Gizli bir hapishane sistemi, çarpıcı biçimde farklı tahminler
Seul merkezli, devlet tarafından finanse edilen bir araştırma kuruluşu olan Kore Ulusal Birleşme Enstitüsü’nün yakın tarihli bir raporuna göre, Kuzey Kore’deki dört siyasi tutuklu kampında 53 bin ila 65 bin kişi tutuluyor. Washington merkezli Kuzey Kore İnsan Hakları Komitesi Başkanı Greg Scarlatoiu ise olası nüfusun çok daha yüksek, 200 bine yakın olduğunu düşünüyor.
İçindekiler
- Gizli bir hapishane sistemi, çarpıcı biçimde farklı tahminler
- Tutuklu sayılarına ilişkin tahminler neden bu kadar farklı?
- Dört, beş yoksa altı kamp mı?
- Kamp sınırları ve binalar zamanla değişiyor
- Uydu görüntüleri neleri gösterebilir?
- Hapis cezası bütün aileyi nasıl etkileyebilir?
- Hesap verebilirlik için neler gerekiyor?
- Uluslararası çağrılar ve bilgiye erişim
- Öne Çıkanlar
Kuzey Kore, siyasi tutuklu kamplarının varlığını reddediyor ve uluslararası araştırmacıların gözaltı tesislerine girmesine izin vermiyor. Bu kapalı kapıların ardında yargılanmadan hapsedilme, ömür boyu zorla çalıştırılma ve aile bağları nedeniyle yakınların cezalandırılması iddiaları bulunuyor.
Uydu görüntüleri, gözaltı tesislerindeki değişimlere dair sınırlı bir görünüm sunuyor. 2023 sonlarından bu yana, yeniden eğitim sağladığı belirtilen hapishaneler ve diğer gözaltı yerleri de dahil olmak üzere en az 14 tesisin inşa edildiği veya yenilendiği bildiriliyor. İçeride kimlerin bulunduğunu, başlarına ne geldiğini ve emirleri kimin verdiğini belirlemek için tanıklıklar ve kayıtlara ihtiyaç var; bunlara ulaşmak ise çok daha zor.
Tutuklu sayılarına ilişkin tahminler neden bu kadar farklı?
Kore Ulusal Birleşme Enstitüsü, tutuklu sayısını 53 bin ila 65 bin olarak tahmin ediyor. Kuzey Kore içindeki ismi açıklanmayan bir kaynak, altı kamptaki nüfusun yaklaşık 147 bin olduğunu söylüyor. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın İnsan Hakları Uygulamalarına İlişkin 2023 Ülke Raporları: Kuzey Kore başlıklı raporunda, ülke genelindeki siyasi tutuklu kamplarında bulunanların sayısına ilişkin dış kaynaklı tahminler 80 bin ila 200 bin aralığında veriliyor. Scarlatoiu, mevcut sayının bu aralığın üst sınırına yakın olabileceğini düşünüyor. Rapora göre siyasi tutuklulara ilişkin tahminlerin çoğu 80 bin ila 120 bin arasında değişirken, bazı sivil toplum kuruluşları sayının 200 bine ulaşabileceğini öne sürüyor.
Her tahmin, hangi tesislerin faal siyasi tutuklu kampı sayıldığı da dahil olmak üzere farklı bilgilere, yöntemlere ve varsayımlara dayanıyor. Tahminlerin hiçbiri bağımsız olarak doğrulanmış bir nüfus sayımına dayanmıyor. Tutuklulara veya resmî kayıtlara erişemeyen araştırmacılar, ülkeden kaçan kişilerin anlatımları ve ülke içindeki bağlantılardan alınan bilgiler gibi parçaları bir araya getirerek tabloyu oluşturmaya çalışıyor.
Scarlatoiu, yaklaşık on yıl önce tahmininin 120 bin civarında olduğunu, bugün ise sayının 200 bine yaklaştığını söyledi. Bu değerlendirme olası bir artışa işaret ediyor; ancak mevcut nüfusun kesin sayısı ve değişimin boyutu bilinmiyor. Öncelikli görev, eski tutukluların ve araştırmacıların halihazırda anlattığı ihlalleri ele alırken kanıtları güçlendirmek.
Dört, beş yoksa altı kamp mı?
Güney Kore Birleşme Bakanlığı, tutuklu kampı genel bakış sayfasında beş kampı faal olarak tanımlıyor: 14 numaralı Kaechon, 15 numaralı Yodok, 16 numaralı Myonggan, 18 numaralı Kaechon ve 25 numaralı Chongjin. Enstitünün daha yakın tarihli tahmini Yodok’u dışarıda bırakarak dört kampı kapsıyor. Kuzey Kore içindeki ismi açıklanmayan bir kaynağa atfedilen tahminde ise altı kamp yer alıyor.
Dışişleri Bakanlığının 2023 tarihli raporunda, o yılın sonunda faal olan altı kwanliso sahası sıralanıyor: 14, 15, 16, 18 ve 25 numaralı kamplar ile Choma-bong Kısıtlı Bölgesi. Raporda bu yerler, tutukluların hayatta kalmasının beklenmediği “tam kontrol bölgeleri” kampları olarak tanımlanıyor.
Bakanlığın sayfasında 2013’te yayımlanan bir araştırmaya ve enstitünün 2022 tarihli Kuzey Kore’de İnsan Haklarına İlişkin Beyaz Kitabı’na atıfta bulunuluyor. Beş kampı sıralayan bu sayfayı daha yakın tarihli bir değerlendirmeyle karşılaştırırken söz konusu kaynakların tarihleri önem taşıyor. Sayfa konumlar ve işleyiş hakkında ayrıntılı bilgi sunarken, daha sonraki araştırmalar farklı bir sayı veriyor.
16 numaralı Myonggan, eski bir yer adını yansıtan Hwasong adıyla da biliniyor. 25 numaralı Chongjin ise Susong yeniden eğitim hapishanesi olarak anılıyor; ancak bakanlık burayı siyasi tutukluların tutulduğu bir tesis olarak tanımlıyor. Bu nedenle yalnızca adlar bile sistemi takip etmeyi zorlaştırabiliyor: yeniden eğitim hapishanesi olarak adlandırılan bir yer, siyasi gözaltı değerlendirmelerinde de yer alabiliyor.
Bakanlık, Yodok’un Güney Hamgyong eyaletindeki Yodok ilçesinin yaklaşık üçte birini kapladığını belirtiyor. Ayrıca 25 numaralı Chongjin’de eyalet güvenlik şefi ve eyalet halk komitesi başkanı da dahil olmak üzere üst düzey yetkililerin tutulduğuna ilişkin tanıklıkları kayda geçiriyor. Tanımlanan sistem hem sıradan ailelere hem de yönetim aygıtının üyelerine uzanıyor.
Kamp sınırları ve binalar zamanla değişiyor
18 numaralı Kaechon, bir kampın geçmişini bilmenin neden önemli olduğunu gösteriyor. Bakanlığa göre, eski 18 numaralı Bukchang kampı 2006-2007 dolaylarında önemli ölçüde küçültülerek Kaechon’daki Tongnim köyüne taşındı. Dolayısıyla bilinen bir kamp numarası, konumu ve büyüklüğü değişmiş bir tesise karşılık gelebiliyor.
Bakanlığın faal kamplar tablosu, hapsedilme biçimleri arasındaki farkları da ortaya koyuyor. Tabloda tam kontrol altındaki bölgeler ile yeniden eğitimle ilişkilendirilen alanlar, topluma dönme olanağındaki farklılıklar ve tutukluların tek başına mı yoksa yakınlarıyla birlikte mi tutulduğu ayrıştırılıyor. Siyasi tutukluluk, tek tip bir hapishane sistemi olarak değil, farklı kategorileri olan bir yapı olarak sunuluyor.
Mevcut kaygıların bağlamını anlamak için bazı tarihler öne çıkıyor:
- 2006-2007 dolayları: Bakanlığa göre 18 numaralı Bukchang kampı önemli ölçüde küçültülerek Kaechon’a taşındı.
- 2014: Birleşmiş Milletler Soruşturma Komisyonu, siyasi tutuklu kamplarını ve halka açık infazları aşırı korku araçları olarak tanımlayan nihai raporunu yayımladı.
- 2023 sonlarından bu yana: En az 14 gözaltı tesisinin inşa edildiği veya yenilendiği bildiriliyor.
- Kasım 2024: ABD, Kuzey Kore’nin Cenevre’deki dördüncü Evrensel Periyodik İncelemesi sırasında siyasi tutuklu kamplarının derhal dağıtılması çağrısında bulundu.
İnşaat haberleri çeşitli gözaltı tesisi türlerini kapsıyor. Bu nedenle 14 sayısı, daha geniş bir hapishane ağı genelindeki inşaat faaliyetlerini ifade ederken dört, beş veya altı kamp tahminleri siyasi tutuklu kampı olarak sınıflandırılan tesislerle ilgili.
Uydu görüntüleri neleri gösterebilir?
Uydu görüntüleri, Kuzey Kore’ye girmeden gözaltı noktalarını izlemenin az sayıdaki yollarından biri. Görüntüler yeni binaları, genişleyen sınırları ve güvenlik altyapısındaki değişiklikleri ortaya çıkarabilir. Farklı tarihlerde çekilmiş görüntüleri karşılaştırmak, araştırmacıların fiziksel değişikliklerin nerede meydana geldiğini belirlemesine yardımcı olabilir.
Tutuklu sayısını belirlemek için başka kanıtlara ihtiyaç var. Araştırmacıların hangi binalarda tutukluların bulunduğunu, bu binaların nasıl kullanıldığını ve kaç kişiye ev sahipliği yaptığını bilmesi gerekiyor. Ayrıca görüntüler; tutuklulara nasıl davranıldığı, günlük düzenleri ve tesis içindeki emirler hakkında bilgi edinmek için araştırmacıları tanıklıklara ve belgelere bağımlı bırakıyor.
Eski tutuklular çalışma görevlerini, cezaları ve kamp yaşamının düzenini anlatabilir. İçeriden bilgi veren kişiler, personel veya yönetim hakkında bilgi sunabilir. Hükümetin iç kayıtları, bu anlatımları kurallara ve kararlara bağlamaya yardımcı olabilir. Her kanıt türü, aynı temel sorunun farklı bir bölümünü yanıtlıyor: Ne oldu, kimin başına geldi ve kimin yetkisi altında gerçekleşti?
Hapis cezası bütün aileyi nasıl etkileyebilir?
BM Keyfî Gözaltı Çalışma Grubu üyesi Ethan Hee-seok Shin, siyasi tutukluluğun suçlanan kişinin çok ötesine uzanabilen bir ceza olduğunu söyledi. Shin’e göre tutuklular:
yargılanmadan hapsedilme, ömür boyu zorla çalıştırılma ve devletin suçun aileye teşmili sistemi kapsamında aile üyelerine de uzanan cezalarla karşı karşıya kalabiliyor.
Suçun aileye teşmili, yakınların, suçlanan kişiyle ilişkileri nedeniyle cezalandırılabilmesi anlamına geliyor. Bir aile üyesi, yetkililerin adil bir yasal süreçte kişisel bir suç işlediğini ortaya koyması yerine, bu bağ nedeniyle hapsedilebiliyor.
Shin, ailelerin gözaltındaki yakınlarının hayatta olup olmadığı veya nerede tutulduğu konusunda hiçbir bilgi alamayabileceğini söyledi. Bunu öğrenmeye çalışan kişiler de cezalandırılabiliyor. Kampın dışındaki aileler için bunun sonuçları, yakınlarının hayatta olup olmadığına ilişkin belirsizlik ve haber sormaya bile çekinme korkusunu içeriyor.
Shin, bu uygulamaların toplum üzerindeki daha geniş etkisini şöyle anlattı:
hapishane kamplarının çok ötesine yayılan bir korku ortamının oluşmasına katkıda bulunuyor.
BM Soruşturma Komisyonu da 2014 tarihli nihai raporunda benzer bir sonuca varmış; siyasi tutuklu kamplarını ve halka açık infazları, insanları itaate zorlamak için kullanılan aşırı korku araçları olarak tanımlamıştı. Korku; kişinin kendi güvenliğini, ailesinin güvenliğini ve resmî şüpheleri üzerine çekmenin olası sonuçlarını ilgilendiriyor.
Hesap verebilirlik için neler gerekiyor?
Shin, gelecekteki hesap verebilirlik süreçleri için kanıt toplama, koruma ve analiz etme çabalarının uluslararası düzeyde güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Öncelikleri arasında kamp komuta yapıları, raporlama zincirleri, iç kurallar ve tek tek yetkililerin rolleri hakkında bilgi bulunuyor.
Komuta yapıları, kimin kime nezaret ettiğini gösteriyor. Raporlama zincirleri, bilgilerin hangi yönde aktarıldığını ortaya koyuyor. Kurallar, uygulamaların nasıl düzenlendiğini açığa çıkarabilir; yetkililerin görevlerine ilişkin kayıtlar ise araştırmacıların kararları kimin aldığını, uyguladığını veya bu kararlar hakkında bilgi aldığını belirlemesine yardımcı olabilir.
Tanıklıkları ve belgeleri şimdiden korumak önemli; çünkü gelecekteki hukuki süreçler, hem ihlallere hem de sorumluluğa ilişkin ayrıntılı bir anlatı gerektirecek. Bir kişinin zorla çalıştırılmasına ilişkin anlatımı, o kişinin yaşadıklarını ortaya koyabilir. İdari kayıtlar ve içeriden gelen tanıklıklar ise uygulamanın nasıl emredildiğini ve sürdürüldüğünü açıklamaya yardımcı olabilir.
ABD Dışişleri Bakanlığı da birçok siyasi tutuklunun adil yargılanma veya usule ilişkin güvencelerden yoksun olduğunu belirtti. Usule ilişkin güvenceler; suçlamanın bildirilmesi, buna anlamlı biçimde yanıt verme fırsatı ve adil bir duruşma gibi temel hukuki korumaları ifade ediyor. Bu güvenceler olmadan tutulan kişiler için hesap verebilirlik, hem gözaltındaki muamelelerini hem de hapsedilme kararını kapsıyor.
Uluslararası çağrılar ve bilgiye erişim
ABD, Kuzey Kore’nin Kasım 2024’te Cenevre’de gerçekleştirilen dördüncü Evrensel Periyodik İncelemesi sırasında ülkeye siyasi tutuklu kamplarını derhal dağıtma çağrısında bulundu. Ayrıca haksız yere tutulan kişilerin serbest bırakılmasını ve adil yargılanma da dahil olmak üzere keyfî gözaltına karşı koruma sağlanmasını istedi.
Evrensel Periyodik İnceleme, ülkelerin birbirlerinin insan hakları karnelerini değerlendirdiği ve tavsiyelerde bulunduğu bir BM süreci. Kuzey Kore’ye yönelik çağrılar somut değişiklikler öngörüyor: kamp sisteminin sona erdirilmesi, haksız yere tutulan tutukluların serbest bırakılması ve hukuki güvencelerin sağlanması.
Scarlatoiu, Kim Jong Un döneminde koşulların kötüleşmesini tasfiyelere, sınır kontrollerinin sıkılaştırılmasına ve Kuzey Kore dışından gelen bilgilere yönelik kısıtlamalara bağladı. Kanıt toplamanın yanı sıra dışarıdan bilgiye erişimi artırmaya yönelik daha geniş çabaların gerekli olduğunu savunan Scarlatoiu, dış dünyaya ilişkin farkındalığın artmasını kalıcı değişim için kritik bir araç olarak nitelendirdi.
Tutuklular ve aileleri için talepler acil ve somut: yargılanmadan hapsedilmenin sona ermesi, kayıp yakınlara ilişkin bilgi verilmesi, aile bağları nedeniyle cezalandırılmaya karşı koruma ve haksız gözaltıların bitmesi. Araştırmacıların görevi ise hem mağdurları hem de sorumluları belirlemeye yetecek ayrıntıları korumak.
Öne Çıkanlar
- Kore Ulusal Birleşme Enstitüsü, dört kampta 53 bin ila 65 bin siyasi tutuklu bulunduğunu tahmin ediyor; ABD Dışişleri Bakanlığının 2023 tarihli raporunda dış kaynaklı tahminlerin 80 bin ila 200 bin arasında değiştiği belirtiliyor.
- Güney Kore Birleşme Bakanlığı, 2013 ve 2022 tarihli araştırmalara dayanan sayfasında beş kamp sıralıyor; Dışişleri Bakanlığının 2023 tarihli raporu ise Choma-bong Kısıtlı Bölgesi dahil faal altı sahayı listeliyor.
- 2023 sonlarından bu yana, siyasi kamp kategorisi dışında kalan tesisler de dahil olmak üzere en az 14 gözaltı tesisinin inşa edildiği veya yenilendiği bildiriliyor.
- Kuzey Kore kampların varlığını reddediyor ve uluslararası araştırmacıların gözaltı tesislerine girmesine izin vermiyor.
- İhlal iddiaları arasında yargılanmadan hapsedilme, ömür boyu zorla çalıştırılma ve cezaların yakınlara da uzanması yer alıyor.
- Hesap verebilirlik çağrıları tanıklıkların, iç kayıtların ve yetkililerin sorumluluklarına ilişkin kanıtların korunmasına odaklanıyor.






