Bangladeş, Finansman ve Politika Eksiklikleri Planlarını Zorlarken 2030'a Kadar Elektriğinin Yüzde 20'sini Yenilenebilir Kaynaklardan Sağlamayı Hedefliyor

11 dakikalık okuma
For security and affordability, Bangladesh must shore up renewable ...

Daha Yüksek Yenilenebilir Enerji Hedefi, Zorlu Yatırım Ortamıyla Karşı Karşıya

Bangladeş'in 2025 Yenilenebilir Enerji Politikası, 2030'a kadar elektriğin yüzde 20'sinin, 2041'e kadar ise yüzde 30'unun yenilenebilir kaynaklardan sağlanmasını hedefliyor. Politika, yenilenebilir enerji üretiminin ilk 10 yılı için tam kurumlar vergisi muafiyeti sunuyor. Ancak hedefin büyüklüğü, ülkenin yatırımcı çekme kapasitesini şimdiden sınıyor: 12 projeyi ve 453 megavatlık kapasiteyi kapsayan ilk ihale paketine hiçbir yabancı şirket teklif vermedi.

İçindekiler
  1. Daha Yüksek Yenilenebilir Enerji Hedefi, Zorlu Yatırım Ortamıyla Karşı Karşıya
  2. Bangladeş Ne Kadar Yeni Elektrik Üretim Kapasitesi Kurmalı?
  3. Vergi Teşvikleri Üreticilere Ne Sunuyor?
  4. Çatı Güneş Enerjisi Tüketicileri Satıcıya Dönüştürebilir
  5. Yeni Elektrik Piyasasını Kim Denetleyecek?
  6. Geleneksel Güneş Santrallerinin Ötesinde
  7. Yatırımcılar Neden Beklemede?
  8. Finansman ve Şebeke Desteği Nereden Gelebilir?
  9. Kömür Önerisi ve Tek Bir Enerji Planına Duyulan İhtiyaç
  10. Öne Çıkanlar

20 Haziran 2025 itibarıyla yeni politika, Bangladeş'in elektriği üretme, satın alma ve satma biçimini değiştirmeye yönelik kapsamlı bir çerçeve sunuyor. Önceki politikanın ardından 17 yıl sonra yürürlüğe giren düzenleme, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmayı, enerji maliyetlerini düşürmeyi ve enerji güvenliğini güçlendirmeyi amaçlıyor. Kapsamı, büyük elektrik üreticilerinden güneş panellerinden elde ettikleri fazla elektriği satmak isteyen ev sahiplerine kadar uzanıyor.

Bangladeş'in toplam kurulu elektrik kapasitesi 27.426 megavatken, yenilenebilir enerji kapasitesi yaklaşık 1.563 megavat. Yenilenebilir kaynaklar kurulu kapasitenin yaklaşık yüzde 5,6'sını oluşturuyor ve mevcut talebin yaklaşık yüzde 8'ini karşılıyor. 2030 için açıklanan 6.145 megavatlık hedefe ulaşmak, beş yılı biraz aşkın sürede yaklaşık 4.600 megavatlık ek yenilenebilir kapasite gerektiriyor.

Enerji araştırmacıları ve sivil toplum kuruluşları önemli bir fırsat görüyor, ancak yalnızca vergi teşvikleriyle çözülmesi zor engellere de dikkat çekiyor. Bunlar arasında yatırımcılar için ödeme güvencelerinin belirsizliği, yerel finansman olanaklarının kısıtlılığı, karmaşık arazi edinim süreci ve enerji ile iklim planları arasındaki zayıf koordinasyon yer alıyor.

Hükümet ayrıca Matarbari'de kömürle 1.200 megavat elektrik üretecek bir santrali yeniden gündeme almayı değerlendiriyor. Bu öneri yenilenebilir enerji hedefleriyle yan yana durarak Bangladeş'in yatırımları hangi yöne çekmek istediğine dair çelişkili mesajlar veriyor. Avrupa Birliği'nin yeşil enerji dönüşümüne yönelik 1,3 milyar avroluk taahhüdü destek sağlarken istikrarlı kurallar ve daha güçlü yönetişim beklentisini de artırıyor.

Reklam

Bangladeş Ne Kadar Yeni Elektrik Üretim Kapasitesi Kurmalı?

2030 için belirlenen 6.145 megavatlık hedef, Bangladeş'in mevcut 1.563 megavatlık yenilenebilir kapasitesini yaklaşık dört katına çıkarmasını gerektiriyor. Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitüsü (IEEFA), bu hedefe ulaşmak için her yıl yaklaşık 750 megavatlık yeni kapasite gerektiğini ve bunun yalnızca yerel sermayeyle finanse edilemeyeceğini belirtiyor.

Kurulu kapasite, elektrik ekipmanlarının nominal çıkışında çalışırken ne kadar elektrik üretebileceğini ölçer. Elektrik üretimi ise ekipmanların zaman içinde gerçekte ürettiği miktarı ifade eder. Örneğin güneş panellerinin üretimi güneş ışığına bağlıdır; dolayısıyla kapasiteleri ile elektrik arzına katkıları farklı ölçütlerdir.

Kıyı Geçim Kaynakları ve Çevre Eylem Ağı'ndan (CLEAN) Hasan Mehedi, politikanın gerçek elektrik üretimi yerine kurulu kapasiteye dayanmasını eleştirdi. İlerlemenin ölçülebilir aşamalar üzerinden takip edilebilmesi için yıllık ve beş yıllık uygulama yol haritaları hazırlanmasını istiyor. Tüketiciler açısından pratik soru, yeni projelerin ne kadar kullanılabilir elektrik sağlayacağı.

Politikanın temel kilometre taşları ve teşvikleri birkaç farklı dönemi kapsıyor:

  • 2010: Elektrik ve Enerji Arzını Hızlı Geliştirme Yasası, talep edilmemiş proje teklifleri için bir yol oluşturdu. Yasanın yakın zamanda yürürlükten kaldırılması yatırım çerçevesini değiştirdi.
  • 2018: Mahsuplaşmalı Sayaç Uygulama Kılavuzu, yeni politikanın yenilenebilir kaynaklardan elde ettikleri fazla elektriği satan müşteriler için atıfta bulunduğu çerçeveyi oluşturdu.
  • 2025: Yeni Yenilenebilir Enerji Politikası, önceki politikanın ardından 17 yıl sonra yürürlüğe girerek daha yüksek hedefler ve daha geniş yatırım ve ticaret önlemleri belirliyor.
  • 2030: Bangladeş, yenilenebilir enerjinin payını yüzde 20'ye çıkarmayı ve yenilenebilir kapasitesini 6.145 megavata ulaştırmayı hedefliyor.
  • 2041: Yenilenebilir enerji payı hedefi yüzde 30'a yükseliyor.

Vergi Teşvikleri Üreticilere Ne Sunuyor?

Kamuya ait ve özel yenilenebilir enerji üreticilerine 15 yıllık vergi tatili sunuluyor. İlk 10 yıl boyunca kurumlar vergisinin tamamından muafiyet sağlanacak; sonraki üç yıl yüzde 50, son iki yıl ise yüzde 25 vergi muafiyeti uygulanacak.

Politika ayrıca yenilenebilir enerji bileşenleri ve ham maddelerindeki gümrük vergisi ile katma değer vergisinin (KDV) kaldırılmasını öneriyor. Bu önlemler, projelerin ilk kurulum maliyetini düşürmeyi ve güneş enerjisi aksesuarları ile diğer ekipmanların yerel üretimini desteklemeyi amaçlıyor.

Reklam

Geliştiriciler için daha düşük vergiler, bir projenin finansal getirisini artırabilir. Daha ucuz ekipman, santral gelir elde etmeye başlamadan önce borçlanılması gereken miktarı da azaltabilir. Bangladeş'in politikası, hem elektrik üretimine hem de imalata yatırımı teşvik etmek için bu önlemleri bir araya getiriyor.

Politika Diyaloğu Merkezi'nin (CPD) Araştırma Direktörü Khondaker Golam Moazzem, özellikle Bangladeş'in dolar krizi yaşadığı bir dönemde çerçevenin doğrudan yabancı yatırımlara (DYY) yeterince odaklanmadığını savunuyor. Bürokratik gecikmelere ve karmaşık arazi edinim süreçlerine de özel sermayenin önündeki engeller olarak dikkat çekiyor.

Vergi kolaylıkları, finansman ve proje onayları bu nedenle aynı yatırım kararının parçalarını oluşturuyor. Bir geliştiricinin uygun fiyatlı bir araziye, inşaat iznine, yapım masraflarını karşılayacak kaynağa ve elektrik satışlarının kredileri geri ödemeye yetecek gelir sağlayacağına dair güvenceye ihtiyacı var.

Çatı Güneş Enerjisi Tüketicileri Satıcıya Dönüştürebilir

Konut, ticaret ve sanayi müşterileri çatılara, bahçelere veya diğer alanlara yenilenebilir enerji sistemleri kurabilecek. Politikada atıfta bulunulan 2018 tarihli güncellenmiş Mahsuplaşmalı Sayaç Uygulama Kılavuzu kapsamında, fazla elektriği kamu elektrik idarelerine veya özel kuruluşlara satabilecekler.

Mahsuplaşmalı sayaç uygulaması, müşterilerin kendi ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra şebekeye verdikleri elektriği hesaba katmalarını sağlar. Güneş panelli bir ev veya fabrika için bu uygulama, çatının hem kendi faaliyetlerine hem de başkalarına elektrik sağlayabilmesine imkân tanır.

Politika, eşler arası (P2P) enerji ticaretini de teşvik ediyor. Bu yaklaşımda, yenilenebilir kaynaklardan fazla elektrik üreten bir kişi veya işletme, mevcut dağıtım ağı üzerinden elektriğini doğrudan başka bir tüketiciye satabilir. Böylece elektrik ticareti, elektrik idaresi ile müşterileri arasındaki geleneksel ilişkinin ötesine geçebilir.

Bangladeş'in hazır giyim (RMG) sektörü, çatı güneş enerjisi için önemli bir fırsat olarak görülüyor. Bu potansiyel, ihracata yönelik imalatı enerji dönüşümünün bir parçası hâline getirirken fabrika alanlarının sanayi faaliyetlerinin yanı sıra yenilenebilir enerji üretimi için de kullanılmasını sağlayabilir.

Reklam

Yeni Elektrik Piyasasını Kim Denetleyecek?

Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Geliştirme Kurumu (SREDA), yenilenebilir enerji projeleri için merkezi koordinasyon kuruluşu olarak belirlendi. Görevleri arasında geliştirme çalışmalarını yönetmek ve denetlemek, son tarihler içeren bir uygulama yol haritası hazırlamak ve dönüşümün hayata geçirilmesi için gereken kişilerin eğitimini teşvik etmek bulunuyor.

SREDA'ya ayrıca ulusal bir araştırma ve test laboratuvarı aracılığıyla ekipman kalitesini destekleme görevi verildi. Bu görev, politikanın imalat hedeflerini güvenilir yerli bileşenlere duyulan ihtiyaçla birleştiriyor. Araştırmacılar, kurumun sorumluluklarının büyüklüğüne uygun olarak kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesini istiyor.

Yenilenebilir Enerji Satın Alma Yükümlülükleri (RPO), tüm elektrik idarelerinin ve belirlenen diğer büyük tüketicilerin elektriklerinin belirli bir yüzdesini yenilenebilir kaynaklardan satın almasını gerektirecek. Bu mekanizma, yalnızca geliştiricilerin yeni santral kurmayı seçmesine bağlı kalmak yerine yeşil elektriğe talep yaratmayı amaçlıyor.

Yenilenebilir Enerji Sertifikaları (REC) bu yükümlülükleri yerine getirmek için başka bir yol sunacak. Alınıp satılabilen her sertifika, bir megavatsaat yenilenebilir elektriğin çevresel niteliklerini temsil ediyor. Şirketler satın alma hedeflerini karşılamak için sertifika alabilecek; böylece sistem yenilenebilir enerji üretimini esnek bir biçimde destekleyebilecek.

Politika bu nedenle koordinasyonu, zorunlu alımları ve sertifika ticaretini bir araya getiriyor. Etkililik, bu düzenlemelerin birlikte işlemesine bağlı: Geliştiricilerin alıcılara, alıcıların açık yükümlülüklere, kurumun ise projeleri ve ekipmanları denetlemek için gereken kaynaklara ihtiyacı var.

Geleneksel Güneş Santrallerinin Ötesinde

Politika, yenilenebilir enerjiyi geniş biçimde tanımlıyor; güneş, rüzgâr, jeotermal enerji, gelgit enerjisi, nehir akıntıları, dalga enerjisi, yeşil hidrojen, biyoyakıtlar, biyokütle ve atıklardan üretilen enerjiyi kapsıyor. Böylece çerçevenin teknolojik kapsamı çatı panellerinin veya büyük güneş santrallerinin çok ötesine uzanıyor.

Teşvik edilmesi öngörülen 13 güneş enerjisi teknolojisi türü belirleniyor. Bunlar arasında yüzer güneş santralleri, güneş enerjisiyle çalışan sulama ve içme suyu sistemleri ile elektrikli araç şarj istasyonları bulunuyor.

Reklam

Tarım-güneş enerjisi uygulamaları da politikanın teşvik ettiği yaklaşımlar arasında. Bu yöntemde güneş panelleri, altlarında ekin yetişmesine imkân veren düzenlemelerle tarım arazilerinin üzerine yerleştiriliyor. Amaç, arazi kullanımı ve gıda güvenliğiyle ilgili kaygılara yanıt verirken elektrik üretimiyle tarımı aynı alanda buluşturmak.

Çinli güneş enerjisi şirketi Longi'nin Bangladeş'te üretim tesisleri kurmaya ilgi göstermesi, olası bir sanayi boyutunu da gündeme getiriyor. Böyle bir yatırım istihdam yaratabilir, ithal teknolojiye bağımlılığı azaltabilir ve ülkenin yenilenebilir enerji ekipmanlarında bölgesel bir merkeze dönüşmesine yardımcı olabilir. Ancak bu ilgi, faaliyette olan bir üretim tesisi değil, henüz bir fırsat niteliği taşıyor.

Yatırımcılar Neden Beklemede?

IEEFA, elektrik sektörünün kurallarındaki ani değişiklikleri yatırımın önündeki temel engellerden biri olarak gösteriyor. 2010 tarihli Elektrik ve Enerji Arzını Hızlı Geliştirme Yasası'nın (QEEESA) yürürlükten kaldırılması, talep edilmemiş proje tekliflerine izin veren çerçeveyi ortadan kaldırdı. Daha önce niyet mektubu (LOI) almış 30'dan fazla yenilenebilir enerji projesi de askıya alındı.

Yeni ihale belgelerinde uygulama anlaşması maddesi, yani bir tür ödeme garantisi kaldırıldı. Yenilenebilir enerji projeleri elektrik üretip satmaya başlamadan önce genellikle büyük miktarda borçlanma gerektirdiği için bu değişiklik kredi verenler açısından önem taşıyor.

Kredi verenlerin, beklenen gelir ve risklere karşı sağlanan korumalara dayanarak finansman sunmaya istekli olduğu bir proje, finanse edilebilir kabul edilir. Elektrik ödemelerinin yapılacağına dair güvence yoksa vergi koşulları cazip olsa bile geliştiricinin inşaat için gereken krediyi bulması zorlaşabilir.

Toplam 453 megavatlık 12 projeden oluşan ihale paketi bu zorluğu ortaya koyuyor. Pakete hiçbir yabancı şirket teklif vermedi; teklif teslim süresi altı kez uzatıldıktan sonra 20 yerli şirket katıldı. Sonuç, hükümetin hedefleriyle uluslararası yatırımcıların gözden geçirilmiş düzenlemeler kapsamında kaynak taahhüt etme isteği arasındaki uçuruma işaret ediyor.

IEEFA ve CPD; tutarlı politikalar, açık ödeme güvenceleri ve ani düzenleyici değişikliklerin azaltılması çağrısında bulundu. Önerileri arasında, geliştiricilerin yatırım kararından inşaat aşamasına daha büyük bir güvenle geçebilmesi için proje onaylarının basitleştirilmesi de yer alıyor.

Reklam

Finansman ve Şebeke Desteği Nereden Gelebilir?

Bangladeş Merkez Bankası yeşil yeniden finansman programını genişletti; ancak tek bir güneş enerjisi parkına verilebilecek kredi üst sınırının 10 megavatlık bir projeyi bile karşılamaya yetmediği belirtiliyor. Her yıl 750 megavat ekleme ihtiyacı göz önüne alındığında bu kısıt, araştırmacıların neden yerel kredilerin ötesinde finansman aradığını gösteriyor.

IEEFA'nın Bangladeş baş analisti Shafiqul Alam, yabancı yatırımcılardan ve çok taraflı kalkınma bankalarından daha uzun vadeli, uygun maliyetli finansman sağlanması çağrısında bulundu. Yeşil tahviller de önerilen araçlardan biri. Bunlar, çevre projeleri için kaynak toplamak amacıyla çıkarılan ve yatırımcıların üzerinde anlaşılmış koşullar kapsamında geri ödenmek üzere sermaye sağladığı tahvillerdir.

Avrupa Birliği, Dakka'da düzenlenen 2025 Yenilenebilir Enerji Festivali'nde Bangladeş'in yeşil enerji dönüşümünü desteklemek için 1,3 milyar avro taahhüt etti. AB Delegasyonu Kalkınma İşbirliği Başkanı Dr. Michal Krejza, taahhüdü yenilenebilir enerjinin daha hızlı benimsenmesi, istikrarlı yönetişim ve yapısal reform beklentileriyle ilişkilendirdi.

Avrupa ortaklığı, Bangladeş'in merkezinde fosil yakıtların bulunduğu geleneksel enerji anlaşmalarına bağımlılığını azaltmasına ve uluslararası sürdürülebilirlik hedefleriyle daha yakın bağ kurmasına yardımcı olabilir. İşbirliğinin değeri, yeni yenilenebilir enerji tesislerinden gelen elektriği taşıması gereken şebeke üzerindeki ortak çalışmaları da kapsıyor.

Boston Consulting Group (BCG), ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) ile birlikte Bangladeş için bir akıllı şebeke yol haritası hazırladı. Akıllı şebeke, elektrik akışlarını yönetmek için daha gelişmiş izleme ve kontrol sistemleri kullanır. Yol haritası; güvenilirliği artırmak, kayıpları azaltmak ve doğal koşullara bağlı olarak üretimi değişen güneş ve rüzgâr enerjisini sisteme katmak açısından önem taşıyor.

Yabancı yatırımlar, çok taraflı finansman, yeşil tahviller ve şebeke iyileştirmeleri dönüşümün farklı ihtiyaçlarına yanıt veriyor. Santrallerin inşası için finansman, elektriğin güvenilir biçimde iletilmesi için şebeke, yatırımcıların ödeme alabilmesi içinse öngörülebilir düzenlemeler gerekiyor.

Kömür Önerisi ve Tek Bir Enerji Planına Duyulan İhtiyaç

Hükümetin Matarbari'de kömürle 1.200 megavat elektrik üretecek bir santrali yeniden gündeme almayı değerlendirmesi, yenilenebilir enerji programıyla doğrudan çelişiyor. Öneri, petrol kullanan santrallere kıyasla daha ucuza elektrik üretmenin bir yolu olarak gerekçelendiriliyor.

Reklam

Enerji analistleri, yeni bir kömür santralinin Bangladeş'i onlarca yıl boyunca yüksek karbon salımı yapan altyapıya bağlayacağını savunuyor. Ayrıca elektrik talebi ek arzı kullanacak kadar artmazsa santralin sektördeki atıl kapasiteyi ve mali sorunları ağırlaştırabileceği uyarısında bulunuyorlar.

Bangladeş'in yedek kapasite marjı yaklaşık yüzde 61. Yedek kapasite marjı, en yüksek talebi karşılamak için gereken düzeyin üzerinde tutulan üretim kapasitesini ifade eder. Bir miktar yedek kapasite arz güvenliğine katkı sağlar; ancak burada kaygı, kapasitenin önemli bir bölümü talebi aşarken daha fazla santral eklemenin maliyetidir.

Kapasite ödemeleri, santraller çalışmadıkları zamanlar da dâhil olmak üzere hazır bulundurulmaları için yapılan ödemelerdir. Analistler, kesintisiz arz sağlaması amaçlanan daha fazla santral eklemenin, elektrik kullanımında buna karşılık gelen bir artış olmaksızın bu yükü artırabileceği uyarısında bulunuyor.

CPD Araştırma Direktörü Khondaker Golam Moazzem, yenilenebilir enerji programının geleceğini fosil yakıtlara dayalı daha geniş ekonomik yapıyla ilişkilendiriyor:

Fosil yakıtlara büyük ölçüde bağımlı bir ekonomik çerçevede yenilenebilir enerjiyi genişletmenin uygulanabilir olmadığını kabul etmeliyiz.

Sivil toplum kuruluşları ve enerji araştırmacıları, politikanın hazırlanması sırasında istişarelerin sınırlı kalmasını ve politikanın Entegre Enerji ve Elektrik Ana Planı (IEPMP) ile Bangladeş'in iklim taahhütleri olan Ulusal Olarak Belirlenmiş Katkılar (NDC) ile zayıf uyumunu da eleştirdi.

Önerdikleri çözüm; yıllık ve uzun vadeli uygulama yol haritalarını, SREDA'nın kapasitesinin güçlendirilmesini, istikrarlı yatırım kurallarını ve ulusal enerji ile iklim politikalarının koordinasyonunu bir araya getiriyor. Temel görev, yenilenebilir enerji hedeflerini finansman, proje onayları, şebeke geliştirme ve fosil yakıtlı santrallere ilişkin kararlarla ilişkilendirerek hepsinin aynı doğrultuda ilerlemesini sağlamak.

Öne Çıkanlar

  • Bangladeş'in 2025 Yenilenebilir Enerji Politikası, yenilenebilir enerji payını 2030'a kadar yüzde 20'ye, 2041'e kadar yüzde 30'a çıkarmayı hedefliyor.
  • 2030 için açıklanan kapasite hedefi 6.145 megavat; mevcut kurulu kapasite ise yaklaşık 1.563 megavat.
  • Üreticilere ilk 10 yıl tam kurumlar vergisi muafiyeti, sonraki beş yıl ise kısmi muafiyet sunuluyor.
  • Çerçeve; çatı üstü üretimi, doğrudan elektrik ticaretini, yenilenebilir enerji satın alma yükümlülüklerini ve alınıp satılabilen sertifikaları destekliyor.
  • Askıya alınan projeler, ödeme garantilerindeki değişiklikler, yerel kredi olanaklarının kısıtlılığı ve zorlu onay süreçleri yatırımları engelliyor.
  • AB 1,3 milyar avro taahhüt ederken araştırmacılar yabancı yatırımlar, kalkınma bankası finansmanı ve yeşil tahvil arayışında.
  • Matarbari'de önerilen 1.200 megavatlık kömür santrali, yenilenebilir enerji hedefleriyle fosil yakıt yatırımlarının sürmesi arasındaki gerilimi artırıyor.
  • Araştırmacılar ölçülebilir uygulama planları, daha güçlü denetim ve Bangladeş'in enerji ve iklim politikaları arasında daha yakın koordinasyon istiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir