Fabrikalara günde 12 saat çalışacak ekipler pazarlandı
Global Rights Compliance'ın (GRC) yürüttüğü soruşturmaya göre, Rusya'daki bir işe alım sitesi fabrika ve tarım işlerinde çalıştırılmak üzere 50 ila 100 Kuzey Koreliden oluşan ekipler için ilan verdi; ayda 28 gün, günde 12 saatlik vardiyalar vaat etti. Lahey merkezli kuruluş, Moskova yakınlarında askeri erzak üreten bir fabrika ve evcil hayvan maması imalatçısı da dahil olmak üzere üretim tesislerinde işçilerin çalıştığına dair kanıtlar tespit etti.
İçindekiler
- Fabrikalara günde 12 saat çalışacak ekipler pazarlandı
- Soruşturmacılar işe alım ağının izini nasıl sürdü?
- Çalışma tugaylarından öğrenci yerleştirmelerine
- Belgeler, tecrit ve tehditler
- Parayı kim alıyor?
- Sivil üretimle askeri tedarikin kesiştiği nokta
- Anlaşmazlığın temelindeki BM kısıtlamaları
- Ortaklık nasıl gelişti?
- İnkârlar ve yanıtsız sorular
- Öne Çıkanlar
Soruşturmada, Kuzey Korelilerin yurt dışında çalışmasına yönelik Birleşmiş Milletler kısıtlamalarına rağmen Rus işverenleri, işçi simsarlığı yapan aracılar ve Kuzey Koreli yetkilileri birbirine bağlayan bir ticari yapı anlatılıyor. İlanlarda, işçiler üzerindeki sıkı denetim bir avantaj olarak sunuluyordu: Belgeleri Kuzey Kore Büyükelçiliği'nde tutulacak, başka uyruklardan işçilerden ayrı yaşayacaklardı ve potansiyel işverenlere işçilerin işte kalacağı güvencesi veriliyordu.
GRC, bu vaatlerin ardında zorlama, işçilere ve ailelerine yönelik tehditler ile ücretlerin büyük bölümünün Kuzey Kore devletine aktarılması iddialarını tespit etti. Kuruluş ayrıca işgücünün pazarlanma biçiminin çalışma tugaylarından öğrenci yerleştirmelerine doğru değiştiğini belirledi; bunun istihdamı eğitim faaliyeti gibi göstermeye yardımcı olduğunu söylüyor.
Bulgular, Rusya'daki gündelik üretimi Kuzey Kore'nin silah ve asker sağladığı, Rusya'nın ödeme ve yakıt verdiği ve iki hükümetin işbirliği yaptığı daha geniş bir ortaklıkla ilişkilendiriyor. İşçiler açısından temel mesele somut: Belgelerini, çalışma saatlerini, ücretlerini ve işten ayrılma imkânlarını kim kontrol ediyor?
Soruşturmacılar işe alım ağının izini nasıl sürdü?
GRC, Rus şirket ve ihale kayıtlarını çevrim içi ilanlar, fotoğraflar ve videolarla birlikte inceledi. Soruşturmacılar ayrıca Kuzey Koreli işçilerin nasıl işe alınıp görevlendirilebileceğini sormak için potansiyel işveren gibi davrandı. Soruşturmada Kuzey Koreli yetkililerin tespit edilmesine yardımcı olmak üzere yüz tanıma teknolojisinden yararlanıldı.
GRC'ye göre ağın merkezinde Moskova'da iş yapan Vladimir Sokolov, Black Horse grubu ve KNDR.su işe alım platformu yer alıyordu. Soruşturmacılar, Moskova yakınlarındaki Ramenskoye'de bulunan evcil hayvan maması üreticisi KPP Ruscon'da ve askeri erzak üreten bir fabrikada Kuzey Korelilerin çalıştığına dair işaretler tespit etti.
GRC ayrıca, 50 Kuzey Korelinin bir Rus tarım şirketinde işe yerleştirilmesini düzenlemek üzere 133.800 dolar değerinde bir sözleşme tespit etti. Sözleşme tutarının işçi sayısına bölünmesi, işçi başına 2.676 dolara karşılık geliyor. Bu ödeme, her bir işçinin alacağı ücreti değil, işe yerleştirilmelerini düzenleme hizmetini kapsıyordu.
Bu kayıtlar, soruşturmanın işe alım ilanlarının ötesine uzanmasını sağlıyor. Çevrim içi satış söylemini, işçi arayan şirketlerle ve GRC'nin istihdam kanıtı bulduğu belirli üretim tesisleriyle ilişkilendiriyor.
Çalışma tugaylarından öğrenci yerleştirmelerine
KNDR.su, temmuz-ağustos döneminde markasını Kuzey Koreli işçi tugaylarından veya işçi birliklerinden söz eden ifadelerden, öğrenci uygulaması veya stajını tanımlayan ifadelere çevirdi. GRC, Kuzey Korelilerin öğrenci vizesiyle Rusya'ya girerken fabrika işleri için işverenlere yönlendirildiğini söylüyor.
Platformun bir temsilcisi, müşteri gibi davranan soruşturmacılara Kuzey Korelilerin fabrika vardiyalarında çalışırken uzaktan eğitim aldığını söyledi. Bir başka temsilcinin açıklamasına göre öğrenciler çalışan sayılmıyor ve bu nedenle iş yasalarına tabi değildi.
Öğrenci vizesi, bir ülkeye eğitim amacıyla giriş iznidir. GRC, bu ağda eğitim statüsünün örgütlü istihdamı örtbas etmek için kullanıldığını ileri sürüyor. Uzaktan eğitim, uzun fabrika vardiyaları ve işe alım ücretlerinin bir arada bulunması, bu düzenlemenin potansiyel müşterilere nasıl sunulduğunu gösteriyor.
İşe alım sürecinde adı geçen şirketler, istihdam kısıtlamalarını aşmak için öğrenci statüsünü kullandıkları iddiasını reddetti ve Rusya yasalarına uyduklarını söyledi. Verdikleri yanıt, bu yerleştirmelerin hukuki statüsünü tartışmanın merkezine koyuyor: GRC, gizlenmiş emek faaliyetinden söz ederken şirketler bu iddiayı reddediyor.
Belgeler, tecrit ve tehditler
İşe alım ilanlarında pasaport gibi belgelerin Kuzey Kore Büyükelçiliği tarafından kontrol edildiği, ayrıca başka uyruklardan işçilerden ayrı konaklamanın zorunlu olduğu veya önerildiği belirtiliyordu. GRC, Rusya'da muhtemel işyerlerini denetleyen büyükelçilik yetkililerini de tespit etti.
Pasaport kontrolü önem taşıyor; kimlik ve seyahat belgelerine erişimi olmayan bir işçi, iş değiştirme veya ülkesine dönme konusunda pratik engellerle karşılaşır. Ayrı konaklama da işçilerin çalışma grubu dışındaki kişilerle temasını kısıtlayabilir. GRC, bu denetim uygulamalarını işçilere ve ailelerine yönelik ceza tehditleriyle birlikte ele alıyor.
İlanlarda belirtilen günde 12 saat ve ayda 28 günlük çalışma düzeni, ayda 336 çalışma saatine karşılık geliyor. Diğer ilanlarda ayda yalnızca iki gün izin verildiği belirtiliyordu. GRC ayrıca haftada altı veya yedi gün, günde 18 saate varan çalışma koşullarından söz etti. Bu, işe alım ilanındaki çalışma düzeninden daha geniş bir koşullar tablosu sunuyor.
GRC hukuk danışmanı Elise Lauriot Prevost, işçilere yönelik muamele iddialarını iki hükümetin öncelikleriyle ilişkilendirdi. Soruşturmanın bulgusunu şu sözlerle ifade etti:
Bu soruşturma, iki devletin askeri hedeflerinin tehlikeli biçimde kesiştiğini ortaya koyuyor.
GRC, işçi sağlama ve devlet gelirini artırma baskısının işçileri kendi yaşamları üzerinde çok az söz sahibi bıraktığından kaygı duyuyor. Zorla çalıştırma, kişinin özgürce reddedebileceği ya da bırakabileceği bir işten farklı olarak, zorlama veya tehdit yoluyla yaptırılan çalışmadır.
Parayı kim alıyor?
GRC'ye göre işe alım aracılarının Kuzey Koreli işçi başına 100 bin ila 150 bin ruble arasında ücret aldığı belirtiliyor. Üst sınırın yaklaşık 1.860 dolar olduğu bildirildi. Dolayısıyla işverenler, üretimle kazanılacak ücretleri hesaba katmadan önce işgücüne erişmek için yüksek meblağlar ödüyordu.
GRC, işçilerin kazançlarının yüzde 90'ına kadarını Kuzey Kore makamlarına verdiğini söyledi. Korea Risk Group'tan Shreyas Reddy ise daha geniş bir tahminde bulunarak işçilerin ücretlerinin yalnızca yüzde 10 ila 25'ini doğrudan aldığını, geri kalanının Kuzey Kore devlet şirketlerine ve yetkililerine gittiğini belirtti.
100 dolar karşılığı ücret alan bir işçi, GRC'nin tahminine göre yaklaşık 10 dolarını; Reddy'nin verdiği aralığa göreyse 10 ila 25 dolarını elinde tutabiliyor. Her iki değerlendirmeye göre de gelirin büyük bölümü işçinin kontrolü dışında kalıyor.
Yaptırım ihlallerini izleyen 11 ülkeden oluşan Çok Taraflı Yaptırım İzleme Ekibi (MSMT), eylül ayında yayımladığı bir raporda 35.600 ila 101.280 Kuzey Korelinin 12 ülkede çalıştığını tahmin etti. Yurt dışındaki işgücünden yıllık elde edilen geliri 450 milyon ila 800 milyon dolar olarak hesapladı. Bu rakamlar uluslararası işgücünün tamamını kapsarken Rusya için verilen tahmin, 2024 sonu itibarıyla 15 bin ila 30 bin işçiydi.
Sivil üretimle askeri tedarikin kesiştiği nokta
Black Horse, faaliyetleri arasında Rusya Savunma Bakanlığı'nın sipariş ettiği makinelerin tedarikini ve Kuzey Kore'ye tarım ürünü ihracatını saydı. Grubun şirketleri ayrıca Çin ve Avrupa'dan üretim ekipmanı ithal ediyordu. GRC, Rusya'nın askeri sanayisiyle bağlantılı en az iki tesis tespit etti.
Askeri erzak fabrikası, silahlı kuvvetlere destek sağlayan işlere doğrudan bir örnek. Askeri erzak, birliklere yönelik ambalajlı gıdadır. Evcil hayvan maması üretimi ve tarım ise söz konusu işe alım sisteminin sivil üretim alanlarına da yayıldığını gösteriyor.
Avrupa Birliği, Kuzey Kore ile ticari ve endüstriyel işbirliğindeki rolü nedeniyle ekim ayında Sokolov'a yaptırım uyguladı. GRC'nin soruşturması, onun makine, tarım ve işgücü faaliyetlerini aynı geniş ticari ağın parçası olarak ortaya koyuyor.
GRC'nin İş Dünyası ve İnsan Hakları Başkanı Lara Strangeways, Rusya'daki çalışmaları Pyongyang'a gelir sağlayan yapıyla nasıl ilişkilendirdiklerini şöyle anlattı:
Kuzey Koreli işçiler Ukrayna'daki savaşla bağlantılı Rus sektörlerini ayakta tutuyor; Kuzey Koreli işçilerin kazandığı ücretler ise Kuzey Kore'nin askeri programlarını finanse etmek için kullanılıyor.
Strangeways'in değerlendirmesi, ilgili hükümetler açısından iki faydaya işaret ediyor: Rusya üretimde kullanacağı işgücünü elde ederken Kuzey Kore yurt dışındaki kazançlardan kesilen parayı alıyor. Tahminlere göre işçiler bu alışverişin ortasında yer alıyor ve ücretlerinin yalnızca küçük bir bölümünü ellerinde tutabiliyor.
Anlaşmazlığın temelindeki BM kısıtlamaları
BM Güvenlik Konseyi, Pyongyang'ın altıncı nükleer denemesinin ardından 2017'de Kuzey Korelilerin yurt dışında çalışmasına yönelik kısıtlamaları sıkılaştırdı. Önlemler yeni çalışma izni verilmesini yasakladı ve ülkelerin yurt dışında gelir elde eden Kuzey Korelileri Aralık 2019'a kadar ülkelerine göndermesini zorunlu kıldı.
Kısıtlamaların amacı, Kuzey Kore'nin nükleer ve silah programlarına aktarılabilecek geliri kesmekti. Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri Rusya ve Çin de bu önlemler lehinde oy kullandı. Güney Kore ve Batılı hükümetler daha sonra iki ülkeyi kurallara uymamakla suçladı.
Öğrenci yerleştirmeleri, fabrika işçilerine eğitim statüsü kazandırdığı için iddia edilen bu yöntemlerin merkezinde yer alıyor. GRC, işletmelere ekip sağlama sözleşmeleri ve örgütlü vardiyalar da dahil olmak üzere fiili faaliyetlerin, kısıtlamalara tabi istihdam anlamına geldiğini savunuyor.
Rusya, 2024'te BM Uzmanlar Paneli'nin görev süresinin uzatılmasını veto ederek uluslararası izleme ortamını da değiştirdi. Panel, 2009'dan beri yaptırımların uygulanmasını izliyordu. Güney Kore, Japonya ve ABD'nin de aralarında bulunduğu 11 ülke, bu panelin çalışmaları dışında ihlalleri izlemeyi sürdürmek amacıyla aynı yıl MSMT'yi kurdu.
Ortaklık nasıl gelişti?
Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı geniş çaplı işgale başlamasının ardından Kuzey Kore ile askeri ve ekonomik işbirliği derinleşti. GRC'nin aktardığı alışverişte Pyongyang silah ve personel sağlarken Moskova nakit para ve yakıt verdi.
Güney Kore istihbarat teşkilatı, Kuzey Kore'nin 2024'ten bu yana Rus kuvvetlerinin yanında savaşmak üzere 10 binden fazla asker gönderdiğini söyledi. Diğer tahminler 11 bin ila 25 bin arasında değişiyor. Bu askeri personel, Rus fabrikaları ve çiftliklerinde çalışan işçileri tanımlamak için kullanılan sivil işgücü tahminlerinden ayrı tutuluyor.
Başlıca dönüm noktaları, işgücüyle ilgili iddiaların yıllar içinde genişleyen bir ilişkinin parçası olduğunu gösteriyor:
- 2017: Kuzey Kore'nin altıncı nükleer denemesinin ardından BM Güvenlik Konseyi, Kuzey Korelilerin yurt dışında çalışmasına yönelik kısıtlamaları sıkılaştırdı.
- Aralık 2019: BM önlemleri kapsamında yurt dışında gelir elde eden Kuzey Korelilerin ülkelerine geri gönderilmesi için belirlenen süre doldu.
- 2022: Rusya, Ukrayna'yı geniş çaplı işgale başladı; ardından Pyongyang'la işbirliği derinleşti.
- 2023: Rusya ve Kuzey Kore liderleri bir zirvede işbirliğini yenileme taahhüdünde bulundu.
- 2024: Vladimir Putin ve Kim Jong Un, karşılıklı savunma taahhüdü içeren bir ortaklık anlaşması imzaladı. Rusya ayrıca BM yaptırım panelinin görev süresinin uzatılmasını engelledi.
- 2024 sonu: MSMT, Rusya'da 15 bin ila 30 bin Kuzey Koreli işçi bulunduğunu tahmin etti.
Anlaşma, silahlı çatışma durumunda iki ülkenin birbirine yardım etmesini öngörüyor. İşçi alımı, askeri tedarik, asker konuşlandırmaları ve resmi güvenlik taahhütlerini zaten kapsayan ortaklığa ekonomik bir boyut ekliyor.
İnkârlar ve yanıtsız sorular
GRC, ağda kilit rol oynadığı belirtilen iki Rusya vatandaşıyla iletişime geçti. Bunlardan biri yanıt vererek suçlamayı reddetti. İlgili şirketler de Rusya yasalarına uyduklarını söyledi ve istihdam kısıtlamalarını aşmak için öğrenci statüsünün kullanıldığı iddialarını reddetti.
Rusya Dışişleri Bakanlığı ve Kuzey Kore'nin Moskova Büyükelçiliği yorum taleplerine yanıt vermedi. Soruşturma, belge kontrolü ve işyerlerinin denetlenmesi üzerinden büyükelçiliğin olaya dahil olduğunu ileri sürüyor; bu da büyükelçiliğin rolünü anlatının temel unsurlarından biri haline getiriyor.
Bu ağ üzerinden çalışan Kuzey Korelilerin güncel sayısı, işverenlerin tam listesi ve Pyongyang'a aktarılan gelirin miktarı bilinmiyor. Rusya'da 15 bin ila 30 bin işçi bulunduğu tahmini 2024 sonunu kapsarken, yıllık 450 milyon ila 800 milyon dolar gelir tahmini 12 ülkedeki yurt dışı işgücünün tamamına ilişkin.
Rus işverenler açısından soruşturma, BM kısıtlamalarına aykırı işleyen bir işe alım sistemine olası katılımı ortaya koyuyor. Kuzey Koreli işçiler açısından ise çok daha doğrudan koşulları anlatıyor: son derece uzun vardiyalar, kontrol altında tutulan belgeler, kısıtlanan temas ve devletin büyük bölümüne el koyduğu kazançlar.
Öne Çıkanlar
- GRC, fabrikalar ve tarım işleri için 50 ila 100 Kuzey Koreli işçiden oluşan ekipler pazarlayan bir Rus ağının izini sürdü.
- İlanlardaki günde 12 saat ve ayda 28 günlük çalışma düzeni, ayda 336 çalışma saatine karşılık geliyor.
- Soruşturmacılar, Moskova yakınlarındaki askeri erzak fabrikası ve evcil hayvan maması üreticisi de dahil olmak üzere çeşitli tesislerde çalışıldığına dair kanıtlar tespit etti.
- GRC, öğrenci vizelerinin istihdamı gizlemek için kullanıldığını; işçilerin belgelerinin kontrol edildiğini ve ailelerine yönelik tehditlerle karşılaştığını ileri sürüyor.
- Aracılar işçi başına 150 bin rubleye kadar ücret alırken tahminler, işçilerin kazançlarının yalnızca küçük bir bölümünü elinde tuttuğuna işaret ediyor.
- Şirketler istihdam kısıtlamalarını aşmaya çalıştıkları iddiasını reddederek Rusya yasalarına uyduklarını söyledi.
- BM önlemleri, yurt dışında gelir elde eden Kuzey Korelilerin Aralık 2019'a kadar ülkelerine geri gönderilmesini zorunlu kılıyordu.






