Biyodizel kullanımı artarken Endonezya’nın palm yağı talebi orman risklerini ülke içine taşıyor

11 dakikalık okuma
Indonesia's Palm Oil Demand Shifts Forest Risks Home as Biodiesel Use Grows

Endonezya’nın en büyük palm yağı müşterisi kendisi

Endonezya, 2024’te 24,6 milyon metrik ton palm yağını ülke içinde kullandı veya işledi. Bu miktar, 47 milyon tonla rekor kıran üretiminin yaklaşık yüzde 53’üne karşılık geliyordu. Emtia tedarik zincirlerinin haritasını çıkaran araştırma girişimi Trase’e göre, bu iç pazar geçmişteki ormansızlaşmayla bağlantılı 629 bin hektarlık bir risk taşıyordu. Bu rakam, sektörün toplam riskinin yüzde 67’sini oluşturuyor ve Endonezya’nın en büyük yabancı alıcısı Hindistan’a yapılan ihracatla ilişkilendirilen 71 bin 400 hektarın yaklaşık dokuz katına ulaşıyordu.

İçindekiler
  1. Endonezya’nın en büyük palm yağı müşterisi kendisi
  2. Orman riski göstergesi neyi ölçüyor?
  3. İç talebe ihracata yönelik işleme de dahil
  4. Kamu denetiminin daha zayıf olduğu büyüyen bir pazar
  5. İhracat pazarları da değişiyor
  6. Orman açılması azaldı, ancak nedenleri tartışılıyor
  7. Papua ve turbalık alanlarda risk sürüyor
  8. B50, arazi üzerindeki baskıyı artırıyor
  9. Bozulmuş arazilere ilişkin taahhütlerin kurallara ihtiyacı var
  10. Yenileme bir alternatif sunuyor, ancak çiftçilere maliyeti var
  11. Yeni sistem plantasyonlarla alıcılar arasında bağlantı kurmayı amaçlıyor
  12. Öne Çıkanlar

Bulgular, Endonezyalı gıda üreticilerini, işleyicileri ve yakıt üreticilerini, çoğunlukla yabancı alıcılar üzerinden tartışılan sürdürülebilirlik sorununun merkezine yerleştiriyor. Çevresel taahhütlerin ve tedarik kaynaklarına ilişkin kamuya açık bilgilerin bazı ihracat pazarlarına kıyasla daha sınırlı olduğu bir ortamda iç talep büyüyor.

Trase’in 2026 tarihli tedarik zinciri analizi, iç talebi gıda tüketimi, sanayi üretimi, biyodizel gereksinimleri ve İç Piyasa Yükümlülüğü ile ilişkilendiriyor. Bu hükümet politikası, üreticilerin ihracattan önce palm yağının bir bölümünü iç pazara ayırmasını gerektiriyor.

629 bin hektarlık ölçüm, 10 yıllık tarihsel ilişkilendirme dönemi boyunca üretimle bağlantılı orman açılmasını kapsıyor. Palm yağı üretimi için 2024’te açılan yeni orman alanı toplam 32 bin hektardı. Bu miktar, 2008-2015 dönemindeki yıllık ortalama 166 bin 544 hektarın yüzde 81’inden fazlasına karşılık gelen bir düşüş anlamına geliyor. Endonezya, önceki döneme kıyasla çok daha az yeni orman alanını dönüştürerek daha fazla palm yağı üretiyor; buna karşın en büyük pazarı, geçmişte ormanların açıldığı bölgelerden yoğun biçimde tedarik sağlıyor.

Trase veri bilimcisi Adelina Chandra, artan talep ile iç pazardaki tedarik risklerinin bir araya gelmesini temel kaygılardan biri olarak nitelendirdi.

En önemli sorunlardan biri, iç pazarın ormansızlaşmaya yüksek ölçüde maruz kalmayı sürdürmesine karşın iç talebin keskin biçimde artması,

Reklam

Orman riski göstergesi neyi ölçüyor?

Trase, orman kaybına ilişkin uydu gözlemlerini yağ palmiyesinin yetiştiği yerleri gösteren haritalarla birleştiriyor. Ardından geçmişteki orman açılmasını, alıcıların üretim bölgelerinden tedarik ettikleri miktarlara göre paylaştırıyor. Bir alıcı, 50 hektarlık orman açılması atfedilen bir bölgedeki palm yağının yüzde 80’ini satın alıyorsa, bu alıcıya 40 hektarlık risk yazılıyor.

Trase’in 9 Ekim 2026’da güncellenen tarihsel ormansızlaşma veri seti, hesaplamanın zamanlamasını açıklıyor. Hesaplamada ormanın açılmasıyla ilk hasat arasında üç yıl bırakılıyor, ardından orman açılması üretimin ilk 10 yılına dağıtılıyor. Yağ palmiyeleri yaklaşık 30 yıl boyunca ürün verebiliyor.

Veri setine göre tarihsel risk, 2017’de yaklaşık 1,66 milyon hektardan 2023’te 1,11 milyon hektara geriledi. Bu toplamlar, ilgili yıldaki üretimle bağlantılı orman dönüşümünün geçmişten kalan etkisini gösteriyor. Yıllık orman açılması rakamı ise farklı ve pratik bir soruyu yanıtlıyor: O yıl ne kadar ek orman alanı dönüştürüldü?

2024’te iç pazara yapılan tedarik, 1.000 ton ham palm yağı başına tahmini 25 hektarlık risk taşıyordu. İhracat noktaları arasında en yüksek yoğunluk, 1.000 ton başına 20,3 hektarla Çin’deydi. Bu iki tahmine göre Endonezya’daki iç pazar oranı yaklaşık yüzde 23 daha yüksekti.

İç talebe ihracata yönelik işleme de dahil

Endonezya’nın iç pazar kategorisi, ülke içinde tüketilen ürünlerden ibaret değil. Trase’in 1.2.2 sürümündeki önceki yöntem belgesi, iç talebin toplam üretimden kayıtlara geçen ham ve rafine palm yağı ihracatının çıkarılmasıyla tahmin edildiğini açıklıyor.

Kalan miktara yerel tüketimin yanı sıra biyodizel ve deterjan, kozmetik gibi ürünlerde kullanılan oleokimyasallara yönelik ileri işleme de dahil. İşlenmiş ürünlerin bir bölümü daha sonra ihraç ediliyor. Dolayısıyla iç pazar kategorisi, nihai tüketimin yanı sıra Endonezya’daki sanayi faaliyetlerinin önemli bir aşamasını da kapsıyor.

Aynı belge, iç pazara yapılan tedarikin kaynak noktalarına ilişkin önemli belirsizlikler bulunduğunu belirtiyor. Güvenilir bağlantıların olmadığı durumlarda model, izlenebilir ihracat miktarları ayrıldıktan sonra kaynağı belirlenemeyen üretim miktarını değirmenlere eşit biçimde dağıttı. Alıcılara ilişkin daha kapsamlı kayıtlar, araştırmacıların iç tedarik zincirlerinin yerini daha kesin biçimde belirlemesini sağlayabilir.

Reklam

2026 analizi, 1.2.5 sürümündeki daha yeni veri setini kullanıyor. Önceki yöntem belgesi, iç işleme istatistiklerinin ve tedarik kaynaklarına ilişkin kamuya açık bilgilerin neden önemli olduğunu anlamaya yardımcı oluyor: Alıcılar Endonezya içinde büyük miktarlarda ürün satın alabiliyor ancak ürünlerin hangi değirmen ve plantasyonlardan geldiğini izlemek güç olmaya devam ediyor.

Kamu denetiminin daha zayıf olduğu büyüyen bir pazar

Global Canopy’nin 2024 sektör değerlendirmesine göre, Endonezya’da iç tüketim ve işleme 2018’de üretimin yüzde 32’sini oluştururken bu oran 2022’de yaklaşık yüzde 44’e yükseldi. 2024 için açıklanan yaklaşık yüzde 53’lük son tahmin, işleme ve kullanımın ülke içine kaydığı bu eğilimin sürdüğünü gösteriyor.

Söz konusu değerlendirmede aktarılan sektör verilerine göre 2022’de iç kullanımın yarısından fazlası biyodizel ve oleokimyasallara gitti. Yemeklik yağ tanıdık bir ürün olsa da sanayi ve enerji politikaları da bu ürüne yönelik talebi şekillendiriyor.

Ormansızlaşmayı önleme taahhütleri, 2024’te gözlemlenen Endonezya palm yağı ihracatının yaklaşık yüzde 93’ünü kapsıyordu. Avrupa Birliği pazarında palm yağının yüzde 88’i, ormansızlaşmaya, turbalık alanların geliştirilmesine ve sömürüye karşı olma anlamına gelen NDPE politikalarının kapsamındaydı. Yüzde 1’lik bir bölüm ise yalnızca ormansızlaşmaya karşı taahhütler kapsamındaydı.

İç tedarik zincirlerinin kapsama oranı daha düşük. Chandra, Endonezyalı alıcıların daha kapsamlı raporlama yapması ve çevresel taahhütlerinin denetlenebilmesi için tedarik bilgilerine kamu erişiminin sağlanması çağrısında bulundu.

Tarım Bakanlığının yağ palmiyesi plantasyonlarından sorumlu genel müdürlüğünde yetkili olan Dedi, hükümetin plantasyon bilgilerini, ruhsatlandırma bilgi sistemi SIPERIBUN aracılığıyla topladığını söyledi. Ayrıca yalnızca plantasyon kayıtlarını içeren tablolara dayanmak yerine coğrafi haritalamayı iyileştirme çabalarından söz etti.

İhracat pazarları da değişiyor

Hindistan, 2024’te 4,37 milyon ton alımla Endonezya’nın en büyük yabancı pazarı olmayı sürdürdü; ancak sevkiyatlar 2023’e kıyasla yüzde 21 düştü. Pakistan’ın alımları yüzde 20 artarak 3,15 milyon tona çıktı ve ülkeyi ikinci büyük ihracat noktası olarak Çin’in önüne taşıdı. Alıcıların daha ucuz yerli soya yağına yönelmesiyle Çin’in ithalatı 4,47 milyon tondan 2,48 milyon tona, yani yüzde 44 geriledi.

Avrupa Birliği’nin alımları 2018’de 3,78 milyon tondan 2024’te 1,9 milyon tona düştü. Trase, bu gerilemeyi şirketlerin sürdürülebilirlik taahhütlerini sıkılaştırmasına ve ormansızlaşma kaygıları nedeniyle palm yağı bazlı biyoyakıtların kullanımını aşamalı olarak sona erdiren AB Yenilenebilir Enerji Direktifi’ne bağlıyor.

Reklam

Royal Golden Eagle, 2024’te yüzde 15,5’lik payla Endonezya’nın en büyük ihracatçısı oldu. Şirket, az sayıda şirket grubunun hakim olduğu pazarda Sinar Mas, Musim Mas ve Wilmar ile birlikte faaliyet gösteriyor.

Eksik sevkiyat kayıtları bu pazarı izlemeyi zorlaştırıyor. Trase’in “bilinmiyor” olarak sınıflandırdığı ihracat hacmi, 2018’de yüzde 1’in altındayken 2024’te yaklaşık yüzde 17’ye yükseldi. Şirketlerin orman taahhütlerinin yüzde 93’lük kapsama oranı, gözlemlenen ihracatlar için geçerli; bu hesaplamaya eksik ticaret kayıtları dahil değil.

Orman açılması azaldı, ancak nedenleri tartışılıyor

47 tropikal ülkeyi kapsayan bir araştırma, yaşlı birincil yağmur ormanlarının palm yağı üretimi için dönüştürülmesinin 2001-2015 döneminde yılda ortalama 343 bin hektar olduğunu, 2016-2024 döneminde ise 80 bin hektara düştüğünü tahmin etti. Bu, yaklaşık yüzde 77’lik bir azalma demek. Tropikal yağmur ormanı kayıpları içinde yağ palmiyesi üretimine yönelik dönüşümün payı yüzde 12,2’den yüzde 2,2’ye geriledi. Araştırma henüz hakem değerlendirmesinden geçmemişti.

Uzaktan algılama bilimcisi, TheTreeMap’in kurucusu ve araştırmanın ortak yazarlarından David Gaveau, düşüşün bir bölümünü şirketlerin orman taahhütlerine bağladı. Büyük tüccar ve alıcılar, tedarik kaynaklarını giderek daha fazla denetliyor; yakın zamanda ormanı açılmış arazilerden ürün almanın ticari ve itibari sonuçlarıyla karşı karşıya kalıyor.

Bir başka araştırma, 2018-2020 döneminde Endonezya’daki yağ palmiyesi imtiyazlarını inceledi. Şirket taahhüdü bulunan ve bulunmayan imtiyazların ikisinde de orman kaybı çok düşüktü; araştırmacılar, taahhüt sahibi olmanın ek bir azalma sağladığını tespit etmedi.

California Üniversitesinde çevre ve ekolojik ekonomi alanında doçent ve araştırmanın ortak yazarı olan Robert Heilmayr, şirket politikalarının, kendi taahhütleri bulunmayan tedarikçiler dahil olmak üzere sektör genelindeki uygulamaları etkileyebileceğini öne sürdü.

Gaveau, palm yağı fiyatları 2015’te ton başına yaklaşık 600 dolardan son yıllarda yaklaşık 1.500 dolara yükselirken orman dönüşümünün azalmaya devam etmesine de dikkat çekti. 2001-2019 dönemine ilişkin daha eski bir araştırma, fiyatlardaki yıllık yüzde 1’lik artışı endüstriyel plantasyonların yüzde 1,08 genişlemesi ve orman kaybının yüzde 0,68 artmasıyla ilişkilendirmişti. Orman korumaları, daha az elverişli arazi bulunması ve yaşlanan ağaçların yenilenmesi gereği de yeni dönemdeki eğilimi açıklamaya yardımcı olabilir.

Papua ve turbalık alanlarda risk sürüyor

Papua’da palm yağıyla bağlantılı orman açılması 2024’te yaklaşık 3 bin 600 hektarken 2025’te 7 bin 300 hektarı aştı. Borneo’nun Endonezya’ya ait bölümünü kapsayan Kalimantan, 2025’te ülke genelindeki palm yağı kaynaklı orman açılmasının yüzde 56’sından sorumluydu.

Reklam

Turbalık alanlar da süregelen başka bir sorun oluşturuyor. Turba, ıslak halde karbon depolayan, kısmen ayrışmış bitki materyalinden oluşan kalın bir tabakadır. Plantasyonlar için kurutulması, bu materyali havayla temas ettirerek ayrışmasına, karbon salmasına ve çökmesine yol açar. Kuru turba kolayca tutuşur.

Trase, yağ palmiyesi plantasyonlarıyla bağlantılı turba çökmesinin 2024’te yaklaşık 148 milyon ton karbondioksit eşdeğerinde salıma yol açtığını tahmin etti. Bu birim, farklı sera gazlarını ısınma etkilerine göre ortak bir ölçüde topluyor. Trase’in arazi kullanımındaki değişimi, turba çökmesini ve turba yangınlarını kapsayan sektör emisyonu değerlendirmesinde, çökme ve turba yangınları birlikte toplamın yaklaşık yüzde 85’ini oluşturdu.

Turba üzerinde verimli yağ palmiyesi plantasyonlarının alanı 2015’te yaklaşık 1,28 milyon hektardan 2024’te 1,64 milyon hektara çıkarak yüzde 28 büyüdü. Yeni orman dönüşümü azalsa da mevcut plantasyonlar emisyon üretmeye devam ediyor. Trase, turbalık alanların daha güçlü korunması, restorasyonu ve yeniden sulanmasının yanı sıra bu alanlarda yeni genişlemenin önlenmesi çağrısı yapıyor.

B50, arazi üzerindeki baskıyı artırıyor

Endonezya, Haziran 2026’da B50’ye geçişi açıkladı ve uygulamaya temmuzda başladı. B50, dizel yakıtın yüzde 50 biyodizel içermesini gerektiriyor; biyodizel esas olarak palm yağından üretiliyor. Politika, petrol yakıtı arzının bir bölümünü ikame ederek enerji güvenliğini güçlendirmeyi amaçlıyor.

Palm Yağı Araştırma Merkezi’nde kıdemli araştırmacı olan Donald Siahaan, B40’tan B50’ye geçişin enerji amaçlı yıllık palm yağı talebini yaklaşık 15 milyon tondan 18 milyon tona çıkaracağını, bunun yüzde 20’lik bir artış anlamına geldiğini tahmin etti. Kasım 2026’da Medan’da konuşan Siahaan, gıda ve enerji gereksinimleri arasında denge kurmak için B40 seviyesinin korunmasını önerdi.

Çevre örgütü Madani Berkelanjutan ve üç iş ortağı, Endonezya’nın çevresel açıdan sürdürülebilir yağ palmiyesi alanını 18,15 milyon hektar olarak değerlendirdi. Örgütün 2024’te ekilmiş alanı 17,8 milyon hektar olarak tahmin etmesi, değerlendirilen üst sınırın yalnızca 350 bin hektar, yani yaklaşık yüzde 2 üzerinde alan kaldığı anlamına geliyor. Bu üst sınır, bağlayıcı bir hükümet limiti değil, bir sivil toplum kuruluşunun değerlendirmesi.

Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:

  • 2024: Palm yağının ülke içindeki kullanımı ve işlenmesi 24,6 milyon tona ulaşırken yeni orman açılması 32 bin hektar oldu.
  • 2025: Papua’da palm yağıyla bağlantılı orman açılması 7 bin 300 hektarı aştı.
  • Haziran ve Temmuz 2026: Endonezya B50’ye geçişi açıkladı ve uygulamaya başladı.
  • 30 Aralık 2026: Hükümet, yeni izlenebilirlik platformunun AB’nin açıklanan ormansızlaşma mevzuatına uyum tarihinden önce faaliyete geçmesini bekliyor.
  • 2029: Endonezya, palm yağı sektöründeki paydaşlara ait verilerin neredeyse tamamını platforma entegre etmeyi hedefliyor.
Reklam

Bozulmuş arazilere ilişkin taahhütlerin kurallara ihtiyacı var

Endonezya Cumhurbaşkanının özel temsilcisi Mari Pangestu, Cakarta’da düzenlenen bir sürdürülebilirlik forumunda ülkenin 12 milyon hektardan fazla bozulmuş araziye sahip olduğunu söyledi. Hükümet, gelecekteki gıda ve biyoyakıt üretimini bu alanlara yönlendirme taahhüdünde bulundu.

Hükümet, bozulmuş arazinin nasıl tanımlanacağını ya da taahhüdün nasıl bağlayıcı kurallara dönüştürüleceğini henüz açıklamadı. Madani, bu korumaların gıda üretiminin yanı sıra enerji projelerini de kapsamasını istiyor. Örgütün topluluk temelli enerji dönüşümü programının yöneticisi Riza Egi Arizona, yakıt hedefleri uğruna doğal ormanların, turbalık alanların, savanların ve geleneksel topluluk arazilerinin feda edilmemesi gerektiği uyarısında bulundu.

Madani, E20 hedefini desteklemek üzere yaklaşık 2 milyon hektarlık yeni şeker kamışı plantasyonu kurulmasına yönelik planlar konusunda da kaygılarını dile getirdi. E20, benzinin yüzde 20 etanol içermesi hedefi. Etanol şeker kamışından, biyodizel ise palm yağından üretiliyor. Özellikle Papua’da her ürün için arazi mevcudiyeti, ekosistemler ve topluluk hakları ayrı ayrı değerlendirilmeli.

Yenileme bir alternatif sunuyor, ancak çiftçilere maliyeti var

Madani, yaşlanan yaklaşık 7 milyon hektarlık yağ palmiyesi plantasyonunun yenilenmesinden yarar sağlayabileceğini tahmin ediyor. Eski ağaçların daha iyi fidelerle değiştirilmesi mevcut tarım arazilerindeki üretimi artırabilir; ancak çiftçilerin yenileme masraflarını karşılaması ve yeni palmiyeler büyürken gelir elde edemedikleri dönemi yönetmesi gerekiyor.

Trase’e göre Endonezya palm yağı üretiminin yüzde 35’ini küçük üreticiler sağlıyor. Analizde güvencesiz veya belgelenmemiş arazi hakları, yasal olarak orman olarak belirlenmiş alanlarla çakışmalar ve yenileme sırasında yaşanan gelir kaybı, hükümet desteğinin önündeki başlıca engeller olarak gösteriliyor.

2017’de başlatılan Peremajaan Sawit Rakyat yenileme programının hibesi 2024’te hektar başına 60 milyon rupiye çıkarıldı. Buna karşın program, o yıl 120 bin hektarlık hedefinin yalnızca yüzde 41’ine, 2025’te ise yüzde 31’ine ulaştı. Yıllık hedef 2026’da 50 bin hektara düşürüldü; ağustos ayına kadar 20 bin 229 hektarlık alan tamamlandı.

Bu sonuçlar, çiftçilere verilecek desteğin orman korumasının pratik bir parçası olduğunu gösteriyor. Daha yüksek verim için uygun fideler, hibelerden yararlanma olanağı, güvenli arazi hakları ve geçiş döneminde hane halklarının günlük masraflarını karşılayabileceği bir kaynak gerekiyor.

Reklam

Yeni sistem plantasyonlarla alıcılar arasında bağlantı kurmayı amaçlıyor

Endonezya, palm yağını plantasyonlardan işleme ve satış aşamalarına kadar izlemeyi amaçlayan SI-ISPO bilgi platformunu hazırlıyor. Ekonomik İşler Koordinatör Bakanı’nın uzman personelinden Dida Gardera, platformun yerli üreticilere ve uluslararası alıcılara hizmet vereceğini ve 30 Aralık 2026’dan önce faaliyete geçmesinin beklendiğini söyledi.

2025 tarihli 16 numaralı Cumhurbaşkanlığı Yönetmeliği, Endonezya Sürdürülebilir Palm Yağı sertifikasyon çerçevesini, aşağı akım sanayileri ve palm yağı bazlı biyoenerji üreten işletmeleri de kapsayacak şekilde genişletti. Çerçeve, izlenebilirlik şartı getiriyor ve küçük üreticilerin sertifikasyon masraflarının Plantasyon Fonu Yönetim Ajansı, devlet bütçesi veya diğer yetkili kaynaklar üzerinden karşılanmasını öngörüyor.

Hükümet, 2029’a kadar paydaş verilerinin neredeyse yüzde 100’ünü SI-ISPO’ya entegre etmeyi hedefliyor. İç pazardaki yakıt üreticilerini ve imalatçıları doğrulanabilir plantasyon kayıtlarına bağlamak, Trase’in belirlediği temel bir zayıflığı giderebilir: Talep giderek Endonezya içinde yoğunlaşırken iç tedarike ilişkin ayrıntılı ve kamuya açık bilgiler sınırlı kalıyor.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya, 2024’te 24,6 milyon ton palm yağını ülke içinde kullandı veya işledi. Bu miktar üretimin yaklaşık yüzde 53’üne karşılık geliyor.
  • İç pazara yapılan tedarik, 10 yıllık döneme göre hesaplanan 629 bin hektarlık tarihsel ormansızlaşma riski taşıyordu.
  • Palm yağıyla bağlantılı yeni orman açılması 2024’te 32 bin hektar oldu; bu miktar, 2008-2015 ortalamasının yüzde 81’inden fazla altında.
  • Papua’daki orman açılması 2025’te iki kattan fazla arttı; kurutulmuş turbalık alanlar önemli bir emisyon kaynağı olmayı sürdürdü.
  • B50 iç talebi artırarak plantasyon verimliliğini, çiftçi desteğini ve tedarik şeffaflığını daha acil hale getiriyor.
  • Endonezya, ülke çapında bir izlenebilirlik platformu kurmayı ve 2029’a kadar paydaş verilerinin neredeyse tamamını sisteme dahil etmeyi planlıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir