BM incelemesi, baskılar derinleşirken Kuzey Kore'nin yabancı medya nedeniyle insanları idam ettiğini ortaya koydu

10 dakikalık okuma
BM incelemesi, baskılar derinleşirken Kuzey Kore'nin yabancı medya nedeniyle insanları idam ettiğini ortaya koydu

İdamlar ve sıkılaşan denetimler, on yıllık baskı dönemine damga vuruyor

Birleşmiş Milletler insan hakları ofisinin incelemesine göre Kuzey Kore, yabancı film ve televizyon dizilerini dağıtmak gibi suçlar nedeniyle idam cezalarını da içeren ölüm cezası uygulamalarını genişletirken gıda, çalışma, seyahat ve özel konuşmalar üzerindeki denetimini sıkılaştırdı. Son on yılda ülkeden kaçan 300'den fazla kişiyle yapılan görüşmelere dayanan rapor, giderek ağırlaşan cezaları ve sıradan aile yaşamına kadar uzanan gözetimi anlatıyor.

İçindekiler
  1. İdamlar ve sıkılaşan denetimler, on yıllık baskı dönemine damga vuruyor
  2. Baskı süreci nasıl gelişti?
  3. Yabancı filmler en ağır cezaların gerekçesi oluyor
  4. Halka açık yargılamalar cezayı gözdağına dönüştürüyor
  5. Gözetim cihazlara, konuşmalara ve komşulara uzanıyor
  6. Yoksul aileler ve çocuklar zorla çalıştırma taleplerinin yükünü taşıyor
  7. Piyasaların alanı daralırken gıda kıtlığı derinleşiyor
  8. Sınırlı iyileşmelere rağmen cezaevlerindeki kötü muamele sürüyor
  9. Uluslararası girişimler siyasi dirençle karşılaşıyor
  10. Özet

2015'ten bu yana kabul edilen en az altı yeni yasa, idam cezası da dahil ağır cezaların uygulanabileceği suçların kapsamını genişletti. Görüşülen kişiler, kurşuna dizerek gerçekleştirilen halka açık idamları ve özellikle Güney Kore dizileri olmak üzere yabancı içeriklerle ilgili vakalardaki keskin artışı anlattı. En ağır cezalar, bu içerikleri paylaşan ya da satan kişilere verildi.

İnceleme, 2014'te yayımlanan ve işkence, zorla aç bırakma ve geniş bir siyasi hapishane ağı dahil insanlığa karşı suçların işlendiği sonucuna varan BM Soruşturma Komisyonu raporunu izliyor. Bu türden en az dört kamp hâlâ faaliyette. Sıradan cezaevlerinde tutulan kişiler de istismar, zorla çalıştırma ve yetersiz beslenmeyle karşı karşıya kalmayı sürdürüyor.

Görüşülen kişiler, 2019'dan sonra ve COVID-19 döneminde hızlanan kısıtlamaların sıkılaştırıldığını anlattı. Yetkililer sınırları kapattı, ideolojik eğitimi artırdı ve dış haberlerin, eğlence içeriklerinin ve başka malların halka ulaşmasını sağlayan kanalları kapattı. Halka açık yargılamalar ve idamlar, korku yaymanın ve itaati sağlamanın araçlarına dönüştü.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, güçlü bir dış baskı ve Kuzey Kore içinde reformlar olmaması hâlinde baskıların sürmesinin daha fazla acıya yol açacağı uyarısında bulundu. Türk, ülkeye resmî kısaltması olan DPRK adıyla atıfta bulundu.

"DPRK mevcut gidişatını sürdürürse halk daha fazla acıya, acımasız baskılara ve korkuya maruz kalacak," dedi BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk.

Reklam

Baskı süreci nasıl gelişti?

Kim Jong Un, yaşam standartlarını yükseltme vaatleriyle 2011'de iktidara geldi. Görüşülen bazı kişiler, başlangıçta hayatlarının iyileşeceğini umduklarını söyledi. ABD ve diğer güçlerle diplomasi 2019'dan itibaren çıkmaza girerken hükümetin silah geliştirmeye ve ülke içindeki denetime öncelik vermesiyle bu umutlar söndü.

BM incelemesi, son kısıtlamaları yasal değişikliklerin, sınır kontrollerinin ve daha sert uygulamaların uzunca bir geçmişi içinde ele alıyor:

  • 2011: Kim Jong Un, yaşam standartlarını yükseltme vaatleriyle iktidara geldi.
  • 2014: BM Soruşturma Komisyonu, işkence, zorla aç bırakma ve geniş çaplı siyasi hapishane kampları dahil insanlığa karşı suçların işlendiği sonucuna vardı.
  • 2015'ten bu yana: En az altı yeni yasa, idam cezası da dahil ağır cezaların uygulanabileceği suçların kapsamını genişletti.
  • 2019'dan sonra: Görüşülen kişiler, diplomasi çıkmaza girerken devlet denetiminin daha hızlı sıkılaştığını anlattı.
  • 2020'den itibaren: Görüşülen kişiler, yabancı medyayla ilgili vakalarda ve idamlarda artışın yanı sıra sınırların kapatıldığını ve denetimlerin yoğunlaştırıldığını bildirdi.
  • 2023: Güney Kore videoları nedeniyle yargılanan bir arkadaşının duruşmasına katıldığını anlatan Kuzey Kore'den kaçan Kang Gyuri ülkeden kaçtı.

Değişiklikler ceza uygulamalarının ötesine geçti. Görüşülen kişiler, ekonomik hakların kötüleştiğini, bağımsız para kazanma olanaklarının azaldığını, ifade özgürlüğü ve kişisel tercihler üzerindeki kısıtlamaların arttığını anlattı. BM'ye göre Kuzey Kore, denetimlerinin kapsamı bakımından ayrı bir yerde duruyor; bu denetimler insanların izlediği ve söylediği şeylerden çalıştıkları, seyahat ettikleri ve ticaret yaptıkları yerlere kadar uzanıyor.

Yabancı filmler en ağır cezaların gerekçesi oluyor

Kuzey Kore'nin yeni yasaları ve uygulamaları, devlet karşıtı propagandayı ve izinsiz bilgi dolaşımını suç sayıyor. Görüşülen kişiler ve uzmanlar, yetkililerin bu hükümleri hapis, zorla çalıştırma ve bazı vakalarda idam cezası vermek için kullandığını BM soruşturmacılarına anlattı.

Yasal değişikliklere idari kararnameler ve yoğunlaştırılmış kolluk denetimleri eşlik etti. Bu uygulamalar, yetkililere sıradan davranışları devlete düşman olarak sınıflandırma konusunda daha geniş takdir yetkisi verdi. Yabancı eğlence içeriklerini izlemek ya da bulundurmak ağır cezalara yol açabiliyor; bu içerikleri paylaşan ya da satanlar ise en ağır yaptırımlarla karşılaşıyor.

BM'ye göre popüler Güney Kore dizileri dahil yabancı filmleri ve televizyon programlarını dağıttıkları için insanlar idam edildi. Görüşülen kişiler, devletin dış medyayı denetimi için doğrudan tehdit olarak görmeye başlaması ve sınır kısıtlamalarını sıkılaştırmasıyla bu tür vakaların 2020'den itibaren arttığını anlattı.

Yetkililer evleri aradı, bilgisayar ve telefonları önceden haber vermeden kontrol etti ve depolama aygıtlarını inceledi. Devletin "sosyalizme aykırı davranış" olarak adlandırdığı eylemlere karşı yürütülen kampanyalar, insanların evde, işte ve hatta arkadaşları arasındayken bile kendilerini sansürlemesine yol açtı.

Reklam

Halka açık yargılamalar cezayı gözdağına dönüştürüyor

Birçok kişinin anlatımına göre yerel halk, öğrenciler ve iş birimleri halka açık yargılamalara ve idamlara katılmaya çağrıldı. Görüşülen kişiler, kısa süren ve suçluluğun ilan edilip cezanın yüksek sesle okunduğu duruşmaların ardından halkın kurşuna dizmeleri izlemek için sıra sıra dizildiğini anlattı.

BM, bu olayları itaatsizliği caydırmanın ve düşmanca görülen fikir ya da kültürün yayılmasını önlemenin bir aracı olarak nitelendiriyor. Bazıları daha geniş propaganda kampanyalarıyla birlikte düzenleniyor; böylece ceza daha büyük bir kitleye ulaşıyor ve başkalarına verilen gözdağı pekiştiriliyor.

2023'te ülkeden kaçan Kang Gyuri, Güney Kore videolarıyla yakalanan 23 yaşındaki bir arkadaşının ölüm cezasına çarptırıldığı duruşmaya katıldığını söyledi. 2020'den itibaren korkunun arttığını ve medya suçlarının en ağır cezaları gerektiren diğer suçlarla aynı kapsamda değerlendirildiği bir sistemin oluştuğunu anlattı.

"Uyuşturucu suçlularıyla birlikte yargılandı. Artık bu suçlara aynı şekilde muamele ediliyor," diyen Kuzey Kore'den kaçan Kang Gyuri, 2020'den itibaren korkunun derinleştiğini de ekledi.

Bazı tanıklar, yabancı medyayı dağıtma, uyuşturucu suçları ve belirli ticari suçlar nedeniyle gerçekleştirilen idamların 2020'den sonra arttığını söyledi. Başka anlatımlarda insan kaçakçılığı, fuhuş ve bazı şiddet suçları nedeniyle gerçekleştirilen idamlar yer aldı. Pandemi yıllarının ardından halka açık yargılamaların ve idamların yeniden başlaması, farklı bölgelerde ve toplumsal sınıflar arasında korkuyu pekiştirdi.

Gözetim cihazlara, konuşmalara ve komşulara uzanıyor

Görüşülen kişilere göre cep telefonları, hafıza kartları ve dizüstü bilgisayarlar düzenli olarak kontrol ediliyor. Yetkililer iş yerlerinde ve okullarda kullanılan iletişim araçlarını da izliyor. Sıradan insanların küresel internete erişimi neredeyse hiç yok; ulusal intranet ise yalnızca onaylı kurum ve yetkililere açık. İntranet, daha geniş internetten ayrı, erişimi kısıtlı bir ağdır.

Dijital denetimlere toplumsal baskı da eşlik ediyor. Yurttaşların haftalık öz eleştiri toplantılarına katılarak kusurlarını itiraf etmeleri ve komşularını ihbar etmeleri bekleniyor. Tanıkların ifadeleri, bu toplantıları kolektif gözetim ve ideolojik koşullandırma biçimi olarak tanımlıyor.

Eşya arama ve el koyma yetkilerinin genişletilmesi; müzik, film, fikir ve yabancı ifadelere özel erişimi daha tehlikeli hâle getirdi. Adının açıklanmasını istemeyen Kuzey Kore'den kaçmış bir kişi, kısıtlamaların yoğunlaştırılmasının amacının hoşnutsuzluğun ortaya çıkmasını önlemek olduğunu anlattı.

"Halkın gözünü ve kulağını kapatmak için baskıları artırdılar. En küçük hoşnutsuzluk ya da şikâyet belirtisini bile ortadan kaldırmayı amaçlayan bir denetim biçimiydi," dedi adının açıklanmasını istemeyen bir kişi.

Reklam

Yetkililer ayrıca yabancı ya da ideolojik açıdan arınmamış sayılan sözcük ve ifadeleri de hedef alıyor. Görüşülen kişiler, Güney Kore popüler kültürüyle bağlantılı argo ve konuşmaları tespit etmek için mahalle denetimleri yapıldığını; devlet kanallarına ayarlanmış radyoların ve sabit kanallara ayarlanmış televizyonların da kontrol edildiğini anlattı.

BM'nin tasvir ettiği sonuç, hem kamusal etkinliklere hem de özel çevrelere ulaşan bir gözetim düzeni. Denetimler insanların kullandığı cihazları, izlediği programları, seçtiği sözcükleri ve çevresindekiler hakkında söylediklerini kapsıyor.

Yoksul aileler ve çocuklar zorla çalıştırma taleplerinin yükünü taşıyor

Yoksul ailelerin üyeleri, kömür madenciliği, yol yapımı ve inşaat işlerinde çalıştırılmak üzere "şok tugayları" olarak bilinen gruplara alınıyor. Raporda, Kuzey Kore genelinde zorla çalıştırmanın yaygınlaştığı; yetim çocuklar ve kaynakları olmayan ailelerden gelenler dahil çocukların ağır fiziksel emek gerektiren işlere yönlendirildiği belirtiliyor.

BM'nin aktardığına göre bu tugaylarda yaralanma ve ölümler yaygın. Ofis, zorunlu katılım ve tehlikeli koşulların bu uygulamaları kölelik eşiğine taşıyabildiğini belirtiyor. Temel mesele, insanların tercih etme ya da işi bırakma özgürlüğüne sahip olmak yerine tehlikeli koşullarda çalışmaya zorlanması.

Kuzey Kore'ye odaklanan BM insan hakları ofisinin başındaki James Heenan, aileleri zorunlu çalıştırmadan kaçınmak için rüşvet veremediğinden savunmasız çocukların özellikle ağır bir yükle karşı karşıya olduğunu söyledi.

"Bunlar çoğunlukla toplumun alt kesimlerinden gelen çocuklar; çünkü rüşvet verip bu işten sıyrılamayanlar onlar. Bu şok tugayları çoğu zaman son derece tehlikeli ve riskli işlerde çalışıyor," dedi BM'nin DPRK'den sorumlu insan hakları ofisinden James Heenan.

Görüşülen kişiler, tugaylardaki ölümlerin güvenlik reformlarını tetiklemek yerine kamuoyu önünde lidere adanmış fedakârlıklar olarak yüceltildiğini söyledi. Cezaevlerinde ve orduda da uzun saatler çalışan ve tehlikeli maddelere maruz kalan kişiler zorla çalıştırılmayı sürdürüyor.

BM, Kuzey Kore'nin kâğıt üzerinde adil yargılanma güvencelerini güçlendiriyor gibi görünen bazı yasaları kabul etmesine rağmen bu uygulamaların yıllardır sürdüğünü belirtiyor. Raporda, çalışmaya zorlanan insanların tehlike, yorgunluk ve koşulları üzerinde çok az söz hakkıyla karşı karşıya kaldığı aktarılıyor.

Reklam

Piyasaların alanı daralırken gıda kıtlığı derinleşiyor

Görüşülen kişilerin çoğu, aileleri için günde üç öğün yemeğin lüks olduğunu söyledi. Birçoğu COVID-19 dönemini, sınırların kapanmasının devletin gıda dağıtımına ek olarak işleyen ticaret yollarını kesmesiyle yaşanan ciddi kıtlıkların dönemi olarak hatırladı.

Tanıklar komşularının ve akrabalarının hızla kilo verdiğini, uzun süre protein alamadığını ya da uzun süreli açlık nedeniyle öldüğünü anlattı. Bu ifadeler, evlerde yaşanan zorlukları ailelerin gıda ve gelir elde ettiği güzergâhlar ile ticari faaliyetlere getirilen kısıtlamalara bağlıyor.

Gayriresmî piyasalar önceki yirmi yılda hayati bir geçim kaynağı hâline gelmişti. Yetkililer küçük tüccarlara yönelik baskılar, mallara el koyma ve bölgeler arası seyahat kısıtlamalarıyla bu piyasalar üzerindeki denetimi sıkılaştırdı. Bu önlemler, ailelerin bağımsız olarak para kazanma ve temel ihtiyaçlarını karşılama olanağını azalttı.

Sınır savunma birliklerine Çin'e geçişleri durdurma emri verildi. Tanıklar, bazı askerlere kaçmaya çalışan kişileri vurmalarının söylendiğini aktardı. Daha az kişi kaçabilir hâle gelirken yiyecek, ilaç ve yabancı medya kaçakçılığıyla ülkeye sokulan malzemeler de azaldı.

Dolayısıyla sınır kısıtlamaları günlük yaşamın birçok alanını aynı anda etkiledi. Kaçışı sınırladı, temel mallara erişimi azalttı ve dışarıdan gelen bilgi akışını daha da daralttı; piyasa denetiminin sıkılaşması da başka bir geçim kaynağını zayıflattı.

Sınırlı iyileşmelere rağmen cezaevlerindeki kötü muamele sürüyor

BM'ye göre en az dört siyasi hapishane kampı faaliyette kalmayı sürdürüyor. Soruşturmacılar cezaevi sistemi genelinde işkence, zorla çalıştırma ve yetersiz beslenmeye ilişkin anlatımları belgeledi. Tanıklar, mahkûmların yorgunluk ve hastalık nedeniyle yığıldığını, ailelerine haber verilmeden gömüldüklerini anlattı.

Bazı görüşülen kişiler, kimi gözaltı merkezlerinde şiddetin ya da bazı gardiyanların uyguladığı dayakların biraz azalması gibi sınırlı iyileşmeler bildirdi. Kuzey Kore son yıllarda iki insan hakları sözleşmesini daha onayladı ve adil yargılanmayı destekliyor gibi görünen bazı yasal düzenlemeler getirdi.

Buna rağmen BM, uygulamaların uluslararası standartlardan hâlâ çok uzak olduğu sonucuna vardı. Kurum, kâğıt üzerindeki olumlu değişikliklerin haklar için anlamlı bir koruma sağlamadığını; genel tablonun ise ekonomik faaliyet, ifade özgürlüğü ve kişisel özerklik üzerindeki kısıtlamaların kötüleştiğini gösterdiğini belirtiyor.

Bu karşıtlık, gözaltındaki insanlar açısından önem taşıyor: Bazı gardiyanların davranışlarında sınırlı değişiklikler görülürken açlık, yorucu çalışma ve işkence anlatımları sürüyor. İncelemede belirtilen siyasi hapishane kampları da 2014 soruşturmasının bulgularında merkezi bir yer tutan sistemin hâlâ ne kadar geniş bir alana yayıldığını gösteriyor.

Reklam

Uluslararası girişimler siyasi dirençle karşılaşıyor

BM insan hakları ofisi, Kuzey Kore'deki durumun Lahey'deki Uluslararası Ceza Mahkemesine taşınmasını istedi. Böyle bir başvuru için BM Güvenlik Konseyinde oylama yapılması gerekiyor; daimi üyeler ise veto yetkilerini kullanarak girişimi engelleyebilir.

Hesap verebilirlik önlemlerini ilerletme çabaları dirençle karşılaştı; Pyongyang üzerindeki uluslararası baskıyı artırma girişimleri de defalarca engellendi. Kim Jong Un'un Xi Jinping ve Vladimir Putin'le birlikte yakın zamanda Pekin'deki bir askerî geçit töreninde görülmesi dahil Kuzey Kore'nin Çin ve Rusya ile ilişkilerinin daha görünür hâle gelmesi, diplomatik güçlüğü artırdı.

Kuzey Kore, soruşturmalara yetki veren BM kararlarını reddediyor ve insan hakları ihlallerini inkâr ediyor. BM, siyasi hapishane kamplarının kaldırılması, idamların sona erdirilmesi ve ülke içinde insan hakları eğitiminin başlatılması çağrısını sürdürüyor.

BM Güvenlik Konseyinde bir oylama yapılması ya da Kuzey Kore'nin BM'nin talep ettiği reformları hayata geçirmesi için herhangi bir tarih verilmiş değil. Acil değişim olasılığı, ülke içindeki ve dışındaki siyasi koşullar nedeniyle sınırlı kalıyor.

Görüşülen kişiler, özellikle de daha genç yaştaki Kuzey Kore'den kaçanlar, devletin insanlara yaklaşımının ve bilginin dolaşımının değişmesini güçlü biçimde istediklerini dile getirdi. Anlatımları, artan riskler, sıkılaşan denetimler ve ülkeden ayrılma imkânlarının azalmasıyla bu isteğin bir arada var olduğunu gösteriyor.

Özet

  • BM incelemesi, son on yılda Kuzey Kore'den kaçan 300'den fazla kişiyle yapılan görüşmelere dayanıyor.
  • Tanıklar, yabancı filmleri ve Güney Kore dizilerini dağıtma suçu nedeniyle gerçekleştirilenler dahil idamların arttığını anlatıyor.
  • 2015'ten bu yana çıkarılan en az altı yeni yasa, idam cezası da dahil ağır cezaların uygulanabileceği suçların kapsamını genişletti.
  • Cihaz denetimleri, halka açık cezalandırmalar ve haftalık öz eleştiri toplantıları devlet denetimini pekiştiriyor.
  • Çocuklar ve yoksul aileler tehlikeli koşullarda zorla çalıştırılma riskiyle karşı karşıya; gıda kıtlığı ve piyasa kısıtlamaları da hanelerin seçeneklerini azaltıyor.
  • En az dört siyasi hapishane kampı faaliyette kalmayı sürdürüyor; gözaltı merkezlerinde istismar, zorla çalıştırma ve yetersiz beslenme devam ediyor.
  • BM, konunun Uluslararası Ceza Mahkemesine taşınmasını istiyor ancak Güvenlik Konseyi girişimi siyasi dirençle karşılaşıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir