Nepal’de hukuk savunucuları cinsel şiddet yasa tasarısında beş önemli değişiklik talep ediyor

9 dakikalık okuma
Nepal Advocates Seek Five Major Changes to Sexual Violence Bill

Taslak reformlara daha güçlü koruma talepleri

Nepal Polis Teşkilatının 2081/82 mali yılına ilişkin Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet Yıllık Bilgi Notu’na göre Nepal’de Temmuz 2024 ile Temmuz 2025 arasında 3.178 cinsel şiddet vakası kaydedildi; bildirilen mağdurların %64’ünü çocuklar oluşturdu. Bu tablo karşısında hukuk savunucuları, tecavüz şikâyetleri için süre sınırının kaldırılması ve evlilik içi tecavüze eşit ceza verilmesi de dâhil olmak üzere, hükümetin yasa tasarısında beş önemli değişiklik yapılması çağrısında bulunuyor.

İçindekiler
  1. Taslak reformlara daha güçlü koruma talepleri
  2. Polis verileri en büyük risk altındaki kesimleri gösteriyor
  3. Yasa hangi eylemleri tecavüz olarak tanıyacak?
  4. Rıza, özgür iradeyle verilmiş onay olarak tanımlanacak
  5. Ergen ilişkileri: daha düşük ceza mı, suç sayılmama mı?
  6. Evlilik artık farklı bir ceza getirmeyecek
  7. Savunucular şikâyet sürelerinin neden kaldırılmasını istiyor?
  8. Tartışma bu noktaya nasıl geldi?
  9. Uygulama, mevzuat metni kadar önemli
  10. Öne Çıkanlar

Hukuk, Adalet ve Parlamento İşleri Bakanlığı, 2017 tarihli Ulusal Ceza Kanunu’nda değişiklik yapılmasını öngören bir yasa taslağı hazırladı. Taslak; cinsel ve toplumsal cinsiyet azınlıklarını içeren tecavüz vakalarının tanımını genişletmeyi, rızaya dayalı bazı ergen ilişkileri için daha düşük ceza getirmeyi ve evlilik içi tecavüze asgari hapis cezası belirlemeyi öngörüyor.

Kadınlar, Hukuk ve Kalkınma Forumu (FWLD) ile Equality Now, değişikliklerin kimlerin koruma göreceği, rızanın nasıl anlaşılacağı ve hayatta kalanların yıllarca sessiz kaldıktan sonra adalet arayıp arayamayacağı konularında hâlâ boşluklar bıraktığını savunuyor.

FWLD avukatı Didriksha Singh, 16 Kasım 2026’da Katmandu’da gazetecilerle yapılan toplantıda tecavüz tanımı, rıza, yaşları birbirine yakın ergenlerin ilişkileri, evlilik içi tecavüz ve şikâyet süreleri olmak üzere beş alana odaklanan bir savunuculuk belgesi sundu.

Gruplar, yasa koyucuların bu konuları birlikte ele almasını istiyor. Önerileri; tecavüz sayılan eylemleri genişletmeyi, rızanın temelini özgür iradeyle verilen onay olarak belirlemeyi, dar kapsamlı biçimde tanımlanan rızaya dayalı ergen ilişkilerine yönelik cezaları kaldırmayı, evlilik durumuna bakılmaksızın cezaları eşitlemeyi ve tecavüz şikâyetlerinin süre sınırı olmaksızın yapılabilmesini öngörüyor. Parlamento oylaması veya yasanın nihai olarak kabul edilmesi için herhangi bir tarih verilmedi.

Polis verileri en büyük risk altındaki kesimleri gösteriyor

Nepal Polis Teşkilatı, bilgi notunun kapsadığı dönemde günde yaklaşık dokuz cinsel şiddet vakası kayda aldı. En fazla etkilenen yaş grubu 11-14 yaşındaki kız çocukları oldu; bu da çocukların korunmasını tartışmanın merkezine taşıdı.

Bilgi notuna göre şüpheli faillerin %91,99’u mağdurlar tarafından tanınıyordu; yabancıların oranı ise %7,97’ydi. Kimliği belirlenen faillerin %88,06’sı erkekti. Başka bir deyişle, şüpheli faillerin her 100 kişiden yaklaşık 92’si mağdurun tanıdığı kişilerdi.

Reklam

Bu veriler, rıza, ilişkiler ve bildirim sürelerine ilişkin önerilen kuralları özellikle önemli kılıyor. Tanıdığı biri hakkında şikâyette bulunmaya çalışan bir mağdur, reform kampanyasında dile getirilen kaygılar arasında yer alan aile baskısı, ekonomik bağımlılık veya tehditlerle de karşılaşabilir.

FWLD İcra Direktörü ve avukat Sabin Shrestha, birçok mağdurun yaşadıklarını hiçbir zaman bildirmediğini söyledi. Beş değişikliğin tamamının kabul edilmesinin, insanların şikâyette bulunup adalet sürecine katılabileceği daha destekleyici bir ortam yaratabileceğini savundu.

Yasa hangi eylemleri tecavüz olarak tanıyacak?

Ulusal Ceza Kanunu’nun 219(2)(c) maddesi, penisin vajinaya, anüse veya ağza herhangi bir ölçüde sokulmasını ve penis dışında bir nesnenin vajinaya sokulmasını tecavüz olarak tanımlıyor. Savunucular, bu ifadenin parmakların, başka vücut bölümlerinin veya nesnelerin rıza olmaksızın ağza ya da anüse sokulması da dâhil olmak üzere, diğer penetrasyon biçimlerini kapsamadığını söylüyor.

Bakanlığın taslağı, cinsel ve toplumsal cinsiyet azınlıklarından kişilerle yaşanan veya bu kişiler arasında gerçekleşen rıza dışı cinsel ilişkilerin tecavüz olarak tanınmasını amaçlıyor. FWLD ve Equality Now daha geniş korumayı memnuniyetle karşılıyor ancak cinsiyet veya toplumsal cinsiyet kimliğine bakılmaksızın herkese eşit uygulanan bir tanım istiyor.

Savunuculuk belgeleri, Birleşmiş Milletler Tecavüz Hakkında Model Mevzuat Çerçevesi’nin izlenmesini öneriyor. Bu yaklaşıma göre, vücudun herhangi bir bölümü veya nesne kullanılarak vajinaya, anüse ya da ağza rıza olmadan, en ufak ölçüde dahi olsa gerçekleştirilen her türlü penetrasyon tecavüz sayılacak.

Önerilen değişiklik hem eylemi hem de zarar gören kişiyi ilgilendiriyor. Savunucular, belirli gruplara koruma eklerken kapsanan eylemlerdeki boşlukları korumak yerine, herkesi kapsayan tek bir tanım istiyor. Böylece soruşturmacılar ve mahkemeler, bir şikâyeti değerlendirirken ortak bir hukuki dayanak kullanabilecek.

Rıza, özgür iradeyle verilmiş onay olarak tanımlanacak

219. madde, rızanın geçersiz olduğu durumları hâlihazırda sıralıyor. Bunlar arasında zorlama, nüfuzun kötüye kullanılması, korku, yıldırma, tehdit, yanlış beyanda bulunma, kaçırma ve rehin tutma yer alıyor. Bir başka hükümde ise kanunda akıl sağlığı yerinde olmadığı belirtilen bir kişiden alınan rıza ele alınıyor.

Reklam

FWLD ve Equality Now, yasanın geçerli rızayı açık ve olumlu bir biçimde tanımlamasını; bunun özgür iradeyle verilmiş gönüllü bir onay olduğunu belirtmesini istiyor. Belgelerinde ayrıca, kişinin cinsel eylemin herhangi bir aşamasında rızasını geri çekebileceğinin açıkça ifade edilmesi öneriliyor.

Gruplar, sessizlikten, karşı koymamaktan, önceki cinsel deneyimlerden, meslekten veya suçlanan kişiyle kurulan ilişkiden rıza çıkarılamayacağını söylüyor. Savunuculara göre odak noktası, kişinin o sırada eyleme özgür iradesiyle onay verip vermediği olmalı.

Belgede, rıza verme yeterliliğine ilişkin ifadelerin de netleştirilmesi isteniyor. Bilincin kapalı olması, uyku hâli ve alkol ya da uyuşturucunun kişinin onay veremeyeceği bir duruma yol açtığı koşulların açıkça kapsama alınması öneriliyor. Böylece hukuki ölçüt, kişinin zihinsel durumuna yönelik genel bir atıftan daha kesin hâle gelecek.

Mağdurlar açısından pratik kaygı, şikâyetin nasıl incelendiği. Savunucular; kişinin mesleği, önceki ilişkileri veya saldırı sırasındaki tepkisi üzerinden yargıya varılması yerine, gönüllü onay konusundaki soruların sürece yön vermesini istiyor.

Ergen ilişkileri: daha düşük ceza mı, suç sayılmama mı?

219(2). madde, 18 yaşından küçük bir kız çocuğuyla cinsel ilişkiyi, kız çocuğu rıza göstermiş olsa bile, hâlihazırda tecavüz sayıyor. Hüküm, bir erkeğin bir kadına veya kız çocuğuna yönelik davranışı üzerinden düzenlenmiş.

Taslak, yaş farkı iki yılı aşmayan ve 18 yaşından küçük ergenler arasındaki rızaya dayalı cinsel faaliyetler için bir yıla kadar hapis cezası öneriyor. FWLD ve Equality Now, cezanın düşürülmesinin bu ilişkileri yine de ceza hukuku kapsamına soktuğunu savunuyor.

Önerdikleri alternatif, sınırlı bir istisna: Her iki ergen de en az 14 yaşında olmalı, aralarındaki yaş farkı iki yılı aşmamalı ve onayları gönüllü olmalı. Bu koşulları karşılayan rızaya dayalı faaliyetler için ceza verilmeyecek.

İstisna; korku, tehdit, ayartma, aldatma, sömürü veya güç ya da yetkinin kötüye kullanılması içeren davranışları kapsamayacak. Bu tür vakalar cezalandırılmaya devam edecek. Dolayısıyla öneri, yaş eşiği ve yaş farkı koşullarını baskı ve istismara karşı güvencelerle birleştiriyor.

Reklam

İki yaklaşım arasındaki fark somut. Taslağa göre, belirtilen koşulları karşılayan ergenler yine de hapis cezasıyla karşılaşabilir. Savunuculuk önerisine göre ise tüm koşulları karşılayan rızaya dayalı faaliyetler suç kapsamı dışında kalırken sömürü kovuşturmaya tabi olmaya devam edecek.

Evlilik artık farklı bir ceza getirmeyecek

219(4). madde, evlilik sürerken karısına tecavüz eden bir koca için hâlihazırda en fazla beş yıl hapis cezası öngörüyor. Taslak, üç ila beş yıl arasında hapis cezası belirleyecek.

Bu değişiklik, beş yıllık üst sınırı korurken üç yıllık asgari ceza getirecek. Savunucular ise farklı bir reform istiyor: Mağdurla failin evli olup olmadığına bakılmaksızın tecavüz için aynı hukuki tanım ve aynı ceza uygulanmalı.

Savunuculuk belgesinde, evlilik içi tecavüze diğer tecavüz türlerinden daha düşük ceza verilmesinin medeni duruma dayalı ayrımcılık olduğu savunuluyor. Belgede, eşitliği güvence altına alan ve çeşitli gerekçelerle ayrımcılığı yasaklayan Nepal Anayasası’nın 18(2). maddesi kapsamında kaygılar dile getiriliyor.

Grupların yaklaşımı, ceza konusunu önerdikleri rıza tanımına bağlıyor. Eşlerden her biri, cinsel faaliyete onay verip vermemeye karar verme konusunda aynı hakka sahip olacak ve kişiler arasındaki ilişki, ayrı ve daha düşük bir cezaya dayanak oluşturmayacak.

Savunucular şikâyet sürelerinin neden kaldırılmasını istiyor?

Ulusal Ceza Kanunu’nun 229(2). maddesi, tecavüz ve diğer bazı cinsel suçlarla ilgili şikâyetlerde genel olarak iki yıllık süre tanıyor. 2022’de yapılan değişiklikle bu süre bir yıldan iki yıla çıkarıldı.

Çocuk yaşta mağdur olanlar, 18 yaşına girdikleri tarihten itibaren üç yıl içinde şikâyette bulunabiliyor. Ağır engelliliği veya zihinsel engeli bulunan kişiler ile 70 yaşını aşmış yaşlılar ise suç tarihinden itibaren üç yıl içinde şikâyette bulunabiliyor.

Zamanaşımı, dava açmak için tanınan yasal süredir. FWLD ve Equality Now, mağdurların şikâyette bulunmaya hazır olduklarında adalet arayabilmesi gerektiğini savunarak tecavüz davalarındaki süre sınırının tamamen kaldırılmasını istiyor.

Reklam

Damgalanma, korku, tehditler ve psikolojik travma, yaşananların açıklanmasını geciktirebilir. Aile baskısı ve ekonomik bağımlılık da şikâyette bulunmayı zorlaştırabilir. Bazı mağdurlar, yaşananları anlamak veya yetkililere başvurmak için gereken desteği bulmak için yıllarca beklemek zorunda kalabilir.

FWLD avukatı Binu Lama, sürenin dolması nedeniyle mağdurların adalet arama fırsatını kaybetmemesi için zamanaşımı süresinin kaldırılması çağrısında bulundu. Öneri, şikâyette bulunma aşamasındaki süre engelini ortadan kaldıracak.

Tartışma bu noktaya nasıl geldi?

Mevcut kampanya, şikâyet sürelerinde yapılan değişikliklerin ve uluslararası bir kuruluşun daha ileri reform çağrısının ardından geldi. Önemli tarihler, tartışmanın tanınan süreyi uzatmaktan bu sürenin tamamen kaldırılmasını talep etmeye nasıl evrildiğini gösteriyor.

  • 2017: Ulusal Ceza Kanunu, şimdi değişiklik yapılması hedeflenen tecavüz hükümlerini düzenledi.
  • 2022: Bir değişiklikle genel şikâyet süresi bir yıldan iki yıla çıkarıldı.
  • Şubat 2025: Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Komitesi, Nepal’in yedinci dönemsel raporuna ilişkin sonuç gözlemlerinde cinsel şiddetin bildirilmesine yönelik zamanaşımı süresinin kaldırılmasını tavsiye etti.
  • Temmuz 2024-Temmuz 2025: Nepal Polis Teşkilatı, yıllık bilgi notunun kapsadığı dönemde 3.178 cinsel şiddet vakası kaydetti.
  • 16 Kasım 2026: FWLD ve Equality Now, Katmandu’daki medya toplantısında beş reform talebini sundu.

BM komitesi ayrıca şiddete maruz kalan kadınların %72’sinin hiçbir zaman yardım istemediğine dikkat çekti. Bu oran, daha geniş anlamda kadınlara yönelik şiddeti kapsıyor ve yardıma erişim ile şiddetin bildirilmesine ilişkin tartışmanın aciliyetini artırıyor.

Uygulama, mevzuat metni kadar önemli

Equality Now’ın Güney Asya çalışmalarında görev yapan temsilcisi Aakansha Saxena, Nepal’in cinsel şiddet yasalarını güçlendirme çabasını memnuniyetle karşılarken bunların uygulamaya geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

"Ancak mevzuatın çıkarılması yalnızca ilk adımdır; etkili biçimde uygulanmasını sağlamak da aynı derecede önemlidir," dedi.

Saxena, kuruluşların reform kampanyası kapsamında gazetecilerle neden bir araya geldiğini de anlattı.

İnsanlar yasalara neden ihtiyaç duyulduğunu anladığında yasalar değişir. Çoğu kişi bir hukuk hükmünü hiç okumayabilir ama haberleri okur. Gazeteciler, mağdurların adalet arayışlarında neler yaşadığını gündeme getirdiğinde hukuk reformu ihtiyacı daha geniş kitleler için anlam kazanır.

Reklam

Beş talep, mağdurların adalete ulaşma sürecinin farklı aşamalarını ele alıyor. Tecavüz tanımı, hangi eylemlerin kovuşturmaya konu olacağını belirliyor; rıza kuralları onayın değerlendirilmesine yön veriyor; ergenlere yönelik istisna, belirtilen rızaya dayalı ilişkileri istismardan ayırıyor; ceza kuralları evliliğin cezayı nasıl etkileyeceğini belirliyor; şikâyet süreleri ise mağdurun yetkililere başvurmak için ne kadar zamanı olduğunu ortaya koyuyor.

Shrestha’nın daha destekleyici bir bildirim ortamı oluşturulması çağrısı, bu hukuki değişiklikleri uygulamadaki amaçlarına bağlıyor. Kuruluşlar, mağdurların şiddeti bildirebilmesini ve adalet sürecine katılabilmesini, zorlama ve sömürüye karşı korumanın ise yasanın merkezinde kalmasını istiyor.

Öne Çıkanlar

  • Nepal Polis Teşkilatı, Temmuz 2024 ile Temmuz 2025 arasında 3.178 cinsel şiddet vakası kaydetti; bildirilen mağdurların %64’ünü çocuklar oluşturdu.
  • FWLD ve Equality Now, tecavüz tanımında daha geniş ve eşit koruma ile özgür iradeyle verilmiş rızanın açık biçimde tanımlanmasını istiyor.
  • Savunucular, her iki ergenin de en az 14 yaşında olduğu ve aralarındaki yaş farkının iki yılı aşmadığı rızaya dayalı faaliyetler için; zorlama ve sömürüyü hariç tutan bir istisna öneriyor.
  • Taslak, evlilik içi tecavüz için üç ila beş yıl hapis cezası öngörüyor; savunucular diğer tecavüz türleriyle aynı cezanın uygulanmasını istiyor.
  • Gruplar, BM Kadın Hakları Komitesi’nin Şubat 2025’teki tavsiyesinin ardından tecavüz şikâyetlerine yönelik süre sınırlarının kaldırılmasını talep ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir