Plastik kirliliği Cakarta'nın üzerine yağan yağmura ulaşıyor
Endonezya Ulusal Araştırma ve İnovasyon Ajansı'ndan (BRIN) araştırmacılar, Cakarta'da yağmurla birlikte mikroplastiklerin de düştüğünü belirledi. Araştırmacılar, günde metrekare başına 3 ila 40 plastik parçacığın yere indiğini ölçtü. Kıyıdaki kentsel bölgede ortalama sayı yaklaşık 15 parçacıktı; yağışın sık görüldüğü aylardaki birikim ise kurak aylara kıyasla yaklaşık dört kat daha yüksekti.
İçindekiler
- Plastik kirliliği Cakarta'nın üzerine yağan yağmura ulaşıyor
- Bir yıllık örnekleme ne gösterdi?
- Plastik gökyüzü ile yeryüzü arasında nasıl hareket ediyor?
- Kirliliğin bir başka kısmını nehirler taşıyor
- Yeraltı sularındaki bulgular sorunu evlere yaklaştırıyor
- Sağlıkla ilgili kaygılar kısmen parçacık boyutuna bağlı
- Cakarta daha kapsamlı izleme ve daha iyi atık toplama planlıyor
- Açık çöplükler ulusal bir hedef haline geliyor
- Parçacıklar yayılmadan önce azaltmak
- Evde ve açık havada alınabilecek önlemler
- Öne Çıkanlar
Hükümetin desteklediği araştırma, başkentin kirlilik sorununa yeni bir boyut ekliyor. Plastik parçaları ve lifleri açık havada taşınabiliyor, yağışla yere inebiliyor ve toprağa, kanalizasyona, nehirlere ve yeraltı sularına karışabiliyor. Bilim insanları, insanların bu parçacıklara solunum ve içme yoluyla maruz kalabileceği, kirliliğin ise fırtına geçtikten çok sonra bile su yollarında ve toprakta kalabileceği uyarısında bulunuyor.
2 Kasım 2025 itibarıyla Cakarta yetkilileri izlemeyi yaygınlaştırma, atık toplama hizmetlerini iyileştirme ve tek kullanımlık plastikleri azaltma planları üzerinde çalışıyordu. Ulusal yetkililer, büyük atık bertaraf tesislerinde karışık atıkların güneş ve yağmura açıkta bırakılması uygulaması da dahil olmak üzere, atıkların açık alanlara dökülmesine son verilmesi çağrısında bulunuyordu.
BRIN araştırmacıları, yağış başlamadan önce açık havadaki plastik liflerini ve parçalarını gözlemledi. Kuzey Cakarta'nın Ancol bölgesindeki kıyı örnekleme alanında yağmur suyunda yaklaşık 0,3 ila 0,5 milimetre uzunluğunda, kabaca bir tuz tanesi büyüklüğünde parçacıklar bulundu. Tespit edilen maddeler arasında giysiler, lastikler, ambalajlar ve inşaat malzemeleri gibi bilinen kentsel kaynaklar yer alıyordu.
Araştırmanın başındaki bilim insanı, plastik kullanımının artmasıyla sorunun muhtemelen kötüleşeceği uyarısında bulundu. Yağmur havadaki bazı parçacıkları temizlediği için kurak mevsim başka bir kaygı yaratıyor: Bunları yere indirecek yağış azaldığında, insanların soluduğu havada toz ve plastik lifleri birikebiliyor.
Bir yıllık örnekleme ne gösterdi?
Cakarta'daki araştırmada atmosferdeki mikroplastikler bir yıl boyunca izlendi. Yağışları toplayan cihazlar ve parçacıkların şekillerini, boyutlarını ve polimer türlerini belirlemek için laboratuvar analizleri kullanıldı. Polimerler, plastikleri oluşturan malzemelerdir; bunların belirlenmesi araştırmacıların parçacıkların nereden gelmiş olabileceğini anlamasına yardımcı olur.
Toplanan parçacıkların yaklaşık yüzde 86'sını lifler oluşturuyordu. Parçaların çoğu 300 ila 500 mikrometre, yani 0,3 ila 0,5 milimetre boyutundaydı. Başlıca malzemeler arasında polyester, polibütadien, polietilen ve polistiren vardı. Bu bileşim tekstil ürünlerinden lif dökülmesi, trafik faaliyetleri ve gündelik plastik atıklarla uyumluydu.
Araştırmacılar, parçacıkların çoğunun atmosferde uzun mesafeler kat ederek uzak yerlerden gelmek yerine Cakarta'daki faaliyetlerden kaynaklandığı sonucuna vardı. Bulgular, diğer bilim insanlarının incelemesinden geçen ve ScienceDirect'te yayımlanan atmosferik mikroplastik birikimi araştırmasında belgelendi.
Cihazlar yaklaşık 300 mikrometreden büyük parçacıkları tespit edebilecek duyarlılıktaydı. Çok daha küçük plastik parçacıklar olan mikroplastikler ve nanoplastikler, bu sayım aralığının dışında kaldı. Nanoplastikleri tespit etmek için özel cihazlar gerekiyor.
Karşılaştırma için, insanlar yaklaşık 10 mikrometre boyutundaki toz parçacıklarını soluyabiliyor; bunlar araştırmanın tespit sınırından çok daha küçük. Dolayısıyla ölçümler, cihazların tespit edebildiği parçacıklarla sınırlı olduğundan, Cakarta atmosferinden düşen plastik miktarının temkinli bir tahminini sunuyor.
Mevsimsel veriler, belirli bir alan ve sürede bir yüzeye ulaşan parçacık sayısını, yani birikimi ifade ediyor. Yağışlı aylarda bu oran kurak mevsimdekinin yaklaşık dört katıydı. Yağış, havada asılı maddeleri temizleyip aşağıdaki kente taşıyarak atmosfer kirliliğiyle yerdeki kirliliği birbirine bağlıyor.
Plastik gökyüzü ile yeryüzü arasında nasıl hareket ediyor?
Mikroplastikler, daha büyük plastik ürünlerin küçük parçalara ayrılmasıyla oluşuyor. Bazıları da endüstriyel peletler ve kozmetik ürünlerdeki mikro tanecikler gibi küçük boyutlarda üretiliyor. Cakarta'nın kentsel ortamında gündelik aşınma ve atıklar, plastiklerin havaya karışmasının çeşitli yollarını oluşturuyor.
Sentetik giysiler kullanım ve yıkama sırasında lif döküyor. Lastikler ve yol yüzeyleri aşınmayla parçacık salarken, atılmış plastikler güneş ışığı ve sıcaklığın etkisiyle parçalanıyor. Çöplerin açıkta yakılması da başka bir küçük parçacık kaynağı. Rüzgâr ve trafikten kaynaklanan türbülans bu maddeleri havaya kaldırıp, özellikle kurak koşullarda havada asılı kalmalarını sağlayabiliyor.
Yağmur damlaları, kirli havanın içinden geçerken havayı süzüyor. Parçacıklarla çarpışıp bunları çatılara, sokaklara, parklara ve su yüzeylerine taşıyor. Yüzey akışı da parçacıkları kanalizasyona, nehirlere ve Cakarta Körfezi'ne sürükleyebiliyor. Yerde kalan maddeler kuruyup yeniden havaya karışabiliyor.
Cakarta'da havadaki ve yağmur suyundaki mikroplastikleri inceleyen BRIN araştırmacısı Muhammad Reza Cordova, bu hareketin atmosfer ile yeryüzü arasında nasıl sürdüğünü şöyle anlattı:
Plastik döngüsü denizde sona ermiyor; rüzgârla gökyüzüne taşınıyor ve yağmurla yeniden yeryüzüne iniyor.
Nehirlerin Cakarta Körfezi'ne taşıdığı parçacıklar, rüzgâr ve deniz serpintisi yoluyla yeniden atmosfere karışıp alt atmosferden iç bölgelere taşınabiliyor. Araştırmacılar bu dolaşımı, su döngüsüyle etkileşen bir plastik döngüsü olarak tanımlıyor.
Cakarta'nın yağışlı ve kurak mevsimleri bu hareketin farklı aşamalarını etkiliyor. Şiddetli yağış daha fazla parçacığı yüzeylere indiriyor. Kurak dönemlerde havada asılı maddeleri temizleyen yağışların azalması, toz ve liflerin açık havada ve iç mekânlarda birikmesiyle solunum yoluyla maruziyet konusundaki kaygıyı artırıyor.
Kirliliğin bir başka kısmını nehirler taşıyor
Pandemi sırasında yürütülen ayrı bir araştırmada Cakarta Körfezi'ne akan dokuz nehir incelendi ve örnek alınan her noktada mikroplastik tespit edildi. Yoğunluk, metreküp su başına yaklaşık 4 ila 23 parçacık arasında değişiyordu.
Nehirlerde yağışlı mevsimde daha fazla parçacık bulundu. Yağmur suyu plastik parçaları ve lifleri yollardan, açık alanlardan ve diğer yüzeylerden alarak drenaj ağları üzerinden su yollarına taşıyabiliyor. Nehirlerdeki bulgular, yağışın kirliliği kent içinde taşıdığı yönündeki daha geniş tabloyla örtüşüyor.
Araştırmacılar zamanla, pandemi sırasında maskelerde ve diğer koruyucu ekipmanlarda yaygın biçimde kullanılan polipropilenden yapılmış liflerde artış saptadı. Bu bulgu, atıkların yönetilmediği durumlarda bir atık akışının su sistemine ulaştığına işaret ediyordu.
Cakarta'daki nehir kirliliği ile atmosferik birikim arasında pratik bir bağlantı var: Sokaklara çöken parçacıklar, bir sonraki sağanakta su yollarına karışabiliyor. Nehirlerde zaten bulunan plastikler körfeze doğru ilerlemeyi sürdürebiliyor; rüzgâr ve deniz serpintisi de bunların yeniden havaya karışması için başka bir yol sunuyor.
Yeraltı sularındaki bulgular sorunu evlere yaklaştırıyor
Araştırmacılar Batı ve Güney Cakarta'daki kentsel yeraltı sularında da mikroplastik tespit etti; yoğunluk litre başına 28 ila 236 parçacık arasında değişiyordu. Pek çok hanenin ve küçük işletmenin kuyulara bağlı olduğu bir kentte bu bulgu önem taşıyor.
En yaygın biçim parçacıklardı; bunları lifler, filmler ve küçük tanecikler izliyordu. Tespit edilen malzemeler arasında polietilenin yanı sıra tensel ve selofan gibi selüloz bazlı lifler de vardı. Dolayısıyla örneklerde plastik ve yarı sentetik liflerin karışımı bulunuyordu.
Geçici atık bertaraf alanlarına daha yakın örnekleme noktalarında, uzak noktalara kıyasla daha fazla parçacık bulunma eğilimi görüldü. Yüzeyde açıkta bırakılan atıklar güneş, sıcaklık ve suyun etkisiyle parçalanarak yağışla taşınabilen daha küçük parçalara dönüşebiliyor.
Yağmur ve atıkların arasından süzülerek akan sıvı olan sızıntı suyu, parçacıkları daha derinlere taşıyabiliyor. Kirlilik, sığ akiferlere, yani yeraltı suyunu barındıran yeraltı katmanlarına ulaşmadan önce drenaj kanalları ve kanallar boyunca yatay olarak da ilerleyebiliyor.
Nehir araştırması metreküp başına parçacık sayısını, yeraltı suyu araştırması ise litre başına parçacık sayısını bildirdi. Her metreküp 1.000 litre içerdiğinden, ölçümler değerlendirilirken bu birimleri göz önünde bulundurmak gerekiyor. Araştırmalar Cakarta'nın su sisteminin farklı bölümlerini de inceledi.
Açık çöplükler, üstü tamamen kapatılmamış düzenli depolama sahaları, sokaklar ve boş arsalar; havada, yüzey sularında ve yeraltı sularında hareket eden parçacıkların tümüne kaynak oluşturabiliyor. Araştırmacılar, her yolu ayrı ayrı incelemek yerine üçünün de izlenmesi çağrısında bulundu.
Sağlıkla ilgili kaygılar kısmen parçacık boyutuna bağlı
Mikroplastikler vücuda yutma ve soluma yoluyla girebiliyor. İnsanlar bunları yiyecek veya suyla yutabiliyor ya da havadaki toz ve liflerle birlikte soluyabiliyor. Parçacıkların boyutu, vücutta ne kadar ilerleyebileceklerini etkiliyor.
Yutulan büyük parçalar sindirim sisteminden geçip giderken, daha küçük parçacıkların bazıları kana karışarak organlara ulaşabiliyor. Akciğerlerde en küçük parçacıklar solunum yollarının derinlerine kadar inebiliyor. Cakarta'daki yağmur araştırmasında yaklaşık 300 mikrometre ve üzerindeki parçalar sayılırken, havadaki parçacıkların çoğu çok daha küçük.
Hücreler ve hayvanlar üzerinde yapılan laboratuvar çalışmaları, mikroplastiklerin iltihaplanmaya, doku tahrişine ve oksidatif strese yol açabileceğini gösterdi. Oksidatif stres, reaktif maddelerin hücreler üzerinde baskı oluşturup onlara zarar verebilmesi durumunda ortaya çıkıyor.
Plastik ürünler ayrıca plastikleştiriciler, alev geciktiriciler ve boyalar gibi katkı maddeleri içeriyor. Bunlardan bazıları vücutta biriktiğinde hormon sistemini bozabiliyor. Mikroplastikler hava ve suda hareket ederken ağır metalleri ve organik kimyasalları bünyelerine alıp başka kirleticileri de taşıyabiliyor.
Akademik araştırmacıların 2024 tarihli bir analizinde, Endonezyalıların ayda yaklaşık 15 gram mikroplastik yutabileceği tahmin edildi; ülke, tahmini alım miktarı en yüksek ülkeler arasında yer aldı. Bu rakam beslenme biçimine, su kaynaklarına ve çevredeki yoğunluğa bağlı; Cakarta'da maruziyet düzeyi de büyük farklılık gösterebiliyor.
Bilim insanlarının belirli maruziyet düzeylerini belirli klinik sonuçlarla ilişkilendirmek için daha fazla araştırma yapması gerekiyor. Sağlık kurumları, altyapı ve mevzuat geliştirilirken parçacıklarla teması azaltmaya yönelik uygulanabilir adımlar önerdi.
Endonezya Sağlık Bakanı Budi Gunadi Sadikin, halka maruziyeti azaltma ve kirliliği kaynağında ele alma çağrısında bulundu:
Açık havadayken, özellikle yağış sırasında ve sonrasında maske takın. En etkili korunma, mikroplastik kirliliğini yayılmadan önce azaltarak kaynağında önlem almakla başlar.
Cakarta daha kapsamlı izleme ve daha iyi atık toplama planlıyor
Cakarta'nın çevre kurumu, BRIN'in bulgularına tek kullanımlık plastikleri azaltma, atık toplamayı iyileştirme ve izlemeyi hava ile yağmur suyunu da kapsayacak biçimde genişletme taahhüdüyle yanıt verdi. Yetkililer mevsimsel değişimleri izlemek ve temizlik ya da denetim gereken yerleri belirlemek üzere daha geniş bir örnekleme ağı hazırlıyordu.
İzleme programı, sonraki sonuçların karşılaştırılabileceği başlangıç ölçümü olan bir temel değer oluşturmayı amaçlıyor. Bu temel değerin izlenmesi, yetkililerin havadaki plastiklerdeki değişimleri takip etmesine ve başkent genelindeki ambalaj ve atık yönetimi politikalarına dayanak sağlamasına yardımcı olacak.
Cakarta Çevre Ajansı Başkanı Asep Kuswanto, bulguyu eşgüdümlü bir karşılık gerektiren uyarı olarak nitelendirdi:
Bu bulguyu, hızlı ve ortak bir müdahale gerektiren çevresel bir uyarı olarak değerlendiriyoruz. Plastik kirliliği artık denizlerle ya da nehirlerle sınırlı değil. Cakarta'nın üzerindeki gökyüzüne de ulaştı.
BRIN araştırmacıları hükümete, havadaki mikroplastikler için bir referans düzeyi belirlemesini önerdi. Böyle bir düzey, hava kalitesi programlarına bu kirleticiyi ince partikül madde ve ozonla birlikte izlemek için bir ölçüt sağlayabilir.
Açık çöplükler ulusal bir hedef haline geliyor
Çevre Bakanı Hanif Faisol Nurofiq, nihai atık bertaraf alanlarında atıkların açıkta dökülmesine son verilmesi ve atık operasyonlarının daha sıkı denetlenmesi çağrısında bulundu. Yağmur suyundaki mikroplastikleri, Cakarta dışındaki Bantargebang gibi tesislerde büyük miktarda karışık atığın güneş ve yağmura açıkta bırakılmasına bağladı.
Hanif, bulgunun atık bertaraf uygulamalarında değişikliği acil hale getirdiğini söyledi:
Bu bulgu, ülke genelindeki atık bertaraf sahalarında açıkta döküm uygulamasına son verilmesinin acil önemini ortaya koyuyor.
Yetkililer, atıkların hava koşullarına maruz kalarak bozulmasını azaltmak için üzerinin kapatıldığı ve yangın riskleriyle emisyonları düşürmek amacıyla gazın toplandığı düzenli depolama sistemlerine geçiş yapıldığını belirtti. Atılan malzemelerin üzerini örtmek, daha büyük plastik eşyaların küçük parçalara ayrılmasına yardımcı olan koşullara maruz kalmalarını azaltıyor.
Düzenleyici kurumlar ayrıca hava ve sudaki mikroplastikler için eşik değerleri, endüstriyel emisyonların daha fazla test edilmesini ve atık ithalatı kurallarında olası değişiklikleri değerlendiriyordu. Üzerinde durulan ithalat değişiklikleri, ülkede güvenli biçimde işlenemeyecek plastiklerin girişini sınırlayacaktı.
Cakarta yetkilileri, yönetilmeyen çöp miktarını azaltmak için atıkları enerjiye dönüştüren tesislere yönelik planlarını da gündeme getirmişti. Çevre uzmanları, yeni kirliliği önlemek için atıkların azaltılması ve güvenli biçimde kontrol altında tutulmasının öncelikli olduğunu vurguladı.
Parçacıklar yayılmadan önce azaltmak
Bilim insanları ve politika yapıcılar, en etkili müdahalenin plastik gökyüzüne ulaşmadan önce başladığı konusunda genel olarak hemfikir. Plastik kullanımını azaltmak, havaya, toprağa ve suya lif ya da parça salabilecek ürünlerin sayısını düşürüyor.
Perakende alanındaki önlemler; poşet, pipet ve çatal bıçak gibi yaygın tek kullanımlık ürünleri hedef alabilir ve yeniden kullanılabilir alternatiflere erişimi artırabilir. Üretici sorumluluğu, ambalaj satan şirketleri toplama ve geri dönüşüm yükümlülükleriyle sorumlu tutarak bu faaliyetlerin finansmanına katkıda bulunmalarını sağlayabilir.
Şişe ve teneke kutular için depozito iade sistemleri de başka bir seçenek. Malzemeleri standartlaştırmak ve ambalajları basitleştirmek, ek atık akışları oluşturmadan ürünlerin toplanıp geri dönüştürülmesini kolaylaştırabilir.
Tekstil ürünleri ve lastikler, kentsel havadaki lif ve parçacıkların iki önemli kaynağı. Önerilen çözümler arasında, lifler kanalizasyona ulaşmadan önce onları yakalayan çamaşır makinesi filtreleri ve yeni dairelerle öğrenci yurtlarında çamaşır filtrelerini zorunlu kılan inşaat kuralları yer alıyor.
Yol tozunu yönetme çalışmaları, ana güzergâhlarda daha iyi sokak temizliği ve yağmur suyu kanallarında tortuyu tutan sistemlerle lastik aşınmasını hedefleyebilir. Bu önlemler, parçacıkları trafik, rüzgâr ya da yüzey akışı yaymadan önce üretildikleri yere yakın noktalarda kontrol altına alıyor.
Ev çöplerinin açıkta yakılması da havadaki parçacıkların başka bir kaynağı olmayı sürdürüyor. Bu uygulamanın yerini güvenilir toplama ve güvenli bertaraf almalı. Atığı azaltmak, düzenli toplamak ve güvenli biçimde kontrol altında tutmak, aynı kirlilik döngüsünün farklı aşamalarını ele alıyor.
Evde ve açık havada alınabilecek önlemler
Sağlık yetkilileri, gözle görülür tozun olduğu günlerde ya da çöken parçacıkların yeniden havaya karışabildiği yağış sonrasında açık havada iyi oturan bir maske takılmasını öneriyor. Evde alınacak önlemler de insanların iç mekânlarda karşılaştığı toz ve lifleri azaltabilir.
Yüksek verimli filtreye sahip bir elektrik süpürgesiyle temizlik yapmak, zeminleri nemli paspasla silmek, yatak takımlarını ve perdeleri düzenli yıkamak evdeki lifleri azaltabilir. Dış hava kalitesi iyiyken havalandırma da faydalıdır.
Çamaşır yıkama alışkanlıkları atık suya salınan lif miktarını azaltabilir. Tam dolu makineler kullanmak, daha düşük sıkma hızı ve soğuk su programlarını tercih etmek, tüy filtresi ya da harici bir mikrofiltre takmak araştırmacıların önerdiği uygulanabilir seçenekler arasında.
Daha az lif döken dayanıklı eşya ve giysiler seçmek, ürünleri yenileriyle değiştirmek yerine onarmak ve çöpleri yakmaktan kaçınmak havaya ve suya karışan malzeme miktarını azaltabilir. İçme suyu için pek çok tüketici, parçacık giderme konusunda sertifikalı kullanım noktası filtreleri kullanıyor.
İnsanlar ayrıca organik atıkların geri dönüştürülebilirlerden ayrılmasını destekleyerek, plastiğin kanalizasyon ve kanallara karışmasını önleyerek mahalle çalışmalarına katkıda bulunabilir. Tek bir hanenin alacağı hiçbir önlem maruziyeti tamamen ortadan kaldıramaz; ancak bu adımlar parçacıklarla teması azaltabilir ve ortak atık toplama ile drenaj altyapısı üzerindeki baskıyı hafifletebilir.
Cakarta'daki bulgular, yere atılan plastiklerle kentin üzerindeki havada ve altındaki toprakta bulunan parçacıklar arasındaki bağlantıyı ortaya koyuyor. Hane düzeyindeki önlemler; kent genelinde izleme, güvenilir atık toplama ve atık yönetimindeki değişikliklerle birlikte çözümün bir parçası.
Öne Çıkanlar
- BRIN araştırmacıları Cakarta'da günde metrekare başına 3 ila 40 mikroplastik parçacığın yere indiğini, ortalamanın yaklaşık 15 olduğunu ölçtü.
- Yağışlı aylardaki birikim, kurak aylardakinin yaklaşık dört katıydı.
- Toplanan parçacıkların yaklaşık yüzde 86'sını lifler oluşturuyordu; çoğu 300 ila 500 mikrometre boyutundaydı.
- Yağmur araştırmasında kullanılan cihazlar yaklaşık 300 mikrometreden küçük parçacıkları saymadı.
- Cakarta Körfezi'ne akan dokuz nehrin örnek alınan her noktasında mikroplastik bulundu; yoğunluk metreküp başına yaklaşık 4 ila 23 parçacıktı.
- Batı ve Güney Cakarta'daki yeraltı sularında litre başına 28 ila 236 parçacık bulundu; geçici atık bertaraf alanlarına yakın noktalarda daha yüksek sayılara rastlanma eğilimi görüldü.
- 2024 tarihli bir analiz, Endonezya'da ayda yaklaşık 15 gram mikroplastik yutulduğunu tahmin etti; maruziyet beslenme biçimine, su kaynaklarına ve yerel kirliliğe göre değişiyor.
- Cakarta yetkilileri daha kapsamlı izleme ve daha iyi atık toplama planlarken, ulusal yetkililer açıkta döküm uygulamasına son verilmesi çağrısında bulundu.
- Plastik kullanımını azaltmak, lifleri ve yol tozunu kontrol altına almak, çöplerin yakılmasını önlemek parçacıkların yayılmadan önce sınırlandırılmasına yardımcı olabilir.






