Kalabalık bir pazar, hasar gören bir köprü ve 50 ölü
Arakan Ordusu ve yardım çalışanı Wai Hun Aung'a göre, 28 Eylül 2026'da Kyauktaw'daki India Market'e ve yakındaki Kissapanadi Köprüsü'ne düzenlenen bombardımanda en az 50 kişi öldü, en az 58 kişi yaralandı. Kurtarma ekipleri ertesi gün daha fazla kişinin cansız bedenine ulaştı. Myanmar'ın Rakhine Eyaleti'nde, Kaladan Nehri kıyısındaki hareketli bir ticaret bölgesini hedef alan saldırıda kadınlar ve çocuklar da hayatını kaybetti.
İçindekiler
- Kalabalık bir pazar, hasar gören bir köprü ve 50 ölü
- Tanıkların anlatımları ve can kaybı kayıtları
- Saldırılar 28 Eylül'den sonra da sürdü
- Rakhine'de artan sivil can kaybı
- Dört gemiden dokuz doğrulanmış teslimat
- Deniz taşımacılığı izinin gizlenmesi
- İran bağlantıları kaynak konusunda kanıt değil, işaret niteliğinde
- Toprak kayıpları ve görüşme baskısı
- Soruşturmacıların hâlâ belirlemesi gerekenler
- Öne Çıkanlar
Fortify Rights, 2 Ekim tarihli Kyauktaw açıklamasında, öldürülen ya da yaralananlar arasında etnik Rakhine ve Rohingya sakinlerin de bulunduğunu belirtti. Örgütün can kaybı listelerini, fotoğrafları ve videoları incelemesi sonucunda, biri pazarda, diğeri köprüde olmak üzere en az iki belirgin bomba krateri tespit edildi. Örgüt, bombardımanın çok sayıda kurbanın yanarak ölmesine neden olan büyük bir yangın çıkardığını söyledi.
Saldırı, bağlantılı iki gelişmeyi gündeme taşıdı: ordunun artık kontrol etmediği bölgeleri vurma kapasitesini koruması ve uluslararası yaptırımlara rağmen genişleyen havacılık yakıtı tedarik zinciri. Uluslararası Af Örgütü, 2025'te en az 109.604 metrik ton havacılık yakıtı ithal edildiğini kaydetti. Bu, 2024'e göre yüzde 69 artış ve Şubat 2021 darbesinden bu yana kaydedilen en yüksek yıllık miktardı.
Yakıt soruşturması, Kyauktaw'da kullanılan uçağa yakıt sağlayan sevkiyatı tespit etmiyor. Ancak Uluslararası Af Örgütü'nün darbeden bu yana askeri hava saldırılarının en ölümcül yılı olarak nitelendirdiği dönemde ithalatın nasıl sürdüğünü ortaya koyuyor. Soruşturmacılar şimdi Kyauktaw bombardımanını belirli uçaklar, üsler, silahlar, pilotlar ve komutanlarla ilişkilendirebilecek kanıtlar arıyor.
Tanıkların anlatımları ve can kaybı kayıtları
Anlatımlara göre bombardıman, tüccarların, alışveriş yapanların, ulaşım çalışanlarının ve pazardan geçenlerin bulunduğu öğle saatlerinde gerçekleşti. Fortify Rights, saldırının alışverişin en yoğun olduğu saatlere denk gelmiş göründüğünü belirtti. Kurbanlar arasında dokuz aylık hamile bir kadın da vardı; doğmamış bebeği de hayatını kaybetti. İlk açıklamada yer alan Arakan Ordusu'nun doğrulanmış can kaybı listesinde dört yaşında bir çocuk da bulunuyordu.
Fortify Rights'ın adını açıklamadığı 28 yaşındaki bir görgü tanığı, birkaç bomba sesi duyduğunu, ardından akrabalarının öldüğünü öğrendiğini anlattı. Tanık, örgüte şunları söyledi:
Yarım saat sonra yakındaki yerlerden duman yükseldiğini ve insanların çığlık attığını gördüm. Çok sayıda can kaybı olduğunu anladım. Daha sonra birkaç akrabamın da öldürüldüğünü öğrendim. Akrabalarımın ve komşularımın Myanmar ordusu tarafından öldürüldüğünü görmek yürek parçalayıcı.
Başlıca can kaybı açıklamaları en az 50 kişinin öldüğü konusunda örtüşüyor. Yaralı sayılarındaki farklılık açık bir çelişkiye değil, sayının kesinliğine ilişkin: Arakan Ordusu ve Wai Hun Aung en az 58 yaralı olduğunu bildirirken Fortify Rights 50'den fazla kişinin yaralandığını açıkladı. Kurtarma ekiplerinin başka kişilerin cansız bedenlerine ulaşmasının ardından ölü sayısı 29 Eylül'de 50'ye yükseldi.
Arakan Ordusu Sözcüsü Khine Thu Kha, orduyu sivillerin yaşadığı bölgeleri kasıtlı olarak hedef almakla suçladı ve saldırılara karışanlardan intikam alınacağını söyledi. Myanmar hükümet sözcüsü, bombardımanla ilgili yorum talebine yanıt vermedi. Ordu daha önce "sivil kayıpları önlemek için azami itidal gösterdiğini" söylemişti; ancak bu önceki açıklama Kyauktaw saldırısına özgü bir açıklama değil.
Saldırılar 28 Eylül'den sonra da sürdü
O gün saldırıya uğrayan tek yer Kyauktaw değildi. Fortify Rights, Ponnagyun, Minbya ve Thandwe ilçelerinde düzenlenen hava saldırılarında en az 100 kişinin öldüğünü ya da yaralandığını bildirdi. Kurtarma ekipleri, aileler ve soruşturmacılar pazarda yaşananları hâlâ belirlemeye çalışırken yeni saldırılar düzenlendi.
Bildirilen olayların sıralaması, şiddetin ilk bombardımanın ardından ne kadar hızlı yayıldığını gösteriyor:
- 28 Eylül: Uçaklar Kyauktaw'daki India Market'i ve Kissapanadi Köprüsü çevresini vurdu. Diğer üç ilçede de hava saldırıları düzenlendiği bildirildi.
- 29 Eylül: Kurtarma ekiplerinin daha fazla kişinin cansız bedenine ulaşmasının ardından Kyauktaw'daki ölü sayısı 50'ye yükseldi.
- 30 Eylül: Myanmar Bağımsız Soruşturma Mekanizması, Kyauktaw'la ilgili kanıt talep etti. Kyaukseik ve Kutaung köylerine düzenlenen saldırılarda bir sivilin öldüğü, üçünün yaralandığı bildirildi.
- 30 Eylül-1 Ekim: Arakan Ordusu, beş ilçede sivillerin hayatını kaybettiği ve bir manastırla evlerin hasar gördüğü yeni saldırılar düzenlendiğini bildirdi.
- 4 Ekim: Birleşik Arakan Birliği ve Arakan Ordusu, Ponnagyun'daki Byala yerinden edilme kampına düzenlenen saldırıda altı sivilin öldüğünü, 10 kişinin yaralandığını açıkladı.
- 5 Ekim: Yeni saldırıların başka bir yerinden edilme kampını, geçici bir kamu sağlık kliniğini ve Aungphyupyin köyünü vurduğu bildirildi.
Birleşik Arakan Birliği ve Arakan Ordusu, 4 ve 5 Ekim'deki saldırılarda toplam sekiz sivilin öldüğünü, 11 kişinin yaralandığını bildirdi. Bu toplam, Byala'daki kayıpları da içeriyor; ayrıca sekiz kişinin öldüğü anlamına gelmiyor. Daha sonraki saldırılarda öldürüldüğü bildirilenler arasında 18 yaşında bir hemşire adayı ve yerinden edilmiş bir kadın da vardı.
Rakhine'de artan sivil can kaybı
Derlenen Rakhine hava saldırıları kayıtlarında, Nisan 2024 ile 30 Eylül 2026 arasında en az 667 sivilin öldüğü, 1.302 sivilin yaralandığı belgelendi. Bu rakamlara öldürülen 133 çocuk ve yaralanan 194 çocuğun yanı sıra hayatını kaybeden 61 yaşlı ve yaralanan 121 yaşlı da dahil. Kayıtlara geçen sivil ölümlerinin yaklaşık beşte birini çocuklar oluşturdu: 667 ölümün 133'ü.
12 Eylül'de sona eren önceki kayıtta 602 ölüm ve 1.211 yaralanma yer alıyordu. Güncellenen kayıtta böylece 65 daha fazla ölüm ve 91 daha fazla yaralanma bulunuyor. Bu fark, kaydın genişletilmesini ve daha sonraki bir bitiş tarihini yansıtıyor; söz konusu tarihler arasında meydana gelen kayıpların tam sayısı olarak değerlendirilmemeli.
Erişim kısıtlamaları, iletişimin aksaması ve olayları doğrulamadaki güçlükler nedeniyle bunlar belgelenmiş asgari rakamlar. Ekim ayında yerinden edilme kamplarına düzenlenen saldırılar, 30 Eylül'deki bitiş tarihinin dışında kalıyor. Ayrı bir izleme kaydında, 31 Mart-31 Ağustos arasında Rakhine'de en az 222 askeri hava saldırısı tespit edildi; bu sayıya eylül ve ekim saldırıları da dahil değil.
Daha önceki olaylar, Kyauktaw dışındaki hasarı da gözler önüne seriyor. Ocak 2025'te Ramree ilçesindeki Kyauk Ni Maw'a düzenlenen saldırıda 26 kişinin öldüğü, 27 kişinin yaralandığı ve 398 evin yıkıldığı bildirildi. Eylül 2025'te Thayet Ta Pin Okulu'na düzenlenen saldırıda 20 öğrenci, genç ve başka sivil öldü, 21 kişi yaralandı. Aralık 2025'te Mrauk-U Devlet Hastanesi'ne düzenlenen bombardımanda 33 sivilin öldüğü, 77 kişinin yaralandığı kayda geçti. Başka bir açıklamada hastanedeki can kaybı daha genel biçimde en az 30 ölüm olarak verildi.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi'ne atfedilen ülke çapındaki rakamlara göre, 2025'te askeri hava saldırılarında 232'si çocuk olmak üzere 982 sivil öldü. Bu sayı, 2024'teki 641 sivil ölümüne kıyasla 341 artışa, yani yaklaşık yüzde 53'lük yükselişe işaret ediyor. Bu ülke çapındaki toplamlar, Rakhine kayıtlarından farklı bir dönem ve coğrafyayı kapsıyor; dolayısıyla bu kayıtlara eklenmemeli.
Dört gemiden dokuz doğrulanmış teslimat
Uluslararası Af Örgütü'nün Ocak 2026 tarihli havacılık yakıtı soruşturması, 2024 ortası ile 2025 sonu arasında dört geminin yaptığı en az dokuz teslimatı doğruladı. Bulgular; ticaret kayıtları, gemi takip verileri, uydu görüntüleri ve Myanmar Liman İdaresi bilgileri bir araya getirilerek elde edildi.
2025'te kaydedilen 109.604 metrik ton, yalnızca bu dokuz sevkiyatın toplamı değil, yıllık asgari ithalat miktarı. Uluslararası Af Örgütü Bölgesel Araştırma Direktörü Montse Ferrer, yakıt ithalatındaki artışın sivil ölümlerindeki yükselişle aynı döneme denk geldiğini söyledi. Bulguları şöyle değerlendirdi:
Darbeden beş yıl sonra analizimiz, Myanmar cuntasının yaptırımları delmeye ve kendi sivillerini bombalamak için kullandığı jet yakıtını ithal etmenin yeni yollarını bulmaya devam ettiğini gösteriyor. Cuntanın 2021'de iktidarı ele geçirmesinden bu yana hava saldırılarının en ölümcül yılı 2025 oldu.
Soruşturmada tespit edilen dört gemi şunlardı:
- HUITONG 78, şimdiki adıyla BARAAWE 1, IMO 9646479: 12 Temmuz 2024'te bir sevkiyat teslim etti; 2023 ve 2024'te en az dokuz teslimat daha yapmıştı.
- YONG SHENG 56, şimdiki adıyla LS MERCURY, IMO 9657507: 30-31 Temmuz 2024'te bir sevkiyat teslim etti.
- REEF, eski adıyla BALTIC HORIZON, IMO 9263382: Ekim 2024, Temmuz 2025 ve Ekim 2025'te sevkiyat teslim etti.
- NOBLE, eski adıyla ASTRA, IMO 9162928: Ocak-Haziran 2025 arasında dört sevkiyat teslim etti.
IMO numaraları, gemi adları değişse bile izlenmelerini sağlayan kalıcı tanımlayıcılardır. HUITONG 78 ve YONG SHENG 56'nın Çin bayrağı taşıdığı, REEF ve NOBLE'ın ise Gine bayrağı taşıdığı tespit edildi. Bir geminin bayrağı, kayıtlı olduğu ülkeyi gösterir; yükünün kaynağını zorunlu olarak belirtmez.
Deniz taşımacılığı izinin gizlenmesi
Uluslararası Af Örgütü, Otomatik Tanımlama Sistemi'ni (AIS) kesintiye uğratan ya da manipüle eden gemilere yönelim olduğunu belirtti. Sistem, geminin kimliğini ve konumunu yayınlıyor. Sistemin kapatılması, kamuya açık takip kayıtlarında boşluklar yaratıyor; konum yanıltma olarak da bilinen yanlış konum bilgisi yayını ise geminin başka bir yerdeymiş gibi görünmesine yol açabiliyor.
REEF'in Eylül 2025'te İran'ın Bandar Abbas limanında bulunduğu uydu görüntüleriyle yüksek güven düzeyinde tespit edildi. AIS kayıtlarında ise geminin Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri yakınlarında bulunduğu görülüyordu; kayıtlarda Bandar Abbas'tan 750 kilometreden daha uzak mesafelerde olağandışı dikdörtgen rotalar da vardı. Uluslararası Af Örgütü, bu hareketlerin normal seyirle bağdaşmadığını ve verilerin manipüle edildiğine işaret ettiğini söyledi.
NOBLE da Myanmar'a Haziran 2025'teki teslimatından önce uydu görüntüleriyle Bandar Abbas'ta tespit edildi. Diğer seferler, Birleşik Arap Emirlikleri'nde Fujairah yakınlarındaki açık deniz demirleme sahasını içeriyordu. Gemilerin geleneksel bir terminale yanaşmadan petrol yüklerini başka gemilere aktarabildiği bu sahalarda yapılan transferler, yükün sahibini ve kaynağını izlemeyi zorlaştırabiliyor.
Ferrer, Uluslararası Af Örgütü'nün yakıtı; liman kayıtlarını, boşaltma noktalarına ilişkin uydu görüntülerini ve Myanmar'daki askeri havacılık faaliyetlerinin sürmesini karşılaştırarak havacılık yakıtı olarak tespit ettiğini açıkladı. Dört geminin de Yangon yakınlarındaki Thilawa'da bulunan ve eskiden Puma Energy terminali olarak işletilen Myan Oil Terminal'de yük boşalttığını söyledi. Ayrıca terminalin orduyla bağlantılı şirketlerin kontrolünde olduğunu belirtti.
Soruşturma, bu teslimatlardan önce başlayan bir değişimin izini sürdü. Kasım 2022'de yapılan bir soruşturmada, havacılık yakıtı tedarik zincirinde Singapur ve Tayland merkezli şirketler tespit edilmişti. 2023'te bu zincirin bazı bölümlerini hedef alan yaptırımların ardından yapılan sonraki soruşturmalarda, yakıtın Vietnam'daki depolama tesisleri de dahil olmak üzere tekrar tekrar alınıp satıldığı ve kaynağının belirlenmesinin zorlaştığı ortaya çıktı.
İran bağlantıları kaynak konusunda kanıt değil, işaret niteliğinde
Uluslararası Af Örgütü, havacılık yakıtının tedarikçilerini ya da menşe ülkesini doğrulayamadı. Bu sınır önemli; çünkü bir tankerin İran limanında bulunduğuna ilişkin kanıt, tek başına gemideki her yükün nerede üretildiğini ya da kimin tarafından satıldığını ortaya koymaz.
Örgüt buna rağmen İran bağlantısına işaret eden çeşitli bulgular tespit etti. ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıkların Kontrolü Ofisi'ne göre REEF ve NOBLE'ın daha önce yaptırım kapsamındaki İran yakıtını taşıdığı belgelenmişti. Her iki gemi de Bandar Abbas'ta görüldü; emtia istihbarat şirketi Kpler ise deniz taşımacılığı, uydu, gümrük ve diğer bilgileri kullanarak Myanmar'a yapılan sevkiyatların İran kaynaklı olduğu değerlendirmesinde bulundu.
Ferrer, bu bulgularla İran ve Myanmar arasında yeni bir siyasi ittifakın kanıtlarını birbirinden ayırdı. Değerlendirmesine göre, daha önce yaptırımlara maruz kalmış kuruluşlar ile daha az şeffaf piyasalarda faaliyet göstermeye istekli tüccarlar ve ağlar ortak ticari çıkarlar paylaşabilir. Soruşturma, bu ağların incelenmesini gerektiriyor; ancak İran hükümetinin Kyauktaw operasyonuna yakıt sağlama kararı aldığını ortaya koymuyor.
Dolayısıyla yaptırımlar, Myanmar'a yakıtın nasıl ulaştığını değiştirdi ama ithalatı durdurmadı. Rotaların izini sürmek zorlaşırken 2025'te yıllık hacim yüzde 69 arttı. Bu, ithal edilen her ton yakıtın askeri uçaklarda kullanıldığını kanıtlamıyor; ancak seçili tedarikçilere yönelik kısıtlamaların ordunun yakıt edinmesini önlemeye yettiği düşüncesini sorgulatıyor.
Toprak kayıpları ve görüşme baskısı
Fortify Rights'a göre ordu, Rakhine'deki 17 ilçenin 14'ünde kontrolü Arakan Ordusu'na kaptırmıştı. Uçaklar, ticaret, sağlık hizmetleri ve günlük ulaşım için gereken altyapı da dahil olmak üzere, ordunun sahada etkin kontrolü dışında kalan bölgeleri vurmasını hâlâ mümkün kılıyor.
Hava saldırıları, barış görüşmelerine yönelik davetlerle aynı dönemde de sürdü. Arakan Ordusu, askeri hükümetin görüşme davetlerini genişlettiği sırada, 21 Nisan-30 Eylül 2026 arasında kontrol ettiği bölgelerde hava saldırıları ve ağır topçu ateşi sonucu 130'dan fazla sivilin öldürüldüğünü açıkladı. Bu sayı, genel hava saldırısı verilerinden farklı silahları ve tarihleri kapsıyor; bu nedenle söz konusu verilerle birleştirilmemeli.
Güvenlik analisti Sai Kyi Zin Soe, Arakan Ordusu'nu müzakereye yöneltmeyi amaçlayan askeri, siyasi ve ekonomik baskıyı değerlendirdi. Bu, askeri stratejiye ilişkin bir yorum; pazar bombardımanının arkasındaki emirlerle ilgili doğrulanmış bir açıklama değil. Sittwe, Kyaukpyu ve Manaung çevresinde çatışmalar sürerken Arakan Ordusu, Kaçin Bağımsızlık Ordusu ve Karen Ulusal Birliği görüşmelerin dışında kalan başlıca gruplar olmayı sürdürdü.
Arakan Ulusal Partisi Başkanı Thar Tun Hla, sivillere yönelik saldırıların müzakereler için gereken güveni zedelediğini söyledi. Şöyle konuştu:
Barış süreci güven gerektirir.
Orduyu destekleyen Thayninga Stratejik Araştırmalar Enstitüsü'nün yönetici direktörü Thien Tun Oo ise farklı bir görüş dile getirdi. Silahlı operasyonlarını sürdüren grupların askeri karşılıkla karşılaşacağını savundu. Ancak müzakerelerin sürüp sürmediğinden bağımsız olarak sivilleri koruma yönündeki hukuki yükümlülüğü bu görüş ortadan kaldırmıyor.
Soruşturmacıların hâlâ belirlemesi gerekenler
Myanmar Bağımsız Soruşturma Mekanizması, 30 Eylül tarihli açıklamasında Kyauktaw'daki kayıp ve hasarla ilgili fotoğraf, video ve tanık anlatımları talep etti. Ayrıca uçakları, kullanılan hava üssünü, silahları, pilotları ve emirleri veren ya da uygulayan personeli belirlemeye yarayacak bilgiler istedi. Tanıklara güvenliklerini önceliklendirmeleri ve yalnızca güvenli olduğunda iletişime geçmeleri tavsiye edildi.
Fortify Rights, kalabalık bir pazarın kasıtlı olarak bombalanmasının savaş suçu teşkil edebileceğini söyledi. Uluslararası insancıl hukuk, güçlerin sivillerle sivil binaları askeri hedeflerden ayırmasını gerektiriyor. Meşru bir askeri hedefe yönelik saldırı bile beklenen sivil zararın öngörülen askeri avantaja kıyasla aşırı olması durumunda yasaktır. Bir köprünün askeri önemi olduğu kanıtlansa bile bu durum yakındaki her insanı ya da dükkânı meşru hedef hâline getirmez.
Esirlerin hukuki statüsünün de ayrıca ele alınması gerekiyor. Ayrı bir kayıtta, 2024'ten Eylül 2026'ya kadar Rakhine'deki hava saldırılarında 187 savaş esiri ve diğer tutuklunun öldüğü, en az 122'sinin yaralandığı belgelendi. Bu rakamlara, 8 Mart 2026'da Ann ilçesindeki bir gözaltı merkezine düzenlenen saldırıda öldürülen 116 ve yaralanan 32 esir de dahil. Bu veriler sivil can kaybı toplamlarından ayrı tutulmalı. Çatışmalara artık katılmayan esir alınmış savaşçılar, savaş hukukunun koruması altındadır.
Fortify Rights, Mart 2026'dan bu yana başkomutanlık görevini Min Aung Hlaing'den devralan General Ye Win Oo'nun adını verdi. Kyauktaw saldırısındaki sorumluluğu belirlemek için, yalnızca bir kişinin unvanına dayanarak varsayımda bulunmak yerine gerçek emir-komuta zinciri ve kararlar hakkında kanıt gerekir. Aynı ayrım pilotlar, yakıt tedarikçileri, gemi işletmecileri, sigortacılar ve mali aracılar için de geçerli: potansiyel hukuki sorumlulukları aynı değil.
Rohingya kayıpları, Myanmar'ın Uluslararası Adalet Divanı'nın Gambiya v. Myanmar davası kapsamında aldığı geçici tedbirler uyarınca üstlendiği yükümlülüklere ilişkin kaygıları artırıyor. Soykırım davası 2019'da açılmıştı. Fortify Rights, kararın sonraki aylarda çıkabileceğini söyledi ancak kesin bir tarih vermedi. Atıfta bulunulan açıklamalarda ne karar tarihi ne de Kyauktaw soruşturmasının tamamlanması için bir takvim belirlendi.
Bölge milletvekilleri, silah, havacılık yakıtı ve sivil ya da askeri amaçla kullanılabilecek ekipman sevkiyatlarının durdurulması çağrılarını yineledi. Acil yanıt bekleyen konular ise daha somut: Bombardıman emrini kim verdi, hangi uçak saldırıyı gerçekleştirdi, hangi silahlar kullanıldı ve hava saldırılarını sürdürmek için hangi tedarik rotaları hâlâ kullanılıyor?
Öne Çıkanlar
- 28 Eylül 2026'da Kyauktaw'a düzenlenen bombardımanda en az 50 kişi öldü, en az 58 kişi yaralandı.
- Fortify Rights, pazarda ve Kissapanadi Köprüsü'nde belirgin bomba kraterleri tespit etti ve saldırının savaş suçu teşkil edebileceğini söyledi.
- Bölgesel bir can kaybı kaydında, 30 Eylül'e kadar hava saldırılarında 667 sivilin öldüğü, 1.302 sivilin yaralandığı belgelendi; daha sonraki ekim saldırıları bu sayılara dahil değil.
- Myanmar, 2025'te en az 109.604 metrik ton havacılık yakıtı ithal etti; bu, 2024'e göre yüzde 69 artış anlamına geliyor.
- Uluslararası Af Örgütü dört geminin yaptığı dokuz teslimatı doğruladı ancak yakıt tedarikçilerini ya da kaynağını teyit edemedi.
- Birleşmiş Milletler soruşturmacıları; uçakları, silahları, pilotları ve emirlerden sorumlu kişileri belirleyecek kanıtlar arıyor.






