Bölge Ekonomisi Yavaşlarken Dünya Bankası Özbekistan’ın 2026 Büyüme Tahminini Yüzde 7,9’a Yükseltti

11 dakikalık okuma
World Bank Raises Uzbekistan's 2026 Growth Forecast to 7.9% as Regional Economy Slows

Bölge görünümü zayıflarken daha güçlü büyüme tahmini

Dünya Bankası, Özbekistan’ın 2026 ekonomik büyüme tahminini nisanda öngördüğü yüzde 6,4’ten yüzde 7,9’a yükseltti. 1,5 puanlık bu revizyonla Özbekistan, Avrupa ve Orta Asya’daki gelişmekte olan ekonomiler arasında Kırgızistan’ın öngörülen yüzde 9,6’lık büyümesinin ardından ikinci sırada yer aldı.

İçindekiler
  1. Bölge görünümü zayıflarken daha güçlü büyüme tahmini
  2. Büyümeye hane halkı harcamaları ve yatırımlar öncülük ediyor
  3. Rekor işçi dövizleri yoğunlaşmış bir risk taşıyor
  4. Altın dışındaki ihracat artıyor, ancak ölçümler farklı
  5. Büyüme yavaşlasa da Orta Asya liderliğini koruyor
  6. Enflasyon, borç ve altın mali görünümü şekillendiriyor
  7. Büyüme daha güvenceli işler yaratmalı
  8. Yapay zekâya maruz kalma, uygulamaya geçişin önünde
  9. Özbekistan’da beceri açığı ve sonraki hedefler
  10. Öne Çıkanlar

Bankanın 6 Ekim tarihli ekonomik güncellemesi, Özbekistan’ın 2027 tahminini de yüzde 6,7’den yüzde 7,5’e çıkarırken 2028’de yüzde 7,1 büyüme bekliyor. Bunlar gerçekleşmiş sonuçlar değil, tahminler. Özbekistan ekonomisi 2025’te yüzde 7,7, 2024’te ise yüzde 6,7 büyümüştü.

Özbekistan’a ilişkin daha güçlü görünüm, bölgedeki yavaşlamayla tezat oluşturuyor. Dünya Bankasının ekim ayı ekonomik güncellemesi, Europe and Central Asia Economic Update: Making AI Work: Jobs, Firms, and Productivity başlığıyla, bölgedeki gelişmekte olan ekonomilerin 2026’da yüzde 2,2 büyüyeceğini öngörüyor. Bu oran 2025’te yüzde 2,6’ydı. Yükselen enerji fiyatları, jeopolitik belirsizlik ve başlıca ticaret ortaklarında büyümenin zayıflaması ekonomik faaliyetleri baskılıyor.

Özbekistan’da yükselen ücretler, istihdam, hane halkı harcamaları ve yatırımlar iç talebi daha güçlü kılıyor. Rekor düzeydeki işçi dövizleri gelirleri desteklerken Çin ve komşu Orta Asya ülkeleriyle artan ticaret, altın dışındaki ihracata katkı sağlıyor.

Bu ayrım önemli: Özbekistan’ın büyüme tahmini bölgenin en yüksekleri arasında, ancak 2026’da en yüksek tahmin değil. Öngörülen büyüme, bölge ortalamasını 5,7 puan, Orta Asya ortalamasını ise 2,1 puan aşıyor. Banka, büyümenin yüzde 7,5 olarak tahmin edildiği 2027’de Özbekistan’ın bölge liderliğine yükselmesini bekliyor.

Reklam

Büyümeye hane halkı harcamaları ve yatırımlar öncülük ediyor

Dünya Bankasının Özbekistan ülke görünümü, ekonominin başlıca itici gücünün iç talep olduğunu belirtiyor. Özel tüketim 2025’te reel olarak yüzde 9,5, yatırımlar ise yüzde 10,5 arttı. Hizmetler, tarım ve sanayi, gayrisafi yurt içi hasıladaki yüzde 7,7’lik artışa katkıda bulundu.

Reel büyüme, fiyat artışları hesaba katıldıktan sonraki büyümeyi ifade ediyor. Dolayısıyla tüketim verisi, hane halklarının aynı alışverişler için yalnızca daha fazla ödeme yapmak yerine daha çok mal ve hizmet satın aldığını gösteriyor. Ücretlerdeki artış ve yurt dışından gönderilen paralar bu yükselişi finanse etmeye yardımcı oldu.

Altyapı, enerji ve konut yatırımları da talebi canlı tutuyor. Bölgesel değerlendirmeye göre doğrudan yatırımlar ve krediler dâhil yabancı kaynaklar, toplam yatırımların yüzde 70’inden fazlasını finanse etti. Bu oran, yalnızca doğrudan yabancı yatırımlarla karşılanan pay olarak yorumlanmamalı; borçlanmayı da kapsıyor.

Banka, 2026’da özel tüketim ve yatırımların büyümenin başlıca dayanakları olmayı sürdürmesini bekliyor. Ülke görünümünde, Özbekistan’ın başlıca ticaret ortakları Rusya ve Çin’de büyümenin yavaşlamasıyla net ihracat ve işçi dövizlerinden gelecek katkının sınırlı kalacağı öngörülüyor. Net ihracat, ihracattan ithalatın çıkarılmasıyla hesaplanıyor. Bu nedenle ithalat daha hızlı artarsa ihracat satışlarındaki yükselişin GSYH’ye güçlü bir katkı sağlaması beklenmeyebilir.

Rekor işçi dövizleri yoğunlaşmış bir risk taşıyor

Özbekistan’a gönderilen işçi dövizleri 2026’nın ilk yarısında 9,2 milyar dolara ulaştı. Bu, yılın aynı dönemi için rekor bir tutar ve bir önceki yıla göre yüzde 13’lük artış anlamına geliyor. Paranın yaklaşık yüzde 70’i Rusya’dan geldi; bu oran toplam tutara uygulandığında yaklaşık 6,4 milyar dolara karşılık geliyor.

Bu transferler, hane halklarının günlük harcamalarını karşılamasına yardımcı oluyor; inşaatı, eğitimi ve küçük işletmeleri de destekleyebiliyor. Tutarın büyüklüğü, bölge ekonomisinin ivme kaybettiği bir dönemde bile Özbekistan’daki harcamaların neden güçlü kalabildiğini açıklıyor.

Aynı veriler bir kırılganlığa da işaret ediyor. Her 10 dolarlık transferin yaklaşık 7 doları Rusya’dan geldiği için Rusya ekonomisinin zayıflaması, ülkesine para gönderenlerin istihdamını ve gelirlerini etkileyebilir. Banka, 2026’da Rusya’da yalnızca yüzde 0,8 büyüme öngörüyor ve işçi dövizlerindeki zayıflamayı Özbekistan’ın görünümüne yönelik risklerden biri olarak tanımlıyor.

Reklam

Altın dışındaki ihracat artıyor, ancak ölçümler farklı

Özbekistan’ın altın hariç ihracatı, Çin’e ve komşu Orta Asya ekonomilerine satışların artmasıyla yaklaşık yüzde 30 yükseldi. Bölgesel değerlendirmede, altın sevkiyatlarındaki düşüş nedeniyle toplam ihracatın gerilediği de belirtiliyor. Yayımlanan açıklamada bu veriler için kesin bir referans dönemi ve fiyat esası belirtilmediğinden yıllık ticaret verileriyle doğrudan karşılaştırma yapmak mümkün değil.

Dünya Bankasının ülke görünümü ayrı bir ölçüm sunuyor: Toplam ihracat 2025’te reel olarak yüzde 2,5 artarken ithalat yüzde 7,7 yükseldi. İhracat kalemleri arasında altın, bakır, çinko, uranyum, gıda, gübre ve hizmetler yer aldı. İthalattaki artışta enerji, makine ve ara malları alımları etkili oldu.

Bu veriler farklı kategorileri ve dönemleri kapsıyor. Yaklaşık yüzde 30’luk artış altını hariç tutuyor; yüzde 2,5’lik oran ise fiyatlar dikkate alındıktan sonra 2025’teki toplam ihracatı gösteriyor. Bu iki veri, aynı değişime ilişkin birbiriyle çelişen tahminler olarak değerlendirilmemeli.

Cari açık, 2024’te GSYH’nin yüzde 4,7’siyken 2025’te yüzde 3,9’una geriledi; bu, 0,8 puanlık iyileşme anlamına geliyor. Cari işlemler hesabı; mal ve hizmet ticaretinin yanı sıra işçi dövizleri dâhil gelir ve transferleri de kayda geçiriyor. Banka, enerji maliyetlerinin artmasıyla Özbekistan’ın ithalat faturasının yükselmesini ve açığın 2026’da genişlemesini bekliyor.

Büyüme yavaşlasa da Orta Asya liderliğini koruyor

Orta Asya, Avrupa ve Orta Asya’daki gelişmekte olan bölgeler arasında en hızlı büyüyen alt bölge olmayı sürdürüyor. Ancak büyümenin 2025’teki yüzde 7,1’den 2026’da yüzde 5,8’e gerilemesi bekleniyor. Dünya Bankası, büyümenin 2027’de yüzde 5,4’e, 2028’de ise yüzde 5,1’e düşeceğini öngörüyor.

2026 tahminlerinde Kırgızistan yüzde 9,6, Özbekistan yüzde 7,9, Tacikistan yüzde 7,5 ve Kazakistan yüzde 4,6 büyüme kaydediyor. Güçlü iç talep ile ulaştırma ve enerji alanlarındaki kamu yatırımları alt bölgeyi desteklemeyi sürdürüyor. Değerlendirmede öne çıkarılan başlıca projeler arasında Çin, Kırgızistan ve Özbekistan’ı birbirine bağlayacak demir yolu, Trans-Hazar ulaşım koridoru ve Rogun hidroelektrik santrali bulunuyor.

Geniş Avrupa ve Orta Asya gelişmekte olan ekonomiler bölgesindeki üretimin yaklaşık yüzde 40’ını Rusya oluşturuyor. Bu nedenle ülkenin zayıf büyümesi bölge ortalamasını önemli ölçüde etkiliyor. Rusya hariç tutulduğunda büyümenin 2025’teki yüzde 3,7’den 2026’da yüzde 3’e düşmesi bekleniyor. Bu ölçüte göre bile Özbekistan’ın büyüme tahmini 4,9 puan daha yüksek.

Diğer bölgelerde Batı Balkanlar’ın 2025’teki yüzde 2,6’dan yükselerek yüzde 3,1 büyüyeceği tahmin ediliyor. Polonya için büyüme tahmini yüzde 3,6, kritik altyapıda hasar ve ihracattaki aksaklıklarla mücadele eden Ukrayna içinse yüzde 1,2. Bazı ülkelerde geçici hükümet destekleri, enerji fiyatlarındaki artışın etkisini hafifletti; ancak kamu maliyesi üzerindeki baskıyı da artırdı.

Reklam

Enflasyon, borç ve altın mali görünümü şekillendiriyor

Dünya Bankası, Özbekistan’da enflasyonun 2026’da yüzde 7 olacağını ve 2028’e kadar kademeli biçimde yüzde 5 hedefine yaklaşacağını öngörüyor. Kamu borcunun 2026 ve 2027’de GSYH’nin yaklaşık yüzde 28’i düzeyinde kalması bekleniyor. Bölgesel değerlendirmede 2026 bütçe açığının GSYH’nin yüzde 2,2’si olacağı tahmin ediliyor. Sosyal harcamalar ve yatırımlardaki artışın gelirlerdeki büyüme ile enerji sübvansiyonları ve kamu işletmelerine yönelik hedefli kredilerdeki kesintilerle dengelenmesi bekleniyor.

Uluslararası rezervler, Ocak 2026’da bir önceki yılın aynı ayına göre 25,1 milyar dolar artarak 66,3 milyar dolara ulaştı. Bu, Ocak 2025’te rezervlerin 41,2 milyar dolar olduğu anlamına geliyor. Son toplamın yüzde 86’sını, yani yaklaşık 57 milyar doları altın oluşturdu.

Rezervlerin bileşimi de büyüklüğü kadar önemli. Rezervler dış finansal şoklara karşı koruma sağlıyor; ancak altının bu kadar yüksek bir paya sahip olması, açıklanan rezerv değerini altın fiyatlarındaki hareketlere duyarlı kılıyor. Bankanın Özbekistan için belirlediği potansiyel kazanımlar arasında, daha güçlü doğrudan yabancı yatırımların yanı sıra altın ve kritik minerallerin fiyatlarındaki yükseliş de yer alıyor.

Riskler ters yönde de işleyebilir. Net enerji ithalatçısı olan Özbekistan, Orta Doğu’daki çatışmalarla bağlantılı fiyat artışlarına açık. Banka, çatışmaların enflasyonu sınırlı ölçüde artırmasını ve cari açığı genişletmesini bekliyor. Tırmanan jeopolitik gerilimler, sıkılaşan finansman koşulları ve oynak emtia fiyatları görünümü zayıflatabilir.

El Niño’nun güçlenmesi de 2027’de küresel gıda fiyatlarını artırabilir ve su kısıtlarını ağırlaştırarak tarım ile enflasyonu etkileyebilir. Su yönetimi bölgesel öncelikler arasında yer alıyor: Avaza’da 7 Ekim’de onaylanan bölgesel su kotaları anlaşması, başlıca ürünlerin yetiştirme dönemi dışındaki 2026-2027 sezonunu kapsıyordu. Ülke bazındaki tahsis miktarları açıklanmadığından, anlaşma gelecekteki su arzının talebi karşılayıp karşılamayacağını tek başına ortaya koymuyor.

Büyüme daha güvenceli işler yaratmalı

Özbekistan’ın ulusal yoksulluk oranı 2021’de yüzde 17’yken 2025’te yüzde 5,8’e geriledi; bu, 11,2 puanlık düşüş anlamına geliyor. Dünya Bankasına göre 3,7 milyon kişi yoksulluktan çıktı; orta sınıfın nüfus içindeki payı ise yüzde 37’den yüzde 72’nin üzerine yükseldi.

Düşük gelirli hanelerin gelir artışı daha güçlü oldu. En düşük gelir grubundaki beşte birlik kesimin ortalama reel hane halkı geliri 2024 ve 2025 boyunca yüzde 26 artarken en yüksek gelir grubundaki beşte birlik kesimde artış yüzde 13’te kaldı. Buna karşın banka, nüfusun yüzde 22’sinin yeniden yoksulluğa düşme riskiyle karşı karşıya olduğunu tahmin ediyor.

Reklam

İstihdamın niteliği, manşet büyüme oranından ayrı bir sorun. Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan’da özel sektör işlerinin yüzde 60’tan fazlası kayıt dışı ve son beş yılda bu oranda çok az değişiklik oldu. Kayıt dışı çalışma genellikle resmî istihdam düzenlemelerinin dışında kalıyor; bu da çalışanların koruma ve yan haklara daha güvencesiz biçimde erişmesine yol açabiliyor.

Özbekistan’ın nüfusu 1 Temmuz 2026’da 38,5 milyona ulaştı; bu, Orta Asya’nın en büyük nüfusu. Nüfusun çalışma çağındaki kesiminin küçülmesinin beklendiği geniş bölgenin büyük bölümünden farklı olarak Özbekistan’ın büyüyen iş gücü için fırsatlar yaratması gerekiyor. Hükümetin 2026 hedefleri arasında bir milyon kişiye istikrarlı istihdam sağlamak, 181 bin aileyi yoksulluktan çıkarmak ve hem işsizlik hem de yoksulluk oranını yüzde 4,5’e düşürmek bulunuyor.

Reform gündemi; devletin ekonomideki ağırlığını azaltmayı, kilit sektörleri açmayı ve iş ile yatırım koşullarını iyileştirmeyi kapsıyor. Dünya Bankası, Dünya Ticaret Örgütüne üyeliğin bu reformları güvence altına alabileceğini ve GSYH’yi yüzde 17’ye kadar artırabileceğini belirtiyor. Bu tahmin, üyeliğin yaratabileceği olası etkiyi ifade ediyor; yıllık büyüme tahmini ya da belirli bir yıla atfedilen bir kazanç değil.

Yapay zekâya maruz kalma, uygulamaya geçişin önünde

Ekonomik güncelleme, verimlilik artışının zayıflamasına olası bir çözüm olarak yapay zekâyı da inceliyor. Avrupa ve Orta Asya genelinde çalışanların yaklaşık beşte biri, yapay zekâdan anlamlı ölçüde etkilenebilecek işlerde çalışıyor. Bu oran özellikle gençlerde, yükseköğrenim görenlerde ve kadınlarda öne çıkıyor. Yapay zekâya maruz kalma, teknolojinin çalışanların görevlerini etkileyebileceği anlamına geliyor; işlerinin ortadan kalkacağını göstermiyor.

Bölgedeki şirketlerin onda birinden azı faaliyetlerinde yapay zekâ kullanıyor; bu oran Avrupa Birliği’ndekinin yaklaşık yarısı. Kullanımın büyük bölümü müşteri sorularını yanıtlama, belge hazırlama ve şirket içi bilgileri yönetme gibi rutin işlerle sınırlı kalıyor ve ölçülebilir verimlilik etkisi yaratmıyor.

Dünya Bankası; bilgi işlem kaynaklarının, yönetim becerilerinin ve kullanılabilir verilerin yetersizliğini engeller arasında sayıyor. Bölgedeki veri merkezi kapasitesi milyon kişi başına yaklaşık 2,1 megavat; bölge dışındaki yüksek gelirli ülkelerde bu rakam 31,6 megavat. Bu ölçüte göre karşılaştırma grubunun kapasitesi yaklaşık 15 kat daha fazla. Buradaki megavat, veri merkezi faaliyetlerini destekleyen elektrik gücü kapasitesini ifade ediyor; yapay zekâ performansının doğrudan ölçüsü değil.

Bölgede yapay zekâ çalışanlarına yönelik talep yaklaşık dört katına çıktı. İş gücü piyasasından gelen ilk işaretler, mevcut çalışanların işten çıkarılmasından çok işe alımların azalmasına işaret ediyor; yapay zekâ bazı çalışanların mevcut görevlerini yerine getirmesine de yardımcı oluyor. Banka, önümüzdeki on yıl için eşitsiz ve yetersiz benimsemeyi aşırı benimsemeden daha büyük bir risk olarak görüyor.

Dünya Bankası, bölgesel değerlendirmesinde hükümetlerin bilgi işlem altyapısına yatırımı nasıl teşvik edebileceğini şöyle anlatıyor:

Hükümetler, ucuz bilgi işlem gücüne erişimi genişleterek bu tür sermayenin çekilmesine yardımcı olabilir,

Banka, yeterli talep bulunan yerlerde bilgi işlem altyapısı hizmetlerinin ihraç edilebileceğine de dikkat çekiyor. Bu olasılık, yapay zekâ kullanımının artmasıyla kendiliğinden ortaya çıkmıyor; altyapıya ve ticari talebe bağlı.

Reklam

Özbekistan’da beceri açığı ve sonraki hedefler

Özbekistan’da meslek grupları arasında yapay zekâya en fazla maruz kalanlar büro çalışanları; ancak bu grubun teknoloji kullanımı profesyonellerin ve yöneticilerin gerisinde. Mart 2026’da yapılan Listening to Uzbekistan anketinde profesyonellerin yüzde 48’i, yöneticilerin yüzde 43’ü işte yapay zekâ kullandığını söylerken bu oran büro çalışanlarında yüzde 27 oldu.

Otomasyon potansiyelinin neredeyse hiç olmadığı değerlendirilen mesleklerde çalışanların bile yüzde 16’sı yapay zekâ kullandığını bildirdi. Bu veri, kişinin yapay zekâ aracını kullanmasıyla yaptığı işin ne kadarının otomatikleştirilebileceğini birbirinden ayırmaya yardımcı oluyor. Bu iki ölçütten hiçbiri tek başına iş kaybını öngörmüyor.

Anketin sonraki turunda, çalışan katılımcıların yaklaşık yüzde 39’unun yardım almadan telefonda veya bilgisayarda dosya kopyalayamadığı ya da taşıyamadığı görüldü. Bunlar çalışan anketinin sonuçları; şirketlerin yapay zekâ kullanma oranları değil. Bu nedenle yapay zekâ kullanan şirketlerin onda birden az olduğunu gösteren bölgesel oranla doğrudan karşılaştırılmamalı.

Özbekistan, sektör ihtiyaçlarına göre düzenlenen beceri programlarını uygulayan ülkeler arasında yer alıyor. Dünya Bankası; temel, dijital ve yönetim becerilerinin geliştirilmesini, uygun fiyatlı bilgi işlem kaynaklarına erişimi, verilerin daha iyi düzenlenmesini ve istihdamdaki değişimler boyunca çalışanları destekleyen programları öneriyor. Özbekistan programı, 5 Ekim 2026 itibarıyla 24 projeden ve net taahhütlerde 5,4 milyar dolardan oluşuyordu; bu tutarın yüzde 60’tan fazlası Uluslararası Kalkınma Birliğinin uygun koşullu kredileriyle finanse ediliyordu.

Başlıca tarihler ve tahmin hedefleri şöyle:

  • Nisan 2026: Önceki büyüme tahminleri 2026 için yüzde 6,4, 2027 için yüzde 6,7’ydi.
  • 6 Ekim 2026: Bölgesel güncelleme bu tahminleri sırasıyla yüzde 7,9’a ve yüzde 7,5’e yükseltti.
  • 2027: Özbekistan’ın bölgedeki gelişmekte olan ekonomiler arasında en yüksek büyümeyi kaydetmesi bekleniyor.
  • 2028: Büyümenin yüzde 7,1 olması, enflasyonun ise yüzde 5’e yaklaşması bekleniyor.
  • 2030: Ulusal kalkınma stratejisinde üst orta gelir statüsüne ulaşma ve mutlak yoksulluğu sona erdirme hedefleri yer alıyor.

Tahminler bu sonuçları garanti etmiyor. Öngörülen büyümenin hane halklarına ne ölçüde yansıyacağını; iç yatırımların seyri, Rusya ve Çin’deki koşullar, enerji fiyatları, suya erişim ve verimli, kayıtlı işler yaratma sürecindeki ilerleme belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Özbekistan’ın 2026 büyüme tahmini, nisana göre 1,5 puan artarak yüzde 7,9’a çıktı.
  • Ülke, yüzde 9,6 büyüme tahminiyle ilk sırada yer alan Kırgızistan’ın ardından bölgesel 2026 tahmininde ikinci sırada.
  • Özel tüketim ve yatırımlar 2025’te reel olarak sırasıyla yüzde 9,5 ve yüzde 10,5 büyüdü.
  • İşçi dövizleri 2026’nın ilk yarısında 9,2 milyar dolara ulaştı; bunun yaklaşık yüzde 70’i Rusya’dan geldi.
  • Enflasyonun 2026’da yüzde 7, kamu borcunun ise 2026 ve 2027’de GSYH’nin yaklaşık yüzde 28’i olması bekleniyor.
  • Güçlü büyümeye rağmen kayıt dışı istihdam ve temel dijital becerilerin yetersizliği sorun olmaya devam ediyor.
  • Dünya Bankası, verimlilik açısından başlıca riskin yalnızca yapay zekâya maruz kalma değil, teknolojinin eşitsiz biçimde benimsenmesi olduğunu belirtiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir