Bangladeş, 2030 Hedefli Yenilenebilir Enerji Politikasını Onayladı; Daha Net Bir Yol Haritası Çağrıları Yapılıyor

11 dakikalık okuma
Electrifying Off-grid area in Bangladesh with Green Energy and Smart ...

Yeni Politika, Eski Bir Uygulama Sorunuyla Karşı Karşıya

Bangladeş, 2030'a kadar elektriğinin en az %20'sini, 2041'e kadar ise %30'unu yenilenebilir kaynaklardan üretmeyi hedefleyen 2025 Yenilenebilir Enerji Politikası'nı onayladı. Danışma Konseyi'nin kararı, 17 yıl önce yürürlüğe konan çerçevenin yerini alıyor. Politika, yenilenebilir enerji üreticilerine faaliyete geçtikleri ilk 10 yıl boyunca tam kurumlar vergisi muafiyeti, sonraki beş yıl içinse kısmi vergi indirimi sağlıyor.

İçindekiler
  1. Yeni Politika, Eski Bir Uygulama Sorunuyla Karşı Karşıya
  2. Hedefler Neyi Ölçüyor?
  3. Vergi İndirimleri Yatırımcıları Çekmeyi Amaçlıyor
  4. Çatılar ve Yerel Elektrik Ticareti
  5. Elektrik Şirketlerine Yenilenebilir Enerji Alım Zorunluluğu
  6. Eleştirmenler Neden Takvim ve Politikaların Uyumlaştırılmasını İstiyor?
  7. Finansman Mevcut Kredilerin Ötesine Geçmeli
  8. Daha Fazla Teknoloji, Daha Az Arazi
  9. Elektrik Şebekesinin de Değişmesi Gerekiyor
  10. Öne Çıkanlar

20 Haziran 2025 itibarıyla temel soru, bu taahhütlerin evlere ve iş yerlerine ulaşan elektriğe nasıl dönüşeceği. Bangladeş'in 2008 tarihli politikası, 2015'e kadar yenilenebilir kaynakların payını %5'e, 2020'ye kadar ise %10'a çıkarmayı hedeflemişti. Her iki hedef de tutturulamadı; yedinci ve sekizinci beş yıllık planlardaki sonraki hedeflere de ulaşılamadı.

Yeni çerçeve, iklim değişikliğine en açık ülkelerden biri olan Bangladeş'in dalgalı fosil yakıt piyasalarına bağımlılığını azaltmayı, elektrik fiyatlarını düşürmeyi ve enerji güvenliğini güçlendirmeyi amaçlıyor. Hanelerin, fabrikaların ve diğer işletmelerin elektrik üretmesine daha fazla olanak tanırken yenilenebilir enerjinin alınıp satılması için yeni yöntemler öneriyor.

Enerji uzmanları, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası gözlemciler politikanın yönünü memnuniyetle karşılarken, hedeflere ulaşmayı sağlayacak ayrıntıların yeterli olup olmadığını sorguluyor. Endişeler; finansman, vergiler, istişare süreci, birbiriyle örtüşmeyen ulusal planlar ve ölçülebilir adımları içeren bir takvimin bulunmaması üzerinde yoğunlaşıyor.

Bu hedeflerin önemi güneş enerjisi santralleri kurmanın ötesine geçiyor. Bangladeş'in yatırıma, değişken güneş ve rüzgâr enerjisi arzını yönetebilecek elektrik şebekelerine ve üreticilerin yanı sıra tüketicilerin de katılımına olanak tanıyan kurallara ihtiyacı var. Politika, koordinasyon çalışmalarının büyük bölümünü SREDA olarak bilinen Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Geliştirme Kurumu'na veriyor.

Reklam

Hedefler Neyi Ölçüyor?

Bangladeş'in 2024'teki yenilenebilir enerji görünümü, önceki taahhütleriyle yeni hedefler arasındaki mesafeyi ortaya koyuyor. Yenilenebilir kaynaklar talebin yaklaşık %5 ila %8'ini karşılarken toplam kurulu elektrik kapasitesinin %5'inden azını oluşturuyordu.

Kurulu kapasite, ekipmanın uygun koşullarda üretebileceği en yüksek güç miktarıdır. Gerçek üretim ise zaman içinde sağlanan elektriği ifade eder. Güneş panellerinin üretimi güneş ışığının mevcudiyetine, rüzgâr türbinlerinin üretimi ise rüzgâr hızına bağlıdır. Bu nedenle anma kapasitesi aynı olan iki proje, farklı miktarlarda elektrik sağlayabilir.

Politika tartışmalarında 2030'a kadar 6.145 megavat, 2041'e kadar ise 17.470 megavat kapasite hedefleri yer alıyor. İkinci rakam ilk hedefin yaklaşık 2,8 katı. Eleştirmenler, yüzde hedeflerinin fiilî elektrik üretimine bağlanmasını ve Bangladeş'in bu hedeflere nasıl ulaşacağını gösteren yıllık ve beş yıllık ara hedefler belirlenmesini istiyor.

Kıyı Geçim Kaynakları ve Çevresel Eylem Ağı'ndan (CLEAN) Hasan Mehedi, taslak politikayı değerlendirirken bu eksikliğe dikkat çekti:

Kurulu kapasite, yenilenebilir enerjinin şebekeye fiilen sağladığı katkıyı yansıtmıyor. Taslak politikada hiç yer almayan, yıllık ve beş yıllık yol haritalarıyla desteklenen üretim hedeflerine ihtiyacımız var.

Politikanın başlıca kilometre taşları daha uzun bir geçmişin parçası:

  • 2008: Bangladeş ilk Yenilenebilir Enerji Politikası'nı yürürlüğe koydu.
  • 2015: Yenilenebilir enerjinin payını %5'e çıkarma hedefinin son tarihi geldi, ancak hedefe ulaşılamadı.
  • 2020: Sonraki %10 hedefi de tutturulamadı.
  • 2024: Yenilenebilir kaynaklar talebin yaklaşık %5 ila %8'ini karşıladı ve kurulu kapasitenin %5'inden azını oluşturdu.
  • 2025: Danışma Konseyi, önceki politikanın yerini alacak yeni politikayı onayladı.
  • 2030: Yeni çerçeve, 6.145 MW kapasite hedefinin yanı sıra elektriğin en az %20'sinin yenilenebilir kaynaklardan üretilmesini öngörüyor.
  • 2041: Yenilenebilir elektrik hedefi, 17.470 MW kapasite hedefiyle birlikte %30'a çıkıyor.

Vergi İndirimleri Yatırımcıları Çekmeyi Amaçlıyor

Politikadaki kurumlar vergisi teşviklerinden kamu ve özel sektör yenilenebilir enerji üreticilerinin yararlanması öngörülüyor. İlk 10 yıl için tam, sonraki beş yıl içinse kısmi muafiyet sağlanması, projeleri yerli ve yabancı yatırımcılar açısından daha cazip hâle getirmeyi amaçlıyor.

Çerçeve ayrıca yenilenebilir enerji bileşenleri ile bunların üretiminde kullanılan ham maddelerin ithalat vergilerinden ve katma değer vergisinden (KDV) muaf tutulmasını öneriyor. Ekipman vergilerinin düşürülmesi, geliştiricilerin bir proje elektrik üretmeye başlamadan önce yapması gereken ilk harcamaları azaltabilir.

Reklam

Karbon ticareti de potansiyel bir gelir kaynağı sunuyor. Politika, bu tür ticaretten elde edilen gelirlerin gelir vergisinden muaf tutulmasını da içerebilecek teşvikler getiriyor. Karbon ticareti, emisyonlarda belirli koşulları karşılayan azaltımlara parasal değer biçiyor ve uygun projelere elektrik satışının yanı sıra olası bir gelir kaynağı sağlıyor.

Bu önlemler yatırım risklerini azaltmayı ve rekabetçi bir yenilenebilir enerji piyasasını teşvik etmeyi amaçlıyor. Uygulamadaki değerleri, kısmen geliştiricilerin finansmana erişip erişememesine, onay süreçlerini tamamlayabilmesine ve projelerini elektrik şebekesine bağlayabilmesine bağlı olacak.

Hanelerin mali koşulları ise farklı. Şirketlere cömert vergi tatilleri sağlanırken politika tartışmalarında tanımlanan düzenlemelere göre çatılarına güneş enerjisi sistemi kuran sıradan yurttaşlara doğrudan sübvansiyon verilmiyor. İnvertörler dâhil ithal aksesuarlardan hâlâ %26 ila %56 vergi alınıyor. İnvertörler, güneş panellerinin ürettiği elektriği ev aletleri ve şebeke için uygun hâle getiriyor.

Buna karşılık Hindistan, konutlarda güneş enerjisi kullanımına %30'a kadar doğrudan sübvansiyon sağlıyor. Bangladeş'in üreticileri desteklerken hanelerin ekipman maliyetlerini yüksek tutan yaklaşımı, merkezi olmayan enerji üretimi planlarının teşvik etmeyi amaçladığı küçük ölçekli kurulumları sınırlayabilir.

Çatılar ve Yerel Elektrik Ticareti

Konut, sanayi ve ticaret müşterileri, çatılarına veya tesislerine yenilenebilir enerji sistemleri kurmaya açıkça teşvik ediliyor. Bu yaklaşım, katılımı büyük elektrik üreticilerinin ötesine taşıyor ve tüketicilerin kullandıkları elektriğin bir kısmını kendilerinin üretmesine imkân veriyor.

Mevcut Net Ölçümleme Kılavuzları uyarınca müşteriler, ihtiyaç fazlası elektriği şebekeye satabiliyor. Güneş panelleri olan bir fabrika veya hane, ürettiği elektriği kullanıp kalanını elektrik şebekesine aktarabiliyor.

Politika, yaygın olarak P2P ticareti diye anılan eşler arası ticareti de destekliyor. Bu modelde, ihtiyaç fazlası güneş elektriği üreten bir tüketici, dağıtım şebekesi üzerinden elektriği doğrudan başka bir tüketiciye satabiliyor. Böylece tüketiciler, elektrik şirketlerinin yanı sıra olası bir alıcıya daha sahip oluyor.

Reklam

Uzak yerleşimler için güneş enerjili mini, mikro ve nano şebeke planları da bulunuyor. Bunlar, ulusal şebekenin genişletilmesinin uygulanabilir olmadığı bölgeler için tasarlanan daha küçük elektrik ağları. Hem kamuya ait dağıtım şirketleri hem de özel işletmeciler bunları rekabetçi bir temelde geliştirebilecek.

Haneler ve işletmeler açısından amaçlanan değişim, elektriğin nasıl üretileceği ve satılacağı konusunda daha fazla söz sahibi olmak. Ekipman fiyatları, krediye erişim ve uygulanabilir ticaret kuralları, bu fırsattan kaç tüketicinin yararlanabileceğini belirleyecek.

Elektrik Şirketlerine Yenilenebilir Enerji Alım Zorunluluğu

Elektrik şirketleri ve belirlenmiş diğer kuruluşlar, Yenilenebilir Enerji Alım Yükümlülüğü (RPO) kapsamında elektriğin belirli bir bölümünü yenilenebilir kaynaklardan sağlamak zorunda olacak. Böylece arzı artırmaya yönelik teşviklerin yanı sıra yenilenebilir enerji için talep de oluşturulacak.

Yenilenebilir Enerji Sertifikaları (REC) piyasası bu sistemi destekleyecek. Her sertifika, bir megavatsaat yenilenebilir elektriğin çevresel niteliğini temsil ediyor. Megavatsaat, bir santralin azami üretim kapasitesini değil, üretilen veya kullanılan elektrik miktarını ölçüyor.

Sertifikalar alınıp satılabilecek; alım yükümlülüğü kapsamındaki kuruluşlar bunları yükümlülüklerini yerine getirmek için kullanabilecek. Böylece elektrik ve yenilenebilir olma niteliği piyasada ayrı işlevler üstlenecek: İlki enerji sağlarken ikincisi, koşulları karşılayan yenilenebilir üretimi belgeleyecek.

SREDA, yenilenebilir enerji projelerinin koordinasyonundan ve ayrıntılı bir uygulama yol haritası hazırlamaktan sorumlu merkezi kurum olarak belirlendi. Görevleri arasında yerli ekipman üretimini teşvik etmek ve ithal edilen ya da yerel olarak üretilen bileşenler için ulusal bir kalite kontrol laboratuvarı kurmak da bulunuyor.

Laboratuvar, piyasaya giren ekipmanların güvenilirliğini denetleyecek. Tüketiciler ve yatırımcılar açısından güvenilir bileşenler önem taşıyor; çünkü ekipman istikrarlı biçimde elektrik üretemediğinde vergi teşviklerinin veya finansman anlaşmalarının uygulamadaki faydası sınırlı kalıyor.

Eleştirmenler Neden Takvim ve Politikaların Uyumlaştırılmasını İstiyor?

Yıllık veya beş yıllık ara hedeflerin bulunmaması başlıca endişelerden biri. Uzun vadeli kapasite ve elektrik payı hedefleri varılacak noktayı gösterirken ara hedefler, öncelikle hangi projelerin, yatırımların ve düzenleme değişikliklerinin hayata geçirilmesi gerektiğini ortaya koyabilir. Ancak bu adımlar için bir takvim sunulmadı.

Reklam

Politika Diyaloğu Merkezi'nden (CPD) Khondaker Golam Moazzem, yenilenebilir enerji kapasitesinin genişletilmesi için fosil yakıtların aşamalı olarak devreden çıkarılmasına yönelik bir planın da gerektiğini savunuyor. Geleneksel enerjiyi hâlâ güçlü biçimde destekleyen ve sübvanse eden bir ekonomik çerçeve içinde yenilenebilir kaynakların yaygınlaştırılmasını şöyle nitelendiriyor:

uygulanamaz

Bu endişe, yenilenebilir enerji politikasını elektrik sektörünün bütünüyle ilişkilendiriyor. Geleneksel enerjiye önemli destekler verilmeye devam edilirse yenilenebilir enerji projeleri, mevcut kaynakları kayırmayı sürdürebilecek kural ve finansman düzenlemeleriyle rekabet etmek zorunda kalacak.

Taslak politika 21 gün süreyle kamuoyu görüşüne açıldı. Bu sürenin çok kısa olduğunu düşünen paydaşlar, sonuçları böylesine geniş kapsamlı olacak bir belgeye sivil toplumun, analistlerin ve sektörün önde gelen aktörlerinin daha fazla katkıda bulunabilmesi gerektiğini söyledi.

Eleştirmenler ayrıca politikadaki tutarsızlıklara; Mücib İklim Refahı Planı (MCPP), Paris Anlaşması kapsamındaki Ulusal Katkı Beyanları (NDC) ve Entegre Enerji ve Elektrik Ana Planı (IEPMP) ile arasındaki uyumsuzluklara dikkat çekiyor. Bu belgeler iklim taahhütlerini ve enerji planlamasını şekillendirdiğinden aralarındaki farklılıklar yatırım kararlarını zorlaştırabilir.

Uygulamaya ilişkin temel kaygı, düzenlemelerde belirsizlik yaşanması. Yatırımcıların hangi hedeflerin onay süreçlerinde esas alınacağını, yenilenebilir enerji projelerinin gelecekteki elektrik arzında nasıl bir yeri olacağını ve farklı hükümet planlarının aynı yönü destekleyip desteklemediğini bilmesi gerekiyor. SREDA'nın yol haritasının yeni politikayı bu daha geniş taahhütlerle ilişkilendirmesi gerekecek.

Finansman Mevcut Kredilerin Ötesine Geçmeli

Bangladeş Merkez Bankası, çevre odaklı projelere verilen kredileri destekleyen yeşil refinansman programlarını genişletti. Buna rağmen Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitüsü'nden (IEEFA) Shafiqul Alam, programların büyük ölçekli yenilenebilir enerji projeleri için yararını sınırlayan bir noktaya dikkat çekiyor.

Bir güneş enerjisi parkı için alınabilecek kredi 0,3 milyar Tk'yi, yani yaklaşık 2,5 milyon doları aşamıyor. Bu tutar, 10 MW kapasiteli mütevazı bir proje için bile yetersiz. Bu ölçekte bir proje kurmak isteyen geliştiricilerin, söz konusu imkânla sağlananın ötesinde finansman bulması gerekiyor.

Reklam

Bangladeş'in yatırım ihtiyacını karşılamak için belirlenen diğer kaynaklar arasında çok taraflı finansman, yeşil tahviller ve özel sermaye yer alıyor. Yeşil tahviller çevre projeleri için kaynak sağlarken özel sermaye, işletmelere veya projelere yatırım sermayesi getiriyor.

Avrupa Birliği, Bangladeş'in yeşil enerji dönüşümünü desteklemek üzere özel olarak 1,3 milyar avro taahhüt etti. Bu taahhüt, reform ve iyi yönetişim beklentilerinin yanı sıra önemli bir potansiyel destek sunuyor.

IEEFA uzmanları, hükümetin bu farklı finansman kanallarını nasıl kullanmayı planladığını daha açık biçimde anlatmasını öneriyor. Yatırımcıları çekmek için onay süreçlerinin basitleştirilmesi çağrısında da bulunuyorlar. Vergi indirimleri bir projenin beklenen getirisini artırabilir; ancak yatırımın ilerleyip ilerleyemeyeceğini erişilebilir finansman ve yönetilebilir onay süreçleri belirler.

Bangladeş'in hazır giyim sektörü önemli bir fırsat sunuyor. İhracatın %80'inden fazlasını oluşturan bu sektör, emisyonları azaltmaları için uluslararası alıcıların baskısıyla karşı karşıya olan çok sayıda fabrikayı kapsıyor. Yenilenebilir elektrik, fabrikaların bu talebe yanıt vermesine yardımcı olabilir.

Fabrikalar yine de arazi kıtlığı, pahalı invertörler ve yeşil finansmana sınırlı erişim sorunlarıyla karşı karşıya. Hedefli teşvikler ve daha iyi altyapı, hazır giyim sektörünün dönüşümde öncü rol üstlenmesine yardımcı olabilir. Çatı kurulumları da mevcut sanayi tesislerinden yararlanmanın bir yolunu sunuyor.

Daha Fazla Teknoloji, Daha Az Arazi

Başlıca yenilenebilir kaynak olması beklenen güneş enerjisinin yanı sıra politika daha geniş bir teknoloji yelpazesini kapsıyor. Karadaki ve açık denizdeki rüzgâr enerjisi, hidroelektrik ve biyokütlenin yanı sıra yeşil hidrojen, gelgit enerjisi, dalga enerjisi ve atıklardan enerji üretimi projeleri de çerçeveye dâhil.

Yeşil hidrojen, üretiminde yenilenebilir elektrik kullanılan hidrojendir. Biyokütle ise enerji kaynağı olarak organik maddelerden yararlanır. Bu teknolojilerin dâhil edilmesi, çerçevenin kapsamını güneş enerjisinin ötesine taşıyor; ancak her biri uygun kaynaklara, ekipmana ve yatırıma ihtiyaç duyuyor.

Arazi kıtlığı, güneş enerjisi yatırımlarının önünde özellikle önemli bir engel. Politika, tarımla güneş panellerini birleştiren tarımsal fotovoltaik uygulamaları ve su yüzeylerinde yüzer güneş enerjisi tesislerini teşvik ediyor. Her iki yaklaşım da yalnızca enerji projelerine ayrılmış arazilere bağımlı kalmadan üretim alanı yaratmayı amaçlıyor.

Reklam

Yerli üretim de politikanın öncelikleri arasında. Yenilenebilir enerji ekipmanlarının ülkede üretilmesi, ithalata bağımlılığı azaltabilir ve projelerin kurulup bakımlarının yapılması için gereken daha geniş tedarik zincirini destekleyebilir.

IEEFA, yerli tedarik zincirinin mümkün olup olmadığını değerlendirmek için kritik mineral kaynaklarının haritalandırılmasını öneriyor. Böyle bir değerlendirme, Bangladeş'in hangi malzemeleri yerel olarak sağlayabileceğini ve hangilerini ithal etmesi gerekeceğini anlamasına yardımcı olur.

Elektrik Şebekesinin de Değişmesi Gerekiyor

Bangladeş'in ulusal şebekesi, yenilenebilir kaynakların değişken üretimini yönetebilmelidir. Güneş enerjisi üretimi güneş ışığına, rüzgâr enerjisi üretimi ise rüzgâr koşullarına göre değişiyor. Bu koşullar değiştikçe arzı taleple eşleştirmek için elektrik sisteminin esnek olması gerekiyor.

Bangladeş, ulusal bir akıllı şebeke yol haritası hazırlamak üzere ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) ve Boston Consulting Group (BCG) ile iş birliği yapıyor. Girişim, şebekeyi otomatikleştirmeyi, iletim ve dağıtım sırasındaki kayıpları azaltmayı ve güvenilirliği artırmayı amaçlıyor.

Akıllı şebeke, elektriği daha etkili yönetmek için izleme sistemlerinden ve otomatik kontrollerden yararlanır. Tüketiciler için amaçlanan fayda, daha güvenilir bir elektrik arzı. Yenilenebilir enerji üreticileri içinse değişen koşullara yanıt verebilen bir şebeke, üretilen elektriğin kullanıcılara ulaşmasına yardımcı olur.

Politika, batarya enerji depolama sistemlerini de kabul ediyor. Bataryalar, ihtiyaç fazlası yenilenebilir elektriği depolayıp talebin yüksek olduğu dönemlerde veya güneş panellerinin üretim yapmadığı zamanlarda geri verebilir ve böylece arzın istikrarına katkıda bulunabilir.

Dolayısıyla yenilenebilir enerji hedefleri birbiriyle bağlantılı çeşitli görevlere bağlı: üretimin finansmanı, şebekenin iyileştirilmesi, işler piyasaların oluşturulması ve sorumlulukların açıkça belirlenmesi. Onaylanan çerçevenin elektrik sağlayan projelere dönüşmesinde SREDA'nın uygulama planı kilit rol oynayacak.

Öne Çıkanlar

  • Danışma Konseyi, 2008'de yürürlüğe konan çerçevenin yerini alacak 2025 Yenilenebilir Enerji Politikası'nı onayladı.
  • Hedefler, 2030'a kadar elektriğin en az %20'sinin ve 2041'e kadar %30'unun yenilenebilir kaynaklardan üretilmesi; kapasite hedefleri ise 6.145 MW ve 17.470 MW.
  • Üreticilere 10 yıl tam kurumlar vergisi muafiyetinin ardından beş yıl kısmi muafiyet sunuluyor; ekipman vergilerinde indirim de öneriliyor.
  • Politika; çatılarda elektrik üretimini, tüketiciler arası elektrik ticaretini, yenilenebilir enerji alım yükümlülüklerini ve alınıp satılabilen enerji sertifikalarını destekliyor.
  • Eleştirmenler, üretim hedefleri, ara kilometre taşları, daha geniş istişare ve Bangladeş'in diğer iklim ve enerji planlarıyla uyum talep ediyor.
  • AB'nin 1,3 milyar avroluk taahhüdü dönüşümü desteklerken proje finansmanındaki sınırlamalar ve hanelerin ekipman vergileri endişe kaynağı olmaya devam ediyor.
  • Uygulamayı SREDA koordine edecek. Şebekenin iyileştirilmesi, enerji depolama, ekipman kalitesi ve yerli üretim öncelikler arasında.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir