Dokuz Ayda 107.167 Koruma Kararı Verildi
Ulusal Sosyal Koruma Ajansına göre Özbekistan, 2026’nın ilk dokuz ayında taciz ve şiddete karşı 107.167 koruma kararı verdi. Bu kararların yanı sıra binlerce kadın ve çocuk destek aldı; ajans 810 mahkeme başvurusuna destek olurken kişilerin sağlık hizmetlerine, mesleki eğitime ve eğitime erişmesine yardımcı oldu.
İçindekiler
- Dokuz Ayda 107.167 Koruma Kararı Verildi
- Kadınlar ve Çocuklar Nerelerde Destek Aldı?
- Sağlık, İş ve Eğitime Yönelik Destek
- Hukuki Destek Verileri Ne Gösteriyor?
- Hukuki Çerçeve Nasıl Değişti?
- Uzlaşma, Adalete Erişimi Hâlâ Sınırlıyor
- Vaka Sayılarındaki Artış Dikkatle Karşılaştırılmalı
- Yeni Güvenlik Önlemlerinde Henüz Sonuç Değil, Hedef Var
- Son Verilerin Yanıtlamadığı Sorular
- Öne Çıkanlar
Veriler, Özbekistan’ın Nisan 2023’te aile içi şiddeti suç saymasının üzerinden üç yıldan fazla zaman geçmesine rağmen koruma talebinin boyutunu gösteriyor. Aynı zamanda temel bir güçlüğü de ortaya koyuyor: Karar çıkarmak, geçici destek sağlamak ve kalıcı güvenliği temin etmek farklı sonuçlardır. Ajansın verileri müdahaleleri sayıyor, ancak kaç kararın başarıyla uygulandığını ya da karar alan kişilerin kaçının yeniden şiddete maruz kaldığını ortaya koymuyor.
Ajans verileri Telegram kanalındaki bir açıklamayla yayımladı. Açıklama, yalnızca aile içi şiddetten daha geniş bir kategoriyi kapsayan taciz ve şiddet vakalarına ilişkin. Bu nedenle toplam sayı, aile içi şiddet kovuşturmalarının ya da mahkûmiyetlerinin sayısı veya şiddetten kurtulan kişilerin doğrulanmış sayısı olarak değerlendirilmemeli.
Kadınlar ve Çocuklar Nerelerde Destek Aldı?
Raporlama döneminde ilk müdahale merkezleri 5.995 kadına ve 2.842 çocuğa destek verdi. Bölgesel rehabilitasyon merkezleri ise 1.132 kadına ve 1.575 çocuğa hizmet sundu. Bu veriler destek ağının iki bölümünü gösteriyor, ancak ajans bir yerde yardım alan kişilerin daha sonra diğer yerde de sayılıp sayılmadığını açıklamadı.
Bildirilen hizmet sayıları içinde ilk müdahale merkezlerinde toplam 8.837 kadın ve çocuk, rehabilitasyon merkezlerinde ise 2.707 kişi kaydedildi. İlk toplamın yaklaşık yüzde 32’sini, ikinci toplamın yüzde 58’ini çocuklar oluşturdu. Bu oranlar, çocukların merkezlerde kaydedilen çalışmaların önemli bir bölümünü oluşturduğunu gösteriyor; ancak başvuru kuralları, yönlendirmeler ya da kalış süresindeki farklılıkları açıklamıyor.
İki toplamı toplayıp sonucu destek alan farklı kişi sayısı olarak sunmak yanıltıcı olur. Tekrarlanan ziyaretler ve merkezler arasındaki nakiller hakkında bilgi olmadığından, bu veriler doğrulanmış tekil kişi sayısını değil, kaydedilen hizmet kullanımını gösteriyor.
Bu ayrım, destek ile 107.167 koruma kararını karşılaştırırken de önem taşıyor. Kararlar ve hizmet kayıtları farklı faaliyetleri ölçüyor; yayımlanan veriler, karar alan kişilerden kaçının bu iki destek ortamından birinde yer aradığını, buna ihtiyaç duyduğunu ya da hizmet aldığını göstermiyor.
Sağlık, İş ve Eğitime Yönelik Destek
Ajans, 453 kişinin mesleki eğitim aldığını, 836 kişinin ise sağlık hizmetlerine erişmesine yardımcı olunduğunu bildirdi. Ayrıca 352 çocuğun okula, 541 çocuğun anaokuluna kaydına destek verildi; bu iki kategoride toplam 893 eğitim yerleştirmesi kaydedildi.
Bu hizmetler, şiddetin beraberinde getirebildiği pratik sorunlara yönelik. Tedavi, çalışma olanağı ve çocukların eğitimlerinin kesintiye uğramaması, kişinin güvenli olmayan bir haneden ayrılabilmesini ve ayrı bir yaşam sürdürebilmesini etkileyebilir. Ancak veriler yardımın kendisini kaydediyor, sonrasında ne olduğunu değil: Mesleki eğitim alanların istihdam durumu veya sağlık hizmetlerine yönlendirilen kişilerin gördüğü tedavi hakkında bilgi verilmiyor.
Eğitim verileri de çocukların okula devam edip etmediğini ya da eğitimlerinin uzun vadede sürüp sürmediğini ortaya koymuyor. Yalnızca kayıt işlemlerine sağlanan desteği gösteriyor. Bu sınırlamalara rağmen veriler, ajansın müdahalesinin acil korumanın ötesine geçerek hem yetişkinleri hem de çocukları etkileyen ihtiyaçları kapsadığını gösteriyor.
Hukuki Destek Verileri Ne Gösteriyor?
Ajans, mahkemelere sunulan 810 başvuru kaydetti. Ayrıca 305 nafaka dosyasında, 223 icra takibinde, bir eve girme ya da eve dönmeyle ilgili 76 dosyada, belge yenilemeye ilişkin 37 dosyada ve mal paylaşımına ilişkin 30 dosyada pratik destek sağlandığını bildirdi.
Bu beş kategori, bildirilen toplam 671 destek vakasına karşılık geliyor. Açıklamada bunların 810 mahkeme başvurusuna dahil olup olmadığı, bazı vakalarda birden fazla destek türü sunulup sunulmadığı ya da diğerlerinin mahkeme dışında ele alınıp alınmadığı belirtilmiyor. Bu toplamlar birebir örtüşen kategoriler olarak değerlendirilemez.
Listelenen en büyük kategori nafaka, ardından icra takipleri oldu. Nafaka maddi desteği, icra takibi ise mevcut bir hukuki yükümlülüğün ya da kararın yerine getirilmesini ifade ediyor. Eve dönme, belgeleri yenileme ve mal paylaşımı konularındaki destekler de aile içi anlaşmazlıkların ve şiddetin diğer pratik sonuçlarına yönelik.
Mahkemeye başvurmak, mahkeme kararı almakla aynı şey değil. Veriler, başvuruların kaçının sonuçlandığını, yargılamaların ne kadar sürdüğünü ya da mali ve mülkiyet kararlarının uygulanıp uygulanmadığını göstermiyor. Sonuçlara ilişkin bu eksik bilgiler, toplamların adalete erişim hakkında okuyuculara söyleyebileceklerini sınırlıyor.
Hukuki Çerçeve Nasıl Değişti?
Özbekistan’ın Nisan 2023’te yaptığı reformlar, aile içi şiddetin yanı sıra cinsel taciz için idari ve cezai sorumluluk getirdi ve başka korumalar sağladı. İdari sorumluluk genel olarak para cezası veya idari gözaltıyla cezalandırılan davranışları kapsıyor; cezai sorumluluk ise hapis dahil daha ağır yaptırımlara yol açabiliyor.
Mevzuat, aile içindeki fiziksel, psikolojik ve ekonomik şiddeti kapsadı. Değişikliklerle mahrem görüntülerin rıza olmaksızın paylaşılması da suç sayıldı. Eylül 2024’te yapılan ek değişikliklerle aile içi şiddet hükümleri çocuklara yönelik şiddeti de açıkça kapsayacak şekilde genişletildi.
Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- Nisan 2023: Özbekistan, aile içi şiddeti ayrı bir suç olarak tanımladı ve buna ilişkin idari yaptırımlar getirdi.
- Eylül 2024: Değişiklikler çocuklara yönelik korumaları güçlendirdi ve uzlaşma başvurularının hangi koşullarda değerlendirilebileceğini değiştirdi.
- Şubat 2025: Aile içi şiddet vakalarının yer aldığı boşanma davalarında zorunlu uzlaşma süresi kaldırıldı.
- Şubat 2026: Hükümet yaptırımları, uygulamayı, hizmetleri ve ölçülebilir hedefleri kapsayan bir devlet programını onayladı.
- Mart 2026: Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle SOS uygulaması ve polis müdahalesine ilişkin bir hedef dahil yeni güvenlik önlemleri belirlendi.
- Ocak-Eylül 2026: Sosyal koruma ajansı 107.167 koruma kararı verdiğini bildirdi.
Bu gelişmelerin sıralaması, son verilerin yasada tek bir değişiklikten değil, birkaç reform aşamasından sonra geldiğini gösteriyor. Hangi önlemin karar sayısını ya da hizmet kullanım düzeyini etkilediğini ortaya koymuyor.
Uzlaşma, Adalete Erişimi Hâlâ Sınırlıyor
Human Rights Watch’un Mart 2026 tarihli değerlendirmesinde, sivil toplum kuruluşları ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından yürütülen 2024 tarihli bir çalışmaya atıfta bulunuldu. Çalışmaya göre aile içi şiddet vakalarının yüzde 55’ten fazlası uzlaşma yoluyla düşürüldü. Mağdurların yüzde 90’dan fazlasının hukuki temsili yoktu.
İnsan hakları kuruluşu Human Rights Watch, yetkililerin vakaları ele alış biçiminin ve şiddetten kurtulan kişilere sağlanan desteğin değiştirilmesi çağrısında bulundu:
Yetkililer, vakaların uzlaşma yoluyla rutin biçimde düşürülmesine son vermeli, hukuki korumaların tutarlı biçimde uygulanmasını sağlamalı, şiddetten kurtulan kişilerin ihtiyaçlarını merkeze alan hizmetleri genişletmeli ve çevrelerindeki damgalamayla mücadele etmek için daha fazlasını yapmalıdır.
Ayrı bir açıklamada daha eski ve daha belirli bir döneme ilişkin farklı veriler yer alıyor: Mayıs-Eylül 2023 arasında aile içi şiddete ilişkin cezai süreçlerin yüzde 61’i uzlaşmayla sonuçlanırken idari yargılamaların yüzde 28’i önemsiz görülerek düşürüldü. Bu oranlar farklı dönemleri ve hukuki kategorileri kapsıyor; bu nedenle tek başlarına bir eğilimi ortaya koyamazlar.
Şiddet vakalarındaki uzlaşma ile boşanma süreçlerindeki uzlaşma süresi de birbirinden ayrılmalı. İlki, bir vakanın ceza sürecine ilerleyip ilerlememesini etkileyebilir. İkincisi ise mahkemenin evliliği sürdürmeye çalıştığı sırada evliliği sona erdirme kararını geciktirir.
Şubat 2025’te yapılan boşanma reformu farklı açıklamalarda biraz farklı ifadelerle anlatılıyor. Human Rights Watch, Özbekistan’ın aile içi şiddet vakalarında mahkemenin zorunlu uzlaşma süresini kaldırdığını söylüyor. Ayrı bir hukuki açıklamaya göre ise mağdurlar, hâkimlerden böyle bir süre belirlememelerini talep edebiliyor. Her iki açıklama da şiddetten kurtulan kişiler için bir istisna olduğunu belirtiyor; ancak ikinci açıklamada mağdurun talebi de sürecin bir parçası.
Vaka Sayılarındaki Artış Dikkatle Karşılaştırılmalı
Polisin rehabilitasyon merkezlerine yönlendirdiği aile içi şiddet vakalarının sayısı 2020’de yaklaşık 11.000’den 2024’te 16.000’e yükseldi. Yaklaşık değerler üzerinden hesaplandığında bu, 5.000 vaka ya da yüzde 45 civarında artış anlamına geliyor. Bu, kayıtlara geçen talebin arttığını gösteriyor; ancak tek başına şiddetteki artışı bildirimlerin iyileşmesinden veya yönlendirmelerdeki değişikliklerden ayırt edemez.
Nisan 2023 reformlarının ardından 2023’te idari hükümler uyarınca 8.928 kişinin suçlandığı ve mahkûm edildiği, cezai hükümler uyarınca ise 203 kişinin daha mahkûm edildiği bildirildi. 2024’ün ilk on ayı için bildirilen rakamlar 15.400 idari kovuşturma ve 399 cezai mahkûmiyetti.
Özbekistan Yüksek Mahkemesine göre 2025’in ilk on ayında 10.000’den fazla kişi aile içi şiddet nedeniyle kovuşturuldu. Bu toplam, önceki verilerdeki gibi idari ve cezai vakalar arasında bir ayrım sunmuyor.
Bu istatistikler, kovuşturmaların her yıl arttığını ya da azaldığını gösteren basit bir karşılaştırmaya dayanak oluşturamaz. Farklı dönemleri ve kovuşturma ile mahkûmiyet gibi farklı ölçütleri kapsıyorlar. Hiçbiri, hukuki sorumluluğa ilişkin bir tespitten ziyade koruyucu müdahaleyi ölçen 2026 koruma kararı toplamıyla doğrudan karşılaştırılamaz.
Yeni Güvenlik Önlemlerinde Henüz Sonuç Değil, Hedef Var
Şubat 2026 tarihli devlet programı; kadınlara ve çocuklara yönelik şiddetin cezalarını ağırlaştırmayı, yaptırımların uygulanmasını iyileştirmeyi, hizmetleri genişletmeyi ve ölçülebilir hedefler getirmeyi amaçlıyor. Mart ayındaki cumhurbaşkanlığı kararnamesi, koruma kararı bulunan kadınlar için acil durumlarda kullanılacak bir SOS uygulaması getirdi. Polisin bildirilen konumlara 10 dakika içinde ulaşması bekleniyor.
Kararname ayrıca evlilik öncesinde ücretsiz eğitim başlattı. Hedef, 2026’da evlenen çiftlerin yarısına kadarına, 2030’a kadar ise tüm çiftlere ulaşmak. Bunlar açıklanmış hedefler. Koruma kararları ve destek verileri, uygulamanın uygun koşulları taşıyan her kadına sunulup sunulmadığını, polisin müdahale hedefine uyup uymadığını ya da kaç çiftin eğitimi tamamladığını ortaya koymuyor.
Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda düzenlenen Dünya Kadınlar Günü etkinliğinde kadınların ülkenin kalkınmasındaki yerini şöyle anlattı:
Kadınlar ve onların harika, asil nitelikleri olmadan toplumun ve yaşamın kendisinin gelişimini hayal etmek mümkün değildir.
Cumhurbaşkanlığının açıklamasında ayrıca gelecekte çıkarılacak yasaların kadınların hakları ve çıkarları üzerindeki etkilerinin değerlendirileceği belirtildi. Bu taahhütlerin pratikteki karşılığı, erişilebilir koruma ve şiddet meydana geldiğinde etkili müdahale sağlayıp sağlamadıkları olacak.
Son Verilerin Yanıtlamadığı Sorular
Uluslararası İnsan Hakları Ortaklığı’nın Aralık 2025 tarihli raporunda sığınma evlerine, hizmetlere ve hukuki yardıma erişimin kısıtlı olduğu; toplumsal damgalama, hizmetlerde coğrafi farklılıklar ve yetkililerin yetersiz eğitimi gibi sorunlar belgelendi. Bu bulgular, çok sayıda koruma kararının şiddetten kurtulan kişilerin yeterli destek aldığını tek başına neden gösteremeyeceğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Ajansın son verileri bölgelere göre dağılımı, sığınma evi taleplerinden karşılanmayanları, koruma kararlarının ihlal edilip edilmediğini ya da tekrar eden şiddet vakalarını göstermiyor. 2024 tarihli çalışmada temel bir eksiklik olarak saptanan, kaç kişinin hukuki temsil aldığı konusunda da bilgi vermiyor.
Bildirilen verilere bir sonraki duruşma, yayımlanma tarihi ya da değerlendirme takvimi eşlik etmiyor. Açıklanan gelecek hedefleri, 2026 ve 2030 için evlilik eğitimine ilişkin. Koruma kararları ve acil müdahaleler konusunda ise uygulama sonuçları eksik: Kısıtlamalara uyulup uyulmadığı, çağrılara zamanında müdahale edilip edilmediği ve şiddetten kurtulan kişilerin engellerle karşılaşmadan hizmet alıp alamadığı bilinmiyor.
Özbekistan hukuki araçlarını genişletti ve kapsamlı koruma ve destek faaliyetleri kaydetti. Bunların etkililiğini değerlendirmek için artık söz konusu müdahaleleri güvenlik, tamamlanan yargı süreçleri, barınmaya erişim ve çocuklara yönelik sürekli destek gibi sonuçlarla ilişkilendirmek gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Özbekistan, 2026’nın ilk dokuz ayında taciz ve şiddete karşı 107.167 koruma kararı verdiğini bildirdi.
- İlk müdahale merkezlerinde 5.995 kadın ve 2.842 çocuğa destek verildi; rehabilitasyon merkezleri 1.132 kadına ve 1.575 çocuğa hizmet sundu.
- Ajans 810 mahkeme başvurusuna destek oldu; 453 kişi mesleki eğitim aldı, 836 kişi sağlık hizmetlerine erişmek için yardım gördü.
- 2024 tarihli bir araştırmaya göre aile içi şiddet vakalarının yüzde 55’ten fazlası uzlaşmayla düşürüldü; mağdurların yüzde 90’dan fazlasının hukuki temsili yoktu.
- Yeni önlemler arasında bir SOS uygulaması ve polisin 10 dakika içinde müdahale etmesi hedefi bulunuyor; ancak son veriler bu önlemlerin performansını bildirmiyor.
- Koruma kararı sayısı, şiddetten kurtulan farklı kişilerin sayısını ya da kaç kişinin kalıcı güvenliğe kavuştuğunu ortaya koymuyor.






