ABD Yaptırımları Müttefikleri Karşı Karşıya Getirirken Japonya UCM’ye Desteğini Yineledi

10 dakikalık okuma
Japan Reaffirms ICC Support as U.S. Sanctions Put Allies at Odds

Washington yaptırımları genişletirken Tokyo mahkemenin yanında

ABD’nin 9 Ekim’de, daha önce hâkim ve yetkililere yönelik uyguladığı tedbirlerin ötesine geçerek Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) yaptırım açıklamasının ardından Japonya, mahkemeye desteğini sürdüreceğini taahhüt etti. Washington, bazı faaliyetlerin devam etmesi için 180 günlük bir süre tanıdı. Böylece diplomasi için bir fırsat doğarken mahkemenin finansal hizmetlere ve teknolojiye erişimi de tehdit altına girdi.

İçindekiler
  1. Washington yaptırımları genişletirken Tokyo mahkemenin yanında
  2. Yaptırımlar neleri kısıtlayacak?
  3. Japonya geri adım talep etmeden destek sözü verdi
  4. Diplomatik temasların seyri
  5. Washington taleplerini müttefiklerin güvenliğine bağlıyor
  6. Mahkeme bedeli mağdurların ödeyeceğini söylüyor
  7. Avrupa’da koruma seçeneği konuşuluyor, ancak devreye alınmadı
  8. Nobel duyurusunun ardından Pillay yaptırımları kınadı
  9. Akane’ye destek hükümetin ötesine uzanıyor
  10. Öne Çıkanlar

Baş Kabine Sekreteri Minoru Kihara, 11 Ekim’de bir televizyon programına katılarak Japonya’nın tutumunu yineledi. Kihara’nın açıklamaları, Başbakan Sanae Takaichi’nin 9 Ekim’de derin endişesini dile getirmesinin ve Dışişleri Bakanı Toshimitsu Motegi’nin 10 Ekim’de UCM Başkanı Tomoko Akane ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri yapmasının ardından geldi.

Japonya mahkemenin en büyük mali destekçisi, ABD ise başlıca güvenlik müttefiki. Tokyo’da yaklaşık 60 bin ABD askeri bulunuyor. Bu nedenle anlaşmazlık, Japonya’nın iki önceliğini doğrudan karşı karşıya getiriyor: uluslararası mahkemelere destek ve Washington’la işbirliği.

Japonya hükümetinin en üst düzey sözcüsü Kihara, yaptırımların ülkesinin uluslararası adalete verdiği destekle çeliştiğini söyledi.

"Uluslararası toplumda hukukun üstünlüğünü güçlendirme çabalarını sürdürmek ülkemizin tutumudur," dedi.

Lahey merkezli UCM, savaş suçları da dahil olmak üzere ağır uluslararası suçlarla itham edilen kişileri yargılıyor. Kihara, devletler arasındaki hukuki anlaşmazlıklarla başlıca ilgilenen ayrı bir kurum olan Uluslararası Adalet Divanı’na Japonya’nın desteğine de değindi. Her iki mahkemeye birden atıfta bulunması, Tokyo’nun yanıtını Japon vatandaşı Akane’yi savunmanın ötesinde, daha geniş bir taahhüdün parçası olarak ortaya koydu.

Reklam

Yaptırımlar neleri kısıtlayacak?

Trump yönetiminin kararı, ağustosta Akane ve Senegalli kıdemli dava avukatı Abdoulaye Seye’ye yaptırım uygulanmasının ardından doğrudan UCM’yi bir kurum olarak hedef alıyor. Washington, mahkemenin Hazine Bakanlığının Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar listesine eklenmesi talimatını verdi. Bu yaptırım listesi, listede yer alan kuruluşlarla işlem yapılmasını kısıtlıyor.

Tedbirler, UCM’nin ABD finansal hizmetlerine, teknoloji şirketlerine ve dolar işlemlerine erişimini kesme tehdidi taşıyor. Daha önce kişilere yönelik uygulanan yaptırımlar, ABD’nin yetki alanındaki varlıkları dondurmuş ve ABD vatandaşlarıyla şirketlerinin bu kişilerle işlem yapmasını genel olarak yasaklamıştı.

Uygulamada bu kısıtlamaların etkisi ABD sınırlarının ötesine ulaşabiliyor. ABD finans sistemiyle bağlantısı olan uluslararası bankalar, yaptırım uygulanan müşterilerden kaçınabiliyor. Bu da bir kurumun para transferi veya hizmet ödemesi için kullanabileceği yolları azaltıyor. Dolayısıyla daha geniş kapsamlı yaptırım, mahkeme yetkililerinin yanı sıra mahkemenin günlük işleyişini de etkileyebilir.

Geçiş döneminin kapsamına ilişkin açıklamalar farklılık gösteriyor. Bazı kaynaklar, yaptırımların uygulanmasına veya şirketlerin mahkemeyle ilişkilerini sonlandırmasına kadar altı ay süre olduğunu belirtiyor. Diğerleri ise 180 günlük muafiyet döneminin tedbirlerin bir bölümünü kapsadığını ve kurumun faaliyetlerini sürdürmek için gerekli işlemlere izin verdiğini söylüyor. Bu süre, tüm kısıtlamaların askıya alındığına dair bir güvence olarak görülmemeli.

Dışişleri Bakanlığı, bu sürenin üye devletlere ABD’nin kaygılarını giderecek diplomatik ve hukuki çözümler arama fırsatı vermek amacıyla tanındığını söyledi. Yaptırımların kaldırılmasına ilişkin kesin koşullar açıklanmadı ve müzakere edilmiş bir uzlaşma duyurulmadı.

Japonya geri adım talep etmeden destek sözü verdi

Takaichi, 9 Ekim’in ilerleyen saatlerinde Japonca ve İngilizce bir açıklama yaptı; kararı Japonya’nın tutumuyla bağdaşmaz olarak nitelendirdi. UCM’ye desteği yineleyen Takaichi, mahkemeye gerekli yardımı sağlarken Washington’la teması sürdüreceklerini söyledi.

Başbakan, açıklamasında hükümetin atmayı planladığı adımları şöyle anlattı:

"Mahkemenin, öngörüldüğü şekilde rolünü ve görevlerini yerine getirebilmesi için ABD ile temaslarımızı sürdürecek ve UCM’ye gerekli desteği sağlayacağız," dedi.

Tokyo’nun kullandığı dil, Taraf Devletler Asamblesi Bürosunun yaptırımların derhal kaldırılması talebinden daha ihtiyatlı. Japonya endişesini ve itirazını dile getirse de Washington’dan tedbirleri geri çekmesini doğrudan ve kamuoyu önünde talep etmekten büyük ölçüde kaçındı.

Hükümet, mahkemeyi yaptırımlardan koruyacak yeni bir finansman paketi veya hukuki mekanizma açıklamadı. Bu nedenle destek sözü, çözülmemiş pratik bir soruyu gündemde bırakıyor: Bankalar ve hizmet sağlayıcılar çekilirse UCM’nin çalışmaları nasıl sürdürülecek?

Reklam

Diplomatik temasların seyri

Motegi, 10 Ekim’de önce Akane ile mahkemenin durumunu ve vereceği yanıtı görüştü, ardından Rubio’yu aradı. Görüşmelerin her biri yaklaşık 15 dakika sürdü. Japonya ile ABD yakın teması sürdürme konusunda anlaştı; ancak iki tarafın görüşmelere ilişkin açıklamaları aralarındaki anlaşmazlığı açıkça ortaya koydu.

Japonya Dışişleri Bakanlığı, Motegi’nin kurum olarak mahkemeye yönelik yaptırımlar konusunda hükümetin tutumunu aktardığını bildirdi. ABD Dışişleri Bakanlığı ise Rubio’nun, Washington’ın Amerikan egemenliğini tehdit ettiğini öne sürdüğü mahkeme eylemleri nedeniyle yaptırımların gerekli olduğunu vurguladığını söyledi.

Öne çıkan gelişmeler birkaç haftaya yayıldı:

  • Ağustos: Washington, Akane ve Seye’ye yaptırım uygulayarak UCM yetkililerini bireysel olarak hedef alan kampanyasını genişletti.
  • 22 Eylül: Trump, BM Genel Kurulu’ndaki konuşmasında UCM üyelerine mahkemeden çekilme çağrısı yaptı.
  • 1 Ekim: Japonya’daki bir destek grubu, yaklaşık 170 bin imzalı dilekçeyi başbakanın başdanışman yardımcısına sundu.
  • 9 Ekim: Washington UCM’nin kendisine yaptırım uygulanacağını duyurdu; Takaichi derin endişesini dile getirdi.
  • 10 Ekim: Motegi, Akane ve Rubio’yu aradı; UCM’nin denetim bürosu yaptırımların kaldırılmasını talep etti.
  • 11 Ekim: Kihara, Japonya’nın uluslararası mahkemelere desteğini kamuoyu önünde yineledi.

Rubio ile yapılan görüşmede Okinawa’da bir ABD Deniz Piyadesinin soygun ve cinayet şüphesiyle tutuklanması da ele alındı. Motegi, olaydan duyulan üzüntü de dahil Japonya’nın tutumunu aktardı; bakanlar olayın tekrarlanmasını önlemek için etkili tedbirleri görüşme konusunda anlaştı. Bu paralel gündem, UCM anlaşmazlığının ele alındığı daha geniş ilişkiler çerçevesini gösteriyor.

Washington taleplerini müttefiklerin güvenliğine bağlıyor

Trump yönetimi, UCM’nin ABD egemenliğini tehdit ettiğini savunuyor. ABD, mahkemeyi kuran Roma Statüsü’nü onaylamadı ve UCM üyesi değil. Ancak bu tutum, mahkemenin yargı yetkisine ilişkin tüm soruları tek başına yanıtlamıyor. Yargı yetkisi, iddia edilen suçların nerede işlendiğine ve bir durumun mahkemeye nasıl taşındığına da bağlı olabiliyor.

Roma Statüsü’nün imzalandığı tarihle ilgili haberlerde farklı bilgiler yer alıyor: Bir kaynak 2002’yi verirken diğeri, Başkan Bill Clinton’ın 2000’de imza attığını belirtiyor. Kaynaklar, ABD’nin anlaşmayı hiçbir zaman onaylamadığı konusunda aynı görüşte. İmza ve onay ayrı aşamalardır; onay, bir devletin anlaşmayla bağlı olmayı kabul ettiğini gösterir.

ABD Dışişleri Bakanı Rubio, 9 Ekim’de yayımlanan bir videoda doğrudan tehditte bulundu.

"Ya UCM tehditlerine son verecek ya da biz UCM’ye son vereceğiz," dedi.

Washington’ın beklentilerini müttefiklerine sağladığı askerî korumaya da bağladı.

"UCM üyesi olan ve savunmaları için Amerikan askerlerine güvenen birçok müttefikimizden mahkemeyi dizginlemelerini bekliyoruz," dedi Rubio.

Anlaşmazlık, ABD’nin Afganistan’daki Amerikan askerlerini kapsayan soruşturmaya itirazlarının ardından geldi. Mahkeme daha sonra bu soruşturmaya öncelik vermeme kararı almıştı. Bir diğer gelişme ise UCM’nin 2024’te Gazze’de işlendiği öne sürülen savaş suçları nedeniyle İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu hakkında tutuklama emri çıkarmasıydı. Netanyahu hakkındaki emir, yaptırımların muhtemel nedenlerinden biri olarak gösteriliyor; ancak tek neden olduğu kanıtlanmış değil.

Rubio, ABD askerî personelinin, Sınır Devriyesi görevlilerinin ve seçilmiş liderlerin yargılanması yönündeki dış çağrılara da atıfta bulundu. Bu çağrılar, mahkemenin eylemlerinden farklı: UCM yetkilileri, Rubio’nun sözünü ettiği yargılamalar için herhangi bir adım atmadı.

Reklam

Mahkeme bedeli mağdurların ödeyeceğini söylüyor

UCM, kurumsal yaptırımları çalışmalarını engelleme ve personeliyle işbirliği yapan kişileri yıldırma girişimi olarak kınadı. Mahkeme, faaliyetlerini sürdürebilmek için 125 üyesi olan devlet ve bölgelere destek çağrısında bulundu.

UCM, 2026 tarihli 9 Ekim tarihli basın açıklamasında, kurumsal yaptırımların bağımsız 13 hâkim ve savcıya yönelik yaptırımların ardından geldiğini söyledi. Bu yaptırım kararının mahkemenin faaliyetlerini aksatmayı ve mahkeme için çalışanları ya da mahkemeyle işbirliği yapanları yıldırmayı amaçladığını belirtti.

Mahkeme Başkanı Akane, baskılara rağmen UCM’nin yargı bağımsızlığını koruyacağını söyledi.

Mahkeme, "sayısız ağır suç mağdurunun yararı için yalnızca hukuk ve kanıtlar doğrultusunda hareket ederek, bağımsızlık ve tarafsızlıkla görevini tam olarak yerine getirmeyi sürdürecek," dedi.

Açıklamada ayrıca mahkemenin faaliyetlerinin sürekliliğini ve dayanıklılığını güvence altına almak için Taraf Devletlerle çalıştığı belirtildi. Devletlere somut adımlar atmayı ve mahkemenin çalışmalarını sürdürebilmesi için gerekli imkânlara sahip olmasını sağlamayı sürdürme çağrısı yapıldı.

Akane, video açıklamasında yaptırımları, hesap verebilirliği bekleyerek yıllar, hatta bazen on yıllar geçiren mağdurlara yönelik bir saldırı olarak nitelendirdi. Akane’ye göre kurumsal kaynaklara getirilen kısıtlamalar, mahkemenin davaları ilerletme imkânını da etkiliyor.

Akane, sonuçlardan nihayetinde kimlerin etkileneceğini düşündüğünü şöyle anlattı:

"Mahkemeye karşı alınan her tedbirin etkisini nihayetinde mağdurlar hissediyor," dedi.

Taraf Devletler Asamblesi Bürosu, 10 Ekim’de yaptırımların derhal kaldırılması çağrısında bulundu. Japonya’nın da aralarında olduğu 21 UCM üyesi devletin seçilmiş temsilcilerinden oluşan büro, daha geniş kapsamlı asambleye yardımcı oluyor. Asamble, mahkemenin yönetim ve denetim organı ile yasama organı niteliğinde; 21 üyelik sayı büroyu ifade ediyor, asamblenin tamamını değil.

Büro, zorlayıcı tedbirlerin bağımsız yargı görevlerini engelleme girişimi olduğunu belirterek uluslararası topluma mahkemeye destek verme çağrısı yaptı. Bu talep, açıkça geri adım atılmasını istediği için Japonya’nın ulusal açıklamalarının ötesine geçiyor.

Avrupa’da koruma seçeneği konuşuluyor, ancak devreye alınmadı

Japonya, diğer UCM üyeleriyle birlikte yaptırımlara güçlü biçimde karşı çıkan ortak bir açıklamaya da katıldı. Katılımcı sayısına ilişkin haberler farklılık gösteriyor. Bir kaynak Japonya ve sekiz başka ülkeden söz ederken diğeriyse toplam sekiz ülke sayıyor: Kanada, Danimarka, Almanya, Fransa, İtalya, Japonya, Hollanda ve Birleşik Krallık.

UCM’ye ev sahipliği yapan Hollanda, Avrupa Komisyonuyla AB’nin Engelleme Tüzüğü’nün olası kullanımını görüştü. Böyle bir tedbir, Avrupa şirketlerinin belirli yabancı yaptırımlara uymasını yasaklayabilir ve mahkeme ile personelinin kullandığı bazı hizmetleri koruyabilir.

Hollanda Dışişleri Bakanı Tom Berendsen bu seçeneği "nükleer seçenek" olarak nitelendirdi. Görüşmeler hazırlıkla ilgili; koruyucu bir tedbirin hâlihazırda yürürlüğe girdiğini göstermiyor.

Japonya’nın, ülke sınırları dışında uygulanan yabancı yaptırımları geçersiz kılacak benzer bir yasası veya karşılaştırılabilir bir mekanizması bulunmuyor. Bu fark önemli; çünkü diplomatik destek ve mali katkılar, ticari hizmet sağlayıcıların ABD’nin ceza uygulamasından çekinerek hizmet vermekten kaçınmasının yarattığı sorunları çözmeyebilir.

Uluslararası Af Örgütü’nün üst düzey yöneticilerinden Erika Guevara Rosas, hükümetlere itiraz açıklamalarının ötesine geçme çağrısı yaptı.

"Devletler bu tedbirlerin uygulanmasına direnmek için somut adımlar atmalı ve Mahkemeyi aktif biçimde korumalı," dedi.

Reklam

Nobel duyurusunun ardından Pillay yaptırımları kınadı

Yaptırımlar, eski UCM hâkimi Navi Pillay’in o yılın Nobel Barış Ödülü sahibi seçilmesinden saatler sonra duyuruldu. Bu zamanlama olayların sırasını gösteriyor, ancak ödülün Washington’ın kararına neden olduğunu ortaya koymuyor.

85 yaşındaki Güney Afrikalı avukat ve eski BM insan hakları yüksek komiseri Pillay, 10 Ekim’de Nürnberg’den görüntülü bağlantıyla Oslo’daki Nobel Barış Merkezi’nde düzenlenen bir etkinliğe katıldı. Uluslararası mahkemelerin varlığını sürdürmesine ilişkin kaygılarını dile getiren Pillay, yüzlerce UCM çalışanının kendisini tehdit altında hissettiğini söyledi.

Pillay, özellikle hâkimlerin yargı kararları nedeniyle hedef alınmasına itiraz etti.

"En önemlisi, bir ülke tarafından hâkimlere, yalnızca verdikleri yargı kararları nedeniyle yaptırım açıklandı. Bu duyulmuş bir şey değil, kabul edilemez," dedi.

Açıklamaları, anlaşmazlığın merkezindeki ayrımı güçlendiriyor. Washington yaptırımları, egemenliğini tehdit eden bir kuruma karşı korunma önlemi olarak sunuyor. Mahkeme ve destekçileri ise yaptırımları hâkimler üzerinde baskı kuran ve bağımsız adalete engel olan tedbirler olarak görüyor.

Akane’ye destek hükümetin ötesine uzanıyor

Japonya’da Akane’nin eski öğrencileri, Japonya Uluslararası Hukukun Üstünlüğü Ağı (JIRoL) aracılığıyla destek örgütledi. Grup, ağustosta Akane’ye yaptırım uygulanmasının ardından bir imza kampanyası başlattı ve yaklaşık 170 bin imzayı 1 Ekim’de başbakanın başdanışman yardımcısına teslim etti.

Nagoya doğumlu 70 yaşındaki Akane, savcı olarak görev yaparken 2005 mali yılından 2007 mali yılına kadar Nagoya Üniversitesi Hukuk Fakültesinde ders verdi. Eski öğrencileri, okuldan ayrıldıktan sonra da kendilerine danışmanlık vermeyi sürdürdüğünü, kariyerini bu yönde düşünenler için bir savcılığa ziyaretler ayarladığını anlattı.

45 yaşındaki avukat ve Akane’nin eski öğrencisi Yosuke Shamoto, desteğinin ardındaki ilkeyi şöyle açıkladı:

Değişimin zor kullanılarak dayatılmasını kabul edersek, güçlülerin istediklerini yapabildiği bir dünyada buluruz kendimizi," dedi. "Hukukun üstünlüğünün önemini genç kuşağa anlatmak istiyorum.

Gruptaki 44 yaşındaki avukat Maiko Imaizumi, Akane’nin imza sayısından memnuniyet duyduğunu söyledi. JIRoL, UCM’yi tanıtan bir resimli kitap ve lise öğrencilerine yönelik temsili duruşmalar düzenlemeyi planlıyor. Böylece çalışmalarını acil imza kampanyasının ötesine taşıyacak.

Bir sonraki belirlenmiş süre, Washington’ın 180 günlük geçiş dönemi. Belirli bir müzakere toplantısı, üzerinde anlaşmaya varılmış bir uzlaşma veya ayrıntılı bir Japon koruma paketi açıklanmadı. Japonya desteğini ve iletişimi sürdüreceğini taahhüt ederken Washington, kesin koşulları kamuoyuna açıklanmamış değişiklikler talep ediyor.

Öne Çıkanlar

  • ABD, daha önce bireysel yetkililere yönelik uyguladığı tedbirleri genişleterek 9 Ekim’de doğrudan UCM’ye yaptırım açıkladı.
  • Japonya, Takaichi ve Kihara’nın açıklamaları ve Motegi’nin diplomatik telefon görüşmeleriyle mahkemeye desteğini yineledi.
  • Yaptırımlar, bazı faaliyetleri kapsayan 180 günlük geçiş dönemiyle birlikte finans ve teknoloji hizmetlerine erişimi tehdit ediyor.
  • UCM’nin denetim bürosu yaptırımların derhal kaldırılmasını talep ederken Japonya daha ihtiyatlı bir dil kullandı.
  • Avrupa hükümetleri koruyucu tedbirleri görüşüyor; Japonya’nın benzer bir engelleme tüzüğü yok.
  • Yaptırımların kaldırılmasına ilişkin herhangi bir uzlaşma veya kesin koşul açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir