Sri Lanka'nın 14,7 Milyar Dolarlık Borç Anlaşması, Kem sıkma Politikaları Daha Geniş Bir Tartışmayı Körüklerken Toparlanmayı Sınavdan Geçiriyor

13 dakikalık okuma
Sri Lanka'nın 14,7 Milyar Dolarlık Borç Anlaşması, Kem sıkma Politikaları Daha Geniş Bir Tartışmayı Körüklerken Toparlanmayı Sınavdan Geçiriyor

Kamuya ağır bir bedel yükleyen borç anlaşması

Sri Lanka'nın 14,7 milyar dolarlık dış borç yapılandırmasının, ülkeyi 2022'de felç eden krizden çıkış sağlayacağı umuluyor. Ancak faiz ödemelerinin 2025'te kamu harcamalarının yüzde 41'ini yutması bekleniyor. Bu da Devlet Başkanı Anura Kumara Dissanayake yönetimini, alacaklılara karşı yükümlülüklerini yerine getirmekle kamu hizmetlerini yeniden inşa etmek arasında zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor.

İçindekiler
  1. Kamuya ağır bir bedel yükleyen borç anlaşması
  2. Kriz Sri Lanka siyasetini nasıl altüst etti?
  3. Alacaklılar neyi değiştirmeyi kabul etti?
  4. IMF programı neleri şart koşuyor?
  5. Baskı hanelere nasıl yansıyor?
  6. Borç neden bir haklar meselesi haline geldi?
  7. Gelişmekte olan ülkelerde genişleyen borç acil durumu
  8. Borçlanma nasıl tekrarlanan bir tuzağa dönüştü?
  9. Hangi alternatifler öneriliyor?
  10. Kandy alternatiflerin buluşma noktasına dönüşüyor
  11. Toparlanma finansal istikrardan fazlasını gerektiriyor
  12. Öne Çıkanlar

Anlaşma, 12,5 milyar dolarlık uluslararası devlet tahvillerini ve Çin Kalkınma Bankasına olan 2,2 milyar dolarlık borcu kapsıyor. Önceki yönetimin müzakere ettiği ve daha sonra Dissanayake hükümetinin onayladığı anlaşma, ülkenin Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yürüttüğü toparlanma programının merkezinde yer alıyor. Anlaşma koşulları, ekonomik büyümenin IMF öngörülerini aşması halinde alacaklılara yapılacak ödemelerin artmasına da imkân tanıyor.

Gıda fiyatları, vergiler ve azalan desteklerle mücadele eden haneler için temel mesele, anlaşmanın daha iyi bir yaşam için ne kadar alan bıraktığı. Sivil toplum kuruluşları, 6,3 milyon kişinin öğün atladığını, en az 65.600 kişinin ise ciddi gıda sıkıntısı çektiğini tahmin ediyor. Ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin toplam değerini ifade eden gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yalnızca yüzde 1,5'i 2025'te halk sağlığı harcamalarına ayrılıyor.

Sri Lanka'nın deneyimi, borç krizlerinin bedelini kimin ödeyeceğine ilişkin gelişmekte olan ülkelerin geniş grubunu ifade eden Küresel Güney'deki daha kapsamlı tartışmanın bir parçası haline geldi. Hükümetlerin gıda güvenliği, hastaneler ve kalkınma için kaynağa ihtiyacı varken alacaklılar geri ödeme bekliyor. Tartışma, bu birbiriyle yarışan taleplerin nasıl dengeleneceği ve seçilmiş hükümetlerin bu tercihler üzerinde ne kadar söz sahibi olacağı etrafında dönüyor.

Kriz Sri Lanka siyasetini nasıl altüst etti?

Sri Lanka, yurt dışındaki tedarikçilere ödeme yapmakta kullanılan döviz rezervleri tükenince 2022'de ilk kez dış borcunu ödeyemedi. Gıda ve yakıt ithalatını finanse etmek zorlaştı. Yıllar süren sürdürülemez borçlanma ve kötü mali yönetim, peş peşe gelen şoklar karşısında ekonomiyi savunmasız bırakmıştı.

2019'daki Paskalya saldırıları turizme zarar verdi. COVID-19 salgını ve Rusya-Ukrayna savaşının küresel yansımaları da turizmi ve ihracat gelirlerini daha fazla sekteye uğrattı. Yükümlülüklerini yerine getirmekte zaten zorlanan ekonomi için bu kayıplar, mali baskıyı ulusal bir acil duruma dönüştürdü.

Reklam

Aragalaya adlı yurttaş protesto hareketi hesap verebilirlik ve siyasi yolsuzluğun sona ermesini talep etti; sonunda Devlet Başkanı Gotabaya Rajapaksa'nın istifasına yol açtı. Yerine gelen Ranil Wickremesinghe yeni seçimleri erteledi ve Sri Lanka'nın kurumla yürüttüğü 17. program olan 3 milyar dolarlık IMF kurtarma paketini müzakere etti.

Sol eğilimli Ulusal Halkın Gücü (NPP) koalisyonu, ekonomik adalet ve geçmiş yönetim anlayışından kopuş vaatleriyle Eylül 2024'te büyük bir seçim zaferi kazandı. Göreve geldikten sonra yönetim, kendi iktidarından önce müzakere edilmiş yükümlülüklerle ve uluslararası desteğin sürmesine bağlı mali koşullarla karşı karşıya kaldı.

  • 2019: Paskalya saldırıları turizme darbe vurdu.
  • 2022: Sri Lanka dış borcunu ödeyemedi, kıtlık derinleşti ve protestolar Gotabaya Rajapaksa'yı istifaya zorladı.
  • 19 Eylül 2024: Sonraki onayın merkezindeki borç anlaşması, önceki yönetim dönemindeki müzakereler sonucunda imzalandı.
  • Eylül 2024: Dissanayake'nin siyasi zaferiyle yeni hükümet iktidara geldi.
  • 14 Kasım 2024: Meclisin feshedilmesinin ardından erken genel seçim çağrısı yapıldı; yeni meclisin bir hafta sonra toplanması planlandı.
  • Şubat 2025: Dissanayake ilk bütçe konuşmasında, IMF gözetimi altındaki ekonomik bağımsızlığın sınırlarını kabul etti.
  • Eylül 2025: Gıda egemenliğine ilişkin üçüncü Nyeleni Küresel Forumu için Kandy'de 500'den fazla delegenin bir araya gelmesi bekleniyor.

Alacaklılar neyi değiştirmeyi kabul etti?

Yapılandırma, Sri Lanka'nın yükümlülüklerinin bir kısmını azaltıyor ve kalan borcun ödeme koşullarını değiştiriyor. Özel alacaklılar, anlaşma kapsamındaki kredilerde yüzde 27'lik, ödenecek faizde ise buna ek olarak yüzde 11'lik indirimi kabul etti. Alacaklının tahsil etme hakkına sahip olduğu tutarın düşürülmesine genellikle “haircut” deniyor.

12,5 milyar dolarlık tahvil bileşeni, toplam 14,7 milyar doların yaklaşık yüzde 85'ini oluşturuyor. Geriye kalan yüzde 15'lik kısım ise Çin Kalkınma Bankasına olan borçtan oluşuyor. Devlet tahvilleri, bir hükümetin başka bir hükümetten ya da uluslararası bir kurumdan doğrudan borç almak yerine yatırımcılardan sağladığı kredilerdir.

Makroekonomik göstergelere endeksli tahviller yeni bir unsur getiriyor: Sri Lanka ekonomisinin büyümesi IMF öngörülerini aşarsa ödemeler artıyor. Böylece ekonomi daha iyi performans gösterdiğinde alacaklılar daha fazla tahsilat yapacak. Eleştirmenler, daha güçlü büyümenin getirisinin bir bölümünün ek borç ödemelerine aktarılacağı için bu düzenlemenin toparlanmayı cezalandırdığını savunuyor.

Reklam

Dissanayake başlangıçta daha iyi koşullar talep etti, ancak Colombo'da IMF heyetiyle yapılan görüşmelerin ardından anlaşmaya bağlı kalmaya karar verdi. Maliye Bakanlığı onayı doğruladı. Meclis onayının da gerekli olduğu belirtilse de nihai onay tarihi açıklanmadı.

Yapılandırmaya rağmen kamu borcunun 2032'de GSYH'nin yaklaşık yüzde 95'i düzeyinde kalacağı öngörülüyor. Bu, borç stokunun hâlâ bir yıllık toplam ekonomik üretime neredeyse eşit olacağı anlamına geliyor. Anlaşma geri ödeme yükünü değiştirirken Sri Lanka'nın yıllar boyunca önemli mali yükümlülükler taşımaya devam etmesine yol açıyor.

IMF programı neleri şart koşuyor?

IMF'nin Genişletilmiş Fon Kolaylığı (EFF) programı, 2025'e kadar yüzde 2,3'lük bir faiz dışı bütçe fazlasına ulaşılmasını şart koşuyor. Faiz dışı fazla, faiz ödemeleri hesaba katılmadan önce kamu gelirlerinin harcamaları aşması demek. Bu hedef için devletin daha fazla gelir toplaması, harcamaları azaltması ya da iki yöntemi birlikte kullanması gerekiyor.

Sri Lanka'nın reform programında vergi artışları, harcamaları kısıtlama ve kamu işletmelerinin özelleştirilmesi yer alıyor. Programın amacı ekonomik istikrarı yeniden sağlamak ve hükümetin yükümlülüklerini yerine getirebileceği konusunda alacaklılara güven vermek.

  • Kamu işletmeleri ve kamu hizmeti kuruluşlarının özelleştirilmesi.
  • Kamu sektörüne personel alımının dondurulması.
  • Kırsal altyapı projelerinin ertelenmesi veya iptal edilmesi.
  • Yakıt, tarım ve balıkçılık sübvansiyonlarının azaltılması.
  • Enerji fiyatlarının artırılması ve fiyat kontrollerinin kaldırılması.
  • Merkez Bankasının doğrudan devlet denetiminden ayrılması.

Bu değişiklikler hem hane bütçelerini hem de devletin yatırım yapma kapasitesini etkiliyor. Daha yüksek vergiler, insanların gelirlerinden ellerinde kalan parayı azaltıyor. Sübvansiyonların düşürülmesi yakıt ve üretim maliyetlerinin daha büyük bölümünü tüketicilerin, çiftçilerin ve balıkçı topluluklarının üzerine yüklüyor. İstihdam ve yatırımlara getirilen kısıtlamalar kamu hizmetlerinin genişlemesini sınırlıyor.

Kamu yatırımları keskin biçimde daralırken sağlık ve eğitim bütçeleri yerinde saydı. Çalışanların emeklilik birikimleri, özellikle Çalışanlar İhtiyat Fonu (EPF), ağır bir yük üstlendi. Emeklilik reformları da milyonlarca kişinin emeklilik güvencesini zayıflattı.

Dissanayake, Şubat 2025'teki bütçe konuşmasında Sri Lanka'nın ekonomik bağımsızlığının bulunmadığını ve IMF gözetimi altında kaldığını kabul etti. Hükümeti, kamu yatırımlarını harcamaların yüzde 13'ünden yüzde 18'ine çıkarmayı, yani beş puan artırmayı taahhüt etti. Ekonomistler, IMF'nin gelir hedeflerine ulaşmak öncelik kazanırsa yatırımların ilk kesilecek kalem olabileceği uyarısında bulunuyor.

Reklam

Baskı hanelere nasıl yansıyor?

Aileler enflasyonun, artan vergilerin ve azalan kamu desteğinin birleşik baskısı altında. Fiyatlar ve kesintiler hane bütçelerinin daha büyük bölümünü tüketirken, alım gücü yani gelirle gerçekte satın alınabilenler azaldı. Sivil toplum kuruluşlarının tahminlerine göre 6,3 milyon kişi öğün atlıyor, 65.600 kişi ise ciddi gıda sıkıntısı çekiyor. Bu rakamlar gıda güvensizliğinin boyutunu ortaya koyuyor.

Balıkçılar, pahalı yakıtın kazançlarını azaltmayı sürdürdüğünü söylüyor. Çiftçiler artan girdi fiyatları, iklim şokları ve devlet desteğindeki azalmayla karşı karşıya. Hükümet tarım ve balıkçılığa bazı sübvansiyonları yeniden sağladı, ancak birçok üretici kemer sıkma politikalarıyla bağlantılı ek maliyetleri karşılamak için bu desteğin yetersiz kaldığını belirtiyor.

2025'te halk sağlığına ayrılan GSYH'nin yüzde 1,5'i, kamu borcunun ödenmesine ayrılan tutarın yaklaşık beşte birine denk geliyor. Borç servisi, alınan borçların vadesi gelen ödemelerini kapsıyor. Faizin kamu harcamalarının yüzde 41'ini yutacağına ilişkin ayrı tahmin ise faizi hükümetin harcama bütçesiyle karşılaştırıyor.

Kırsal altyapı çalışmalarının yanı sıra ulaşım ve sulama projeleri de ertelendi ya da iptal edildi. Bu kararların etkisi inşaat faaliyetleriyle sınırlı değil: ulaşım, işlere ve pazarlara erişimi desteklerken sulama çiftçilerin üretimi sürdürmesine yardımcı oluyor. Bu sırada sağlık ve eğitim bütçeleri artan maliyetlere ayak uydurmakta zorlandı.

Bu yük kadınları ve ötekileştirilmiş toplulukları orantısız biçimde etkiliyor. Çok sayıda kadının çalıştığı sektörlerde iş kayıpları yaşanırken hizmetlerin azalması ücretsiz bakım emeğini ve ekonomik güvencesizliği artırdı. Eleştirmenler, IMF politikalarının yoksulluğu ve eşitsizliği derinleştirerek toparlanmanın desteklemesi gereken toplumsal istikrarı zayıflattığını savunuyor.

Borç neden bir haklar meselesi haline geldi?

Sri Lankalı siyaset ekonomisti Ahilan Kadirgamar, programın bütçe koşullarının geri ödemeleri halkın ihtiyaçlarının önüne koyduğunu savunuyor. Mali hedeflerle gündelik zorluklar arasındaki bağı şöyle açıklıyor:

IMF'nin Sri Lanka programı yüksek bir faiz dışı bütçe fazlası talep ediyor; bu da vergilerin artırılmasına ve kemer sıkma politikalarına yol açarken borç geri ödemelerine sosyal harcamalardan daha fazla öncelik veriyor. Bunun sonucunda ekonomi ciddi biçimde daraldı; gıda maliyetleri yükseldi, temel ihtiyaçlara erişim azaldı ve kamu hizmetlerinde kesintiye gidildi.

Siyasi anlaşmazlık, tek tek vergi oranlarının ya da sübvansiyon kararlarının ötesine uzanıyor. Eleştirmenler, uluslararası finans kuruluşlarının ve özel alacaklıların ulusal politikalar üzerinde büyük etki sahibi olduğunu, seçilmiş hükümetlerin önündeki seçenekleri daralttığını, egemenliği ve demokrasiyi zayıflattığını savunuyor.

Reklam

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyinin yakın tarihli bir yuvarlak masa toplantısında borç krizi, temelde bir insan hakları krizi olarak nitelendirildi. Toplantıda gıda, sağlık ve eğitime erişimi korumak amacıyla sınır ötesi finansmanı düzenleyen kurumlar ve kurallar bütünü olan uluslararası finans mimarisinin değiştirilmesi çağrısı yapıldı.

Sri Lanka'daki hükümet değişikliği bu gerilimi gözler önüne seriyor. Seçmenler ekonomik adalet vaatlerini destekledi, ancak yeni yönetim selefinin müzakere ettiği borç yapılandırmasını kabul etti. Kamu yatırımlarını ve sosyal korumayı hayata geçirebilme kapasitesi, mali hedefler ve alacaklılara verilen taahhütler karşılandıktan sonra ne kadar hareket alanı kalacağına da bağlı.

Gelişmekte olan ülkelerde genişleyen borç acil durumu

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), dünya nüfusunun yaklaşık yarısına denk olduğu belirtilen 3,3 milyar kişinin, faiz ödemelerine sağlıktan veya eğitimden daha fazla harcama yapan ülkelerde yaşadığını tahmin ediyor. Gelişmekte olan ülkeler 2024'te 921 milyar dolar faiz ödedi; Afrika ülkeleri en ağır darbeyi alanlar arasında yer aldı.

Birçok ülkede borç ödemeleri kamu gelirlerini aşıyor. Daha geniş çaplı kriz içinde 118 ülke borç sıkıntısıyla karşı karşıya; 31 ülke ise borcunu ödeyemedi ya da dış finansmana erişimini yitirdi. Erişimin yitirilmesi, bir hükümetin harcamalarını karşılamak veya eski borçlarını ödemek için daha önce başvurduğu dış kaynaklı borçlanmayı artık sağlayamaması demek.

Dünya Bankası, düşük gelirli ülkelerin faiz ödemelerinin son on yılda dört katına çıktığını belirtiyor. Bankalar, yatırım fonları ve emeklilik fonları dahil özel alacaklılar, gelişmekte olan ülkelerin dış kamu borcunun neredeyse yarısını elinde tutuyor. Bu alacaklıların zararı kabul etmeye ne kadar istekli olduğu, borç yapılandırmasının ne kadar hızlı ilerleyeceğini belirleyebiliyor.

Mevcut borç hafifletme düzenlemeleri parçalı, geçici ve borç verenlerin lehine olduğu gerekçesiyle yaygın biçimde eleştiriliyor. G20'nin Borç Yapılandırmalarına İlişkin Ortak Çerçevesi tıkanırken eleştirmenler, IMF programlarının çoğu zaman borçlu ülkelerin ihtiyaçlarından önce alacaklıların çıkarlarını koruduğunu savunuyor.

Zambiya gecikmelere örnek oluşturuyor: Ülkenin 2020'de borcunu ödeyememesini çözmek dört yıl sürdü. Özel alacaklılar, kamu alacaklılarından daha iyi koşullar elde etmek için müzakere etti. Borç yapılandırması uzun süreye yayıldığında hükümetler, kimin daha düşük geri ödemeleri kabul edeceği konusunda müzakere ederken temel harcamaları yönetme baskısı altında kalıyor.

Borçlanma nasıl tekrarlanan bir tuzağa dönüştü?

Gelişmekte olan birçok ülke, sömürge yönetimlerinden bağımsızlıklarını kazandıktan sonra finansman için Dünya Bankasına ve IMF'ye yöneldi. 1980'lerden itibaren yapısal uyum programları, kredileri sosyal harcamaların kısılması, kamu varlıklarının özelleştirilmesi ve küresel piyasalara daha fazla açılma koşullarına bağladı. Eleştirmenlere göre borcu azaltmayı amaçlayan politikalar bunun yerine bağımlılığı, kemer sıkmayı ve az gelişmişliği kalıcı hale getirdi.

Reklam

Gelişmekte olan ülkelerin dış borcu 1980'den bu yana yaklaşık her on yılda bir ikiye katlandı; 1980 ile 2023 arasında 19 kat arttı. Çin hariç Küresel Güney'deki hükümetler ve özel borçlular, yalnızca 2023'te yabancı alacaklılara 971 milyar dolardan fazla ödeme yaptı. Birçok ülkede borç servisi artık eğitim veya sağlık harcamalarını aşıyor.

971 milyar dolarlık rakam, hükümetlerin ve özel borçluların yabancı alacaklılara yaptığı ödemeleri kapsıyor. UNCTAD'ın 921 milyar dolarlık verisi ise gelişmekte olan ülkelerin 2024'te ödediği faize ilişkin. Bu iki rakam, aynı geniş mali baskının farklı ölçütlerini ve yıllarını ifade ediyor.

Yakın dönemdeki şoklar baskıyı artırdı. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği'nde yükselen faiz oranları finansman baskısını artırırken salgın ve Ukrayna savaşı zaten kırılgan olan ekonomileri zayıflattı. Özel finansman kurudu ve IMF ile Dünya Bankası gibi kurumları acil krediler sağlamaya yöneltti.

Bu krediler kemer sıkma, özelleştirme ve ekonomik serbestleşme koşullarıyla verildi. Özel alacaklıların artan rolü ve kayda değer indirimleri kabul etme konusundaki isteksizlikleri, anlamlı borç hafifletme sürecini yavaşlattı ve daha sancılı hale getirdi. Borçlular, özel kredi kuruluşlarına olan yükümlülüklerini ödemekte zorlanmayı sürdürürken yeni resmî krediler almak zorunda kalabiliyor.

Hangi alternatifler öneriliyor?

Farklı bir yaklaşım arayan kampanyacılar ve ekonomistler, kalkınmayı, adaleti ve ulusal egemenliği merkeze alan kalıcı ve şeffaf bir borç çözüm mekanizması talep ediyor. Böyle bir mekanizma, her kriz için baştan yeni bir müzakere yürütmek yerine sürdürülemez kamu borçlarını çözmek için sürekli işleyen bir süreç sağlayacak.

  • Borç sıkıntısı yaşayan ülkeler için koşulsuz borç iptali.
  • Tarihsel adaletsizlikler ve iklim zararları için tazminat.
  • Birleşmiş Milletler çerçevesinde egemen borçlara ilişkin bir sözleşme ve küresel finans kurallarında daha kapsamlı değişiklikler.
  • Sorumlu borç verme ilkeleri ve şoklar sırasında borç ödemelerine otomatik ara verilmesi.
  • Yeni Özel Çekme Hakları (SDR) ve kullanılmayan SDR'lerin çok taraflı kalkınma bankaları aracılığıyla aktarılması.
  • Barbados örneğinde olduğu gibi borç hafifletmeyi yeşil yatırımlarla ilişkilendiren borç-iklim takasları.

SDR'ler, IMF tarafından oluşturulan ve ülkelerin kullanılabilir para birimleri edinmesine yardımcı olabilen uluslararası bir rezerv varlığıdır. Kullanılmayan SDR'lerin yeniden yönlendirilmesi, bu kaynaklara acil ihtiyacı olmayan ülkelerin başka yerlerdeki finansmanı desteklemesini sağlar. Borç-iklim takasları, aksi halde borç ödemelerine ayrılacak kaynakların bir bölümünü iklim eylemlerine yönlendirmeyi amaçlıyor.

Reklam

2022'de başlatılan IMF Dayanıklılık ve Sürdürülebilirlik Fonu (RST), iklim değişikliği gibi yapısal sorunlarla mücadele için uzun vadeli ve imtiyazlı koşullarda finansman sağlıyor. Barbados ve Jamaika'daki ilk deneyimler, iklim eyleminin mali destekle ilişkilendirilmesinin sürdürülebilir kalkınma için kamu bütçelerinde alan açabileceğine işaret ediyor. Eleştirmenler ise sağlanan tutarların hâlâ çok düşük olduğunu ve daha kapsamlı reformların gerektiğini söylüyor.

Borç alan ülkeler de müzakere pozisyonlarını güçlendirmek için Borçlular Ortak Kaldıraç Birliği gibi gruplar üzerinden eşgüdüm sağlıyor. Borç politikasına feminist yaklaşımlar da kemer sıkmanın kadınların istihdamını, ücretsiz emeğini ve ekonomik güvencesini nasıl etkilediğini ele alarak görünürlük kazanıyor.

Kandy alternatiflerin buluşma noktasına dönüşüyor

Gıda egemenliğine ilişkin üçüncü Nyeleni Küresel Forumu için Eylül 2025'te dünyanın dört bir yanından 500'den fazla delegenin Kandy'de bir araya gelmesi bekleniyor. Küçük ölçekli üreticiler, yerli halklar, sendikalar ve araştırmacılar, borç yükümlülüklerinin biçimlendirdiği ekonomik modele alternatifleri tartışacak.

Forumda borç iptali, iklim tazminatı ve borç yönetiminin demokratikleştirilmesi konuları ele alınacak. Gıda egemenliği, insanların gıdanın nasıl üretildiğini ve dağıtıldığını belirleyebilmesini ifade ediyor. Sri Lanka'da bu tartışma, çiftçilerin üretim maliyetleri, balıkçı topluluklarının yakıt faturaları ve hanelerin yemek alabilme imkânıyla doğrudan bağlantılı.

Daha geniş reform kampanyası, İspanya'da düzenlenecek Dördüncü Uluslararası Kalkınma Finansmanı Konferansı'nı (FfD4) da çevreliyor. Savunucular, alacaklıların kârından önce insanların onurunu gözetirken hükümetlere sürdürülebilir ve eşitlikçi büyümeye yatırım yapma alanı açacak değişiklikler istiyor.

Toparlanma finansal istikrardan fazlasını gerektiriyor

Sri Lanka; pozitif ekonomik büyüme, düşük enflasyon, turizm patlaması ve güçlü borsa sayesinde istikrar belirtileri gösteriyor. Bu iyileşmeler hükümete çöküş dönemine kıyasla daha sağlam bir başlangıç noktası sunarken, toplumsal zorluklar ve borç yükümlülükleri toparlanmayı kısıtlamayı sürdürüyor.

Yalnızca 2024'te 300.000'den fazla kişi göç etti. Nitelikli çalışanların ülkeden ayrılması, işletmelerde ve kamu hizmetlerinde kullanılabilecek uzmanlık birikimini azaltarak uzun vadeli kalkınmayı tehdit ediyor.

Yönetimin ekonomik görevleri arasında imalatı, bilgi ve iletişim teknolojilerini (ICT) ve sürdürülebilir turizmi geliştirmek, aynı zamanda bölgesel ortaklarla ilişkileri güçlendirmek yer alıyor. Mali sürdürülebilirlik önemini koruyor; zarar eden kamu işletmelerinin yeniden yapılandırılması ya da özelleştirilmesi bu çabanın bir parçası olabilir.

Devlet kapasitesinin zayıflığı ve deneyimsiz bir meclis, uygulamayı zorlaştırıyor. Harcama taahhütlerini sonuçlara dönüştürmek için hükümette uzmanlık geliştirmek ve kamu hizmetlerinin sunumunu iyileştirmek gerekecek. Uluslararası mali ve teknik destek de önem taşıyacak.

Sri Lanka'nın deneyimi, salgının ardından borç sıkıntısıyla karşı karşıya kalan orta gelirli diğer ülkelere de dersler sunuyor. Ülkenin önündeki acil sınav, borç yönetilebilir düzeyde tutulurken finansal istikrarın yatırımları, geçim kaynaklarını ve kamu hizmetlerini destekleyip destekleyemeyeceği. Daha geniş tartışma ise uluslararası kuralların borç alan ülkelere bu hedeflere ulaşmak için yeterli hareket alanını nasıl sağlayacağı üzerine.

Öne Çıkanlar

  • Sri Lanka, 12,5 milyar dolarlık devlet tahvili ve Çin Kalkınma Bankasına olan 2,2 milyar dolarlık borç dahil toplam 14,7 milyar dolarlık yapılandırmayı onayladı.
  • Özel alacaklılar kredilerde yüzde 27, ödenecek faizde ise buna ek olarak yüzde 11 indirim kabul etti. Makroekonomik göstergelere endeksli tahviller, büyümenin IMF öngörülerini aşması halinde ödemeleri artırabiliyor.
  • Faizin 2025'te kamu harcamalarının yüzde 41'ini yutması beklenirken kamu borcunun 2032'de GSYH'nin yaklaşık yüzde 95'i düzeyinde olacağı öngörülüyor.
  • IMF programı, vergi artışları, harcama kısıtlamaları ve diğer reformların yanı sıra 2025'e kadar yüzde 2,3'lük faiz dışı bütçe fazlası şartı getiriyor.
  • Sivil toplum kuruluşları 6,3 milyon kişinin öğün atladığını, en az 65.600 kişinin ise ciddi gıda sıkıntısı çektiğini tahmin ediyor.
  • Gelişmekte olan ülkeler 2024'te 921 milyar dolar faiz ödedi. Yaklaşık 3,3 milyar kişi, faize sağlıktan veya eğitimden daha fazla harcama yapan ülkelerde yaşıyor.
  • Kampanyacılar borç iptali, iklim tazminatı ve kalıcı borç çözüm kuralları talep ediyor. Eylül 2025'te Kandy'deki Nyeleni forumuna 500'den fazla delegenin katılması bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir