitesi, Hindistan'ın nehir suyunun ne kadarını tutabileceğini gösteren bir ölçüt değil.

Reklam

Reform boş bir sayfadan başlamak zorunda değil

Romshoo, siyasi gerilimler sürerken Çin ve Afganistan dahil tüm havza ülkelerini kapsayan yeni bir anlaşmanın yapılmasını düşük ihtimalli görüyor. İklim değişikliği, yeraltı suyu, kirlilik ve su miktarındaki değişkenliği ele almak için mevcut anlaşmanın güçlendirilmesini destekliyor.

Anlaşma, bu gündemin bir bölümüyle ilgili hükümler içeriyor. IV. madde, aşırı kirliliği ele alıyor ve gerektiğinde kanalizasyon veya endüstriyel atıkları arıtmak için makul önlemler alınmasını öngörüyor. Dolayısıyla anlaşmanın kirliliği bütünüyle göz ardı ettiğini söylemek doğru olmaz.

VII. madde, nehirlerin geliştirilmesinde ortak çıkar bulunduğunu kabul ediyor ve gözlem istasyonları, meteorolojik veriler, drenaj çalışmaları ve mühendislik projeleri konusunda karşılıklı uzlaşmayla iş birliğine imkân tanıyor. Ayrıca, planlayan ülkenin görüşüne göre diğer tarafı önemli ölçüde etkileyecek planlı çalışmalar hakkında bildirim yapılmasını ve mevcut bilgilerin paylaşılmasını şart koşuyor.

Bu hükümler, iklim izleme ve işletme koordinasyonunu iyileştirmek için olası bir temel oluşturuyor. Ancak ayrıntılı bir iklim uyum sistemi oluşturmuyor ve yeni önlemler konusunda uzlaşmayı garanti etmiyor.

University College London'ın Risk ve Afet Azaltma Bölümü'nde doçent olan Dan Haines, en olası çözümün yeniden müzakere olduğunu düşünüyor; koşullu olarak yeniden yürürlüğe koymayı ve kalıcı feshi de diğer olası sonuçlar arasında sayıyor. Haines, iki hükümetin uluslararası nehirlerin paylaşılması ilkelerini yeniden değerlendirmesi halinde, 2014'te yürürlüğe giren BM Uluslararası Su Yollarının Ulaşım Dışı Amaçlarla Kullanımı Sözleşmesi'nin başlangıç noktası olabileceğini söylüyor. Böylesine köklü bir yeniden tasarımı düşük ihtimalli görüyor.

King's College London'da eleştirel coğrafya profesörü Daanish Mustafa, Keşmirlileri ve diğer paydaşları kapsayan yeni bir anlaşma yapılmasını savunuyor. Mevcut modelin ekolojik zarara ve balıkçılıktan sağlanan geçim kaynaklarının kaybına yol açtığını söylüyor. Doğu nehirleri üzerindeki münhasır hakların uluslararası hukukla çeliştiği yönündeki savı, burada sunulan kesinleşmiş bir karar değil, akademik bir görüştür.

Pakistan'ın suya açıklığı bağımlılık ve yönetim sorunlarını bir arada içeriyor

Pakistanlıların onda dokuzu İndus Havzası'nda yaşıyor ve ülkenin sulanan tarım alanlarının yaklaşık yüzde 80'i nehir sistemine bağlı. Karaçi ve Lahor da içme suyu için İndus'a ve kollarına dayanıyor.

Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, sistemin Pakistan'da 250 milyondan fazla kişinin yaşamını ve geçim kaynaklarını desteklediğini söyledi. Ülke genelindeki bu rakamın kapsamı, havzanın tamamı için verilen yaklaşık 300 milyonluk nüfus tahmininden farklı. Daha önceki haberlerde Pakistan nüfusu yaklaşık 240 milyon olarak verilmişti. Bu nedenle rakamlar aynı ve tutarlı bir nüfus serisinin parçaları olarak değerlendirilmemeli.

Aktarılan başka tahminlere göre tarım, Pakistan'daki su tüketiminin yaklaşık yüzde 90'ını oluşturuyor. Ülkenin mevsimlik yağışlardan ve eriyen kardan aldığı suyun yüzde 10'undan azını depolayabildiği de belirtiliyor. Yüzde 80 ve yüzde 90'lık oranlar farklı şeyleri ölçüyor: İndus'un sulanan tarım için önemini ve tarımın toplam su tüketimindeki payını.

Ülke içindeki sulama uygulamaları ve depolama kapasitesindeki sınırlılıklar kırılganlığı artırabilir, ancak anlaşma yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği sorununu çözmez. Aynı şekilde, anlaşma haklarının korunması da Pakistan'ın suyu daha verimli yönetme ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Dar, Pakistan'ın Avusturya Büyükelçiliği ve Viyana Diplomasi Akademisi'nin düzenlediği Uluslararası Su Sempozyumu'nda katılımcıları Pakistan'ın su tahsisinin azaltılması girişimlerine karşı uyardı:

Pakistan'ı haklı olarak kendisine tahsis edilmiş sulardan mahrum bırakmaya yönelik her girişimin bölgesel barış ve güvenlik açısından ciddi sonuçları olur.

Cumhurbaşkanı Asıf Ali Zerdari de konuyu Doha'da su haklarına ilişkin başvurusuyla gündeme getirmişti. Cenevre'deki BM İnsan Hakları Konseyi oturumunda konunun ele alındığı haberlerde de su yönetimi gıda güvenliği ve geçim kaynaklarıyla ilişkilendirildi. Ancak bu haberler, konseyin anlaşmazlık hakkında resmî bir karar aldığını göstermiyor.

Reklam

Yaklaşan tarihlerle bölgesel bir sınav

Manchester Üniversitesi'nde coğrafya alanında araştırmacı olan Mehebub Sahana, Manchester Üniversitesi'nin analizinde anlaşmazlığı daha geniş bölgesel gerilimler bağlamında ele alıyor. Dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birine ev sahipliği yapan Güney Asya, büyük ölçüde Himalaya karları ve buzullarından beslenen nehirlere dayanıyor.

Ağustos 2024'te Bangladeş'te yaşanan seller yaklaşık 5,8 milyon kişiyi etkiledi. Bazı Bangladeşli yetkililer, Hindistan'ın yukarı havzadaki barajlardan önceden haber vermeden su bıraktığını öne sürdü. Hindistan sorumluluğu reddederek olağanüstü yağışları ve standart işletme uygulamalarını gerekçe gösterdi. Taraflar bir felakete neyin yol açtığı konusunda anlaşamasa da bu görüş ayrılığı güvenilir bilginin neden önemli olduğunu gösteriyor.

Hindistan, Tibet'teki Yarlung Tsangpo'dan doğan Brahmaputra'nın aşağı havzasında da yer alıyor. Çin'in burada büyük bir hidroelektrik projesine onay vermesi, yukarı havzadaki şeffaflığı Pakistan kadar Hindistan için de önemli hale getiriyor. Sahana'ya göre İndus'ta iş birliğinin zayıflaması, Hindistan'ın diğer nehirlerle ilgili müzakerelerdeki konumuna zarar verebilir.

Bangladeş'e asgari akış garantisi veren Ganj Su Anlaşması'nın süresi 2026'da dolacak. Nepal'le Mahakali ve Kosi, Bangladeş'le Teesta nehirleri hakkındaki düzenlemelerin de tam olarak uygulanmadığı belirtiliyor. Bunlar ayrı anlaşmalar olsa da güven eksikliği ve değişen su koşullarından kaynaklanan benzer baskılarla karşı karşıyalar.

Pakistan Hukuk, Adalet ve İnsan Hakları Bakanı Azam Nazeer Tarar, İndus anlaşmasının askıya alınması konusunu İngiltere Bakanı Stephen Doughty ile görüştü. Tarar, sorunun uluslararası hukuk ve mevcut anlaşma çerçevesinde çözülmesi çağrısı yaptı. Doughty, su ve iklim iş birliğini tarım, insan güvenliği ve afetlere hazırlıkla ilişkilendirdi. İki taraf diyaloğu sürdürme konusunda anlaştı.

İndus verilerinin paylaşımının ne zaman yeniden başlayacağına veya anlaşma müzakerelerinin ne zaman açılacağına ilişkin üzerinde uzlaşılmış bir tarih bulunmuyor. Yaklaşan somut tarihler Ganj anlaşmasının 2026'da sona erecek olması ve Aralık 2026 için yapılan hidroelektrik kapasite tahmini. Romshoo'nun Hindistan'ın on yıl veya daha uzun bir süre içinde akışları düzenleme kabiliyetini artırabileceği yönündeki değerlendirmesi ise uzun vadeli bir senaryo; Pakistan'ın su akışını hemen durdurabileceğinin kanıtı değil.

Öne Çıkanlar

  • Hindistan, Pahalgam saldırısının ardından 23 Nisan 2025'te İndus Suları Anlaşması'nı askıya aldı. Pakistan saldırıyla ilgisi olduğunu reddediyor ve askıya alma kararına itiraz ediyor.
  • Anlaşma, değişiklik veya fesih için iki tarafın da onayını şart koşuyor ve Hindistan'ın batıdaki nehirleri kullanımına ayrıntılı sınırlar getiriyor.
  • Nehir verilerinin paylaşımının kesilmesi, akışlarda büyük bir azalma olmasa bile tahmin ve su yönetimi açısından yakın vadeli riskler yaratıyor.
  • Buzul kaybı ve karın yerde kalma süresinin kısalması, mevsimsel akış zirvelerini daha erkene çekebilir; yüzyıl ortalarındaki öngörülen zirvenin ardından kaynaklarda düşüş yaşanabilir.
  • Araştırmacılar daha iyi izleme, esnek yönetim ve anlaşmanın reforme edilmesini ya da yenisiyle değiştirilmesini öneriyor. Yeniden müzakereler için bir takvim üzerinde uzlaşma sağlanmadı.
  • Hidroelektrik anlaşmazlıkları, bölgesel diplomasi ve Pakistan'ın ülke içindeki su yönetimi, krizin ayrı ama bağlantılı boyutları olmaya devam ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir