Özbekistan, 14 Yaşından Küçük Çocuklara Yönelik Bazı Cinsel Suçlar İçin Müebbet Hapis Cezası Getirdi

8 dakikalık okuma
Uzbekistan Sets Life Sentences for Certain Sexual Crimes Against Children Under 14

15 ila 25 yıl hapis veya müebbet

Özbekistan, 14 yaşından küçük çocuklara yönelik bazı cinsel suçlar için 15 ila 25 yıl hapis veya müebbet hapis cezası getirdi. Soruşturma ve yargılama süreçlerinde çocuklara yönelik yeni güvenceler de yasalaştı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in yasayı imzaladığını, Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva duyurdu.

İçindekiler
  1. 15 ila 25 yıl hapis veya müebbet
  2. Dört yılda 445 ceza davası açıldı
  3. Reform, anaokulundaki olaydan önce planlanmıştı
  4. Kamuoyu baskısını artıran soruşturma
  5. Çocuk ifade verdiğinde neler değişiyor?
  6. İstismara tanık olan çocuklar da hukuki yardım alacak
  7. Okul ve bakım kurumlarının sorumlulukları genişliyor
  8. Yetkililerin iddiaları nasıl sınıflandırdığı önemli
  9. Müebbet hapis cezası, idam cezası tartışmasının ardından geldi
  10. Öne Çıkanlar

Cumhurbaşkanlığı internet sitesinde yayımlanan çocukları koruma yasası, Ceza Kanunu'nun 118. ve 119. maddelerinin dördüncü bölümlerindeki cezaları değiştiriyor. Bu hükümler, güç kullanma, tehdit veya çocuğun savunmasızlığından yararlanma yoluyla gerçekleştirilen tecavüz ve belirtilen diğer cinsel saldırıları kapsıyor. Yasama Meclisinin yasayı 30 Eylül 2026'da kabul ettiği, Senatonun ise 2 Ekim'de onayladığı belirtiliyor.

Değişikliklerle 118. ve 119. maddelerde tanımlanan belirli suçlar için zamanaşımı da kaldırılıyor. Zamanaşımı, süresi dolduğunda kovuşturma yapılmasını veya cezanın infazını engelleyebilen yasal süredir. 64. ve 69. maddelerdeki değişiklikler, her iki aşamayı da kapsayarak istismarın çok daha sonra ortaya çıkması hâlinde sorumluların yargılanabilmesi için süreyi uzatıyor.

Şiddete maruz kalan çocuklar, sorguların videoya kaydedilmesi ve masrafları devlet tarafından karşılanan avukatlardan yararlanma dâhil usule ilişkin güvencelere sahip olacak. Yasa paketi ayrıca akrabaların uyguladığı şiddeti, çocuklara bakım veren kurumlarda çalışmayı ve çocuğun ölümüne yol açan kasıtlı suçlar için ertelenmiş cezalar ile erken tahliyeyi de ele alıyor.

Dolayısıyla yasa, çocuğun adalet sistemiyle karşılaşmasının çeşitli aşamalarını değiştiriyor: iddianın nasıl soruşturulacağını, çocuğa kimin destek olacağını, delillerin nasıl kaydedileceğini ve mahkemenin hangi cezayı verebileceğini. Yayımlanan metinde yürürlük tarihi belirtilmediğinden, değişikliklerin ne zaman uygulanmaya başlayacağı henüz teyit edilmesi gereken bir ayrıntı.

Reklam

Dört yılda 445 ceza davası açıldı

Demokratik Kurumlar ve Sivil Toplumun Geliştirilmesinden Sorumlu Yasama Meclisi Komitesi Başkanı Gulruh Agzamova, 29 Eylül'de milletvekillerine, 2022-2025 döneminde 14 yaşından küçük çocuklara tecavüzle ilgili 445 ceza davası açıldığını söyledi.

Yıllara göre dava sayısı 2022'de 85, 2023'te 108, 2024'te 129 ve 2025'te 123 oldu. 2025'teki sayı, 2022'ye kıyasla 38 daha fazla; başka bir deyişle yaklaşık yüzde 45 artış gösterdi. Ancak 2024'teki toplamdan altı daha düşüktü. Bu rakamlar açılan ceza davalarını gösteriyor; mahkeme kararları ve mağdur olan çocukların sayısı ayrı ölçütler.

Agzamova, çocukların şiddeti bir yetişkine anlatırken karşılaşabildiği güçlüklerden de söz etti. Meclis görüşmeleri sırasında şunları söyledi:

Bazıları korkuyor, bazıları utanıyor, bazıları anlamıyor, bazılarıysa kimsenin onları dinlemeyeceğine inanıyor.

Agzamova'nın sözleri, ilk bakışta birbiriyle ilgisiz görünebilecek iki yasa değişikliğini bir araya getiriyor. Yasal sürelerin kaldırılması, yetkililere belirli suçları kovuşturmak için daha fazla zaman tanıyor. Hukuki yardım sağlanması ve sorgu usullerinin değiştirilmesi ise çocuklara yaşadıklarını anlatma sürecinde destek veriyor.

Reform, anaokulundaki olaydan önce planlanmıştı

Daha ağır cezalar hazırlanması talimatı, kamuoyundaki tartışmayı alevlendiren Namangan'daki eylül ayı soruşturmasından önce verilmişti. 16 Şubat 2026 tarihli PF-22 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, Özbekistan 2030 stratejisinin uygulanması kapsamında 14 yaşından küçük çocuklara yönelik cinsel suçlar için müebbet hapse kadar ceza verilmesini sağlayacak değişikliklerin hazırlanmasını öngörüyordu.

Hazırlık için belirlenen son tarih 1 Nisan'dı. Milletvekilleri tasarıyı ilk okumada, bu tarihten yaklaşık altı ay sonra, 29 Eylül'de kabul etti. Başlıca adımlar şöyleydi:

  • 16 Şubat 2026: PF-22 sayılı kararnameyle daha ağır cezalar hazırlama görevi verildi.
  • 1 Nisan: Değişikliklerin hazırlanması için belirlenen son tarih.
  • 12 Eylül: Yetkililer Uçkurgan'daki anaokuluyla ilgili soruşturmayı başlattı.
  • 29 Eylül: Yasama Meclisi tasarıyı ilk okumada kabul etti.
  • 30 Eylül: Tasarı ikinci okumadan geçti ve Meclis tarafından kabul edildi.
  • 2 Ekim: Senato yasayı onayladı.

Yasanın giriş bölümünde değişiklikler, Özbekistan'ın 2026-2030 döneminde çocukları her türlü şiddetten koruma stratejisi kapsamında da ele alınıyor. Metinde, ülkenin Bogota Eylem Çağrısı'na katıldığı ve Çocuklara Yönelik Şiddetin Sona Erdirilmesi Küresel İttifakı'nın üyesi olduğu da belirtiliyor.

Reklam

Kamuoyu baskısını artıran soruşturma

Yetkililer, Namangan bölgesinin Uçkurgan ilçesindeki devlet anaokuluna giden 5 yaşındaki bir kıza yönelik cinsel şiddet iddiasıyla 12 Eylül'de ceza soruşturması başlattı. Çocuk Ombudsmanına göre, anaokulunda çalışan 52 yaşındaki bir kişi şüpheli olarak gözaltına alınarak tutuklandı.

Soruşturma, 14 yaşından küçük bir çocuğa tecavüzü düzenleyen 118. maddenin dördüncü bölümü kapsamında açıldı. Kızın annesi, istismarın birden fazla kez gerçekleşmiş olabileceğini söyledi ve kızının anaokulunun önünden geçerken bile korktuğunu anlattı. İddialar soruşturma aşamasında; suçluluk mahkeme tarafından belirlenecek.

Okul Öncesi ve Okul Eğitimi Bakanlığı özel bir çalışma grubu kurdu ve devlet anaokullarındaki çalışanların denetleneceğini duyurdu. Çocuk Ombudsmanı, kurum içi gözetimin ve çocukların güvenliğini sağlamaya yönelik uygulamaların gözden geçirilmesi çağrısında bulundu.

Saida Mirziyoyeva, 27 Eylül'de kamuoyuna yaptığı açıklamada, hem faillerin hem de ihmaliyle zarara yol açılmasına izin veren kişilerin daha ağır şekilde sorumlu tutulması çağrısı yaptı. Olay, azami hapis cezalarına ilişkin tartışmaların yanı sıra çocuklara emanet edilen kurumların sorumluluklarını da gündeme taşıdı.

Çocuk ifade verdiğinde neler değişiyor?

Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan değişiklikler, reşit olmayanlara yönelik şiddet vakalarında mağdur veya tanık olan bir çocuk sorgulandığında görüntü kaydı alınmasını zorunlu kılıyor. Kayıt, çocuğun anlatımını korumayı ve tekrar tekrar sorgulanmasının yol açabileceği ek psikolojik sıkıntı riskini azaltmayı amaçlıyor.

Cinsel şiddet davalarında, çocuk mağdur ile şüpheli, sanık veya hükümlü arasında yüzleştirme yapılmasına ilişkin özel bir kural da getiriliyor. Yüzleştirme, anlatımlar arasındaki farklılıkları ele almak için başvurulan usule ilişkin bir görüşmedir. 123. maddede yapılan değişikliğe göre bu işlem için sorgu görevlisinin, soruşturmacının veya savcının kararı ya da mahkeme kararı gerekiyor.

Bu düzenleme, böyle bir görüşmeye izin verme sorumluluğunu belirli yetkililere veriyor. Sanıktan korkan bir çocuk açısından, tarafların bir araya getirilmesine ilişkin karar, davanın yürütülmesinin resmî bir parçası hâline geliyor.

Reklam

İstismara tanık olan çocuklar da hukuki yardım alacak

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 55. ve 66. maddelerinde yapılan değişiklikler, cinsel şiddet davalarında çocuk mağdur ve tanıklara masrafları devlet tarafından karşılanan avukatlar sağlanmasını öngörüyor. Tanıkların da kapsama alınması önemli; çünkü şiddete tanık olan bir çocuk da sorgulamayı, hukuki belgeleri ve yargılama sürecindeki haklarını anlamak için desteğe ihtiyaç duyabilir.

Avukatın rolü soruşturmacınınkinden farklıdır. Soruşturmacı delil toplarken avukat, çocuğa hukuki süreçte yol gösterir ve haklarını korumasına yardımcı olur. Masrafların devletçe karşılanması, ailenin ödeme yapması gerekmeksizin bu desteğe erişilmesini sağlar.

Yasa, ebeveynin, evlat edinen kişinin, vasinin, kayyımın veya başka bir akrabanın çocuğa zarar vermekle suçlandığı durumları da ele alıyor. Bu tür davalarda vesayet makamının bir temsilcisi, duruşma öncesindeki usul işlemlerine ve mahkeme sürecine katılmak zorunda.

121. madde, ilgili aile içi şiddet davalarında çocuk mağdur veya tanık sorgulanırken sorumlu sorgu görevlisinin, soruşturmacının, savcının ya da mahkemenin bu temsilcinin katılımını sağlamasını özellikle şart koşuyor. İddianın, normalde çocuğu koruması beklenen bir kişiyle ilgili olduğu durumlarda yapılan değişiklikler, aile dışından bir kişiye açıkça tanımlanmış bir rol veriyor.

Okul ve bakım kurumlarının sorumlulukları genişliyor

Yasa paketi, çocuğa şiddet uygulayan bir çalışanın iş sözleşmesinin feshedilmesi için ek bir yasal dayanak oluşturuyor. Değişiklik, güven ve sorumluluk ilişkisi içinde şiddet yaşandığında eğitim ve bakım kurumlarının vereceği karşılığı düzenliyor.

İdari düzenlemeler ayrıca çocuk yetiştirme görevlerinin yerine getirilmemesini, eğitim ve yetiştirme sırasında şiddet uygulanmasını, tespit edilen ihlaller hakkında bilgi verilmemesini ve çocuk sorunlarına ilişkin komisyon kararlarının uygulanmamasını da ele alıyor. Diğer değişiklikler, çocukların sağlıklarına zararlı bilgilerden korunmasına ilişkin. Açıklanan yasa paketi, cinsel taciz ve evlilik yaşı kurallarının ihlaline yönelik sorumluluğu da artırıyor.

Bu önlemler, en ağır suçla itham edilen kişinin cezalandırılmasının ötesine geçiyor. Çocukları gözeten, uyarıları alan veya onları korumaya yönelik kararları uygulamakla yükümlü yetişkinlere ve kuruluşlara sorumluluk yüklüyor.

Reklam

Yetkililerin iddiaları nasıl sınıflandırdığı önemli

Özbekistan Liberal Demokrat Partisi, reşit olmayanlara yönelik cinsel tacizle ilgili olarak kolluk kuvvetlerine 2023'te 56, 2024'te 129 ve 2025'te 141 başvuru yapıldığını gösteren rakamlar paylaştı. 2026'nın ilk yarısında da 44 başvuru kaydedildi.

Parti ayrıca önceki üç yılda suç unsuru taşıyabilecek davranışlarla ilgili 44 olayın gizlendiğini ve idari ihlal olarak kayda geçirildiğini söyledi. Bu 44 olay, 2026'nın ilk yarısında kaydedilen 44 başvurudan ayrı bir rakam.

Bir iddiaya hangi hukuki sınıflandırmanın verildiği, hangi soruşturma ve ceza kurallarının uygulanacağını belirliyor. İdari süreçler genellikle İdari Sorumluluk Kanunu kapsamındaki ihlallerle ilgili. Ceza süreçleri ise yeni ceza hükümlerinin kapsadığı ağır cinsel suçlar dâhil, Ceza Kanunu'ndaki suçlarla ilgili. Meclis görüşmelerinde bu ayrımın daha net çizilmesi yönünde öneriler de yer aldı.

Taşkent'in Almazar ilçesinde yürütülen ayrı bir soruşturma, dini nikâhla bir erkekle yaşadığı bildirilen ergenlik çağındaki bir kızla ilgili. Kolluk kuvvetleri, erkeğin fiziksel güç kullandığı ve kıza zarar veren cinsel eylemlerde bulunduğu iddialarını araştırıyor. Bu olay, eğitim kurumlarındaki vakaların yanı sıra soruşturmacıların karşılaştığı çocuk koruma sorunlarına yenilerini ekliyor.

Müebbet hapis cezası, idam cezası tartışmasının ardından geldi

Uçkurgan'daki olay, idam cezasının yeniden getirilmesi yönünde taleplere de yol açtı. Saida Mirziyoyeva bu suçlar için idam cezasını desteklediğini açıkladı; Milliy Tiklanish Partisi lideri Alisher Qodirov da cezanın geri getirilmesinden yana olduğunu belirtti. Kabul edilen hükümler ise 15 ila 25 yıl hapis veya müebbet hapis cezası öngörüyor.

Liberal Demokrat Parti milletvekili Bobur Bekmurodov, idam cezasının geri getirilmesine karşı çıktı. Anayasa'daki yasağa atıfta bulunan Bekmurodov, tecavüz ve cinayet için aynı azami cezanın uygulanmasının failin çocuk tanığı hayatta bırakma yönündeki teşvikini azaltabileceğini savundu. Özbekistan Anayasası'nın 25. maddesi idam cezasını yasaklıyor.

Yeni yasa, bir çocuğun ölümüne yol açan kasıtlı suçları işleyen kişiler için ertelenmiş cezaları ve koşullu erken tahliyeyi ayrıca yasaklıyor. Ertelenmiş ceza, kişinin belirli koşullarla hapis cezasını çekmekten kaçınmasına; koşullu erken tahliye ise cezanın tamamı infaz edilmeden serbest bırakılmasına imkân tanıyor.

Senato Başkanı Tanzila Norboeva, 2 Ekim'deki görüşmelerde çocukları koruma yasalarının nasıl uygulandığının sürekli denetlenmesi çağrısı yaptı. Şöyle dedi:

Temel şart, çocukların hukuki korumasının uygulamada gerçekten işlemesidir.

Senato, çocuklarla çalışması yasaklanan kişilere ilişkin özel sicilin kurumlarca kullanımı konusunda da kaygılarını dile getirdi. Sicil, çalışan denetimleri, bildirim yükümlülükleri ve hukuki yardım hükümleri; mahkûmiyet sonrasındaki cezaları düzenleyen değişikliklerin yanı sıra kurumlara ceza davası öncesinde ve sırasında somut sorumluluklar yüklüyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • İmzalanan yasa uyarınca, 14 yaşından küçük çocuklara yönelik belirli cinsel suçlar 15 ila 25 yıl hapis veya müebbet hapis cezasıyla karşılanacak.
  • Ceza Kanunu'nun 118. ve 119. maddelerinde tanımlanan belirli suçlar için zamanaşımı kaldırılıyor.
  • Şiddet vakalarında mağdur ve tanık çocukların sorguları videoya kaydedilmek zorunda.
  • Cinsel şiddet davalarında mağdur ve tanık çocuklar, masrafları devletçe karşılanan hukuki yardımdan yararlanacak.
  • Değişiklikler, bir akrabanın suçlandığı durumlarda yeni güvenceler getiriyor ve çocuklara şiddet uygulayan çalışanların işten çıkarılmasına yasal dayanak oluşturuyor.
  • Milletvekilleri, 2022-2025 döneminde 14 yaşından küçük çocuklara tecavüzle ilgili 445 ceza davası açıldığını bildirdi.
  • Yasama Meclisinin 30 Eylül'de kabul ettiği yasayı Senato 2 Ekim 2026'da onayladı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir