Açlık ve Bölgesel Çıkarlar Büyürken Arakan Ordusu Rakhine’deki 17 İlçenin 14’ünü Kontrol Ediyor

11 dakikalık okuma
Açlık ve Bölgesel Çıkarlar Büyürken Arakan Ordusu Rakhine’deki 17 İlçenin 14’ünü Kontrol Ediyor

Geriye Kalan Üç Kale Rakhine’in Ötesini İlgilendiriyor

Arakan Ordusu (AA), 23 Ağustos 2025 itibarıyla Rakhine Eyaleti’nin 17 ilçesinden 14’ünü kontrol ediyor. Böylece Myanmar’daki askeri cunta, ülkenin batı sınırında bir avuç tahkim edilmiş mevziyi elinde tutuyor. Geriye kalan kaleler arasında eyalet başkenti Sittwe, stratejik liman Kyaukphyu ve Manaung bulunuyor. Bu yerlerin geleceği, açlık ve şiddetle karşı karşıya olan bölge sakinlerinin yanı sıra yatırımları, sınırları ve mülteci politikaları Rakhine’e bağlı olan Çin, Hindistan ve Bangladeş için de önem taşıyor.

İçindekiler
  1. Geriye Kalan Üç Kale Rakhine’in Ötesini İlgilendiriyor
  2. AA Konumunu Nasıl Güçlendirdi?
  3. İlerleyiş Neden Yavaşladı?
  4. Ablukalar Sivilleri Açlığa Sürüklüyor
  5. Rohingyalar Yeniden Şiddetle Karşı Karşıya
  6. Çin’in Yatırımları Kyaukphyu Mücadelesini Şekillendiriyor
  7. Hindistan Bağlantısallık ve Güvenliği Tartıyor
  8. Bangladeş Yeni Bir Sınır Otoritesiyle Karşı Karşıya
  9. Bölgeyi Yönetmek Yeni Sınamalar Getiriyor
  10. Myanmar’daki Parçalanma Sınırların Ötesine Yayılıyor
  11. Öne Çıkanlar

AA’nın ilerleyişi, silahlı grubu Bangladeş’le sınırı olan bir eyaletin neredeyse tamamını kontrol eder duruma getirdi. 2023’ün sonlarından bu yana kasabaları, askeri üsleri ve sınır kapılarını ele geçiren grup, çevredeki etnik silahlı gruplardan biri olmaktan çıkarak eyalette ordunun dışındaki en güçlü güç hâline geldi. Artan otoritesi hem savaş alanını hem de komşu ülkelerin Myanmar’la ilişkilerini değiştiriyor.

Tatmadaw olarak bilinen Myanmar ordusu, ilerleyişe ablukalar ve hava saldırılarıyla karşılık verdi. Kısıtlamalar tedariki aksatırken gıda ve yakıt fiyatları yükseliyor, güvensizlik yayılıyor. İki milyondan fazla kişi açlık riskiyle karşı karşıya. Yıllardır zulme uğrayan Müslüman azınlık Rohingyalar için çatışmalar yeni bir yerinden edilme dalgasına, zorla silah altına alınmaya ve vahşet iddialarına yol açtı.

Buna rağmen AA, geriye kalan üç kasabaya yönelik kapsamlı saldırılardan kaçındı. Kyaukphyu’daki Çin altyapı yatırımları ile Sittwe’deki Hindistan çıkarları, bu muharebeleri özellikle hassas kılıyor. Grup ayrıca kaynaklarını koruyup ordunun karşı saldırılarını önlemeye çalışırken ele geçirdiği toprakları yönetmeye çalışıyor. Bundan sonra alacağı kararlar, Rakhine’i kimin yöneteceğini ve sivillerin gıdaya, güvenliğe ve temel hizmetlere erişip erişemeyeceğini belirleyecek.

Reklam

AA Konumunu Nasıl Güçlendirdi?

Arakan Ordusu, Myanmar’ın merkezi hükümeti tarafından uzun süredir dışlandıklarını düşünen Rakhine halkı için daha fazla özerklik talebiyle 2009’da kuruldu. Özerklik, bölgenin kendi işlerini yönetme konusunda daha fazla yetkiye sahip olması anlamına geliyor. AA yıllar içinde bir muharip güç oluşturdu, diğer etnik ordularla ittifaklar kurdu ve Birleşik Arakan Birliği (ULA) adlı siyasi kanadını kurdu.

2021’deki askeri darbe Myanmar’ı daha büyük bir kargaşaya sürükledi ve AA’nın genişlemesine alan açtı. Askeri kazanımlara, kontrolü altındaki toprakları yönetmeyi amaçlayan kurumların büyümesi eşlik etti. Grubun bugün 10 bin savaşçıdan oluştuğu tahmin edilen bir gücü var. Cuntanın Rakhine’deki varlığı ise savunulan az sayıdaki kasabayla sınırlı kaldı.

AA, Myanmar Ulusal Demokratik İttifak Ordusu ve Ta’ang Ulusal Kurtuluş Ordusu ile birlikte Üçlü Kardeşlik İttifakı’nda yer alıyor. Aralarındaki işbirliği, cuntanın güçlerindeki zafiyetleri ortaya çıkarmaya yardımcı oldu ve AA’nın Rakhine’deki genişlemesini destekledi.

Çatışmada yaşanan gelişmelerin sıralaması birkaç yıla yayılıyor:

  • 2009: AA, Rakhine halkı için daha fazla özerklik sağlama hedefiyle kuruldu.
  • 2021: Askeri darbe Myanmar’daki krizi derinleştirdi; ardından AA etkisini hızla artırdı.
  • 2023 sonları: AA, önemli kasabaları, üsleri ve sınır kapılarını kontrolü altına almasını sağlayan ilerleyişini başlattı.
  • 2024 sonları: Üçlü Kardeşlik İttifakı’nın 1027 Operasyonu bir dönüm noktası oldu; cuntanın zafiyetlerini ortaya çıkardı ve AA’nın Ann dâhil geniş alanları ele geçirmesine yardımcı oldu.
  • 23 Ağustos 2025: Rakhine’in 17 ilçesinden 14’ü AA’nın kontrolünde; Sittwe, Kyaukphyu ve Manaung ise cuntanın kontrolünde kaldı.

Ann’in ele geçirilmesi özellikle önemliydi; çünkü Myanmar ordusunun Batı Komutanlığı karargâhı burada bulunuyordu. Bu mevzinin alınması, ordunun bölgesel komuta yapısını zayıflattı ve AA’nın ilerleyişinin boyutunu ortaya koydu.

İlerleyiş Neden Yavaşladı?

AA’nın diğer bölgelerde hızla kazanımlar elde etmesine rağmen Sittwe, Kyaukphyu ve Manaung hâlâ grubun kontrolü dışında. Grup, geriye kalan kaleleri kuşattı ve doğrudan büyük saldırılara girişmek yerine cuntayı çekilmeyi müzakere etmeye zorlamaya çalıştı.

Bu yaklaşımın nedenlerinden biri yabancı yatırımlar. Kyaukphyu’da önemli Çin projeleri bulunurken Sittwe, Hindistan’ın bir ulaşım projesi açısından merkezi öneme sahip. Altyapıya zarar verecek ya da yabancıların can kaybına yol açacak çatışmalar, her iki ülkenin de giderek daha fazla AA’nın kontrolündeki bölgede çıkarları bulunduğu bir dönemde, grubun Pekin ve Yeni Delhi ile ilişkilerini gerebilir.

Reklam

AA, genişleyen topraklarını yönetmenin getirdiği taleplerle de karşı karşıya. Rohingyalar ve diğer etnik azınlıklar dâhil yerel toplulukların güvenini kazanmak, aksi hâlde yeni saldırılara ayrılabilecek kaynakları gerektiriyor. Grubun otoritesi, bölge sakinlerinin günlük yaşamlarında iyileşme görüp görmemesine de bağlı.

Askeri kapasitenin sınırları da kaygı konusu. Uzun süreli saldırılar AA’nın güçlerini ve ikmal kaynaklarını aşırı zorlayarak grubu karşı saldırılara açık hâle getirebilir. Cunta hâlâ hava sahasını ve önemli ikmal güzergâhlarını kontrol ediyor. Bu nedenle AA, komşu bölgelerden gelebilecek askeri ilerleyişi durdurmak ve cuntanın kaybettiği toprakları geri almasını önlemek için de çalışıyor.

Ablukalar Sivilleri Açlığa Sürüklüyor

Askeri abluka tedariki kısıtlarken Rakhine’de iki milyondan fazla kişi açlık riskiyle karşı karşıya. Gıda ve yakıt fiyatları hızla yükseldi; malların hâlâ bulunabildiği yerlerde bile temel ihtiyaçlara erişmek zorlaştı. İnsani yardım kuruluşları, ihtiyaç sahiplerine yardım ulaştırılmazsa bir felaket yaşanacağı uyarısında bulunuyor.

Sittwe, askeri tecridin gündelik yaşamı nasıl etkilediğini gösteriyor. Eyalet başkentine yalnızca deniz ve hava yoluyla ulaşılabiliyor; bu da bölge sakinlerini sınırlı sayıdaki ikmal güzergâhına bağımlı kılıyor. Kuşatma altındaki kentte suç ve güvensizlik haberleri yaygın, kamu düzeni ise bozulmuş durumda.

Bu nedenle toprak mücadelesi, temel ihtiyaçlara erişim mücadelesine dönüştü. Bir kasabanın ya da yolun kontrolünü kimin elinde tuttuğu, gıdanın, yakıtın ve yardımın ulaşıp ulaşamayacağını belirliyor. Hava saldırıları, kıtlık ve yerinden edilmeyle zaten baş etmeye çalışan topluluklar için yeni bir tehlike oluşturuyor.

İnsani yardıma erişim, daha geniş siyasi sorunla da bağlantılı. Toprak kaybetmesine rağmen cunta askeri kapasitesini korurken AA eyaletin büyük bölümünde otorite kurmuş durumda. Çatışmalar ve ablukalar sürerken siviller, kontrolün farklı taraflarda olduğu bölgelerin tamamında yardıma ihtiyaç duyuyor.

Rohingyalar Yeniden Şiddetle Karşı Karşıya

Rakhine’de kontrol el değiştirirken Rohingyalar, ordu ile AA arasında sıkışıp kaldı. 2017’deki askeri baskı, 730 binden fazla Rohingyanın Bangladeş’e kaçmasına yol açtı. Bugün yaklaşık bir milyon kişi burada kalabalık mülteci kamplarında yaşıyor. Rakhine’de kalanlar ise yeniden şiddet, zorla askere alınma ve yerinden edilme riskiyle karşı karşıya.

Hem AA hem de ordu, Rohingya sivillere yönelik hak ihlalleriyle suçlanıyor. Uluslararası Af Örgütü ve diğer insan hakları izleme kuruluşları, iki tarafla da bağlantılı büyük çaplı kundaklama, öldürme ve zorla silah altına alma olaylarını aktardı. Ordu, AA’ya karşı savaşmaları için bazı Rohingyaları silahlandırırken Bangladeş’teki Rohingya silahlı grupları da isyancılara karşı harekete geçiyor.

Reklam

İnsan hakları örgütü Uluslararası Af Örgütü, yenilenen şiddetin 2017’deki vahşeti hatırlattığı uyarısında bulundu ve ilerleyen AA’ya yönelik iddiaları da gündeme getirdi:

Myanmar’ın Rakhine Eyaleti’nde Rohingyalara yönelik giderek artan ölümcül saldırılar, Ağustos 2017’deki vahşeti ürkütücü biçimde hatırlatıyor... İlerleyip daha fazla bölgeyi ele geçiren Arakan Ordusu da vahşet iddialarıyla karşı karşıya.

AA, Rohingya sivilleri hedef aldığı iddialarını reddediyor. Ancak Rohingya aileleri için yakın tehlikeler arasında şiddet, silahlı gruplarca askere alınma ve evlerini daha da fazla kaybetme riski bulunuyor. Birçoğu vatansız ve mülksüz durumda. Askeri ve siyasi otorite çevrelerinde değişirken bu durum onları istismara açık hâle getiriyor.

Çin’in Yatırımları Kyaukphyu Mücadelesini Şekillendiriyor

Kyaukphyu, Çin’in Rakhine’deki çıkarları açısından merkezi öneme sahip. Derin deniz limanı ile petrol ve doğal gaz boru hatları Kuşak ve Yol Girişimi’nin bir parçası ve Çin’i Hint Okyanusu’na bağlıyor. Bu projeler, AA kasaba çevresindeki konumunu güçlendirirken Pekin’e burada yaşanacaklar konusunda doğrudan söz hakkı veriyor.

Çin, yatırımlarını korumak için Myanmar ordusunu destekledi. AA’nın artan kontrolü Pekin’i zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor: Cuntaya güvenmeyi sürdürmek mi, yoksa Çin varlıklarının korunması şartıyla AA’nın otoritesini kabul etmek mi?

Kyaukphyu’da binlerce Çinli işçi ve özel güvenlik görevlisi bulunuyor. Bu durum doğrudan saldırının risklerini artırıyor. Projelerin zarar görmesi ya da yabancı personelin hayatını kaybetmesi, yerel bir askeri operasyonu daha geniş çaplı bir diplomatik çatışmaya dönüştürebilir.

AA bunun yerine kuşatmayı tercih ederek Çin’in çıkarlarına zarar vermeden cuntanın müzakere yoluyla çekilmesini sağlamaya çalıştı. Bu yaklaşım, yabancı altyapı yatırımlarının savaş alanındaki kararları nasıl sınırlayabileceğini gösteriyor. Toprak ele geçirmek bir hedef; güçlü bir komşuyla işleyen ilişkileri sürdürmek ise bir başka hedef.

Hindistan Bağlantısallık ve Güvenliği Tartıyor

Hindistan’ın Rakhine’deki başlıca çıkarı, Sittwe Limanı’nı Hindistan’ın kuzeydoğusuna bağlayan Kaladan Çok Modlu Transit Taşımacılık Projesi. Bölgesel ulaşım bağlantılarını geliştirmeyi amaçlayan proje, Yeni Delhi açısından güvenlik bakımından da önem taşıyor; ancak çatışma projenin tamamlanmasını tehdit ediyor.

Hindistan hem cuntayla hem de AA’yla temaslarını sürdürüyor. Yeni Delhi, kalkınma projelerini Myanmar halkına fayda sağlamayı amaçlayan hibeler olarak tanımlıyor. Güvenlik durumu kötüleşirken Hint yetkililer, personelini tedbir amacıyla Sittwe’den Yangon’a taşıdı.

Reklam

Hindistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Yeni Delhi’nin kalkınma yardımı ve siyasi çözüme ilişkin tutumunu şöyle açıkladı:

Hindistan, Myanmar halkına fayda sağlamayı amaçlayan hibe temelli çeşitli kalkınma projelerini desteklemeyi sürdürüyor... Şiddetin sona erdirilmesi, barış ve istikrarın sağlanması, etnik sorunların ise gerçek bir federal demokrasi yoluyla çözüme kavuşturulması yönündeki çağrımız tutarlılığını koruyor.

Federal demokrasi, yetkinin merkezi hükümet ile bölgesel yönetimler arasında paylaşılması ve etnik topluluklara kendi işlerini yönetmede rol verilmesi anlamına geliyor. Hindistan’ın çağrısı, çatışmaların sona ermesini, çatışmaya yön veren etnik anlaşmazlıkları ele alacak siyasi bir düzenlemeyle ilişkilendiriyor.

Yeni Delhi, cuntayı Çin’e daha fazla yaklaştırmaktan da kaygı duyuyor. Ulaşım projesini koruyup rakip otoritelerle ilişkilerini sürdürmeye çalışırken AA’nın Hindistan’ın kuzeydoğu sınırı yakınlarındaki genişlemesini izliyor.

Bangladeş Yeni Bir Sınır Otoritesiyle Karşı Karşıya

Bangladeş’in Rakhine ile 271 kilometrelik sınırı bulunuyor. AA’nın Maungdaw ve diğer sınır kasabalarını ele geçirmesi, tüm sınır hattını kontrol etmesini sağladı. Böylece Bangladeş, giderek daha fazla hükümet işlevi üstlenen silahlı bir grupla doğrudan temas kurar hâle geldi.

Yaklaşık bir milyon Rohingya mülteciye ev sahipliği yapmanın yükünü taşıyan Dakka, AA’yla temkinli bir diyaloğa başladı. Cox’s Bazar’da dünyanın en büyük mülteci kampı bulunuyor. Kalabalık koşullar, azalan uluslararası yardım ve artan güvenlik kaygıları, uzun süreli yerinden edilmeyi giderek daha zor hâle getiriyor.

Bangladeş, mültecilerin güvenli ve gönüllü biçimde geri dönmesi çağrısında bulundu. Ayrıca insani yardıma erişimi ve mültecilerin dönüşünü desteklemek için Rakhine’de güvenli bölge kurulmasını önerdi; Rohingya meselesinde işbirliği karşılığında AA’nın otoritesini tanımayı da gündeme getirdi.

Bu öneriler dikkatli bir diplomasi gerektiriyor. Bangladeş, bölgesel güçlerin tutumunu, kendi güvenliğini ve Myanmar içindeki istikrarsızlığın daha da artma riskini hesaba katmak zorunda. Şiddetin sürmesi ve yönetimin parçalı olması, güvenli ve gönüllü dönüş ihtimalini uzak tutuyor.

Bölgeyi Yönetmek Yeni Sınamalar Getiriyor

AA, kontrolü altındaki bölgelerde günlük işleri yürütmek için Arakan Halk Devrimci Hükümeti’ni (APRG) kurdu. Kurumun sorumlulukları arasında temel hizmetler, güvenlik ve adalet yer alıyor. ULA ile birlikte bu kurumlar, grubun topraklar için savaşmaktan çıkıp bu topraklarda fiilen otorite kullanmaya yönelişini yansıtıyor.

Bazı bölge sakinleri AA yönetiminde güvenliğin ve özgürlüklerin iyileştiğini söylüyor. Diğerleri ise ifade özgürlüğüne getirilen kısıtlamaları, zorunlu askerliği ve tartışmalı mülkleştirme uygulamalarını eleştiriyor. Kaynak sıkıntısı ve süren çatışmalar, hizmet sunmayı ve düzeni korumayı daha da zorlaştırıyor.

Reklam

AA’nın güvenilir bir yönetim otoritesi olduğu iddiası, Rakhine’de yaşayan farklı topluluklara nasıl davrandığına bağlı olacak. Kontrolünü pekiştirirken etnik azınlıklar ve Rohingyalar dâhil yerel toplulukların güvenini kazanmak temel bir sınama olmaya devam ediyor.

Komşu hükümetlerin, sınırları, yolları ve altyapıyı kimin kontrol ettiğini dikkate almak için pratik nedenleri var. Bu durum, AA’nın savaş alanının ötesindeki etkisini artırıyor; grubun davranışları ve yönetme kapasitesi ise inceleme altında kalmayı sürdürüyor.

Myanmar’daki Parçalanma Sınırların Ötesine Yayılıyor

Merkezi hükümetin otoritesinin zayıflaması, AA gibi silahlı grupların komşu ülkeler tarafından fiilen tanınmasına imkân veriyor. Çin ve Hindistan stratejik projelerini korumak için grupla temkinli biçimde ilişki kurarken Bangladeş, sınır güvenliği ve Rohingya krizi konularında işbirliği arıyor.

Rakhine’de değişen yönetim, güçlü biçimde merkezileşmiş bir birlik yerine, her biri kendi kurumlarına ve dış ilişkilerine sahip birden fazla özerk bölgeden oluşabilecek bir Myanmar ihtimaline işaret ediyor. AA’nın deneyimi, etnik silahlı bir örgütün ne ölçüde güç kazanabileceğini ve yönetme sorumluluğunu üstlendiğinde karşılaşacağı zorlukları gösteriyor.

Uluslararası diplomatik çabalar çok az ilerleme sağladı. Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, olası savaş suçlarıyla ilgili soruşturma çağrısı yaptı ve ordunun hava saldırılarında kullandığı havacılık yakıtının ithalatının durdurulmasını istedi. Yardım sevkiyatları ve dış baskı, çatışmanın gidişatını değiştirmeye yetmedi.

Rohingyalar için bölgesel rekabet acil bir rahatlama sağlamıyor. Georgetown Uluslararası İlişkiler Dergisi’nde yazan ismi açıklanmayan bir analist, Rohingyaların geleceğinin komşu güçlerin önceliklerine nasıl bağlı olduğunu şöyle anlattı:

Çin ve Hindistan insani kaygıların önüne kendi hedeflerini koydukça Rohingyaların geleceği bölgesel güçlerin stratejilerine dolanıyor. Geri gönderilme vaadi giderek içi boş bir söylem gibi görünüyor.

Bangladeş insani sorumluluklarıyla ulusal güvenlik arasında denge kurmaya çalışırken Rohingya mülteciler belirsizlik içinde kalıyor. Rakhine’de süren şiddet ve birleşik bir otoritenin yokluğu, güvenli dönüş ihtimalini uzak tutuyor. Geriye kalan kalelerden ordunun müzakereyle çekilmesi, önerilen güvenli bölgenin hayata geçirilmesi ya da mültecilerin ülkelerine geri gönderilmesi için herhangi bir takvim açıklanmadı.

Öne Çıkanlar

  • AA, Rakhine’in 17 ilçesinden 14’ünü kontrol ederken cunta Sittwe, Kyaukphyu ve Manaung’u elinde tutuyor.
  • Askeri ablukalar, yükselen fiyatlar ve süren saldırılar iki milyondan fazla kişiyi açlık riskiyle karşı karşıya bıraktı.
  • Rohingya siviller yeniden şiddet, yerinden edilme ve zorla silah altına alınma riskiyle karşı karşıya; hem orduya hem de AA’ya yönelik hak ihlali iddiaları bulunuyor.
  • Kyaukphyu’daki Çin projeleri ve Sittwe’deki Hindistan ulaşım projesi, AA’nın askeri hesaplarını etkiliyor.
  • Bangladeş, ortak sınır hattının kontrolünü ele geçiren AA’yla temkinli biçimde ilişki kuruyor.
  • AA, yönetim kurumları kurarken ifade özgürlüğüne getirilen kısıtlamalar, zorunlu askerlik ve mülkleştirme nedeniyle eleştirilerle karşılaşıyor.
  • Yaklaşık bir milyon Rohingya Bangladeş’te kalıyor; güvenli ve gönüllü dönüş ihtimali hâlâ uzak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir