Büyük Yapay Zekâ Yatırımı, Daralan Yetenek Havuzuyla Karşı Karşıya
Güney Kore, kamu ve özel sektörün planlanan 100 trilyon wonluk, yaklaşık 73 milyar dolarlık yatırımıyla yapay zekâ alanında dünyanın en güçlü üç ülkesi arasına girmeyi hedefliyor. Ancak Kore Ticaret ve Sanayi Odası’nın Sürdürülebilir Büyüme Girişimi tarafından hazırlanan bir rapor, yalnızca para ve altyapıyla çözülemeyecek bir zayıflığa işaret ediyor: Ülke, bu hedefi gerçeğe dönüştürmek için gereken nitelikli insanları kaybediyor.
İçindekiler
- Büyük Yapay Zekâ Yatırımı, Daralan Yetenek Havuzuyla Karşı Karşıya
- Yetenek Dengesi Ne Ölçüde Değişti?
- ABD, Koreli Uzmanları Neden Çekiyor?
- Her Bir Ayrılığın Maliyeti Ne?
- Ücret Farkı Kariyerin Başında Ortaya Çıkıyor
- İş Yeri Kültürü ve Araştırma Koşulları da Önemli
- Yurt Dışından Uzman Alımı Neden Yetersiz Kalıyor?
- Öneriler Ücret, Özerklik ve Gündelik Yaşama Odaklanıyor
- Yeni Nesil Kariyer Tercihiyle Karşı Karşıya
- Öne Çıkanlar
Güney Kore, 2024’te her 10 bin kişide net 0,36 yapay zekâ uzmanı kaybı kaydetti ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi 38 ülke arasında 35’inci sırada yer aldı. Bu rakam, ülkeye gelen ve ülkeden ayrılan profesyoneller arasındaki dengeyi ölçüyor. Negatif denge, ayrılanların gelenlerden fazla olduğu anlamına geliyor.
20 Haziran 2025 itibarıyla hükümetin yapay zekâ hamlesi; önde gelen yapay zekâ stratejistlerinin görevlendirilmesini, Amazon Web Services gibi teknoloji şirketleriyle ortaklıkların geliştirilmesini ve büyük altyapı projelerinin planlanmasını kapsıyor. Bu girişimler, yapay zekâ sistemleri geliştirebilecek ve bunları pratikte kullanıma sunabilecek araştırmacı ve mühendislere bağlı.
Yetenek sorunu, yeni projeler için yeterli sayıda kişi bulmanın ötesine geçiyor. Güney Kore bilim insanı ve mühendislerin eğitimine kaynak ayırıyor; ancak bu kişiler yurt dışına taşındığında gelecekteki emeklerinin ve vergi katkılarının bir bölümünü kaybediyor. Öte yandan, yabancı uzmanları ülkeye çekmek ve ülkede tutmakta yaşanan güçlükler, ayrılanların yerini dolduracak seçenekleri azaltıyor.
Yetenek Dengesi Ne Ölçüde Değişti?
Sürdürülebilir Büyüme Girişimi’nin (SGI) verileri, Güney Kore’nin hâlâ az da olsa net yapay zekâ yeteneği kazandığı 2020’den itibaren yaşanan değişimi gösteriyor. 2024’e gelindiğinde denge negatife döndü ve ülke OECD sıralamasının alt sıralarına yaklaştı.
Diğer ülkeler uzman kazanıyordu. Lüksemburg her 10 bin kişide net 8,92 yapay zekâ profesyoneli kazanırken Almanya 2,34, ABD ise 1,07 uzman kazandı. Aynı nüfus ölçütüne göre Güney Kore’nin 0,36 uzman kaybetmesi, bu yetenek havuzlarının hangi yönde ilerlediğini ortaya koyuyor.
Bilim ve teknoloji iş gücünün geneline bakıldığında da benzer bir sorun görülüyor. 2021’de yurt dışına taşınan Koreli bilim insanlarının oranı yüzde 2,85’e ulaşırken ülkeye gelen yabancı bilim insanlarının oranı yüzde 2,64’te kaldı. Güney Kore, bilimsel yetenekleri ülkede tutma sıralamasında 43 ülke arasında 33’üncü oldu.
Rakamlar farklı grupları ve dönemleri kapsasa da nitelikli insanları ülkede tutma ve ülkeye çekme konusunda kalıcı bir güçlüğe işaret ediyor. Öne çıkan gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- 2020: Güney Kore, az da olsa net yapay zekâ yeteneği kazandı.
- 2021: Koreli bilim insanlarının ülkeden ayrılma oranı yabancı bilim insanlarının ülkeye gelme oranını aştı; ülke, bilimsel yetenekleri ülkede tutma sıralamasında 43 ülke arasında 33’üncü oldu.
- 2023: ABD, Güney Kore vatandaşlarına 5.684 EB-1 ve EB-2 vizesi verdi.
- 2024: Güney Kore, her 10 bin kişide net 0,36 yapay zekâ uzmanı kaybetti ve OECD üyesi 38 ülke arasında 35’inci sırada yer aldı.
ABD, Koreli Uzmanları Neden Çekiyor?
Güney Kore’den yurt dışına yönelen bilimsel yeteneklerden en çok yararlanan ülke ABD. ABD’nin 2023’te Güney Kore vatandaşlarına 5.684 EB-1 ve EB-2 vizesi vermesi, yüksek nitelikli kişilerin orada fırsat ararken kullandığı bu yolun ölçeğini gösteriyor.
ABD’de eğitim gören Koreli araştırmacılar da ülkede kalma eğilimi gösteriyor. ABD’de doktora yapan Korelilerin yüzde 71,1’i uzun vadede orada kalmayı planladığını belirtti; bu oran istikrarlı biçimde yükseliyor. Bu, söz konusu gruptaki her 10 mezundan yedisinden fazlasına karşılık geliyor.
Dolayısıyla Güney Kore, yetenekleri ülkede tutmak için birbiriyle bağlantılı iki sorunla karşı karşıya: Ülkede çalışan uzmanları kalmaya ikna etmek ve yurt dışında eğitim alanların geri dönmesini cazip kılmak. Yüksek nitelikli kişiler ücret, ekipmana erişim, araştırma özgürlüğü ve kariyer ilerleme olanakları dâhil olmak üzere ülkeler arasındaki fırsatları karşılaştırabiliyor.
Her Bir Ayrılığın Maliyeti Ne?
Kore Ticaret ve Sanayi Odası (KCCI), bir üniversite mezununun kamuya eğitim maliyetinin yaklaşık 215 milyon won olduğunu tahmin ediyor. Kurum ayrıca yurt dışında çalışmak üzere ülkeden ayrılan bir mezunun, Güney Kore’nin kaybettiği olası yaşam boyu vergi gelirinin 341 milyon won olduğunu hesaplıyor.
Bu rakamlar birlikte kişi başına 556 milyon won, yani 550 milyon wonun üzerinde bir tutara ulaşıyor. Eğitim harcaması, mezun için yapılmış kamu yatırımını ifade ederken vergi tahmini, kişinin çalışma hayatı boyunca sağlayabileceği katkıya ilişkin.
KCCI’nin hesabı, gelecekteki yeniliklerin ve diğer ekonomik katkıların değerini de kapsamıyor. Bir araştırmacı yeni bir teknoloji geliştirebilir, bir şirketin kurulmasına katkı sağlayabilir ya da başkalarına eğitim verebilir. Bu katkıları tek bir mali tutarla ifade etmek çok daha zor.
SGI araştırmacısı Kim Cheon-goo, bilimsel kapasite kaybını ve bu kapasitenin yurt dışına taşınmasını şöyle anlattı:
Kore’nin bilimsel geleceğinin temelinin sessizce aşındığını izliyoruz. Üstelik bu temelin başka yerlerde kurulmasına da yardımcı oluyoruz.
Kaygı, tek bir pozisyonun boş kalmasının ötesine uzanıyor. Deneyimli kişiler ayrıldığında Güney Kore, planladığı yapay zekâ yatırımını verimli hâle getirmek için gereken bilgi ve liderliğin bir bölümünü de kaybediyor.
Ücret Farkı Kariyerin Başında Ortaya Çıkıyor
Ücret, uzmanların yurt dışına yönelmesinin en güçlü nedenlerinden biri. Google, Apple ve Nvidia gibi önde gelen ABD şirketlerinde yüksek lisans ve doktora mezunlarına sunulan başlangıç maaşları 400 bin doları aşabiliyor. Adaylar bu düzeyde teklifler alabilirken Koreli işverenlerin rekabet etmesi zorlaşıyor.
Geleceğin araştırmacılarını yetiştiren ve bilimsel çalışmalar yürüten üniversiteler de ücret farkıyla karşı karşıya. Güney Kore’de yardımcı doçentlerin ortalama başlangıç yıllık maaşı yaklaşık 32 bin dolar. Bu rakam ABD’de 83 bin doların, Almanya’da yaklaşık 70 bin doların, Japonya’da ise 46 bin doların üzerinde.
ABD’deki rakam, Güney Kore’dekinin iki buçuk katından fazla. Almanya’daki maaş iki katın üzerinde, Japonya’daki ise yaklaşık 14 bin dolar daha yüksek. Kariyerine nerede başlayacağına karar veren genç bir araştırmacı için bu farklar barınma, aile bütçesi ve geleceğe yönelik plan yapabilme olanağını etkileyebilir.
Koreli şirketler ülke içinde rekabetçi pozisyonlar sunabilir; ancak talep gören uzmanlar uluslararası bir piyasada seçim yapıyor. Yurt dışında sunulan maddi olanaklarla, özellikle en güçlü adaylar için, rekabet etmek oldukça zor olabiliyor.
İş Yeri Kültürü ve Araştırma Koşulları da Önemli
Güney Kore’deki bazı şirketlerde ve akademik iş yerlerinde genç araştırmacı ve mühendisler katı hiyerarşilerle karşılaşıyor. Ücret ve terfilerin kıdeme bağlı olması, yaptıkları işin niteliğinin çalışma sürelerinden daha fazla önem taşıması gerektiğine inanan kişileri hayal kırıklığına uğratabiliyor.
Silikon Vadisi ve diğer teknoloji merkezleri daha açık çalışma ortamları, performansa dayalı daha yüksek ödüller ve entelektüel riskler almaya daha fazla alan arayan profesyonelleri çekiyor. Hırslı bir araştırmacı için belirsiz bir fikri sınayabilmek ve liyakat temelinde ilerlemek, maaş kadar önemli olabilir.
Ekipmana erişim de bir başka kaygı. Araştırmacılar, grafik işlem birimleri (GPU’lar) dâhil olmak üzere yüksek performanslı bilişim kaynaklarının yetersizliğinden ve büyük veri kümelerine erişimde yaşanan güçlüklerden söz ediyor. GPU’lar yapay zekâ geliştirmek için gerekli işlem gücünü sağlarken veri kümeleri bu çalışmalarda kullanılan bilgileri sunuyor.
Değerlendirme sistemleri de araştırma tercihlerini şekillendirebiliyor. İşverenler veya fon sağlayan kuruluşlar hızlı ve kolay ölçülebilen sonuçlara öncelik verdiğinde, araştırmacılar yıllar sürebilecek iddialı çalışmalara daha az yöneliyor. Daha fazla bağımsızlık ve temel araştırmalara destek arayan bilim insanları başka ülkeleri daha cazip bulabiliyor.
Güney Kore’deki 52 saatlik çalışma haftası sınırı da tartışmalı bir başlık. Sınır, iş ve özel yaşam dengesini iyileştirmek amacıyla getirilmişti; ancak eleştirenler yoğun araştırma projelerinde esnekliği kısıtlayabildiğini savunuyor. ABD, Japonya ve Almanya’da yüksek ücretli bazı profesyoneller veya ileri alanlarda çalışan araştırmacılar için istisnalar bulunuyor.
Önerilen çözüm, uzmanlık gerektiren araştırma çalışmaları için daha fazla esneklik tanınması. Çalışma saatlerini tek başına değiştirmek, ücret, terfi, ekipman ve araştırma değerlendirmesine ilişkin ayrı şikâyetleri çözmeye yetmeyecek.
Yurt Dışından Uzman Alımı Neden Yetersiz Kalıyor?
Güney Kore, iş gücündeki açığı kapatmak için yeterli sayıda yabancı uzmanı çekmekte de zorlanıyor. Yapay zekâ, yarı iletkenler ve havacılık-uzay gibi alanlarda profesyonel istihdam etmek için E-7-S İleri Uzmanlık Vizesi uygulamaya kondu. Ancak bir incelemede, program kapsamında ülkede yalnızca 38 uzmanın yaşadığı tespit edildi.
Uzmanları ülkede tutmak da ayrı bir sorun. Yazılım Politikası ve Araştırma Enstitüsü’nün (SPRI) anketine göre, temel uzmanlık vizesine sahip yabancı yeteneklerin yüzde 76,2’si Güney Kore’de üç yıldan kısa süre kalıyor. Bu, söz konusu gruptaki her dört kişiden üçünden fazlasına karşılık geliyor.
İşe alım yöntemleri, işverenlerle adayların en başta birbirini bulmasını da zorlaştırabiliyor. Koreli şirketler yabancı yetenekleri işe alırken büyük ölçüde kişisel bağlantılara ve çalışan tavsiyelerine dayanıyor. Uluslararası profesyoneller ise iş bulmak için sıklıkla LinkedIn gibi platformları kullanıyor.
Ülkeye gelen yabancı profesyoneller, yerleşme sürecinde pratik engellerle karşılaşıyor. Güney Kore’deki jeonse konut sistemi, yüksek miktarda peşin depozito gerektirerek yeni gelenler için mali bir sorun yaratıyor. Finansal hizmetlere erişimdeki kısıtlamalar ve idari zorluklar da gündelik işleri karmaşıklaştırabiliyor.
Banka hesabı açmak veya para transfer etmek için Kore cep telefonu numarası ve karmaşık dijital sertifika sistemlerinin kullanılması gerekebiliyor. Bu engeller laboratuvar ya da ofis dışındaki gündelik yaşamı da etkileyerek ülkede kalıcı bir kariyer kurmayı zorlaştırıyor.
Dil ve iş yeri beklentileri de baskıyı artırıyor. Yabancı çalışanlar, uzun çalışma saatleri, izin kullanmaya yönelik baskı ve iş çıkışı sık düzenlenen buluşmalar dâhil, şirket merkezli bir kültüre uyum sağlamakta zorlanabiliyor. Sonuç, işe alımın ardından bir de çalışanı elde tutma sorunu yaşanması: Bir uzmanı ülkeye çekmek işin yalnızca başlangıcı.
Öneriler Ücret, Özerklik ve Gündelik Yaşama Odaklanıyor
SGI raporu ile sanayi ve akademi çevrelerinden gelen öneriler, ülkeden ayrılmaları sınırlamaktan Güney Kore’yi yetenekler için daha cazip bir çalışma yerine dönüştürmeye yönelmeyi savunuyor. Amaç, Koreli ve yabancı uzmanların kariyerleri boyunca ülkeye gelebileceği, ülkede kalabileceği, geri dönebileceği ve katkı sunabileceği bir döngü oluşturmak.
Öne çıkan önerilerden biri, ağırlıklı olarak kıdeme dayalı ücret sistemlerinin yerine performansa daha doğrudan bağlı ödüller getirilmesi. Bu yaklaşımı destekleyenler, ücretlerin araştırmacı ve mühendislerin uluslararası alanda karşılaşabileceği fırsatları daha iyi yansıtması gerektiğini savunuyor.
Seul Ulusal Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, 1.000 seçkin araştırmacının belirlenmesini ve bu kişilere olağanüstü koşullar ile kaynaklar sağlanmasını önerdi. Öneri, bilimsel kapasiteyi güçlendirme çabaları kapsamında desteği belirli bir grup önde gelen uzmana yoğunlaştırıyor.
Diğer öneriler arasında daha esnek çalışma düzenlemeleri ve ileri alanlarda çalışan araştırmacıların 52 saatlik çalışma haftası sınırından muaf tutulması yer alıyor. Daha fazla özerklik, bilişim kaynaklarına erişim ve iddialı araştırmalara destek, bilim insanlarının başka yerlerde iş aramasının diğer nedenlerini de ele alabilir. Bu önlemler öneri niteliğinde; uygulamaya konulmaları için bir tarih belirtilmiş değil.
Yabancı yeteneklere yönelik öneriler vize düzenlemelerinin ötesine uzanıyor. Daha basit göçmenlik işlemleri, konut ve finansal hizmetlerde destek ve daha kapsayıcı iş yerleri, bir kişi işi kabul ettikten sonra da süren güçlükleri giderebilir.
Uygulamadaki bağlantı açık: Bir işveren çok iyi bir mühendisi işe alabilir, ancak o kişiyi ülkede tutmak kısmen konut bulup bulamamasına, parasını yönetebilmesine, iş yerinde iletişim kurabilmesine ve şirket dışında bir yaşam kurabilmesine bağlı. Bu nedenle işe alım politikaları ile gündelik yaşam koşullarının birlikte ele alınması gerekiyor.
Yeni Nesil Kariyer Tercihiyle Karşı Karşıya
Güney Kore’nin yetenek sorunu, bir araştırmacı yurt dışından iş teklifi almadan önce başlıyor. Tıp fakültesine kabul konusundaki güçlü ulusal odak, öğrencileri çoğu zaman STEM olarak anılan bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarından uzaklaştırıyor.
Birçok üniversite mühendislik programlarındaki kontenjanları doldurmakta zorlanıyor. Bu durum, ülke yapay zekâ kapasitesini genişletmek isterken geleceğin araştırmacı ve mühendislerini yetiştiren kaynak havuzunu da zayıflatıyor.
Eğitimi dönüştürmeye yönelik öneriler, bilim ve teknoloji kariyerlerine daha fazla değer verilmesini ve bu alanlardaki teşviklerin güçlendirilmesini amaçlıyor. Deneyimli uzmanları ülkede tutmak, yabancı profesyonelleri çekmek ve öğrencileri mühendislik alanına yönlendirmek, aynı iş gücü sorununun farklı aşamalarına karşılık geliyor.
100 trilyon wonluk yatırım, Güney Kore’nin yapay zekâ hedefinin arkasında büyük bir mali taahhüt oluşturuyor. Yatırımın başarısı, insanların en iyi çalışmalarını orada yapmayı seçip seçmemesine de bağlı. Ücretler, araştırma araçları, kariyer olanakları ve gündelik yaşam koşulları, planlanan altyapıyı kurmak ve kullanmak için kimlerin hazır olacağını belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Güney Kore, yapay zekâ alanında dünyanın en güçlü üç ülkesi arasına girmeyi hedeflerken kamu ve özel sektörün 100 trilyon won, yaklaşık 73 milyar dolar yatırım yapmasını planlıyor.
- Ülke, 2020’de az da olsa net yetenek kazanmış olmasına rağmen 2024’te her 10 bin kişide net 0,36 yapay zekâ uzmanı kaybetti ve OECD üyesi 38 ülke arasında 35’inci sırada yer aldı.
- ABD, 2023’te Güney Kore vatandaşlarına 5.684 EB-1 ve EB-2 vizesi verdi. ABD’de doktora yapan Korelilerin yüzde 71,1’i uzun vadede ülkede kalmayı planladığını belirtti.
- KCCI, yurt dışında çalışmak üzere ayrılan her mezun için kamu eğitim maliyeti ile olası yaşam boyu vergi kaybının toplam 556 milyon won olduğunu tahmin ediyor.
- Ücret farkları, kıdem sistemleri, araştırma koşulları ve çalışma esnekliğine getirilen sınırlar, ülkeden ayrılma baskısını artırıyor.
- Yabancı uzmanlar işe alım uyuşmazlıkları, konut ve bankacılık sorunları ile ülkede kalmayı zorlaştıran kültürel engellerle karşılaşıyor.
- Öneriler arasında performansa bağlı ödüller, 1.000 seçkin araştırmacıya destek, daha fazla araştırma özerkliği, daha basit vize süreçleri ve bilim-mühendislik kariyerleri için daha güçlü teşvikler bulunuyor.






