Batam’daki Su Krizi Veri Merkezlerine Tepkiyi Büyütüyor: Halk Suya Para Öderken Yatırımcılar Büyüme Planları Yapıyor

11 dakikalık okuma
Batam Water Crisis Fuels Data Centre Backlash as Residents Pay for Supplies and Investors Plan Expansion

Musluklar kururken dijital sektör büyüyor

Su işletmecisi Air Batam Hilir’e göre Batam’daki Nongsa Barajı’ndan saniyede yalnızca 30 litre su sağlanıyor; bu miktar normalde saniyede 80 litreydi. Endonezya’nın bir ada bölgesinde üretimdeki bu yüzde 62,5’lik düşüş yaşanırken, sakinler yakındaki veri merkezleri büyümeye devam ederken musluklarından aylardır su akmadığını söylüyor.

İçindekiler
  1. Musluklar kururken dijital sektör büyüyor
  2. Aileler daha az suya daha fazla para ödüyor
  3. Barajlar neden küçülüyor?
  4. Yetkililere göre veri merkezlerine su nereden sağlanıyor?
  5. Protestolar ve politika yanıtı nasıl gelişti?
  6. Tuzdan arındırma yeni bir kaynak sunuyor, ancak beklemek gerekecek
  7. Batam’daki yatırım portföyünün büyüklüğü
  8. Soğutma tercihleri ve gelecekteki su talebi
  9. Singapur’un komşuları ortak kaynak sınavıyla karşı karşıya
  10. Öne Çıkanlar

Kriz, aileleri su satın almaya, tankerlerin gelmesini gece boyunca beklemeye ve yemek yapma ile çamaşır yıkamayı azaltmaya zorladı. 5 Ekim 2026’da sakinler, dijital hizmetleri ve yapay zekâyı destekleyen tesislere ev sahipliği yapan özel ekonomik bölge Nongsa Digital Park’a erişimi kapattı. Abluka, ağustos ve eylül aylarındaki protestoların ardından geldi.

Batam yetkilileri uzun süren kurak havayı, küçülen barajları ve tedarik arızalarını sorumlu tutuyor. Sakinler, veri merkezlerinin inşasının zaten güvenilmez olan su sistemine ek yük getirdiğine inanıyor. Tartışma artık adanın sınırlarını aşıyor: Endonezya hükümeti ekim ayında bakanlıklar arasında bir müdahale için koordinasyona başladı; yerel yetkililer de yatırımcılara kendi su kaynaklarını oluşturmaları çağrısında bulundu.

4 Kasım itibarıyla adanın kalkınmasını denetleyen kurum BP Batam, tahmini maliyeti 400 milyar ila 500 milyar rupi olan bir tuzdan arındırma yatırımından söz ediyordu. Saniyede 300 litre olarak öngörülen üretim kapasitesi, günde 25,92 milyon litreye denk geliyor. Bu da dijital yatırımlarla birlikte değerlendirilen altyapının ölçeğini ortaya koyuyor.

Haneler için acil talep daha basit: Boş bir su deposunun başında bir gece daha beklemek yerine evlerinde güvenilir su istiyorlar.

Aileler daha az suya daha fazla para ödüyor

Protestolara katılan Bakau Serip sakini Dewi Susanti, köylerinde yaklaşık üç aydır musluk suyu olmadığını söyledi. Tankerle getirilen suyu kirli, bulanık ve kötü kokulu olarak tanımlayan Susanti, su kıtlığının gıda bütçesini azalttığını ve aile üyelerini bitkin düşürdüğünü belirtti.

Dewi, su arayışının hanesini nasıl etkilediğini şöyle anlattı:

Su kıtlığı geçimimizi etkiliyor... Pirinç almak için kullanılması gereken para artık su bidonlarına harcanıyor.

Reklam

Dewi, satın alınan iki bidon suyun 125.000 rupiye mal olduğunu ve yalnızca bir gün yettiğini söyledi. Hizmet kesintilerine rağmen aylık su faturalarının yaklaşık 150.000 ila 200.000 rupi olduğunu da belirtti. Air Batam Hilir hizmet müdürü Ismadi Alim, temel abonelik ücretinin 33.000 rupiyi geçmemesi gerektiğini söyledi ve daha yüksek ücretle karşılaşan müşterilerden bunu şirkete bildirmelerini istedi.

Batuampar sakini Dede, yaklaşık bir yıldır iki günde bir tankerle su teslimatına bel bağladıklarını anlattı. Aylık 30.000 rupi su faturasına ek olarak, depodan su pompalamak için elektrik gideri ödediğini söyledi. Kiraya verdiği odalarda kalan kiracılar bazen ek su almak ya da teslimat için gece geç saatlere kadar beklemek zorunda kalıyordu.

38 yaşındaki Sulastri, su kıtlığının küçük işletmelere de zarar verdiğini söyledi. Daha önce buz küpü üreten büfe sahipleri artık bunu yapamıyordu. Mata Ikan sahil köyündeki gösterici Rahmat ise sakinlerin tuvaleti kullandıktan sonra yıkanmak için deniz suyuna başvurmak zorunda kaldığını söyledi.

Air Batam Hilir, sakinlerin ihtiyaçlarını karşılamak için sekiz tanker dolusu su gönderdiğini açıkladı. Ismadi, kirli su teslimatına ilişkin şikâyeti paslanmış bir tankere bağladı ve bu aracın artık kullanılmayacağını söyledi. Sakinler, teslimatlara erişim konusunda anlaşmazlıklar yaşandığını ve bunun mahalle yaşamını daha da zorlaştırdığını anlattı.

Barajlar neden küçülüyor?

Batam, yağmur sularının toplandığı altı yapay baraja bağlı: Sei Harapan, Nongsa, Sei Ladi, Duriangkang, Tembesi ve Muka Kuning. Nehir veya kaynak gibi güvenilir doğal tatlı su kaynakları bulunmayan adanın, yağışların azalması hâlinde başvurabileceği alternatifler sınırlı.

Air Batam Hilir sözcüsü Ginda Alamsyah, Nongsa Barajı’ndaki su seviyesinin düşmesini kuraklığa bağladı ve elektrik arızasının dağıtımı daha da aksattığını söyledi. BP Batam yetkilileri de uzun süren kurak havayı ve Endonezya’da daha kuru koşullara yol açabilen bir Pasifik iklim örüntüsü olan El Niño’yu gerekçe gösterdi.

Çevre kuruluşu Akar Bhumi Indonesia, Nongsa’daki su seviyesinin günde yaklaşık dört santimetre düştüğünü ve ekim başında toplam düşüşün 4,5 metreye ulaştığını ölçtü. Ismadi, hazirandan bu yana günlük düşüşün yaklaşık iki santimetre olduğunu belirtti. Kuruluşun simülasyonuna göre baraj, yağmur yağmazsa su arzını 34 gün sürdürebilir.

Akar Bhumi Indonesia aktivisti Hendrik Hermawan, baskıyı düşük yağışa, su toplama alanlarının etkinliğinin azalmasına ve talebin üretim kapasitesini aşmasına bağladı. Su toplama alanları, yağmuru toplayıp bir baraja yönlendiren çevre arazilerdir.

Reklam

Kuruluş, diğer barajlardaki seviyelerin de düştüğünü belirledi. Verilerine göre Sei Harapan, Sei Ladi ve Muka Kuning’de günlük düşüş yaklaşık üç santimetre; Tembesi’de iki santimetre, Duriangkang’da ise bir santimetre.

Değerlendirmede aktarılan hükümet verilerine göre 2026’da 1,39 milyon Batam sakininin yıllık su ihtiyacı 280 milyon metreküp; yıllık kullanılabilir miktar ise 139 milyon metreküp. Aradaki 141 milyon metreküplük fark, belirtilen ihtiyacın yarısından biraz fazla. Bu genel su dengesi, tek bir mahalledeki kesintiden daha derin bir arz sorununa işaret ediyor.

Yetkililere göre veri merkezlerine su nereden sağlanıyor?

Batam Belediye Başkanı ve aynı zamanda BP Batam’ın başkanı olan Amsakar Achmad, ekim ayında dağıtım aksaklığının veri merkezlerinden veya yapay zekâ yatırımlarından değil, hava ve iklim koşullarından kaynaklandığını söyledi. BP Batam ayrıca haneler için ayrılan suyun tesislere yönlendirildiği iddiasını reddetti.

Endüstriyel su tedarikine ilişkin açıklamalar farklılık gösteriyor. Sektörden bir kaynak, Nongsa Digital Park’ın suyunu Duriangkang Barajı’ndan aldığını belirtti. BP Batam başkan yardımcısı Denny Tondano ise parktaki veri merkezlerinin soğutma suyunun, kendi su arıtma havuzları bulunan Kabil Sanayi Bölgesi’nden geldiğini söyledi.

Anlaşmazlığa ilişkin açıklamalarda Batam’daki veri merkezlerinin fiilî su tüketimi, elektrik tüketimi ve ayrıntılı tedarik düzenlemeleri kamuoyuna net biçimde açıklanmadı. Bu veriler önemli; çünkü adadaki barajların kapasiteleri ve koşulları farklı, tesislerin soğutma sistemleri de birbirinden ayrı.

Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi profesörü Agus Hasan, Endonezya’daki veri merkezlerinin su kullanımına dair güvenilir bilginin kıtlığını koruduğunu ve bunun kısmen şirketlerin bu bilgileri özel kabul etmesinden kaynaklandığını söyledi.

Temel mesele, hanelerin ve sanayi kullanıcılarının kurak dönemlerde güvenilir biçimde su alıp alamayacağı. BP Batam başkan yardımcısı Ariastuty Sirait, yatırım planlarının sakinlerin temiz su hakkını koruması gerektiğini ve hanelerin ihtiyaçlarının öncelikli olmaya devam ettiğini söyledi.

Protestolar ve politika yanıtı nasıl gelişti?

Sakinlerin şikâyetleri, birkaç protesto dalgası ve hükümetin yanıtları boyunca sürdü. Tarihler, hizmetin acilen yeniden sağlanmasına yönelik talepler ile inşası çok daha uzun sürecek altyapı planlarının aynı döneme denk geldiğini gösteriyor.

  • Ağustos ve Eylül 2026: Veri merkezi projeleri sürerken sakinler su kıtlığını protesto etti.
  • Eylül sonu: Yetkililer, yerel tatlı su kaynakları üzerindeki baskıyı artırmak yerine soğutma için deniz suyunu tuzdan arındıracak tesisler kurmaları yönünde geliştiricilere çağrıda bulundu.
  • 5 Ekim: Hanelere yaklaşık üç aydır düzenli su verilememesinin ardından sakinler Nongsa Digital Park’a erişimi kapattı.
  • 13 Ekim: İletişim ve Dijital İşler Bakanı Meutya Hafid, bakanlıklar ve kurumların müdahaleyi koordine ettiğini söyledi.
  • 4 Kasım: Ariastuty, saniyede yaklaşık 300 litre kapasiteye sahip olması öngörülen ve tahmini maliyeti 400 milyar ila 500 milyar rupi olan tuzdan arındırma yatırımının ayrıntılarını açıkladı.
Reklam

5 Ekim’deki kalabalığa ilişkin tahminler, girişte engellenen onlarca kişiden yaklaşık 300 katılımcıya kadar değişti. Sakinler boş şişeler, su kapları ve ev eşyaları taşıdı. Erişim kısıtlamaları, bazı çalışanların proje alanına girmesini engelledi.

Meutya, hanelere su hizmetinin ne zaman yeniden sağlanacağına ilişkin bir sonuç veya takvim açıklamadan koordinasyonun sürdüğünü söyledi. Acil müdahale, yetkililer daha uzun vadeli tedarik düzenlemelerini görüşürken tanker teslimatlarına odaklandı.

Tuzdan arındırma yeni bir kaynak sunuyor, ancak beklemek gerekecek

BP Batam, baraj suyuna alternatif olarak deniz suyunun ters ozmozla arıtılmasını, yani SWRO’yu öne çıkarıyor. Bu işlemde deniz suyu özel zarlardan yüksek basınçla geçirilerek tuzun büyük bölümü ayrıştırılıyor ve tatlı su elde ediliyor.

Ariastuty’nin kasım ayındaki tahminine göre, bir tesisin büyüklüğüne ve üretim kapasitesine bağlı olarak inşaat bir ila üç yıl sürecek. Yatırımcılara, BP Batam’ın “tek yatırım konsepti” olarak adlandırdığı yaklaşım kapsamında veri merkezi binalarının yanı sıra su ve elektrik altyapısını da finanse etmeleri çağrısında bulundu.

Denny, yapım aşamasında olan ve saniyede 1.200 litreye kadar kapasiteye ulaşabilecek bir sistemden söz etmiş, tesisin bir yıl içinde tamamlanmasının öngörüldüğünü belirtmişti. Ariastuty daha sonra saniyede yaklaşık 300 litre kapasiteden bahsetti. Açıklamalarda, önerilen bu kapasitelerin ve inşaat programlarının birbiriyle ilişkisi açıklanmadı.

Tuzdan arındırma, sanayi kullanıcılarına yağışa daha az doğrudan bağlı bir kaynak sağlayabilir. Ancak bu yöntem elektrik, deniz suyu alım altyapısı ve arıtma sonrasında geriye kalan yoğun tuzlu suyun yönetimini gerektiriyor. Bu gereklilikler, tesis tasarımını ve çevre planlamasını yatırımın bir parçası hâline getiriyor.

Air Batam Hilir, depolama kapasitesini artırmak için adanın altı barajında da tarama çalışmaları yürütüyor ve kurak dönemlerde bulut tohumlamayı değerlendirdi. Tarama, biriken tortuları temizler; bulut tohumlama ise uygun bulutlardan yağmur yağmasını sağlamayı amaçlar. Ancak bu önlemlerin hiçbiri, hanelere her gün işleyen bir su hizmeti kadar kesinlik sunmuyor.

Batam’daki yatırım portföyünün büyüklüğü

BP Batam, adadaki veri merkezi yatırımlarının 2026 ortası itibarıyla 6,7 milyar doları aştığını söyledi. Singapur’a yakınlık, önemli deniz altı kablo hatlarına bağlantılar ve görece düşük işletme maliyetleri, çeşitli ülkelerden yatırımcıları çekti.

Ariastuty’nin kasım ayındaki açıklamasında kayıtlı 10 veri merkezi şirketi sıralandı. Bunlardan altısı Nongsa Digital Park’ta bulunuyordu: ikisinin inşaatı tamamlanmış, biri yapım aşamasında, üçü ise inşaat planı yapıyordu. İki şirket park dışında başka yerlerde tesis inşa ederken, iki şirket de Kabil Sanayi Bölgesi’nde tesis geliştiriyordu.

Reklam

BP Batam’ın ekim ayındaki açıklamasında onaylanmış 10 merkezden ve değerlendirme aşamasında olan en az altı ek başvurudan söz edildi. Çevre haberlerinde ruhsat almış en az 16 tesisten ve 20 ek başvurudan bahsedildi. Şirketleri, münferit tesisleri, ruhsatları ve başvuruları bir arada gösteren ortak bir kamu sicili, sakinlerin yatırım portföyünü izlemesine yardımcı olabilir.

Büyük projeler arasında DayOne’ın nisanda duyurduğu ve yaklaşık 450 megavat kapasiteye sahip olacak tesis anlaşması bulunuyor. Haziranda DayOne, Nvidia ve Avustralyalı Firmus Technologies 360 megavatlık bir yapay zekâ fabrikası duyurdu. Resmî tahminlere göre Batam’daki veri merkezlerinin elektrik talebi 2030’a kadar 1.100 megavatı aşacak.

Megavat, gücü, yani elektriğin kullanım hızını ölçer. Bu yüksek kapasite değerleri, hanelerin aylık elektrik faturasından ziyade bilişim ve soğutma için planlanan altyapının ölçeğini gösteriyor.

Telkom ağ direktörü Budi Satria Dharma Purba, 13 Ekim’de NeutraDC Nxera Batam tesisinin tamamlanmak üzere olduğunu ve su ile elektrik gereksinimlerinin en başından itibaren hesaba katıldığını söyledi. Nongsa’da faaliyette olan veya planlanan tesislerin arkasındaki diğer şirketler arasında BW Digital, Princeton Digital Group ve Gaw Capital Partners bulunuyor.

Soğutma tercihleri ve gelecekteki su talebi

Veri merkezleri, yapay zekâ sistemleri de dahil olmak üzere bilgileri depolayan ve uygulamaları çalıştıran bilgisayarları barındırıyor. Bu makineler elektrikle çalışıyor ve ısı üretiyor. Bilgisayarların güvenilir biçimde çalışabilmesi için soğutma sistemlerinin bu ısıyı uzaklaştırması gerekiyor.

Su tüketimi tesisin büyüklüğüne, iş yüküne, iklime ve soğutma teknolojisine göre değişiyor. Gaw Capital Partners, yaklaşımının ilave tatlı su ihtiyacını azaltan su dolaşım ve yeniden kullanım sistemlerinin yanı sıra mühendislik önlemleri ve yenilenebilir enerji tedarikini kapsadığını belirtti.

Ekim ayında aktarılan BP Batam tahminlerine göre Nongsa’daki dokuz tesisin olası su ihtiyacı, 2032’ye kadar günde yaklaşık 29 milyon litreye ulaşacak; bu miktar adanın belirtilen toplam arzının yüzde 8,4’üne denk geliyor. Başka bir kalkınma tahmininde, planlanan tesisler faaliyete geçtiğinde gelecekteki veri merkezi talebinin günde 20 milyon ila 50 milyon litre arasında olacağı belirtildi.

Dokuz tesise ilişkin tahmin, gelecekteki bir faaliyet senaryosunu ele alıyor. Şu anda kesintilerle karşı karşıya olan sakinler için mevcut tüketimin tahminlerle birlikte açıklanması, talebin nasıl değiştiğini ve her projenin ne kadar ek suya ihtiyaç duyduğunu görmeyi kolaylaştırır.

Endonezya’nın veri merkezi sektörü derneği IDPRO; uygun yerleri, ilave elektrik arzını, su verimliliğini, geri dönüştürülmüş suyu ve topluluklar üzerindeki etkilerin denetimini kapsayan ulusal bir kalkınma planı istiyor. Dernek başkanı Hendra Suryakusuma, yer seçiminin yalnızca arazi bulunabilirliği ve yatırımcı ilgisine değil, yerel altyapı ve çevresel kapasiteye de dayanması gerektiğini söyledi.

Reklam

Tartışma, temel hane ihtiyaçlarına öncelik veren 2019 tarihli 17 sayılı Endonezya Su Kaynakları Kanunu’nu da kapsıyor. Walhi kampanyacısı Wahyu Eka Setyawan yeni ruhsatların durdurulması, imar kontrolleri ve veri merkezleri için özel su ve enerji gereklilikleri getirilmesi çağrısında bulundu. Denny, BP Batam’ın ruhsatlara moratoryum uygulanması talebini değerlendireceğini söyledi.

Singapur’un komşuları ortak kaynak sınavıyla karşı karşıya

Singapur, arazi ve enerji kısıtları nedeniyle 2019’dan 2022’ye kadar yeni veri merkezi projelerini duraklattı; ardından yeni verimlilik şartlarıyla yatırımları yeniden başlattı. Yatırımlar, Singapur’un yerleşik dijital ekonomisine yakın olan komşu Batam ile Malezya’nın Johor eyaletine yayıldı.

KPMG tahminine göre Güneydoğu Asya’daki veri merkezi kapasitesi 2030’da 2025 seviyesinin üç katına çıkacak; yapay zekâ kullanımının da on kat artması öngörülüyor. Bu büyüme inşaat, enerji ve telekomünikasyon altyapısına talep yaratırken büyük ölçüde fosil yakıtlara dayanan su sistemleri ve elektrik şebekeleri üzerinde baskı oluşturuyor.

ISEAS-Yusof Ishak Enstitüsü araştırmacısı James Chai, Johor’daki veri merkezi kapasitesini 2,1 gigavat olarak hesapladı; bu kapasite yaklaşık beş yıl önce 10 megavattı. 2,1 gigavat 2.100 megavata eşit olduğundan, bu rakamlar 210 katlık büyümeyi ifade ediyor.

Malezya başbakan yardımcısı temmuz ayında parlamentoda, veri merkezlerinin 2035’e kadar ülkenin toplam enerji tüketiminin üçte birini oluşturmasının beklendiğini söyledi. Hükümet, yeni projelerin ancak yeterli su ve enerji kapasitesi güvence altına alındıktan sonra onaylanacağını belirtti.

Johor sakinleri inşaat tozu, ani seller ve evlerin yakınına yapılan projeler nedeniyle protesto etti. Kuala Lumpur yakınlarındaki Kota Damansara’da bir geliştirici, komşuların 9.000’den fazla imza topladığı dilekçenin ardından ağustos ayında veri merkezi planlama başvurusunu geri çekti.

Malezya İnsan Kaynakları Bakanı Ramanan Ramakrishnan, büyük projelerde sakinlerin söz sahibi olması gerektiğini belirtirken kalkınmayı ve yatırımı desteklediğini söyledi:

"Sakinlerin yaşamını etkileyebilecek büyük ölçekli projelerde halkın söz hakkı olmalı".

Batam’ın acil sınavı, hanelere su arzını yeniden sağlarken yeni sanayi izinlerini kullanılabilir su ve elektrik altyapısıyla uyumlu hâle getirmek. Bazı önerilen projeler tam kapasiteyle faaliyete geçmeden yıllar önce, su bidonları satın alan aileler adadaki arz açığının somut bedelini şimdiden ödüyor.

Öne Çıkanlar

  • Air Batam Hilir’e göre Nongsa Barajı’nın üretimi, normalde saniyede 80 litre olan seviyeden 30 litreye düştü.
  • Bazı mahallelerde yaklaşık üç ay boyunca güvenilir şebeke suyu sağlanamamasının ardından sakinler 5 Ekim 2026’da protesto düzenledi.
  • Yetkililer kuraklığı ve tedarik arızalarını sorumlu tutarken sakinler ve çevre savunucuları, sanayideki büyümenin sınırlı su kaynakları üzerindeki baskıyı artırdığını söylüyor.
  • BP Batam, yatırımcılara bağımsız su kaynakları geliştirmeleri için baskı yapıyor; buna inşası bir ila üç yıl sürebilecek tuzdan arındırma tesisleri de dahil.
  • Veri merkezi yatırımları 2026 ortasında 6,7 milyar doları aştı; 2030’a kadar öngörülen elektrik talebi 1.100 megavatı geçiyor.
  • Hükümet, hanelerin su ihtiyacına resmen öncelik verirken bakanlıklar arasında müdahale koordinasyonu yürütüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir