103.140 başvuru sahibi arasından 924 aile toprak aldı
Nepal, Nepal Kongresi milletvekili Nishkal Rai’ya verilen yazılı hükümet yanıtına göre, 103.140 başvuru sahibi aile arasından topraksız 924 Dalit ailesine toprak sağladı. Anayasa’nın topraksız Dalitlere toprak sözü vermesinden 11 yıl sonra, bu korumadan yararlanmak için başvuran her 100 aileden birinden azı toprak alabildi.
İçindekiler
- 103.140 başvuru sahibi arasından 924 aile toprak aldı
- Anayasa ne vaat etti?
- Yeni kararname nasıl işleyecek?
- İşgal edilen toprak kimlere verilebilir?
- Belge alan 57 aileden 15’i Dalit
- Ulusal sayılar neden farklı?
- Eski veriler Madhesh’te daha ağır bir dezavantaja işaret ediyor
- Yerinden edilen aileler oda bulmakta zorlanıyor
- Yerel bir proje, başvurunun arkasındaki çalışmayı gösteriyor
- Öne Çıkanlar
Toprak Yönetimi, Kooperatifler, Federal İşler ve Genel İdare Bakanlığı, toprak alanların oranını yaklaşık yüzde 0,895 olarak açıkladı. Başvuruların uygunluk teyit edilmeden önce doğrulanması gerektiğinden, rakamlar başvuru sahibi 102.216 ailenin henüz toprak aldığı kaydedilen gruba dahil olmadığını gösteriyor.
Hükümetin 13 Ekim 2026’da yayımladığı kararname yeni bir süre öngörüyor: Uygun görülen topraksız Dalitlere ilgili hükmün yürürlüğe girmesinden itibaren iki yıl içinde toprak verilmeli. Hükümet bir parsel sağlayamazsa, satın alma için hibe sunmak zorunda.
Mülkiyet belgelerini bekleyen aileler için bu söz, yaşayacak bir yer, geçim kaynağı ve çocuklarına bırakabilecekleri bir şey anlamına geliyor. Yerleşimleri yıkılan aileler içinse acil ihtiyaç daha da yakıcı. Yerinden edilen bazı sakinler, kast ayrımcılığının bir oda bile kiralamalarını engellediğini, işlerini ve çocuklarının eğitimini aksattığını söylüyor.
Hükümet, siyasi atamayla oluşturulan eski komisyonun yerine, başkanlığını başlıca ilçe görevlilerinin yaptığı ilçe komitelerini kurdu. Bu komitelerin başvuruları doğrulanmış taleplere dönüştürmesi ve yasal olarak dağıtılabilecek toprakları belirlemesi gerekiyor. Son dönemde düzenlenen tapu teslimleri sürecin bazı yerlerde ilerlediğini gösterse de ulusal rakamlar, anayasal vaat ile uygulama arasındaki mesafeyi ortaya koyuyor.
Anayasa ne vaat etti?
Nepal Anayasası 20 Eylül 2015’te kabul edildi. 40. madde, yasalar uyarınca devlete topraksız Dalitlere bir defaya mahsus toprak verme yükümlülüğü getiriyor. Ayrı bir hüküm de evi olmayan Dalitler için barınma düzenlemeleri yapılmasını öngörüyor.
Dalitler, tarih boyunca kast temelli dışlanmaya ve dokunulmazlık uygulamalarına maruz bırakılmış topluluklardır. 40. madde ayrıca devlet kurumlarına katılımı, temsil ve istihdam için özel tedbirleri, burslu ücretsiz eğitimi ve yükseköğretim, sağlık ve sosyal güvenlikle ilgili güvenceleri de vaat ediyor.
Anayasa, temel hakların uygulanması için üç yıl içinde yasa çıkarılmasını şart koşarak Eylül 2018’i son tarih olarak belirledi. Kabulünden 11 yıl sonra, Dalit haklarının tam olarak hayata geçirilmesi için gereken federal yasa hâlâ çıkarılmış değil. Mevcut toprak yasaları parsel dağıtımına yönelik yollar sunarken, anayasal güvencelerin daha kapsamlı bütünü tamamlanmadı.
Başlıca dönüm noktaları, taahhüdün ne kadar uzun süredir beklemede olduğunu gösteriyor:
- 20 Eylül 2015: Nepal, 40. maddedeki toprak ve barınma güvenceleri dahil Anayasa’yı kabul eder.
- Eylül 2018: Temel hakları uygulamaya koyacak yasalar için anayasal süre dolar.
- 2020 başları: Topraksız ailelere mülkiyet belgesi sağlamak üzere Toprak Sorunlarını Çözüm Komisyonu kurulur.
- 13 Ekim 2026: Hükümet, toprak dağıtımı veya hibe için yeni bir iki yıllık süre öngören kararname çıkarır.
- 16 Ekim 2026: Komiteler, 15’i topraksız Dalit ailesi olmak üzere üç ilçede 57 aileye mülkiyet belgesi dağıtır.
Yeni kararname nasıl işleyecek?
Kararname beş yasada değişiklik yapıyor: 2021 Toprak Yasası, 2034 Toprak Gelirleri Yasası, 2076 Arazi Kullanım Yasası, 2033 Guthi Kurumu Yasası ve 2019 Toprak Ölçme ve Haritalama Yasası. Bu yıllar Nepal’in Bikram Sambat takvimine göre veriliyor.
Toprak Yasası’nın 52A maddesinde yapılan değişiklik, hükümetin ilgili hükmün yürürlüğe girmesinden itibaren iki yıl içinde topraksız Dalitlere bir defaya mahsus toprak sağlamasını şart koşuyor. Parsel sağlanamaması durumunda alternatif olarak toprak satın alma hibesi verilecek. Bakanlık, başvuruların inceleneceğini ve uygun görülen ailelere mevcut kamu arazilerinin, gerektiğinde ise diğer boş arazilerin tahsis edileceğini belirtiyor.
Kararname, parsellerin belirlenmesi, yararlanıcıların seçilmesi ve programın finansmanı için ayrıntılı yöntemleri açıklamıyor. Hibe tutarının da daha sonra belirlenmesini öngörüyor. Dolayısıyla ailelerin, hangi yardımı alabileceklerini ve nasıl başvuracaklarını açıklayan uygulama kurallarına hâlâ ihtiyacı var.
Hibe seçeneği, hükümetin toprak bulamadığı durumlarda sunabileceklerini değiştiriyor. Bu seçeneğin işe yarayıp yaramayacağı, tutarın uygun bir parsel satın almaya yetmesine ve ailelerin satın alma işlemini tamamlayabilmesine bağlı. Para verme vaadi ile toprak mülkiyetinin devredilmesi, kalıcı bir konut güvencesi sağlamanın iki ayrı aşaması.
İşgal edilen toprak kimlere verilebilir?
Kararname, belirli parsellerde hâlihazırda yaşayan aileleri de kapsıyor. Hükümler topraksız Dalitleri, diğer topraksız işgalcileri ve kayıt dışı yerleşimcileri kapsıyor; bu gruplar için uygunluk kuralları farklı. Bazı başvuru sahiplerinin yerleşecek yeni bir yere, bazılarınsa hâlihazırda işgal ettikleri veya ektikleri toprağın yasal olarak tanınmasına ihtiyacı var.
Bazı tahsisler için uzun süreli kullanım şartı aranıyor. Hükümler, en az 10 yıl boyunca ekim yapılmış veya arazide yaşanmış olmasını öngörüyor. Bakanlık, kayıt dışı yerleşimciler için gerekli sürenin hesaplanmasında Nepal takvimindeki 2066 Magh 28 tarihini referans alıyor.
İlk kadastro çalışmalarında otlak, panayır alanı, iniş alanı veya pazar olarak kaydedilen bazı araziler de tahsis edilebilir. Yerel yönetimin yürütme organı, bu arazilerin kayıtlardaki amaçla artık kullanılmadığını ve işgalin ilgili eşik tarihten önce başladığını özellikle teyit etmeli.
Nehir veya göl kenarında, yol sınırları içinde ya da başka tehlikeli yerlerde yaşayan ailelere başka bir yerde barınma olanağı sağlanmalı. Bu haneler için kararname, mevcut yerin mülkiyetini vermek yerine taşınmayı öngörüyor. Dolayısıyla ailelerin sonunda nereye yerleşebileceğini, arazi kullanımı ve güvenlikle ilgili yerel kararlar belirleyecek.
Belge alan 57 aileden 15’i Dalit
Toprak Sorunlarını Çözüm Komiteleri, 16 Ekim 2026’da Chitwan, Jhapa ve Rupandehi’de 57 mülkiyet belgesi dağıttı. Alıcıların 15’i, toplamın yaklaşık yüzde 26’sını oluşturan topraksız Dalit aileleriydi.
Chitwan’da Ichchhakamana Kırsal Belediyesinin 7. mahallesinde bir topraksız Dalit ailesine ve 32 topraksız işgalci aileye belge verildi. Rupandehi’de Gaidahawa Kırsal Belediyesinin 8. ve 9. mahallelerinde 14 topraksız Dalit ailesi ile iki topraksız işgalci aile belge aldı. Jhapa’daki yedi alıcı ise Arjundhara Belediyesinin 11. mahallesinde yaşayan kayıt dışı yerleşimci ailelerdi.
Toprak Yönetimi Bakanı Pratibha Rawal, sürecin ilerlemesinin önünde yasal bir engel olmadığını söyledi ve yerel yönetimlerin işbirliğiyle daha hızlı adım atılacağı sözünü verdi. Açıklaması, devir işlemlerini tamamlamak için gereken idari çalışmalara dikkat çekiyor: uygunluğun incelenmesi, parsellerin ölçülmesi, taleplerin çözüme kavuşturulması ve mülkiyet belgelerinin düzenlenmesi.
Bakanlığın açıkladığı ulusal toplam 924 Dalit ailesi olmaya devam ediyor. 16 Ekim’de belge alan 15 ailenin bu toplama dahil olup olmadığı belirtilmedi; dolayısıyla bu aileleri eklemek aynı kişileri iki kez sayma riski doğurur.
Ulusal sayılar neden farklı?
Bakanlığın yazılı yanıtında Dalit ailelerden gelen 103.140 başvuru yer alıyor. Basında aktarılan diğer komisyon verileri Dalit başvuru sahiplerinin sayısını 98.502 olarak verirken, başka bir komisyon sayımında 79.144 topraksız Dalit ailesi kaydediliyor. Bu toplamların kapsadığı gruplar ve doğrulama durumları açıklanmıyor.
Topraksızlığı sayıya dökmek zor, çünkü bu terim farklı koşulları kapsıyor. Bir ailenin hiç toprağı olmayabilir, kamu arazisini işgal ediyor olabilir, kiracı olarak tarım yapabilir ya da mülkiyet belgesi olmadan nesillerdir bir parselde yaşıyor olabilir. Her durum farklı bir yardım gerektiriyor; bütün bu grupların sayısı, yalnızca topraksız Dalitleri kapsayan bir sayıdan daha yüksek olacaktır.
Akademik çalışma Nepal’de Topraksızlık, toplumsal gruplara göre ayrıştırılmış resmî istatistiklerdeki eksiklikleri anlatıyor. Çalışmada, 2020 Toprak Sorunlarını Çözüm Komisyonunun yedi eyaletteki 287 yerel yönetim birimini kapsayan 406.502 hanelik tahminine yer veriliyor. Bu rakam, topraksız Dalitlerle diğer işgalcileri ayrım yapmadan birlikte sayıyor.
Çalışma, parçalı bir bilgi sistemine de dikkat çekiyor. Yerel yönetimler toprak vergisi kayıtlarını tutarken federal kadastro ve toprak geliri daireleri arazi bilgilerini oluşturup dijitalleştiriyor. Bu kayıtlar, hangi toplumsal grupların topraksız olduğunu gösterecek biçimde düzenli olarak analiz edilmedi. Güvenilir bir kayıt sistemi, yetkililerin her haneyi uygun yardım türüyle eşleştirmesine ve tamamlanan devirleri izlemesine yardımcı olur.
Eski veriler Madhesh’te daha ağır bir dezavantaja işaret ediyor
Akademik çalışma, 499 birincil örnekleme birimindeki 5.988 haneyi kapsayan 2010/11 Nepal Yaşam Standartları Araştırması verilerinden yararlanıyor. Bu araştırmanın daha sonraki bir analizine göre Madheshi Dalitlerin yüzde 51,8’inin tarım arazisi yokken, bu oran Tepeli Dalitlerde yüzde 16,1’di.
Aradaki fark 35,7 yüzde puandı; bu analizde Madheshi Dalitler arasında tarım arazisizliği üç kattan fazla yaygındı. Çalışmada aktarılan 2014 tarihli başka bir araştırma da Madheshi Dalitlerin yüzde 88,2’sinin, Tepeli Dalitlerin ise yüzde 48,8’inin ulusal ortalamanın altında toprak sahibi olduğunu ortaya koydu.
2011 nüfus sayımı, 2010/11 araştırması ve 2012 istatistiklerine dayanan çalışmanın eyalet tablosunda, Dalitler arasındaki topraksızlık oranı Madhesh’te yüzde 58,41, Koshi’de yüzde 43,69 ve Bagmati’de yüzde 37,04 olarak veriliyor. Dalitler için ulusal oran yüzde 29,74. Bunlar geçmişe ait tahminler; mevcut başvuru sahiplerinin hane koşulları güncel bir değerlendirmeyle belirlenmeli.
Ulusal Mecliste Nepal Kongresinin baş kamçısı Padam Bahadur Pariyar, Dalitlerin Nepal nüfusunun yüzde 13,44’ünü oluşturduğunu söylüyor ve Tarai’de tarımla uğraşan Dalitlerin yüzde 60’ının topraksız olduğunu belirtiyor. Ardışık hükümetleri anayasal haklara öncelik vermemekle eleştiren Pariyar, seçimlerden önce yeni bir vaatte bulunulmasının zamanlamasını da sorguladı.
Yerinden edilen aileler oda bulmakta zorlanıyor
Laxmi Pariyar, yıkılmadan önce Tripureshwor’daki bir yerleşimde 22 yıl yaşadığını söyledi. Kızının Gothatar’daki yerleşimine taşındı ve oda aradı; ancak ev sahiplerinin Dalit olduğu için kendisine oda vermediğini anlattı. Polis Gothatar’daki yerleşimin de boşaltılacağını duyurunca ailesi bir kez daha evden çıkarılma tehdidiyle karşı karşıya kaldı.
Laxmi, eşyalarının bir hurdacıda durduğunu ve ailesi barınacak yer ararken kızının okula gidemediğini söyledi. Yedi ya da sekiz kişilik bir hane için yerleşimin yıkılması, her gün sığınacak bir yer aramak anlamına gelmişti.
Gairigaun’dan yerinden edilen Sukmaya Bishwakarma, üç gün boyunca sonuç alamadan oda aradığını ve Kirtipur’daki Radhaswami Satsang Vyas Aşramı’nda kaldığını söyledi. Kirtipur ile Tinkune arasında gidip geldiğini, işini kaybettiğini ve çocuklarını okulda tutmaya çalıştığını anlattı.
Manohara yerleşiminden 64 yaşındaki Som Bahadur B.K. de kast ayrımcılığına maruz kaldığını anlattı ve oğullarının da topraksız kalmasından endişe ettiğini söyledi. Bu iddialar, Anayasa’nın özel ve kamusal alanlarda dokunulmazlık uygulamalarına ve ayrımcılığa karşı koruma sağlayan 24. maddesiyle ilgili.
Hükümetin 100 maddelik yönetişim reformu programı, Dalitler ve tarihsel olarak dışlanmış topluluklar için 15 gün içinde resmî bir devlet özrü ve reform programı sözü verdi. Daha sonraki haberlerde özrün ve ilgili programın hayata geçirilmediği belirtildi. Yerinden edilen aileler için ayrımcılığa karşı koruma ve acil barınağa erişim, ileride toprak sahibi olabilmek kadar acil ihtiyaçlar olmaya devam ediyor.
Yerel bir proje, başvurunun arkasındaki çalışmayı gösteriyor
18 Aralık 2020 tarihli IIED vaka çalışması, Dangisaran Belediyesinde uygulanan pratik bir yaklaşımı belgeliyor. Toplulukların Kendine Yeterliliği Merkezi, 4.426 hanenin 2.844’ünün, yani yaklaşık yüzde 64’ünün toprağı olmadığını veya parsellerine ilişkin belgelerinin bulunmadığını saptadı.
Yedi genç Tharu topluluk çalışanı, üç ay boyunca 2.712 ailenin durumunu incelemeye yardımcı oldu. Hane kanıtlarını topladılar, ev ve parsellerin fotoğraflarını çektiler, GPS koordinatlarını kaydettiler ve komşuların uydu haritalarını kullanarak sınırlar üzerinde anlaşmasına destek oldular. Tamamlanan dijital dosyalar hükümetle paylaşıldı. Belediye çalışmaya destek için 6.000 ABD doları ayırdı.
Yerel çiftçi Yasoda Neupane, yasal tanınmanın ailesi için neden önemli olduğunu şöyle anlattı:
1978’den beri yaklaşık bir hektarlık kamu arazisini yasal hakkımız olmadan ekiyoruz. Bu yüzden her zaman tahliye edilme korkusu yaşadık; orman yönetimi yetkilileri bizi birçok kez tehdit etti. Bazen işgalci olarak suçlandık. Bu nedenle güvende olmak ve çocuklarımın geleceğini korumak için bu toprak üzerinde hak sahibi olmam gerekiyor.
Proje, belediyenin hiç parseli olmayan ailelerin yerleşebileceği arazileri haritalamasına ve kiraya verilebilecek tarım arazilerini belirlemesine de yardımcı oldu. Belediye ve mahalle yetkilileri toplantılara katıldı, bilgileri kontrol etti ve eksik kayıtları sağladı.
IIED’nin vaka çalışması, belediyelerin topraksız aileleri ve kayıt dışı yerleşimcileri belirlemesini, belediye arazilerini haritalamasını ve mevcut parselleri tahsis etmesini gerektiren 2019 Toprak Yasası kapsamındaki sorumlulukları anlatıyor. Dangisaran örneği, bu görevlerin hükümet kararlarına hazır hane dosyalarına nasıl dönüştürülebileceğini gösteriyor. Nepal’in yeni ilçe komiteleri şimdi bu çalışmayı çok daha büyük ölçekte yürütmek, güvenli yerler bulmak ve satın alma hibelerini finanse etmek zorunda.
Öne Çıkanlar
- Bakanlığa göre 103.140 Dalit başvuru sahibi aileden 924’ü toprak aldı; oran yaklaşık yüzde 0,895.
- 2015 Anayasası’nın 40. maddesi, topraksız Dalitlere toprak verilmesini ve evi olmayan Dalitler için barınma düzenlemeleri yapılmasını vaat ediyor.
- Ekim 2026 tarihli kararname, toprak dağıtımı için iki yıl süre tanıyor; toprak sağlanamıyorsa satın alma hibesi öngörüyor.
- Başkanlığını başlıca ilçe görevlilerinin yaptığı ilçe komiteleri, siyasi atamayla oluşturulan eski komisyonun yerini aldı.
- 16 Ekim’de üç ilçede belge alan 57 aileden 15’i topraksız Dalit aileleriydi.
- Yerinden edilen sakinler, barınacak yer ararken kiralama ayrımcılığına uğradıklarını, işlerini kaybettiklerini ve çocuklarının eğitimlerinin aksadığını anlatıyor.
- Ayrıntılı uygunluk prosedürleri, hibe tutarları ve program finansmanının hâlâ belirlenmesi gerekiyor.






