Nepal'de Su ve Sanitasyon Açığı: Daha Fazla Musluk ve Tuvalet, Yetersiz Güvenli Hizmet

10 dakikalık okuma
Nepal's Water and Sanitation Gap: More Taps and Toilets, Too Few Safe Services

Erişim, güvenlikten daha hızlı genişledi

Nepal, nüfusunun yüzde 90'ına konutlarında içme suyu sağladı ve iyileştirilmiş tuvaletlere erişimi yüzde 92,8'e çıkardı. Ancak Ulusal İstatistik Ofisi'nin Nepal'de Su Temini ve Sanitasyonun Durumu raporuna göre, nüfusun yalnızca yüzde 47,5'i güvenli şekilde yönetilen içme suyuna, yüzde 39,9'u ise güvenli şekilde yönetilen sanitasyon hizmetlerine erişebiliyor.

İçindekiler
  1. Erişim, güvenlikten daha hızlı genişledi
  2. Bir su veya sanitasyon hizmetini güvenli kılan nedir?
  3. Kaynak ile ev arasında kirlenme artıyor
  4. Eski araştırmalar, maruz kalmanın gelirle ilişkisini gösteriyor
  5. Arsenik farklı türde bir tehlike oluşturuyor
  6. Tuvaletler sanitasyon açığını neden kapatamadı?
  7. Coğrafya, insanların aldığı hizmeti değiştiriyor
  8. Su kaynakları değişse de suyu taşıma yükü kadınlarda
  9. Yerel yönetimlerin yatırım kadar personele de ihtiyacı var
  10. Öne Çıkanlar

Bu fark Katmandu Vadisi'nde özellikle belirgin. İyileştirilmiş tuvaletler nüfusun yüzde 99,4'üne ulaşırken, güvenli şekilde yönetilen sanitasyon hizmetlerine erişim yalnızca yüzde 14,3. Raporda temel sorunlardan biri olarak yetersiz atık su arıtma gösteriliyor: Atıklar, halk sağlığını korumak için gereken toplama ve arıtma süreci tamamlanmadan tuvaletlerden çıkıyor.

Lalitpur'da açıklanan WASH Durum Raporu 2026, 753 yerel yönetim biriminin tamamını inceliyor. WASH; su, sanitasyon ve hijyen anlamına geliyor. Bulgular, harcama önceliklerinin yeni musluk ve tuvaletleri saymaktan su sistemlerinin bakımına, su kaynaklarının test edilmesine ve insan atıklarının güvenli şekilde yönetilmesine kaydırılması gerektiğine işaret ediyor.

Haneler açısından fark somut. Yakındaki bir musluk zaman kazandırıyor; ancak ailelerin, ihtiyaç duyduklarında akan ve tehlikeli kirleticiler içermeyen suya da ihtiyacı var. Tuvalet mahremiyet sağlıyor; ancak toplulukların, ortaya çıkan atıkların güvenli biçimde muhafaza edilmesini veya çalışan bir arıtma tesisine ulaştırılmasını sağlaması gerekiyor.

Ofis, yerel göstergelerini 2021 ulusal nüfus sayımından ve 2024/25 Nepal Çoklu Gösterge Küme Araştırması'ndan yararlanarak oluşturdu. Yetkililer, 20 yerel yönetimde saha doğrulaması yaparak sonuçların güvenilirliğini kontrol etti. Böylece değerlendirme, yalnızca inşaat sayılarına dayanmadan hane koşullarını ve yerel hizmet açıklarını bir araya getiriyor.

Bir su veya sanitasyon hizmetini güvenli kılan nedir?

UNICEF'in 2019 WASH görünümü, güvenli şekilde yönetilen içme suyu için üç koşul sıralıyor: Su, iyileştirilmiş bir kaynaktan gelmeli, gerektiğinde konutta bulunmalı ve dışkı kaynaklı kirlenme ile öncelikli kimyasal kirleticileri içermemeli. İyileştirilmiş kaynaklar arasında borulu su sistemleri ve korunaklı kuyular gibi suyu korumak üzere tasarlanmış altyapılar yer alıyor.

Güvenli şekilde yönetilen sanitasyon için, başka hanelerle paylaşılmayan iyileştirilmiş bir tuvaletin yanı sıra atıkların güvenli biçimde bertaraf edilmesi gerekiyor. Atıklar tuvaletin bulunduğu yerde güvenli şekilde muhafaza edilip yönetilebilir veya arıtılmak üzere başka bir yere taşınabilir. Tuvaleti kanalizasyona bağlamak bu sürecin yalnızca bir aşaması.

Reklam

Bu ayrım, Nepal'in verilerini anlamaya yardımcı oluyor. Konutta suya erişim yüzde 90'a ulaşırken, güvenli şekilde yönetilen suya erişim yüzde 47,5'te kalıyor; aradaki fark 42,5 yüzde puan. Raporda verilen yüzde 92,8'lik iyileştirilmiş tuvalet erişimi ile yüzde 39,9'luk güvenli şekilde yönetilen sanitasyon oranı arasındaki fark ise 52,9 yüzde puan.

Raporun tanıtımında yetkililer, iyileştirilmiş içme suyuna erişimi ve güvenli yönetimi birlikte ele alan bir gösterge olarak hanelerin yüzde 62,5'ini de açıkladı. Tanıtım ayrıntılarında bu birleşik göstergenin dayandığı tanım açıklanmadı. Rapordaki yüzde 47,5'lik oran, güvenli şekilde yönetilen içme suyuna erişen nüfusu özel olarak ifade ediyor.

Kaynak ile ev arasında kirlenme artıyor

Yeni değerlendirmeye göre su kaynaklarının yüzde 46,1'i E. coli ile kirlenmiş durumda; evde depolanan suda bu oran yüzde 61,2'ye yükseliyor. E. coli, insan ve hayvan dışkısıyla ilişkili bir bakteridir. İçme suyunda bulunması, su kaynağına dışkı kaynaklı kirlenmenin karıştığını gösterir.

Hanelerdeki suda kirlenme oranı, kaynak suyundakinden 15,1 yüzde puan daha yüksek. Tüp kuyularda fark daha da büyük: Kirlenme kaynakta yüzde 26,6 iken, evde depolanan suda yüzde 59'a çıkıyor; bu 32,4 yüzde puanlık bir artış. Dolayısıyla suyun güvenliği açısından depolama kapları, kullanım biçimi ve suyun alındığı yerden tüketildiği yere kadar geçen süreç önem taşıyor.

2014 Nepal Çoklu Gösterge Küme Araştırması'ndan yararlanan bir araştırma da yıllar önce benzer bir tablo ortaya koymuştu. Pragya Kandel, Ritu Kunwar, Prabhat Lamichhane ve Surendra Karki, hanelerde su kirlenmesi üzerine araştırmalarında 1.421 haneden alınan geçerli su testi sonuçlarını ve 474 haneden alınan kaynak suyu testi sonuçlarını inceledi.

Araştırmacılar, hane örneklerinin yüzde 82'sinde, kaynak suyu örneklerinin ise yüzde 71,6'sında dışkı kaynaklı kirlenme tespit etti. Hane örneklerinin yüzde 56,8'inde yüksek veya çok yüksek düzeyde kirlenme görüldü. Hanelerde sunulan su örneği, bir çocuğa içirilmek üzere verilecek bardaktan alındı; böylece test, suyun tüketildiği noktaya kadar uzandı.

Kandel ve çalışma arkadaşları, araştırmanın sonuç bölümünde önerdikleri odağı şöyle açıkladı:

Gelecekteki halk sağlığı çalışmaları, suyun kaynaktaki kalitesini iyileştirmeye ve hanelerde daha fazla kirlenmesini önlemeye odaklanmalıdır.

Eski araştırmalar, maruz kalmanın gelirle ilişkisini gösteriyor

2014 tarihli analizde, iyileştirilmiş kaynaklardan su sağlayan hanelerin örneklerinin yüzde 81,2'sinde, iyileştirilmemiş kaynaklardan su sağlayan hanelerin örneklerinin ise yüzde 89,6'sında kirlenme bulundu. Araştırmacıların ölçtüğü diğer hane özelliklerini hesaba katmasının ardından, suyu kaynatan veya hem kaynatıp hem filtreleyen hanelerde kirlenme olasılığının daha düşük olduğu görüldü. El yıkama alanında sabun ve su bulunması da daha düşük kirlenme olasılığıyla ilişkiliydi.

Reklam

Hane gelir düzeyi su kalitesiyle yakından bağlantılıydı. UNICEF'in 2019 görünümüne göre, en yoksul hanelerin yüzde 96'sında, en varlıklı hanelerin ise yüzde 65'inde hane suyunda E. coli kirlenmesi görüldü. En varlıklı hanelerde bile yalnızca yüzde 26'sı güvenli şekilde yönetilen içme suyuna erişiyordu.

Görünümde, güvenli şekilde yönetilen içme suyu kapsamı 2019'da ülke genelinde yüzde 19, güvenli şekilde yönetilen sanitasyon kapsamı ise yüzde 61,1 olarak kaydedildi. Bu önceki tahminlerde söz konusu araştırmanın ölçümleri ve atık yönetimine ilişkin bilgiler kullanılmıştı. UNICEF, hanelerden taşınan atıkların güvenli şekilde yönetilip yönetilmediğini hesaplamak için taşıma ve arıtma süreçlerine ilişkin ek bilgi gerektiğini belirtmişti.

2026 değerlendirmesi, nüfus sayımı ve araştırma verilerinin farklı bir bileşiminden yararlanıyor. İki yayının karşılaştırılabilmesi için tanımların ve arıtma bilgilerinin eşleştirilmesi gerekiyor. Her ikisi de aynı pratik ihtiyacı ortaya koyuyor: Altyapıya erişimin yanı sıra su kalitesi ve atık yönetimi de ölçülmeli.

Arsenik farklı türde bir tehlike oluşturuyor

Yeni rapora göre, ülke genelindeki içme suyu kaynaklarının yüzde 3,9'u arsenikle kirlenmiş durumda. Bildirilen oran Tarai ve Madhesh bölgesinde yüzde 9,5'e, Sudurpashchim'de yüzde 8,4'e ulaşıyor. Arsenik zehirli bir kimyasal elementtir ve uzun süre maruz kalmak ciddi hastalıklara yol açabilir.

Bakteriyel kirlenme ile arsenik farklı müdahaleler gerektiriyor. Kaynatma hastalığa yol açan mikropları öldürebilirken, suda çözünmüş arsenik için uygun arıtma teknolojisi veya daha güvenli bir su kaynağı gerekiyor. Hangi sorunla karşı karşıya olunduğunu belirlemek için hanelerin veya su işletmecilerinin test yapması şart.

International Journal of Environmental Research and Public Health'te yayımlanan bir su kalitesi incelemesi, yedi veri tabanında bulunan 3.666 kayıttan seçilen 140 araştırmayı ele aldı. En sık tespit edilen kirleticiler bakteri ve arsenikti. İnceleme, kirli suyu arsenik zehirlenmesi, tifo, kolera ve su yoluyla bulaşan diğer hastalıklar gibi sağlık riskleriyle ilişkilendirdi.

Bu incelemedeki araştırmaların çoğu Bagmati Eyaleti'ne odaklandı. Araştırmacılar, coğrafi kapsamın sınırlı, test yöntemlerinin tutarsız, denetimin zayıf ve su kalitesi izlemesiyle halk sağlığı planlaması arasındaki bağların yetersiz olduğunu belirledi. Yerel yetkililerin nerede test yapacaklarına, hangi su kaynaklarının arıtılması gerektiğine ve kirlenmeye nasıl yanıt vereceklerine karar verirken bu eksiklikler önem taşıyor.

Ulusal raporun doğrulanması sırasında yapılan saha görüşmelerinde, Tarai ve Madhesh'te yer altı su seviyelerinin düşmesine ilişkin kaygılar da dile getirildi. Yerel planlamanın hem mevcut su miktarını hem de su kalitesini ele alması gerekiyor.

Reklam

Tuvaletler sanitasyon açığını neden kapatamadı?

Ulusal rapora göre, insan atıklarının güvenli olmayan biçimde toplanması ve arıtılması Nepal'deki toplam sanitasyon hizmeti açığının yaklaşık yüzde 75'ini oluşturuyor. Geriye kalan en büyük görev tuvalet inşaatının ötesinde, tuvalet kullanıldıktan sonra ne olduğunun yönetilmesinde yatıyor.

Katmandu Vadisi sorunu en çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. İyileştirilmiş tuvaletlere erişimin yüzde 99,4 olması, güvenli şekilde yönetilen sanitasyon hizmetlerine erişimin yüzde 14,3'te kalmasıyla tezat oluşturuyor; aradaki fark 85,1 yüzde puan. Bölge sakinleri için yeterli sanitasyon, çevredeki yerleşim alanlarının tamamında arıtma kapasitesine ve işleyen atık hizmetlerine bağlı.

Nepal 2019'da açıkta dışkılamaya son verdiğini ilan etti. Buna rağmen araştırma verilerine göre açıkta dışkılama oranı o yıl yüzde 5, 2024/25'te ise yüzde 5,5'ti. Ulusal bir ilan sonrasında bile erişim ve kullanımın sürdürülmesi gerekiyor.

Uzun dönemli tablo, tuvalet inşasında kayda değer ilerleme sağlandığını gösteriyor:

  • 2001: Hanelerin yüzde 53,2'sinde tuvalet yoktu.
  • 2011: Tuvaleti olmayan hanelerin oranı yüzde 38,4'e geriledi.
  • 2019: Nepal açıkta dışkılamaya son verdiğini ilan etti; araştırmada açıkta dışkılama oranı yüzde 5 olarak kaydedildi.
  • 2021: Tuvaleti olmayan hanelerin oranı yüzde 4,5'e düştü.
  • 2024/25: Açıkta dışkılama oranı yüzde 5,5 olarak kaydedildi.

Tuvaleti olmayan hanelerin oranı 2001 ile 2021 arasında 48,7 yüzde puan azaldı. Bir sonraki aşama, tesislerin kullanılabilir durumda kalmasını ve atıkların ister yerinde muhafaza ister toplama ve arıtma yoluyla güvenli biçimde yönetilmesini sağlayan hizmetler gerektiriyor.

Coğrafya, insanların aldığı hizmeti değiştiriyor

Güvenli şekilde yönetilen içme suyuna erişim Madhesh'te yüzde 66,1, Karnali'de ise yüzde 22,1. Aradaki fark 44 yüzde puan. Coğrafi bölgelere göre erişim dağlık alanlarda yüzde 24, tepelik alanlarda yüzde 33,1 düzeyinde.

Su kıtlığının doğrudan nedenleri de değişkenlik gösteriyor. Bagmati'de bildirilen su kesintilerinin yüzde 54,1'i hasarlı veya çalışmayan altyapıdan kaynaklanıyor. Rapora göre Karnali, Lumbini ve Madhesh'te başlıca sorun su kaynağına ulaşmak.

Bu nedenle, altyapı arızasının su arzını aksattığı yerlerde mevcut sistemleri onarmak özellikle değer taşıyor. Sakinlerin bir kaynağa ulaşamadığı bölgelerde ise uygun bir su kaynağına erişim sağlanması gerekiyor. Yerel değerlendirme, yönetimlere bu ihtiyaçlar arasında seçim yapmaları için bir dayanak sunuyor.

Reklam

Rapor, Nepal'in güvenli şekilde yönetilen içme suyu erişimini yüzde 47,5 olarak veriyor; bu oran Hindistan'da yüzde 76,4, Bhutan'da yüzde 65,6 ve Bangladeş'te yüzde 59,1. Sri Lanka'da oran yüzde 46,9, Pakistan'da yüzde 45.

Güvenli şekilde yönetilen sanitasyon hizmetlerinde Nepal'in yüzde 39,9'luk oranı, Hindistan'daki yüzde 62,8'in ve Bhutan'daki yüzde 49,5'in gerisinde; Bangladeş'teki yüzde 37,3'ün ise üzerinde. Bu karşılaştırmalarda Hindistan, su erişiminde Nepal'in 28,9 yüzde puan, sanitasyonda ise 22,9 yüzde puan önünde.

Su kaynakları değişse de suyu taşıma yükü kadınlarda

2011 ve 2021 nüfus sayımları arasında borulu suya veya musluk suyuna erişim yaygınlaştı; bu kaynakları kullanan hanelerin oranı yüzde 47,8'den yüzde 57'ye yükseldi. Tüp kuyu ve el pompası kullanımı yüzde 35,1'den yüzde 29,8'e, korunaksız kuyular ve nehirler gibi iyileştirilmemiş kaynakların kullanımı ise yüzde 14,6'dan yüzde 7,1'e geriledi.

Damacanada ve şişelenmiş su kullanan haneler toplamın yüzde 4,6'sını oluşturuyordu. Bu hanelerin yüzde 84,6'sı Katmandu Vadisi'nde bulunuyordu. Veriler, bu tür su kaynaklarının başkent bölgesinde ne kadar yoğunlaştığını gösteriyor.

Ulusal rapora göre, su toplamaktan sorumlu kişilerin yüzde 80'inden fazlasını hâlâ kadınlar ve çocuklar oluşturuyor. Yalnızca 25-49 yaşlarındaki kadınların payı yüzde 44. Suyun uzakta veya güvenilmez olduğu yerlerde, su toplamak bu grupların zamanını almaya devam ediyor.

UNICEF'in 2019 görünümünde, hanelerin yüzde 82'sinde su toplamaktan kadınlar ve kız çocuklarının sorumlu olduğu kaydedildi. Hanelerin yüzde 60'ının her gün su toplamak için 30 dakikadan az zaman harcadığı da belirtildi.

Hijyen göstergeleri ilerleme kaydedildiğine işaret ediyor. Yeni değerlendirmede sabun ve suyla yıkananların oranı 2019'daki yüzde 80,7'den 2024/25'te yüzde 86,4'e yükseldi. UNICEF'in 2019 görünümünde ayrıca 15-49 yaşlarındaki adet gören kadınların yüzde 83'ünün evde uygun malzemelere ve yıkanıp üzerini değiştirebileceği özel bir alana sahip olduğu görüldü. Bu da hane hijyeni ve mahremiyetin başka bir boyutunu ortaya koyuyor.

Yerel yönetimlerin yatırım kadar personele de ihtiyacı var

Nepal'in ulusal su ve sanitasyon bilgi sistemi NWASH MIS, 753 yerel yönetimin tamamında teknik personel yetersizliği bulunduğuna işaret ediyor. Su sistemlerinin işletilmesi ve sanitasyonun yönetilmesi; ekipman bakımını yapabilecek, arızaları değerlendirebilecek, kaliteyi izleyebilecek ve arıtmayı denetleyebilecek personel gerektiriyor.

Raporda yerel yönetimler dört gruba ayrılıyor: Hem su hem sanitasyon alanında ciddi kriz yaşayan 57 birim, su hizmetlerinde risk altında olan 277 birim, sanitasyonda risk altında olan 147 birim ve görece ilerici ve sürdürülebilir olarak sınıflandırılan 272 birim. İlk üç grupta toplam 481 yerel yönetim bulunuyor; bu, toplamın yaklaşık yüzde 64'ü.

Reklam

Baş İstatistikçi Laxmi Basnet, bulguların su ve sanitasyon alanındaki kalkınma önceliklerinin belirlenmesine yardımcı olabileceğini söyledi. Ulusal İstatistik Ofisi, bakanlıklar ve kurumları politikaları ve yatırımları koşulların daha zayıf olduğu bölgelere yönlendirmeye çağırdı.

Raporda, harcama biçiminin değiştirilmesi ve yeni tesisler inşa edilirken mevcut altyapının da onarılıp yenilenmesi öneriliyor. Araştırma bulgularıyla birlikte ele alındığında bu; daha fazla yerde su testi yapılması, suyun dağıtım ve hane içi depolama boyunca korunması ve toplanan atıkların güvenli arıtmaya ulaştırılması anlamına geliyor.

Nepal, fiziksel erişimi genişletme kapasitesini zaten ortaya koydu. Şimdiki görev, bu tesislerin güvenilir su ve sanitasyon hizmetleri sunmasını sağlamak; özellikle de değerlendirmenin en büyük ihtiyaçların bulunduğunu gösterdiği yerel yönetimlerde.

Öne Çıkanlar

  • Nepal nüfusunun yüzde 47,5'i güvenli şekilde yönetilen içme suyuna, yüzde 39,9'u ise güvenli şekilde yönetilen sanitasyon hizmetlerine erişiyor.
  • E. coli kirlenmesi su kaynaklarında yüzde 46,1'den evlerde depolanan suda yüzde 61,2'ye yükseliyor.
  • Atıkların güvenli olmayan biçimde toplanması ve arıtılması sanitasyon hizmeti açığının yaklaşık yüzde 75'ini oluşturuyor.
  • Katmandu Vadisi'nde iyileştirilmiş tuvaletlere erişim yüzde 99,4 iken, güvenli şekilde yönetilen sanitasyon hizmetlerine erişim yalnızca yüzde 14,3.
  • Değerlendirme 753 yerel yönetimin tamamını kapsıyor ve hem su hem sanitasyon alanında ciddi kriz yaşayan 57 birim belirliyor.
  • Raporda, hizmetlerin daha yetersiz olduğu yerlerde bakım, yenileme ve yatırıma daha fazla önem verilmesi öneriliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir