Filipinler’deki Sel Kontrolü Skandalı, Yetkililerin Çocuklarının Lüks Harcamalarına Yönelik Tepkileri Büyütüyor

10 dakikalık okuma
Filipinler’deki Sel Kontrolü Skandalı, Yetkililerin Çocuklarının Lüks Harcamalarına Yönelik Tepkileri Büyütüyor

545 milyar peso harcandı, ancak topluluklar hâlâ sular altında

Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr.’ın Filipinler’in 2022’den bu yana sel yönetimi için 545 milyar peso, yani yaklaşık 9,5 milyar ABD doları harcadığını açıklaması, ülke çapında bir yolsuzluk tartışmasının odağına yerleşti. Dört gün süren şiddetli yağışın ardından Metro Manila ve yakın eyaletler hâlâ sular altındaydı. Ağustos 2025’in sonlarına doğru, koruma önlemlerinin başarısızlığına yönelik öfke, siyasetçilerin ve müteahhitlerin çocuklarının lüks yaşamlarının kamuoyu önünde sorgulanmasına dönüştü.

İçindekiler
  1. 545 milyar peso harcandı, ancak topluluklar hâlâ sular altında
  2. Soruşturma nasıl gelişti
  3. Senatörler neyi inceliyor
  4. Paranın nereye gittiğine ilişkin iddialar
  5. Harcama rakamları neden dikkat çekti
  6. Lüks yaşam paylaşımları kamuoyu öfkesinin odağına yerleşti
  7. Ünlüler tartışmayı daha geniş kitlelere taşıyor
  8. Hükümetin yanıtı inşaatın ötesine uzanıyor
  9. Siyasi nüfuz ve ihbarcılar için riskler
  10. Bilinmesi Gerekenler

Soruşturma, Bayındırlık ve Karayolları Bakanlığı (DPWH), kamu müteahhitleri ve sel kontrolü projelerinin ulusal bütçeye nasıl girdiği üzerinde yoğunlaştı. Kayıtlı 2.409 müteahhit arasından yalnızca 15 şirketin 100 milyar pesodan fazla tutarda sözleşme aldığı, bunun toplam bütçenin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geldiği belirtildi. Geri kalan fonlar diğer müteahhitler arasında dağıtıldı.

Sosyal medya kullanıcıları, devlet sözleşmelerinden yarar sağladığı öne sürülen ailelerle ilişkilendirilen lüks otomobillerin, tasarım ürünlerinin, özel jetlerin ve pahalı tatillerin fotoğraflarını, ekran görüntülerini ve videolarını paylaşmaya başladı. İlgili çocuklara “nepo bebekleri” adını verdiler; ünlülerin ayrıcalıklarıyla ilişkilendirilen bu ifade, siyasi ve ticari güce aileden miras kalan erişimi tanımlayan bir etikete dönüştü.

Senato oturumları, ünlülerin eleştirileri ve viral hiciv, tartışmayı kamuoyunun gündeminde tuttu. Acil meseleler somut: Soruşturmacılar, koruyucu altyapı için ayrılan paranın yapılmamış, kötü inşa edilmiş ya da fiyatı şişirilmiş projelere gidip gitmediğini incelerken topluluklar sel tehdidi altında kalmaya devam ediyor.

1 Eylül 2025 itibarıyla, soruşturmada dile getirilen iddialar kesin bulgularla veya kovuşturmayla sonuçlanmamıştı. Senatörlerin başka yerlere aktarıldığını tahmin ettiği paralar, belirli projelere ilişkin şüpheler ve ailelerin servetine yönelik eleştiriler, devam eden soruşturmanın gündeminde yer alıyordu.

Soruşturma nasıl gelişti

Temmuz ayındaki aralıksız yağışlar Metro Manila ve çevresinde geniş çaplı sellere yol açtı. Sel kontrolüne yıllardır harcama yapılmasına rağmen su baskınlarının sürmesi üzerine Marcos, DPWH ve projelerden sorumlu müteahhitler hakkında soruşturma başlatılması talimatı verdi.

Reklam

Soruşturma kısa süre içinde, kâğıt üzerinde kaydedilip finanse edildiği hâlde inşaatı hiç yapılmayan altyapı anlamındaki “hayalet projeleri” de kapsayacak şekilde genişledi. Senatörler, standartların altında malzemelerle yapılmış ya da pratikte çok az koruma sağlamış projeleri de inceledi.

Başlıca gelişmeler birkaç haftaya yayıldı:

  • Temmuz 2025’te aralıksız yağışlar Metro Manila ve çevresinde geniş çaplı sellere yol açtı; Marcos, sel kontrolü harcamalarına yönelik soruşturma talimatı verdi.
  • Ardından müteahhitleri, yapılmamış projeleri, inşaat kalitesini ve hangi projelerin finanse edilmek üzere seçildiğini ele alan Senato oturumları düzenlendi.
  • Ağustos 2025’in sonlarında, siyasetçilerin ve müteahhitlerin çocuklarının lüks yaşamlarına yönelik çevrimiçi incelemeler, soruşturmanın daha geniş kapsamlı bir kamuoyu tartışmasına dönüşmesine katkıda bulundu.
  • 1 Eylül 2025’e gelindiğinde, proje kayıtlarının istenmesi, kamuya açık bir bildirim sitesinin kurulması ve lüks araç ithalatı ile müteahhitlere yönelik soruşturmalar da sürecin parçası olmuştu.

Marcos, DPWH’den önceki üç yıldaki tüm sel kontrolü projelerinin listesini sunmasını istedi. Bu listenin, hükümetin harcama taahhütlerini, gerçekten neyin hayata geçirildiğine ilişkin sorularla birlikte görünür kılması amaçlanıyordu.

Senatörler neyi inceliyor

Senato Mavi Kurdele Komitesi’nin soruşturmasına Senatör Rodante Marcoleta başkanlık etti. Komite, önde gelen müteahhitlere celp göndererek oturumlara katılmalarını ve soruları yanıtlamalarını istedi. Bazıları oturumlara katılmadı ve haklarında yakalama kararı çıkarılması gündeme geldi.

Bayındırlık Bakanı Manuel Bonoan, Wawao Builders’ın da aralarında bulunduğu şirketlerin Bulacan eyaletindeki projeler nedeniyle soruşturma altında olduğunu doğruladı. Bu projelere milyarlarca peso fon ayrılmış, ancak sel koruması bakımından çok az sonuç alınmıştı.

Senatörler, birçok projede fizibilite çalışmasının neden bulunmadığını sorguladı. Fizibilite çalışması, önerilen bir projenin uygulanabilir ve çözmeyi amaçladığı soruna uygun olup olmadığını inceler. Sel kontrolü açısından mesele, fon ayrılmadan önce yapılacak inşaatın gerektiği gibi değerlendirilip değerlendirilmediğiydi.

DPWH, sel yönetimi için ana plan hazırlamakla sorumlu kurum olan Nehir Havzası Kontrol Ofisi’yle koordinasyon sağlamadığı için de eleştirildi. Bu eleştiri, münferit projelerin birbirine bağlı bölgelerde su yönetimine yönelik daha geniş bir planın parçası olup olmadığıyla ilgiliydi.

Reklam

Bazı müteahhitlere, aldıkları projelere uygun bulunmalarını sağlayacak sermayeye sahip olup olmadıkları soruldu. Sermaye, bir şirketin işi üstlenmek için kullanabileceği mali kaynakları ifade eder. Dolayısıyla oturumlarda hem ihale süreci hem de müteahhitlerin taahhütlerini yerine getirebilecek durumda olup olmadığını belirlemeye yönelik denetimler incelendi.

Paranın nereye gittiğine ilişkin iddialar

Senatör Raffy Tulfo, proje fonlarının yalnızca yüzde 13,5’inin gerçek inşaat işlerine ulaştığını, geri kalanının yetkililer ve müteahhitler tarafından başka yerlere aktarıldığını öne sürdü. Bu iddiaya göre altyapı inşaatında kullanılan tutar, ayrılan paranın yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyordu.

Senatör Win Gatchalian, standartların altında projelere fon sağlamayı sürdürmesi hâlinde DPWH’nin bütçesini kaybedebileceği uyarısında bulundu. Senatör Migz Zubiri ise tartışmalı bütçe ödeneklerinin eklenmesi için lobi yapan milletvekillerinin belirlenip yargılanması çağrısı yaptı.

Paranın başka yerlere aktarılmasında kullanıldığı öne sürülen yöntemler, bütçe ödeneğinin alınmasından inşaatın yapılmasına kadar projenin çeşitli aşamalarını kapsıyordu:

  • Hayalet projeler: Kâğıt üzerinde var olan altyapı için para ayrıldığı, fonların müteahhitler ve yetkililer tarafından cebe indirildiği öne sürüldü.
  • Standartların altında malzemeler: İnşaat yapıldı, ancak müteahhitlerin kalitesiz malzeme kullandığı veya işin kolayına kaçtığı; bunun sonucunda yapıların kısa sürede işlevini yitirdiği ya da çok az koruma sağladığı iddia edildi.
  • Bütçeye sonradan eklenen kalemler: Milletvekillerinin ulusal bütçeye belirli projeler eklediği ve karşılığında komisyon alarak sözleşmeleri destekledikleri şirketlere yönlendirdiği öne sürüldü.
  • Fahiş fiyatlandırma: Proje maliyetlerinin şişirildiği ve fazla paranın sürece dahil olanlar arasında paylaştırıldığı iddia edildi.

Komisyon, bir sözleşmenin veya başka bir avantajın sağlanması karşılığında gizlice yapılan ödemedir. Bu tartışmada bütçeye sonradan eklenen kalemler, milletvekillerinin harcamaları belirli müteahhitlere yönlendirmek için kullandığı öne sürülen proje eklemelerini ifade ediyor.

Senatör Bam Aquino, soruşturma ve bütçe görüşmelerinin sel kontrolü harcamalarındaki köklü sorunları ele alma fırsatı sunduğunu söyledi. Aquino’nun tutumu, geçmiş sözleşmelere yönelik soruşturmayı gelecekte kamu kaynaklarının nasıl dağıtılacağına ilişkin kararlarla ilişkilendirdi.

Harcama rakamları neden dikkat çekti

Sözleşmelerin belirli şirketlerde yoğunlaşması tartışmaya başka bir boyut ekledi. Kayıtlı 2.409 müteahhidin yüzde 1’inden azını oluşturan 15 şirket, 100 milyar pesodan fazla, yani açıklanan sel kontrolü bütçesinin yaklaşık beşte biri tutarında sözleşme aldı. Bu rakamlar, hükümet işlerinin nasıl dağıtıldığını soruşturmanın temel meselelerinden biri hâline getirdi.

Reklam

Ekonomist JC Punongbayan, sel kontrolü bütçeleri yılda 300 milyar pesoyu aştığı hâlde sellerin neden sürdüğünü sorguladı. Eski Senatör Panfilo Lacson, 2011’den bu yana sel kontrolü için ayrılan yaklaşık 1 trilyon pesonun yolsuzluk nedeniyle kaybolmuş olabileceğini öne sürdü.

Marcos’un açıkladığı 545 milyar peso, 2022’den bu yana yapılan harcamaları kapsarken Lacson’ın iddiası 2011’e kadar uzanan ödeneklerle ilgiliydi. İki rakam farklı dönemleri ve farklı soruları ele alıyordu: Hükümetin ne kadar harcama yaptığı ve Lacson’a göre bu paranın ne kadarının kaybolmuş olabileceği.

Sular altında kalan topluluklarda yaşayanlar için asıl mesele, kamu harcamalarının işe yarar bir koruma sağlayıp sağlamadığıydı. Yapılmayan yapılar, kötü inşaat ve yeterli planlama olmadan seçilen projelerin her biri, büyük bütçelerin devam eden su baskınlarıyla nasıl bir arada var olabildiğine dair farklı bir açıklama sunuyordu.

Lüks yaşam paylaşımları kamuoyu öfkesinin odağına yerleşti

Reddit, çevrimiçi incelemelerin başlıca buluşma noktalarından biri oldu. lifestylecheckPH alt dizini, kullanıcıların kamuoyu önünde sorgulanan ailelerle ilişkilendirilen pahalı eşyaları ve seyahatleri gösteren ekran görüntüleriyle videoları paylaşmasıyla kısa sürede yaklaşık 7.000 takipçiye ulaştı.

Paylaşımlarda sık sık lüks ürünlerin fiyatı ortalama bir Filipinli çalışanın maaşıyla karşılaştırıldı. Bu karşılaştırmalar, göze çarpan servet ile gündelik mali sıkıntılar arasındaki farkı kamuoyu tepkisinin merkezine taşıdı.

“Nepo bebekleri” ifadesi başlangıçta, aile bağlantıları sayesinde fırsatlar elde eden Hollywood ünlülerinin çocuklarını tanımlıyordu. Filipinler’deki tartışmada kullanıcılar bu ifadeyi, hükümet sözleşmelerinden yarar sağlamakla suçlanan siyasetçilerin ve iş insanlarının çocukları için kullandı.

Gündeme gelen kişilerin çoğunun sosyal medyada zaten geniş takipçi kitleleri vardı. Eleştiriler yoğunlaşırken bazıları hesaplarını gizliye aldı veya yaşam tarzlarını gösteren paylaşımlarını sildi. Bir zamanlar başarı göstergesi olarak paylaşılan içerikler, aile serveti ve kamu kaynaklarına erişim hakkındaki soruların odağına yerleşti.

Sosyologlar ve yönetişim uzmanları, çevrimiçi ifşaların yolsuzluğu kamuoyunun gündeminde tutarak hesap verebilirliği destekleyebileceğini söyledi. Kalıcı değişimin ise özellikle ülke gelecekteki seçimlere yaklaşırken kurumsal reform ve sürekli denetim gerektirdiğini de belirttiler.

Ünlüler tartışmayı daha geniş kitlelere taşıyor

Oyuncu Anne Curtis, gazeteci Jessica Soho’nun bir haberine atıfta bulunarak açgözlülüğün sellerden daha büyük bir tehdit oluşturduğunu söyledi. Şarkıcı Nadine Lustre kamu fonlarının kötüye kullanılmasına öfke ve üzüntüyle tepki gösterirken komedyen Vice Ganda, vergi mükelleflerinin parasının kötüye kullanılmasından yakındı.

Reklam

Televizyon sunucusu Bianca Gonzalez-Intal, yetkililerin çocuklarının lüks yaşamı ile sıradan Filipinlilerin gündelik mücadeleleri arasındaki farka dikkat çekti. Bu yorumlar, tartışmayı Senato oturumlarını veya kamu ihalelerine ilişkin konuşmaları takip edenlerin ötesindeki izleyicilere taşıdı.

Gazeteci Karen Davila, yolsuzluk yapan siyasetçilerin kamuoyu önünde utandırılması çağrısında bulundu. Bu tür davranışların hapis veya itibar kaybıyla sonuçlandığı başka ülkelere işaret ederek kamuoyu tepkisini resmî hesap verme talebiyle birlikte gündeme getirdi.

Oyuncu ve televizyon kişiliği Edu Manzano da aynı öfkeyi hicivle dile getirdi. Yapay zekâyla ürettiği görseller viral oldu; bunlardan birinde bir şantiyede mühendis olarak tasvir ediliyordu. Görselin alt yazısı, inşaat, aşk ve faturalandırma üzerinden yapılan bir kelime oyunuyla tartışmayla alay ediyordu:

Rahat olun arkadaşlar. Ben hallederim… sonsuzluğa giden yolda. Fatura, fatura, fatura.

Manzano ayrıca, “nepo bebeklerinin” şemsiyelerine lüks otomobil aldıklarına ilişkin viral sözlerine gönderme yaparak lüks harcamaları tiye alan parodiler paylaştı. Paylaşımları internette binlerce yanıt aldı; bu tepkiler, eksik sel koruması iddialarıyla birlikte dolaşıma giren servet gösterilerine yönelik öfke ve şaşkınlığı yansıtıyordu.

Hükümetin yanıtı inşaatın ötesine uzanıyor

Marcos, vatandaşların hükümet projelerini takip edip ihbar edebilmesi için Sumbong sa Pangulo adlı internet sitesini açtı. Bu girişim, DPWH’den proje listesini istemesiyle birlikte, şüpheli sorunları hükümetin dikkatine sunmak için halka bir kanal sağladı.

Gümrük Bürosu ve İç Gelir Bürosu da skandalla bağlantılı lüks otomobil ithalatı ve müteahhitlerle ilgili soruşturmalar başlattı. Bu incelemeler, denetimi inşaat kayıtlarının ötesine taşıyarak tartışmayla ilişkilendirilen pahalı araçları ve mali faaliyetleri de kapsadı.

Mal varlığı incelemeleri daha geniş kapsamlı yanıtın bir parçası hâline geldi. Bu incelemelerde kişinin görünür serveti mali koşullarıyla karşılaştırılırken, proje soruşturmaları sözleşmelere, ödemelere ve tamamlanan işlere odaklanıyor. Her ikisi de hesap verebilirliği sağlamanın yolları olarak gündeme getiriliyordu.

Bazı yorumcular, ailenin kendi savurganlık geçmişi ve hukuka aykırı biçimde edinildiği öne sürülen servete ilişkin çözüme kavuşmamış iddialar nedeniyle Marcos yönetiminin yolsuzlukla mücadele çabalarının inandırıcılığını sorguladı. Bu eleştiri, müteahhitler ve yetkililerle birlikte yönetimin yanıtını da inceleme altına aldı.

Siyasi nüfuz ve ihbarcılar için riskler

Yönetişimde Halkın Güçlendirilmesi Merkezi (CenPEG), köklü yolsuzluğu kınayarak şeffaflık ve hesap verebilirlik çağrısı yaptı, siyasi hanedanların reddedilmesini istedi. Siyasi hanedanlar, siyasi gücün akrabalar arasında el değiştirdiği veya aynı aileden birden fazla kişinin elinde toplandığı aileleri ifade ediyor.

Reklam

CenPEG, yolsuzluğun vatandaşları temel hizmetlerden mahrum bıraktığını savundu ve nüfuzlu seçkinlere kamu fonlarını kötüye kullanmayı bırakma çağrısı yaptı. Skandal, kayırmacılık, miras yoluyla aktarılan nüfuz ve güçlü kişilerin sonuçlardan kaçabildiği bir kültür üzerine daha geniş tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Eleştirmenler, mal varlığı incelemelerinin kamuoyu önünde utandırma bakımından yararlı olsa da daha derindeki sorunları yerinde bıraktığını savundu. Bütçe sürecindeki sınırlı şeffaflığa ve siyasi hanedanların harcama kararları üzerindeki etkisine dikkat çektiler.

Bir görüş yazısında milletvekillerinin inşaat şirketi sahibi olmasının yasaklanması ve DPWH bütçesinin siyasi müdahalelerden korunması önerildi. Bu öneriler, kamu harcamalarına karar vermeye yardımcı olan kişilerle bu kararlar sonucunda sözleşme alabilecek şirketler arasındaki ilişkiye odaklandı.

Batangas 1. Bölge Temsilcisi Leandro Leviste, yolsuzluğa karıştığı öne sürülen müteahhitlerin ve kongre üyelerinin ihbarcılara misilleme yapabileceği uyarısında bulundu. Bu uyarı, nüfuzlu çıkarlar hakkında bilgi veren kişilerin karşı karşıya olduğu riskleri öne çıkardı.

Dolayısıyla reform talepleri pahalı eşyaları ifşa etmenin ötesine geçti. Daha açık bütçe kararları, müteahhitlerin yeterliliklerinin denetlenmesi, sel planlamasında koordinasyon ve usulsüzlükleri bildiren kişilerin korunması da talepler arasındaydı. Evleri ve mahalleleri hâlâ sular altında kalan sakinler için temel talep, koruma amacıyla ayrılan paranın işe yarar altyapıya dönüşmesiydi.

Bilinmesi Gerekenler

  • Marcos, 2022’den bu yana sel yönetimi için yaklaşık 9,5 milyar ABD dolarına karşılık gelen 545 milyar peso harcandığını açıkladı; buna rağmen Metro Manila ve yakın eyaletler büyük seller yaşadı.
  • Kayıtlı 2.409 müteahhitten yalnızca 15’i, toplam bütçenin yaklaşık yüzde 20’si olarak tanımlanan 100 milyar pesodan fazla tutarda sözleşme aldı.
  • Senato oturumlarında hayalet projeler, standartların altındaki inşaatlar, müteahhitlerin yeterlilikleri ve bütçeye sonradan eklenen kalemlerle fahiş fiyatlandırma iddiaları incelendi.
  • Tulfo, proje fonlarının yalnızca yüzde 13,5’inin inşaata ulaştığını öne sürdü; soruşturma 1 Eylül 2025 itibarıyla sonuçlanmamıştı.
  • Siyasetçilerin ve müteahhitlerin çocuklarına yönelik çevrimiçi incelemeler, ünlülerin eleştirileri ve Manzano’nun hicvi kamuoyunun ilgisini genişletti.
  • Marcos proje kayıtlarının sunulmasını istedi ve ihbar sitesi açtı; gümrük ve vergi yetkilileri de bağlantılı soruşturmalar başlattı.
  • Reform talepleri arasında daha fazla bütçe şeffaflığı, siyasi çıkar çatışmalarına sınır getirilmesi ve ihbarcıların korunması yer aldı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir