Nepal, Afet Sonucu Ölüm İlanı İçin Bekleme Süresini 45 Güne İndirdi; Rasuwa’daki Aileler Yardım Bekliyor

11 dakikalık okuma
Nepal Cuts Disaster Death Declaration Wait to 45 Days as Rasuwa Families Seek Relief

5.285 kayıp kişinin aileleri için yasal düzenleme

Nepal, kayıp kişiler için genel olarak uygulanan 12 yıllık ölüm karinesi süresini beklemek yerine ailelerin 45 gün sonra yasal ölüm kaydı talep edebilmesini amaçlayan bir afet yönetmeliği çıkardı. Düzenleme, 26 Ağustos 2026’da Bhotekoshi ve Trishuli’de meydana gelen, toplulukları haftalarca yardım çağrısında bulunmaya sevk eden sellerin ardından geldi. Güncellenen rakamlara göre hâlâ kayıp olanların sayısı 5.285.

İçindekiler
  1. 5.285 kayıp kişinin aileleri için yasal düzenleme
  2. Cenaze törenleri maddi yardıma erişim sağlamadı
  3. Mevcut yasa gerçekte neye izin veriyor?
  4. Yerel çağrılar nasıl yönetmeliğe dönüştü?
  5. Kayıt işlemleri birden fazla yasayı ilgilendiriyor
  6. Aileler hangi yardımları alabilir?
  7. Kimlik tespiti ayrı bir görev
  8. Arama kurtarmanın sona ermesi aileleri böldü
  9. İyileştirme maliyetleri ve yanıtsız kalan kararlar
  10. Öne Çıkanlar

Rasuwa, Nuwakot ve etkilenen diğer ilçelerde ölüm belgesi; ailelerin yakınını kaybetme yardımı alıp alamayacağını, sigorta talebinde bulunup bulunamayacağını, emekli aylığına erişip erişemeyeceğini veya mülk devri yapıp yapamayacağını belirleyebiliyor. Bazı aileler, kutsal kuşa otlarından yaptıkları sembolik bedenlerle Hindu cenaze törenlerini şimdiden gerçekleştirdi. Buna karşın mahalle idareleri, kimliği belirlenmiş bir beden ya da kabul edilen başka bir yasal dayanak olmadan ölümleri kaydetme yetkileri bulunmadığını söyledi.

Son açıklamada yönetmeliğin 10 Ekim’de çıkarıldığı belirtiliyor ve bu bilgi Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Krishna Bahadur Shahi’ye atfediliyor. Başka bir haberde ise Cumhurbaşkanı’nın duyurusu 9 Ekim tarihli. Her iki haber de bekleme süresini yaklaşık 45 güne indirmeyi amaçlayan bir değişiklikten söz ediyor; ancak tüm kayıpların şimdiden ölü ilan edildiğini ya da ölüm belgelerinin düzenlendiğini ortaya koymuyor.

Reform, mevcut bir mahkeme süreciyle birlikte değerlendirilmelidir. 2017 tarihli Ulusal Medeni Kanun’un 40(4). maddesi, afet veya kaza durumlarında mutlaka 12 yıl beklenmesini gerektirmeden mahkemenin ölüm kararı verebilmesine zaten olanak tanıyor. Acil sorun, yas tutan ve yerinden edilmiş ailelerin yanı sıra yerel yetkililerin de bu ölçekte bir afet için fazla zahmetli bulduğu bir süreç üzerinden yasal tanınma elde etmekti.

Dolayısıyla yönetmelik hem idari bir engeli hem de bekleme süresini ele alıyor. Uygulamadaki etkisi, kayıt bürolarının düzenlemeyi nasıl uygulayacağına, hangi kanıtları isteyeceğine ve yakınlarının kayıp olarak kabul edilmesini istemeyi sürdüren ailelerle nasıl ilgileneceğine bağlı olacak.

Reklam

Cenaze törenleri maddi yardıma erişim sağlamadı

Rasuwa’daki Khalte’den sağ kurtulan Purna Ghale, evini kaybettiğini ve babası, büyük oğlu, gelini, küçük erkek kardeşi, iki torunu ve üç damadı dahil çok sayıda yakınının kayıp olduğunu söyledi. Bedenlere ulaşılamadığı ve ölüm belgeleri düzenlenmediği için yardım alamadığını ve yapmak istediği cenaze törenlerini karşılayamadığını belirtti.

Ghale, törenlerin kendisi için neden önemli olduğunu şöyle anlattı:

En azından inancımıza ve geleneklerimize göre törenleri yapmak istiyorum. Belki ruhları huzur bulur.

Kuşa otu kullanmak, beden bulunamadığında ailelerin dinî törenleri gerçekleştirmesine imkân tanıyor. Ancak bu, tek başına ölümün nüfus kayıtlarına geçirilmesi için yeterli olmuyor. Bu ayrım, bazı ailelerin inançlarına göre yas tutabilmesine karşın kayıp yakınlarının mali ve hukuki işlerini sonuçlandıramamasına yol açtı.

Nuwakot’taki Angitar’dan Sabitri Tamang başka bir engeli anlattı: Törenleri yapmak istiyordu ama masraflarını karşılayamıyordu. Mahalle idaresi, olayda hukuki karmaşıklıklar bulunduğu gerekçesiyle ölüm belgesi olmadan maddi yardım sağlanamayacağını söyledi.

Tamang, tören masraflarını karşılayabilenlerle karşılayamayan aileler arasındaki farkı şöyle dile getirdi:

Ellerinde bir şey kalanlar törenleri çoktan tamamladı. Bizim hiçbir şeyimiz yok.

Mevcut yasa gerçekte neye izin veriyor?

Ulusal Medeni Kanun’un 40. maddesi, kişinin hayatta olduğuna dair kanıt bulunmadıkça, 12 yıl boyunca kesintisiz yokluğu veya kendisinden haber alınamaması hâlinde ölüm karinesi oluşturuyor. Maddede istisnalar da yer alıyor. Bu nedenle 12 yıllık süreyi selden etkilenen herkes için kaçınılmaz bir bekleyiş gibi sunmak yanıltıcı olur.

40(4). madde uyarınca, bir kişi haber alınamadan kaybolmuşsa veya bir afet ya da kazada öldüğüne inanmak için gerekçe varsa ilgili kişiler mahkemeden ölüm kararı isteyebilir. Mahkeme, ölüm karinesinin dayanağı ile tarih, yer ve koşullara ilişkin kanıtları inceler. 2018 tarihli Hukuk Usulü Kuralları’nın 60. kuralı başvuru sürecini düzenler.

Kıdemli avukat Raju Khadka, yakınların kayıp kişiyi olayla ilişkilendiren kanıtlarla ilçe mahkemesine başvurabileceğini açıkladı. Yararlı kayıtlar arasında polis raporları, görgü tanığı anlatımları, seyahat kayıtları, güvenlik kamerası görüntüleri ve telefon kayıtları bulunabilir. Yeterli sayılacak kanıtlar her davanın koşullarına bağlıdır.

Mahkemenin verdiği karar, ilgili mahalle idaresinde ölüm kaydı yapılmasına ve ardından mülk ya da miras işlemlerine dayanak olabilir. Kişi hayatta dönmesi hâlinde karar iptal edilebilir. Mülk devri veya başka işlemlerden doğan sonuçların ilgili yasalar uyarınca ele alınması gerekir.

Reklam

Haberlerde afet hükümlerine ilişkin açıklamalar farklılık gösteriyor. Anayasa hukuku uzmanı Bipin Adhikari, 40. maddede bu sel gibi afetlere yönelik bir hüküm bulunmadığını söyledi. 40(4). maddeye ilişkin açıklamalarla uyumlu diğer hukuki değerlendirmeler ise afet ve kaza vakaları için mevcut bir yargı yoluna işaret ediyor. Buradaki ayrım, mahkemeye başvuru olanağının bulunması ile yerel idarelerin binlerce vakada kullanabileceği basit bir kayıt mekanizmasının bulunması arasındadır.

Evlerini ve belgelerini kaybeden, olası tanıklara ulaşamayan aileler için kanıt toplamak ve ayrı ayrı mahkeme başvuruları yapmak başlı başına büyük bir yük olabilir. Yerel yetkililer, her haneyi bu süreci tek başına yürütmeye bırakmak yerine hükümetin ailelere yakınlarının durumunu belirlemeleri için yardım etmesi gerektiğini savundu.

Yerel çağrılar nasıl yönetmeliğe dönüştü?

Rasuwa ve Nuwakot’taki yerel yönetimler, ölümleri doğrulamak ve kayıt işlemlerini yürütmek için alternatif bir mekanizma talebiyle 9 Eylül’de İçişleri Bakanlığına yazı gönderdi. Dhading, Gorkha ve etkilenen diğer ilçelerdeki yetkililer de konuyu gündeme getirdi. Başvurularda, sigorta talepleri ve kayıp durumda kalan kişilerin resmî olarak tanınmasıyla ilgili güçlükler anlatıldı.

Uttargaya Kırsal Belediyesi Başkanı Madhav Prasad Aryal, temsilcilerin konuyu Başbakan Balendra Shah’a, içişleri bakanına ve diğer bakanlara ilettiğini söyledi. Temsilciler ya Bakanlar Kurulu kararı ya da acil bir yasal düzenleme talep etti. İçişleri Bakanlığı Sözcüsü Ananda Kafle daha sonra yazıların alındığını ve hukuki sorunların görüşüldüğünü belirtti.

Bildirilen gelişmelerin sıralaması, hükümetin konuyu görüşme aşamasından yasal adım atmaya nasıl taşıdığını gösteriyor:

  • 26 Ağustos 2026: Seller Rasuwa, Nuwakot ve çevresini vurdu.
  • 9 Eylül: Rasuwa ve Nuwakot’taki yerel yönetimler taleplerini İçişleri Bakanlığına iletti.
  • 5 Ekim: Hükümet 40 günlük arama kurtarma çalışmalarını sonlandırdı ve iyileştirme ile yeniden yapılanmaya geçileceğini duyurdu.
  • 6 Ekim: Hukuk Bakanlığı yetkilileri, parlamentonun özel komite toplantısında hızlandırılmış yasal değişiklikleri görüştü.
  • 7 Ekim: Yaklaşık 45 günlük bir bekleme süresi öngören afet yönetmeliği için Bakanlar Kurulunun tavsiyede bulunduğu bildirildi.
  • 9 veya 10 Ekim: Haberlerde Cumhurbaşkanı’nın duyurusu veya yönetmeliğin çıkarılması bu farklı tarihlerde veriliyor.

Hükümet Sözcüsü Sasmit Pokharel, Bakanlar Kurulu tavsiyesinin duyurulmasının ardından önerilen değişikliği şöyle anlattı:

Değişiklik oldukça önemli. 12 yıllık süre yaklaşık 45 güne indiriliyor.

Son açıklamada yönetmeliğin Nepal’in afet yönetimiyle ilgili bazı yasalarını (2083 BS) değiştirdiği ve uygulamaya gireceği belirtiliyor. Arazi ve ormanlarla ilgili ayrı yönetmelik önerileri ise Cumhurbaşkanı’nın değerlendirmesinde kaldı.

Reklam

Kayıt işlemleri birden fazla yasayı ilgilendiriyor

Hukuk, Adalet ve Parlamento İşleri Bakanlığı, Afet Riskini Azaltma ve Yönetimi Yasası ile Ulusal Kimlik Kartı ve Kayıt Yasası’nı değişiklik öncelikleri olarak belirledi. Müsteşar Yardımcısı Subhash Kumar Bhattarai, afet mağdurlarının hukuki durumunu ve ölüm kayıtlarını ele almak üzere bakanlığın İçişleri Bakanlığıyla koordinasyon yürüttüğünü söyledi.

Bhattarai, değişiklik çalışmasının başladığını parlamento komitesine şöyle anlattı:

Mevcut yasal hükümler, kayıp vatandaşların ölümünün ilan edilmesi ve kayda geçirilmesi için yetersiz kalıyor. Bu nedenle ilgili yasaları değiştirme süreci İçişleri Bakanlığıyla koordinasyon içinde başlatıldı.

Hukuk Bakanı Sobita Gautam da bakanlığının, ölüm kararı ve kayıt işlemlerini Ulusal Afet Riskini Azaltma ve Yönetim Kurumuyla görüştüğünü söyledi. Medeni Kanun ile nüfus kayıtlarına ilişkin mevzuatın hukuki çerçevenin ilgili bölümleri olduğunu belirtti.

Bu görüşmeler iki ayrı adımı yansıtıyor: Bir kişinin hukuken ölü olduğunun belirlenmesi ve bu ölümün nüfus kayıt sistemine işlenmesi. Ailelerin ölüm belgesi alabilmesi için daha kısa bekleme süresine, mahalle idarelerinin kullanabileceği bir sürecin de eşlik etmesi gerekiyor.

Yetkililer, mağdurların kendi ilçeleri dışında kaybolduğu veya ailelerin tamamının kayıp olduğu vakaları da gündeme getirdi. Nuwakot Baş Bölge Sorumlusu Shambhu Prasad Regmi, kaybolmayı bildirecek yakın aile üyesi kalmadığında kimin verdiği bilginin esas alınacağının belirsiz olduğunu söyledi. Bekleme süresi değişse bile bu soruların idari yanıtlar gerektirmesi sürecek.

Aileler hangi yardımları alabilir?

Bildirilen yardım politikasına göre bir ailede sel nedeniyle yaşanan ilk ölüm için 200.000 Nepal rupisi (Rs), aynı ailedeki her ek ölüm içinse 100.000 Rs ödeniyor. Cenaze yardımı 25.000 Rs’ye kadar çıkıyor. Bir haberde ilk ödeme yaklaşık 200.005 Rs olarak veriliyor; bu, başka yerlerde belirtilen 200.000 Rs tutarından küçük bir farkla ayrılıyor.

200.000 ve 100.000 Rs tutarları esas alındığında, ölüm kayıtları tanınan beş kişiyi kaybeden bir aile, varsa ayrıca uygulanacak cenaze yardımı hariç 600.000 Rs yakınını kaybetme tazminatına hak kazanır. Bu hesaplama, kayıt işlemlerinin neden önemli olduğunu gösteriyor; ancak herhangi bir ailenin yardıma uygun olduğunu veya ödemeyi aldığını kanıtlamıyor.

Bu tutarlar, önceki afet yardımlarından da farklı. Ghale, 2015 depreminden sonra hükümetin cenaze törenleri için mağdur başına 40.000 Rs ve ayrıca 100.000 Rs yardım verdiğini hatırlattı. Bunlar mevcut sel yardımı politikası değil, geçmiş ödemelere ilişkin Ghale’nin anlatımıdır.

Ölüm kaydı; emekli aylıklarını, sosyal güvenlik yardımlarını, sigortayı, dul statüsünün resmen tanınmasını ve taşınır ile taşınmaz malların mülkiyetini de etkiliyor. Kayıp asker ve polis personelinin aileleri de emekli aylığı ve sigorta konusunda benzer güçlüklerle karşılaşıyor. Bir haberde, sigorta taleplerinin bir yıl içinde yapılmaması hâlinde işlemlerin zorlaşabileceği belirtiliyor; ancak poliçe koşulları ve geçerli gereklilikler farklılık gösterebilir.

Reklam

Kimlik tespiti ayrı bir görev

Selin ardından haftalar boyunca açıklanan can kaybı rakamları değişti. Daha önceki bir haberde 1.397 cenazenin bulunduğu ve 5.130 kişiden haber alınamadığı bildirildi. 18 Eylül tarihli bir haberde ise Ulusal Afet Riskini Azaltma ve Yönetim Kurumuna atfedilen rakamlara göre 1.403 cenazeye ulaşıldığı, 105 kişinin ailelerine teslim edildiği belirtildi.

Daha sonraki rakamlarda kayıp sayısı 5.285’e yükseldi. Bir haberde kurum, en az 1.455 kişinin öldüğünü bildirirken bir başka haberde 1.455 cenazenin bulunduğu ifade edildi. Sonraki bir haberde 112 cenazenin kimliğinin belirlenerek ailelerine teslim edildiği belirtildi. Bu rakamlar farklı tarihlerdeki bildirimleri kapsıyor ve kimi zaman farklı kategoriler kullanıyor; bu nedenle birbirinin yerine kullanılmamalı.

Bir haberdeki sayımda polis 3.139 DNA örneği toplamıştı: 1.286’sı cenaze ve kalıntılardan, 1.853’ü ise kayıp kişilerin yakınlarından alındı. DNA ile kimlik tespitinde kalıntılardaki genetik materyal, kimliği belirlemeye yardımcı olmak amacıyla yakınların örnekleriyle karşılaştırılır. Örnek alınması, eşleşmenin tamamlandığı anlamına gelmez.

Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı, Nepal Polis Merkez Adli Bilim Laboratuvarına 480 örneğe kadar işlem yapabilen örnek çıkarma kitleri sağladı. Japonya’nın Katmandu Büyükelçisi Maeda Toru, kitleri Maharajgunj’daki Nepal Polis Akademisinde Bilim, Teknoloji ve Yenilik Bakanı Mahabir Pun’a teslim etti. Yardım, Nepal Dışişleri Bakanlığı ve laboratuvarın talepleri üzerine sağlandı.

Yasal tanınma, bulunan bir beden olmadan da ailelerin acil işlerini sonuçlandırmasına imkân verebilir. Adli kimlik tespiti ise farklı bir amaca hizmet ediyor: Bulunan kalıntıların kime ait olduğunu belirlemek ve mümkünse yakınlarına teslim etmek.

Arama kurtarmanın sona ermesi aileleri böldü

Hükümet 5 Ekim’de ana arama kurtarma operasyonunu sona erdirerek odağını iyileştirme ve yeniden yapılanmaya çevirdi. Ulusal Acil Durum Operasyon Merkezi Başkanı Phanindra Poudel, arama ve yeniden yapılanma aşamasına geçildiğini söyledi. Bu açıklama, kurtarma çalışmalarının bitmesinin kalıntıları bulmaya yönelik tüm çabaların mutlaka durduğu anlamına gelmediğini gösteriyor.

Aileler daha kapsamlı arama çalışmaları talep ederek protestolar ve nöbetler düzenlemişti. Önceki kurtarma çalışmaları umut vermişti: Trishuli’deki bir hidroelektrik santrali tünelinde 4 Eylül’de iki Nepalli işçi, iki gün sonra da bir Çin vatandaşı bulundu.

Nehir boyunca kasabalarda kocasını arayan ve bulunan cenazelerin fotoğraflarını inceleyen Usha Khatri, daha güçlü kanıtlar olmadan kocasının ölü ilan edilmesine karşı çıktı:

Ya cenazeyi teslim etmeleri ya da kocamın artık hayatta olmadığına dair sağlam bir kanıt göstermeleri gerekiyor; ancak o zaman onu ölü ilan edebilirler.

Beş aile üyesini kaybeden Nirajan Poudel ise farklı bir görüş dile getirdi:

Bunca gün ve hafta geçtikten sonra hayatta birini bulma umudu çok az, hatta hiç yok. Aile üyelerimizden hiçbirinin hayatta kalmadığından eminiz; artık sadece bu belirsizliğin sona ermesini istiyoruz.

Kayıplar arasında yabancı ülke vatandaşları da bulunuyor. Rasuwa’daki Upper Trishuli 1 inşaat sahasında dokuz Güney Koreli çalışan aranıyordu. Personel yetersizliği nedeniyle şirketlerin arama çalışmalarını Dashain döneminde azaltması beklenirken ağır iş makineleriyle yapılan bazı kazıların sürmesi mümkündü. Yönetmelik, ailelerin beden bulma, kimlik tespiti veya yaşananlara dair daha kapsamlı açıklama ihtiyacını bütünüyle karşılamıyor.

Reklam

İyileştirme maliyetleri ve yanıtsız kalan kararlar

Nepal’in açıkladığı hasar değerlendirmesine göre 7.570 özel bina hasar gördü veya yıkıldı; yaklaşık 33.000 kişi etkilendi. Bidur Belediyesi 3.000’den fazla binanın hasar gördüğünü tahmin etti. Yerinden edilen binlerce kişi, içme suyu ve sanitasyon sorunlarının yanı sıra hastalık riskiyle de karşı karşıya oldukları 37 geçici barınma merkezinde yaşıyordu.

Hükümet yeniden inşa maliyetini 723 milyar Rs olarak hesapladı. Diğer haberlerde iyileştirme ve yeniden yapılanma maliyetleri yaklaşık 4,77 milyar dolar veya 3,6 milyar sterline kadar olarak verildi. Bunlar farklı para birimleriyle sunulan tahminlerdir; toplanması gereken ayrı faturalar değildir.

Ekim ayında parlamentoda yapılan görüşmelerde daha güvenli yeniden yapılanma, kayıp kişilerin ailelerine hukuki ve mali destek, yakınlarını kaybeden çocukların korunması ve daha güvenilir sel uyarıları da ele alındı. Milletvekilleri, yolları, köprüleri ve diğer altyapıyı yeniden inşa etmeden önce birden fazla riskin değerlendirilmesini ve mümkün olduğunda nehir kıyılarındaki yapılaşmaya alternatifler bulunmasını istedi.

Geçmişteki afetler, hükümetin harekete geçmesi için bir emsal oluşturuyor. Sindhupalchok’ta 2 Ağustos 2014’te meydana gelen Jure heyelanında 145 kişinin kayıp olduğu bildirilmiş, yalnızca 33 cenaze bulunabilmişti. Hükümet daha sonra geri kalan kayıpları ölü ilan etti. 2015 depreminden sonra da yaklaşık 198 kişinin kayıp olduğu bildirilmişti.

Yanıt bekleyen acil konu, yeni yönetmeliğin uygulanması. Haberlerde başvuru için eksiksiz bir belge listesi, her vakayı kimin doğrulayacağı, tanınma için aile başvurusunun gerekip gerekmediği veya ilçeler arası ve yabancı ülke vatandaşlarını kapsayan vakaların nasıl ele alınacağı belirtilmiyor. Mahalle idarelerinin ölüm belgesi düzenlemeye başlayacağı kesin bir tarih de verilmiyor. Bekleme süresinin kısaltılması somut bir değişiklik; ancak bunun maddi yardıma veya kesinleşmiş yasal haklara dönüşmesi için ailelerin kayıt işlemlerinde karar alabilmesi gerekiyor.

Öne Çıkanlar

  • Nepal, ölüm kararı için bekleme süresini 45 güne indirdiği bildirilen bir afet yönetmeliği çıkardı.
  • Güncellenen rakamlara göre 26 Ağustos 2026’daki sellerin ardından 5.285 kişi hâlâ kayıp.
  • 40(4). madde, afet ve kaza vakalarında otomatik olarak 12 yıl beklemeyi gerektirmeyen bir mahkeme yolu sunuyor.
  • Bildirilen yakınını kaybetme yardımı, sigorta talepleri, emekli aylıkları ve mülk işlemleri için ölüm belgesi gerekiyor.
  • DNA ile kimlik tespiti, ölümün yasal olarak tanınmasından ayrı yürütülüyor.
  • Haberlerde Cumhurbaşkanı’nın duyurusunun veya yönetmeliğin çıkarılmasının 9 ya da 10 Ekim’de gerçekleştiği belirtiliyor.
  • Ayrıntılı kayıt gereklilikleri ve kesin bir uygulama takvimi haberlerde yer almıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir