5 MW'a kadar güneş enerjisi projeleri için yeni yasal çerçeve
Bangladeş, 5 megavata kadar güneş enerjisi projelerine çatıları, avluları, kullanılmayan arazileri, çay bahçelerini ve su alanlarını açan 2026 Özel Güneş Enerjisi Kurulumu Kararnamesi'ni yayımladı. Orta Doğu'daki savaşın ithal yakıta aşırı bağımlılığın risklerini ortaya koyması üzerine hükümet, gelecek yazdan önce 3.000 ila 4.000 megavat yenilenebilir enerji kapasitesi eklemeyi hedefliyor.
İçindekiler
- 5 MW'a kadar güneş enerjisi projeleri için yeni yasal çerçeve
- Mülk sahipleri ve güneş enerjisi şirketleri için neler değişiyor?
- Konut çatılarına panel kurmanın ötesinde
- Fazla elektrikten nasıl gelir elde edilebilir?
- Uygulamayı şekillendiren tarihler
- Daha hızlı tedarik, daha açık kurallar gerektiriyor
- Kiracılar ve elektrik şebekeleri de dikkate alınmalı
- Ekipman atıkları sözleşmeyle güvence altına alınıyor
- Projeleri kim denetleyecek, kurallar nasıl uygulanacak?
- Öne Çıkanlar
Kararname, kabinenin 18 Ekim 2026'daki onayının ardından pazartesi günü resmî gazetede yayımlandı. Bina sahipleriyle güneş enerjisi şirketlerine kurulumları finanse etmek için iki seçenek sunuyor; sözleşmeler ve ekipmanların elden çıkarılmasına ilişkin şartlar belirliyor; hırsızlık, hasar verme ve kurulumlara müdahale için cezai yaptırımlar getiriyor.
Hükümet, yarı kamu, özerk ve yerel yönetim kurumları, devlete ait şirketler, özel binalar ve konutlar kararnamenin kapsamına giriyor. Uygun kullanım alanları arasında güneş enerjisiyle çalışan sulama pompaları, güneş enerjili soğuk hava depoları ve elektrikli araç şarj istasyonları bulunuyor. Arazide kurulan büyük güneş enerjisi santralleri bu çerçevenin dışında kalıyor.
Bir mülk sahibi için temel tercih açık: Güneş enerjisi sisteminin ücretini ödeyip sahibi olmak ya da bir şirketin sistemi finanse edip işletmesine izin vererek üretilen elektrik karşılığında ödeme yapmak. Net ölçüm kullanan müşteriler, fazla elektriği ulusal şebekeye aktararak faturalarından mahsup edilecek kredi alabiliyor; devlet tarifeleri üzerinden ödeme de mümkün.
Kararname, küçük ölçekli kurulumların geliştirilmesi için daha açık bir yol sunuyor. Başarısı; sözleşmelerin, finansmanın, tedarikin ve yerel elektrik şebekelerinin çok sayıda ayrı noktada hızlı yaygınlaşmayı destekleyip destekleyemeyeceğine bağlı olacak.
Mülk sahipleri ve güneş enerjisi şirketleri için neler değişiyor?
Kabine Sekreteri Nasimul Gani, kararnamenin uzun dönemli elektrik tarifeleri, çatı kiralama ödemeleri ve bakım düzenlemeleri konusunda mevcut mevzuattaki boşlukları giderdiğini söyledi. Bir şirketin sahibi olmadığı bir binaya ekipman kurup yatırımını yıllar içinde geri kazanmayı beklediği durumlarda bu ayrıntılar önem taşıyor.
OPEX modelinde güneş enerjisi şirketi kurulumu finanse ediyor, işletiyor ve maliyetlerini üretilen elektrik üzerinden karşılıyor. Bina sahibi başlangıçta ödeme yapmıyor. OPEX, işletme gideri anlamına geliyor; ancak burada açıklanan düzenlemede ilk yatırım da hizmet sağlayıcıya ait.
Sermaye harcaması anlamına gelen CAPEX modelinde sistemin ücretini sahibi ödüyor ve sistem onun mülkiyetinde kalıyor. Bunun için başlangıçta para gerekiyor; karşılığında ekipmanın mülkiyeti doğrudan sahibine geçiyor ve işletme düzenlemelerini yapma sorumluluğu da ona ait oluyor.
Her OPEX projesi, müşteri, güneş enerjisi şirketi ve ilgili kamu kurumu arasında bir anlaşma yapılmasını gerektiriyor. Kararnamede şöyle deniyor:
Bu kararname kapsamında özel bir güneş enerjisi sisteminin kurulması ve işletilmesi amacıyla tüketici, hizmet sağlayıcı ve ilgili makam arasında üçlü bir anlaşma yapılır.
Standart kamu sözleşmesinde çatıya veya araziye erişim, ekipman kalitesi, elektrik fiyatları, net ölçüm ve ekipmanların elden çıkarılması ele alınmalı. Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitüsü'nün baş enerji analisti Shafiqul Alam, net ölçüm kapsamında üç taraflı anlaşmaların zaten yapıldığını, dolayısıyla kararnamenin esas olarak süreci kolaylaştırdığını söyledi.
Konut çatılarına panel kurmanın ötesinde
Yüzer güneş enerjisi ve tarım-güneş enerjisi uygulamaları, kararnameyi geleneksel çatı kurulumlarının ötesine taşıyor. Yüzer güneş enerjisi sistemlerinde paneller su üzerinde yüzen yapılara yerleştiriliyor. Tarım-güneş enerjisi uygulamaları ise elektrik üretimini tarımla birleştirerek panellerin altında veya yanında ürün yetiştirilmesine imkân veriyor.
Çay bahçelerindeki çatılar, bitişik boş araziler ve avlular da kullanılabilecek diğer alanlar arasında. Güneş enerjili sulama pompaları ve soğuk hava depoları politikayı doğrudan tarımsal faaliyetlere bağlarken, şarj istasyonları da ulaşımda artan elektrik talebine yanıt veriyor.
Hükümetin hedefi 3 ila 4 gigavata, yani 3.000 ila 4.000 megavata karşılık geliyor. Ölçeği göz önünde canlandırmak için, bu miktarın tamamını kararnamede izin verilen azami 5 megavatlık projelerle sağlamak 600 ila 800 kurulum gerektirir. Daha küçük sistemlerden oluşan bir programda daha fazla noktaya ihtiyaç duyulur. Hedef, daha geniş anlamda yenilenebilir enerji kapasitesini kapsıyor; dağıtık güneş enerjisinin bu kapasitenin büyük bölümünü sağlaması bekleniyor.
Fazla elektrikten nasıl gelir elde edilebilir?
Net ölçüm, müşterinin mülkünde güneş enerjisi kullanmasına ve ihtiyaç fazlası elektriği şebekeye vermesine imkân tanıyor. Sayaç, alışverişi kaydediyor ve şebekeye aktarılan elektrik, geçerli kurallar uyarınca elektrik faturalarından mahsup ediliyor.
Enerji Bakanlığı'nın 1 Eylül'de yayımladığı ilgili bir başka resmî gazete, 28 Şubat 2027'ye kadar bataryalı çatı sistemi kuran hanelere özel bir teşvik sağlıyor: Şebekeye verilen her birim fazla elektrik için 10,50 taka; bu tutar Şubat 2030'a kadar garanti ediliyor. Bir birim elektrik, bir kilovatsaat; yani bir saat boyunca bir kilovat güç çeken bir cihazın kullandığı elektrik miktarıdır.
Batarya şartı ve kurulum için belirlenen son tarih, bu teşvikten kimlerin yararlanabileceğini belirliyor. Daha geniş kapsamlı kararname kapsamında proje planlayan müşterilerin, kendi sistemlerine uygulanacak ödeme koşullarını kontrol etmesi gerekecek.
Enerji Bakanlığı, uygun sistemlerin azami üretim maliyetini birim başına 8 taka olarak belirtiyor ve tarife hesabının yüzde 20 kâr marjı ile yüzde 11,25 prim içerdiğini açıklıyor. Dağıtım şirketleri, şebekeye aktarılan elektriği kaydetmek ve ödemeleri nakit yerine banka ya da mobil finansal hizmet hesaplarına aktarmak zorunda.
Fazla elektrik için belirlenen 10,50 takalık ücret, Bangladeş'in birim başına ortalama 10,40 takalık perakende elektrik tarifesinden 0,10 taka yüksek. Bu küçük fark, hem gelir elde eden haneler hem de fazla elektriği satın alan dağıtım şirketleri için güvenilir kayıt ve ödemeyi önemli kılıyor.
Uygulamayı şekillendiren tarihler
Kararname; tarife teşvikleri, ithalat vergisi muafiyeti ve uzun vadeli ulusal hedeflerle birlikte geliyor. Bunlar, müşteriler, proje geliştiriciler ve elektrik dağıtım şirketleri için farklı planlama tarihleri oluşturuyor.
- 1 Eylül 2026: Enerji Bakanlığı, bataryalı ve teşvik kapsamındaki çatı sistemleri için birim başına 10,50 takalık fazla elektrik tarifesini belirleyen resmî gazeteyi yayımladı.
- 18 Ekim 2026: Kabine, Başbakan Tarique Rahman başkanlığında yapılan 25. toplantısında kararname taslağını onayladı.
- Kabine onayını izleyen pazartesi: Kararname resmî gazetede yayımlandı.
- 28 Şubat 2027: Belirtilen bataryalı çatı sistemi teşvikinden yararlanmak isteyen haneler için kurulumun son tarihi.
- Şubat 2030: Teşvik kapsamında garanti edilen 10,50 takalık tarifenin sona ereceği tarih.
- 2030 ve 2040: 2025 Yenilenebilir Enerji Politikası, elektriğin sırasıyla yüzde 20'sinin ve yüzde 30'unun yenilenebilir kaynaklardan sağlanmasını hedefliyor.
2027 mali yılı bütçesi de paneller, invertörler ve temel güneş enerjisi bileşenlerine uygulanan ithalat vergilerini 2031'e kadar kaldırıyor. İnvertörler, panellerin ürettiği elektriği binalarda ve şebekede kullanılan biçime dönüştürüyor. Bileşen maliyetlerinin düşmesi projelere yardımcı olabilir; ancak müşterilerin nihayetinde ödeyeceği tutarı kredi maliyetleri ve elektrik sözleşmelerinin koşulları belirlemeye devam edecek.
Daha hızlı tedarik, daha açık kurallar gerektiriyor
CAPEX projelerinde 5 crore takaya, yani 50 milyon takaya kadar mal ve hizmet alımları sınırlı ihale yoluyla yapılabilecek. Bu yöntem, ihaleyi tüm piyasaya açmak yerine seçilmiş tedarikçileri davet etmek anlamına geliyor. İlgili tedarik işlemlerinde Elektronik Kamu Alımları sistemi olarak bilinen e-GP'nin kullanılması zorunluluğu da kaldırılıyor.
Bu önlemler, projelere başlamak için gereken süreyi kısaltmayı amaçlıyor. Sektör temsilcileri kimlerin ihaleye katılabileceği, hangi teknik yeterliliklerin gerektiği ve katılımın nasıl işleyeceği konusunda daha fazla ayrıntı istiyor.
Shafiqul Alam, sınırlı ihale şartlarının kendi tesislerine panel kuran özel sanayi şirketlerine de uygulanıp uygulanmadığının açıklığa kavuşturulması gerektiğini söyledi. Bu şirketler için yanıt, ekipman tedarikçilerini ve yüklenicileri nasıl seçeceklerini etkiliyor.
Bangladeş Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Birliği Başkanı Mostafa Al Mahmud, yüksek faizli kredilerin güneş enerjisinin maliyetini artırabileceği uyarısında bulundu. Ayrıca, şeffaf olmayan tedarik süreçlerinin siyasi kayırmacılıkla gerçek yatırımcı ve işletmeleri dışarıda bırakabileceğini söyledi.
Birliğin yöneticilerinden Imran Chowdhury, küçük projelerin daha büyük portföyler hâlinde birleştirilmedikçe yabancı yatırımcıların ilgisini sınırlı ölçüde çekebileceğini söyledi. Kurulumları gruplandırmak, yatırımcıların her çatı için ayrı bir yatırım görüşmesi yürütmek yerine birden fazla noktayı birlikte değerlendirmesine ve finanse etmesine olanak tanıyor. Chowdhury, ihaleye katılım şartlarının, teknik standartların ve katılım süreçlerinin daha açık hâle getirilmesi çağrısında bulundu.
Mostafa, Bangladeş'ten ve yurt dışından daha fazla yatırım çekmek için her büyüklükteki projeyi ve yenilenebilir enerji teknolojilerini kapsayan daha geniş bir yasa çıkarılması çağrısı da yaptı. Yeni kararname, piyasanın daha dar bir bölümüne odaklanıyor.
Kiracılar ve elektrik şebekeleri de dikkate alınmalı
Bangladeş İstatistik Bürosu verilerine göre, belediye sınırları içindeki hanelerin yüzde 68,58'i kiralık konutlarda yaşıyor; bu, her üç haneden ikisinden fazlasına karşılık geliyor. Bu haneler için sorun yalnızca gerekli parayı bulmak değil: Uygun bir çatıya erişim genellikle bina sahibine bağlı.
Araştırmacı ve enerji politikası analisti Ismot Hasnine Masrur E Khuda ile akademisyen ve kamu politikası analisti Rassiq Aziz Kabir; ortak güneş enerjisi düzenlemeleri, kiracıların erişebileceği finansman ve grup ya da sanal net ölçüm önerdi. Bu yaklaşımlar, birden fazla müşterinin ortak bir kurulumdan elde edilen elektrik kredilerini paylaşmasını sağlayabilir. Bunlar katılımı genişletmeye yönelik öneriler.
Analistler, IDCOL'un yaklaşık yüzde 96 tahsilat oranına sahip güneş enerjili ev sistemleri programını mevcut bir finansman örneği olarak gösteriyor. Programda ortak kuruluşların ve kredinin kullanılması, kırsal hanelerin tüm maliyeti hemen ödemeden güneş enerjisi sistemlerine erişmesine yardımcı oldu.
Dağıtım şebekeleri de uygulamada başka bir kısıt oluşturuyor. Her yerel elektrik devresinin güvenli biçimde kabul edebileceği elektriğin bir üst sınırı var. Bu kapasitenin yayımlanması, proje geliştiricilerin ekipman ve başvurular için para harcamadan önce uygun noktaları belirlemesine yardımcı olur.
Avustralya yararlı bir karşılaştırma sunuyor: Konutlarda şebekeye elektrik verme sınırları genellikle hane başına 5 kilovat; bazı yoğun şebekelerde ise şebekeye hiç elektrik verilemiyor. Bu sınırlar, panel kurma izniyle elektriği şebekeye aktarma izninin eşgüdümlü biçimde planlanması gerektiğini gösteriyor.
Vietnam, sabit bir tarife için belirlenen son tarihin yarattığı baskıyı gözler önüne seriyor. Teşvik süresi dolmadan önce 2020'de 9 gigavattan fazla çatı tipi güneş enerjisi kapasitesi kurdu; bunun yaklaşık 6 gigavatı yalnızca aralık ayında devreye alındı. Kurulumların yoğunlaştığı bölgelerde şebekeler üretimi karşılamakta zorlandı ve elektrik üretimi kısıtlandı; yani mevcut elektriğin bir kısmı kullanılamadı.
Bangladeş'te Şubat 2027 son tarihi, kurulum ekiplerinin bulunabilirliğini, ekipman kalitesini ve şebeke bağlantısı kontrollerini acil konular hâline getiriyor. İki analist, talebi zamana yaymak için yeni katılımcılara uygulanacak tarifelerin kademeli olarak düşürülmesini ve mevcut üreticilere verilmiş ödeme taahhütlerinin korunmasını öneriyor.
Ekipman atıkları sözleşmeyle güvence altına alınıyor
OPEX sözleşmelerinde elektronik atık yönetimi ve üreticilerin kullanım ömrünü tamamlamış ekipmanları topladığı geri alma programları yer almak zorunda. Böylece kullanım ömrü sonundaki sorumluluklar, proje başından itibaren sözleşmeye dahil ediliyor.
Shafiqul Alam bu hükmü memnuniyetle karşıladı ancak uygulamaya geçmesi için ek çerçevelere ihtiyaç olduğunu söyledi. Mostafa Al Mahmud ise güneş enerjisi kurulumlarının yaygınlaşmasının panel atıklarını artıracağını, uygun toplama, geri dönüşüm ve bertaraf sistemleri gerektireceğini belirtti.
Elektrikli üç tekerlekli araçlar yaygınlaşırken ve elektrikli araçlara talep artarken Bangladeş, elektronik atıkları yönetmekte zaten zorluk yaşıyor. Daha büyük bir güneş enerjisi sektörü, zamanla değiştirilmesi veya elden çıkarılması gerekecek ekipman miktarını artıracak. Bu nedenle kurulumlar çoğalmadan önce açık toplama sorumluluklarının belirlenmesi önem taşıyor.
Mostafa, doğru yönetilmesi hâlinde geri dönüşümün yatırım ve istihdam fırsatları yaratabileceğini söyledi. Bu fırsatı işleyen bir hizmete dönüştürmek için ekipmanların toplanması, uygun tesislere taşınması ve bu işin finansmanına yönelik düzenlemeler gerekiyor.
Projeleri kim denetleyecek, kurallar nasıl uygulanacak?
Başbakanın başkanlık edeceği Ulusal Politika Konseyi politikaya yön verecek. İlçe ve alt ilçe komiteleri uygulamayı yerel düzeyde koordine ederken Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Geliştirme Kurumu (SREDA) kurulu sistemleri kaydedecek ve çalışıp çalışmadıklarını denetleyecek.
Kararname, kurulumları ve bunlarda çalışanları korumayı amaçlayan cezalar da getiriyor. Güneş enerjisi elektriğini veya ekipmanını çalmanın cezası üç yıla kadar hapis, 50.000 taka para cezası ya da her ikisi. Çalıntı ekipman satın almak, satmak veya bulundurmak da aynı cezayı gerektiriyor.
Panellere veya ekipmanlara zarar vermek, beş yıla kadar hapis ya da 5 lakh takaya, yani 500.000 takaya kadar para cezasıyla sonuçlanabilir. Yasa dışı bağlantı kurmak ya da sistemleri kuran, denetleyen veya bakımını yapan çalışanları engellemek, üç yıla kadar hapis veya 5 lakh taka para cezası gerektirebilir. Davalar birinci sınıf ya da metropol hâkimlerinin önüne çıkacak; bazıları seyyar mahkemelerde görülebilecek.
Hükümet, çok sayıda küçük noktanın elektrik üretimine katkı sunabilmesi için bir yol açtı. Bu yasal imkânı çalışan sistemlere dönüştürmek için mülk sahipleri ve yatırımcıların uygulanabilir sözleşmelere, uygun maliyetli finansmana, güvenilir şebeke bağlantılarına ve açık tedarik süreçlerine ihtiyacı var.
Öne Çıkanlar
- 2026 Özel Güneş Enerjisi Kurulumu Kararnamesi; çatı, yüzer ve tarım-güneş enerjisi kurulumları dahil, 5 megavata kadar uygun güneş enerjisi projelerini kapsıyor.
- OPEX, bir şirketin sistemi finanse edip işletmesine; CAPEX ise mülk sahibinin sistemi finanse edip sahiplenmesine imkân tanıyor.
- OPEX anlaşmalarında elektrik fiyatları, kurulum alanına erişim, ekipman standartları, net ölçüm ve atık yönetimi ele alınmalı.
- 5 crore takaya kadar CAPEX alımları sınırlı ihale yöntemiyle yapılabilecek; sektör temsilcileri katılım kurallarının daha açık hâle getirilmesini istiyor.
- İlgili bir teşvik kapsamında, 28 Şubat 2027'ye kadar kurulan bataryalı ve uygun hanelere ait çatı sistemlerinden şebekeye verilen her fazla elektrik birimi için 10,50 taka ödeniyor.
- Bangladeş, gelecek yazdan önce 3.000 ila 4.000 megavat yenilenebilir enerji kapasitesi eklemeyi hedefliyor; finansman, kiracıların erişimi ve şebeke kapasitesi hedefin gerçekleştirilmesinde belirleyici olacak.






