Bangladeş, kıyı bölgelerindeki yerinden edilme ve iklim borcuna ilişkin taleplerini COP31'e taşıyor

12 dakikalık okuma
Bangladesh takes coastal displacement and climate debt demands to COP31

Yaklaşık beş milyon kişi yerinden edildi, güvenli konut hâlâ ulaşılması zor

Bangladeş, Antalya'da düzenlenecek COP31'e iklim hibeleri talebini götürüyor. Ülke çapında yapılan resmî bir değerlendirmeye göre doğal afetler nedeniyle yerinden edilmiş kişilerin sayısı 4.955.527. Bu rakamın ardında, nehir erozyonu topraklarını ve evlerini aldıktan sonra Barishal'daki feribot terminalleri çevresinde yaşam mücadelesi veren Peya Begum'un ailesi gibi aileler var.

İçindekiler
  1. Yaklaşık beş milyon kişi yerinden edildi, güvenli konut hâlâ ulaşılması zor
  2. Yerinden edilme verileri ne gösteriyor?
  3. Yıkılan setler aileleri tehlikeye açık bırakıyor
  4. Tuzluluk ve borç seçenekleri daraltıyor
  5. Kente ulaşmak acil durumu sona erdirmiyor
  6. Hibeler şimdiye kadar neleri destekledi?
  7. Finansman koşulları neden önemli?
  8. Koruma ve iyileştirme için farklı finansman gerekiyor
  9. Daha büyük bir küresel fon da açığı kapatmaya yetmez
  10. Müzakere takvimi ve Bangladeş'in sonraki adımları
  11. Önemli Noktalar

Uluslararası Göç Örgütü (IOM), yerinden edilme verilerini Eylül ve Ekim 2025'te topladı. Bulgular, yerinden edilenlerin %63'ünün Nisan 2020'den önce evlerini terk ettiğini gösteriyor. Bu da bir acil durumun, güvenli bir yerde yaşayamadıkları yıllara nasıl dönüşebildiğini ortaya koyuyor.

60 yaşını aşan Peya, Barishal'ın Mehendiganj bölgesindeki Patahat'ta evini kaybetti. Dört kızı ve torunlarıyla nehir limanının yakınına taşındı, ancak bu geçici sığınağını da kaybetti. Toptancı pazarından topladığı sebzeler ve kızlarının kazandığı para, ailenin karnını doyurmasına yardımcı oluyor.

Peya, bir sığınağı kaybetmenin onları nasıl yeniden taşınmak zorunda bıraktığını anlattı:

Nehir evimizi yuttu. Nereye gidebilirdim? Ben de gelip feribot terminalinde kalmaya başladım. Artık orada kalmamıza da izin vermiyorlar. Yeni feribot terminalinde kalıyoruz.

9-20 Kasım 2026 tarihlerinde düzenlenmesi planlanan COP31, bu mücadeleyi koruma ve iyileştirme masraflarını kimin karşılayacağına ilişkin müzakerelerin gündemine taşıyor. Konferansa Türkiye ev sahipliği yaparken müzakerelere Avustralya başkanlık ediyor. Bangladeş, ülkenin borcunu artırmadan ailelerin toparlanmasına yardımcı olacak daha fazla uyum finansmanı, fonlara daha kolay erişim ve hibeler istiyor.

Çevre Bakanı Abdul Awal Mintoo, Bangladeş'in iklim etkileri nedeniyle yılda tahminen 15,2 milyar dolarlık ekonomik zararla karşı karşıya olduğunu söylüyor. Yerinden edilen hanelerin acil ihtiyaçları ise daha somut: güvenli bir ev, içme suyu, gıda ve iş.

Reklam

Yerinden edilme verileri ne gösteriyor?

IOM'un hükümetle birlikte 10 Aralık 2025'te açıkladığı ülke çapındaki yerinden edilme tahmini, sel, siklon, nehir erozyonu ve diğer doğal tehlikeler nedeniyle yerinden edilen kişileri kapsıyor. Ülke içinde yerinden edilme, insanların evlerini terk etmek zorunda kalıp kendi ülkelerinin sınırları içinde kalması anlamına geliyor.

Değerlendirme, 4.579 birlik, 329 belediye ve şehir belediyesi ile 480 şehir şirketi mahallesi dâhil olmak üzere sekiz idari bölge ve 64 ilçenin tamamını kapsadı. IOM, sahada 5.388 ziyaret kaydetti. Ayrıntılı değerlendirme raporunda, yerel topluluklara ilişkin bilgileri nedeniyle görüşlerine başvurulan 29.117 kilit bilgi kaynağının katılımıyla 6.524 toplu görüşme yapıldığı belirtiliyor.

Yaklaşık 1,21 milyon yerinden edilmiş kişiye ev sahipliği yapan Chattogram İdari Bölgesi'ni 790 bin kişiyle Dhaka, 660 bin kişiyle Rajshahi izliyor. Barishal, ülke genelindeki tahminin %12'sini oluşturuyor. Chattogram, Sirajganj, Bhola ve Noakhali ilçeleri toplamda yerinden edilenlerin dörtte birine ev sahipliği yapıyor.

Kent terminalleri ve yerleşim alanları çevresinde yaşanan zorluklar göz önünde olsa da yerinden edilenlerin %85'i kırsal birlik bölgelerinde yaşıyor. Bu nedenle konut, sosyal koruma ve yeniden yerleştirme hizmetlerinin kentlerin yanı sıra köylere de ulaşması gerekiyor.

Zamanlama da önemli. Nisan 2020'den önce yerinden edilen %63'lük kesime ek olarak, %25'i Nisan 2020 ile Nisan 2024 arasında, %12'si ise Nisan 2024'ten sonra yerinden edildi. Sayılan kişilerin çoğu, kayıplarının üzerinden yıllar geçmiş olmasına rağmen bu kayıplarla baş etmeye çalışıyordu.

Yıkılan setler aileleri tehlikeye açık bırakıyor

Barishal'da yardım ve rehabilitasyon sorumlusu Ranjit Kumar Sarker, kentteki dört gecekondu bölgesinde yaşayanların %20'sinin nehir erozyonunun ardından bölgeye geldiğini söylüyor. Bazı ailelere konut desteği sağlandı, ancak yardımdan gerçekten yararlanması gereken birçok kişi dışarıda kaldı. Hükümetin alabileceği başka önlemler değerlendiriliyor; henüz nihai bir karar açıklanmadı.

Shirin ve Motaleb, üç çocuklarıyla birlikte iki yıldır Barishal feribot terminalinin yakınında yaşıyor. Patuakhali'deki Kalaiya'da atalarından kalan evlerini kaybettikten sonra kendilerine ait ne evleri ne de toprakları kaldı; akrabalarından uzakta yaşıyorlar.

Reklam

Barguna'nın Patakata bölgesinde yaşayanlar, hasarlı nehir setlerinin yakınında yaşamayı sürdürürken tekrarlayan sellerle karşı karşıya. 70 yaşındaki Jagadish Chandra Mistry, Sidr Siklonu'nun rüzgâr hızının saatte 260 kilometreye ulaştığını, su seviyesinin ise olağan gelgitlerin 10 ila 12 fit üzerine çıktığını hatırlıyor.

Barguna için kaydedilen bilançoya göre 68.379 ev yıkıldı, yaklaşık 15 bin hektarlık alandaki ürünler zarar gördü ve 1.435 kişi hayatını kaybetti. Payra, Bishkhali ve Baleshwar nehirleri boyunca setler yarıldı.

Bölge sakinleri, hasarlı kesimlerden neredeyse her ay yüksek gelgit sularının içeri girdiğini, yiyecekleri ve ev eşyalarını alıp götürdüğünü söylüyor. 48 yaşındaki Kesto Chandra Howlader, yemek pişirme kaplarını bile kaybetmekten korkuyor. Talepleri, evlerinde kalmanın daha güvenli olması için kalıcı ve dayanıklı setler inşa edilmesi.

Tuzluluk ve borç seçenekleri daraltıyor

Tuzlu su, kıyı ailelerinin yaşadıkları yerde kalmasını sağlayan geçim kaynaklarını da zayıflatıyor. Toprak Kaynaklarını Geliştirme Enstitüsü'nün 2024 tarihli Bangladeş Toprak Tuzluluğu Haritası, güneydeki 18 ilçede tuzluluktan etkilenen ekilebilir arazi miktarını 1,156 milyon hektar olarak kaydediyor. Bu rakam 2009'da 1,056 milyon hektardı.

Bu, 100 bin hektar ya da yaklaşık %9,5'lik bir artış anlamına geliyor. Etkilenen alan, ilçelerdeki toplam 1,703 milyon hektar ekilebilir arazinin yaklaşık üçte ikisine karşılık geliyor. Enstitü yetkilileri bazı bölgelerde tuzluluğun tolere edilebilir sınırın sekiz katına çıktığını söylüyor.

Shyamnagar'daki haneler aynı anda birçok baskıyla karşı karşıya: yükselen deniz seviyesi, siklon kabarmaları ve karides ile yengeç çiftliklerinden sızan tuzlu su. Tarım arazilerini ekip biçmek zorlaştıkça aileler daha fazla gıda satın alıyor, tarımsal gelirlerini ise kaybediyor.

Caritas Bangladesh'in Temmuz 2025'te Shyamnagar'daki altı birlikte 270 haneyle yaptığı araştırma, hanelerin yaklaşık %90'ının borcu olduğunu ortaya koydu. Aile başına ortalama borç 58.782 takaydı. Borçların yaklaşık dörtte üçü sivil toplum kuruluşlarından, geri kalanı ise yerel tefecilerden alınmıştı.

Datinakhali'de ailesinin 70 bin taka borcu olan Afroza Begum, hayatta kalmanın temel yollarından birini kaybetmelerini şöyle anlattı:

Yüksek tuzluluk yüzünden burada hiçbir şey yetişmiyor. Tek seçeneğimiz pazardan yiyecek almak.

İklim analisti Malik Fida A Khan, afetler ile tuzluluğun insanları yaşadıkları yerlerden uzaklaştırdığını, iş bulma umudunun ise onları kentlere çektiğini söylüyor. Göç, hem fiziksel tehlikeye hem de gelir kaynaklarının yok olmasına karşı hanelerin başvurduğu bir çözüm hâline geliyor.

Reklam

Kente ulaşmak acil durumu sona erdirmiyor

Satkhira'daki kayıt dışı yerleşimler, ailelerin kalacak bir yer bulsa bile yeterli gıda ve iş güvencesine sahip olamadığında neler yaşandığını gösteriyor. Khani Bangladesh ve Participatory Research and Action Network tarafından yayımlanan Yerinden Edilmiş ve Yoksun araştırmasına göre, belediye sınırları içindeki 47 kayıt dışı yerleşimde 7.573 yerinden edilmiş aile yaşıyor.

35 yerleşimde araştırmaya katılan 358 ailenin %74,9'u ağır gıda güvencesizliği, %23,2'si ise orta düzeyde gıda güvencesizliği yaşıyordu. Yarısından fazlası (%52,2) bazen bütün gün hiçbir şey yemiyordu. Hanelerin %95,2'sinde yetişkinler, çocukların yemek yiyebilmesi için kendi gıda tüketimini azaltıyordu.

Su ve barınma güvencesizliği sorunu daha da ağırlaştırıyor. Hanelerin %96,9'u en azından kısmen tuzlu suya veya demirle kirlenmiş suya bağımlıydı. Devlete ait arazilerde yaşayan ailelerin %59'u tahliye edilme ya da tahliye tehdidiyle karşı karşıyaydı.

Araştırmaya katılan hanelerin yalnızca %7,5'i hükümetin sosyal koruma yardımlarından yararlanırken %92,7'si yardımları alamadıkları durumda nereye şikâyette bulunacağını bilmiyordu. Bulgular, destek programlarının var olmasıyla bu programların yerinden edilmiş kişilerin erişimine açılması arasında pratik bir uçurum olduğunu gösteriyor.

İklim Nedeniyle Yerinden Edilenlerin Hakları Forumu'nun yürütücüsü Fatema Khatun, temel ihtiyaçlardaki eksikliği şöyle anlattı:

Çöp kutularımız, işimiz, suyumuz ve evimiz yok. İnsanların çalışabileceği fabrika yok. Erkeklerin işi yok; eve yemek bekleyerek dönüyorlar, ancak gelirimiz olmadığı için yiyeceğimiz de yok.

Araştırma, devlet mülkiyetindeki khas arazilerinde kalıcı konutlar yapılmasını ve yeniden yerleştirme olmadan tahliye yapılmamasını öneriyor. Ayrıca 2021 tarihli ulusal yerinden edilme stratejisinin uygulanması için yerel planlara kaynak ayrılması, sosyal korumanın yaygınlaştırılması ve belge şartı aranmaksızın çocukların okula erişebilmesi çağrısında bulunuyor.

Hibeler şimdiye kadar neleri destekledi?

Satkhira, çeşitli ihtiyaçları birlikte karşılamayı amaçlayan bir projeye de ev sahipliği yaptı. Avrupa Komisyonu'nun Onurlu Bir Yaşam Projesi, Temmuz 2022 ile Haziran 2024 arasında Uttaran ve Educo adıyla bilinen Eğitim ve Kalkınma Vakfı'nın çalışmaları için 642.181 avro ayırdı.

Program, belediyedeki gecekondu bölgelerinde yaşayan 697 haneden 3.500 kişiyi, ayrıca Shyamnagar'da yaşayan 3.500 kişiyi hedefledi. Planlanan çalışmalar gelir, eğitim, su, sanitasyon, yerinden edilmeyi önleme ve daha güvenli göç konularını kapsıyordu. 390 kişi için beceri geliştirme ve sürdürülebilir gelir olanakları sağlanması beklenen sonuçlar arasında sıralandı.

Reklam

Komisyonun proje açıklamasında, Satkhira Belediyesi nüfusunun 2011'de 113 binin biraz üzerindeyken 2018'de yaklaşık 170 bine çıkarak yarıya yakın arttığı belirtiliyor. Yalnızca konut sağlamak yeterli değil; büyüyen toplulukların okullara, su sistemlerine ve iş olanaklarına da ihtiyacı var.

Chattogram kıyısında Young Power in Social Action (YPSA), İskoç hükümetinin İklim Adaleti Dayanıklılık Fonu üzerinden sağladığı hibeyle, yeni evleri geçim kaynaklarına yönelik yardımlarla bir araya getirdi.

Noor Alam ve ailesi, 1998-2020 yılları arasında dayanıksız evlerini altı kez kaybetti. 2021'de daha sağlam duvarları, sabitlenmiş çatısı ve tuvaleti olan bir eve kavuştular. YPSA, evlerin geçmişteki sel seviyelerinin üzerinde yükseltilmiş arazilere inşa edildiğini belirtti.

YPSA'nın 2019'da geçici yol kenarı yapılarında yaşayan 15 bin kişiyle yaptığı araştırma, yerinden edilmiş hanelerin yarısının siklonlar ve kıyı erozyonu nedeniyle meslek değiştirdiğini ortaya koydu. Yerinden edilmiş 40 kadına hayvancılık, dikiş makinesi ve eğitim desteği verilmesi, konutların yeniden inşasını gelir elde etme olanağıyla birleştirdi.

Finansman koşulları neden önemli?

Bangladeş'in hibe talebi, borçlanma konusundaki deneyiminden kaynaklanıyor. Change Initiative tarafından yapılan bir araştırma, 2002-2023 yılları arasında enerji sektörüne 2,54 milyar dolarlık iklim finansmanı sağlandığını ortaya koydu. Bunun %92'si, yaklaşık 2,34 milyar doları kredi; %8'i, yaklaşık 203 milyon doları ise hibeydi.

Bu oranlar, alınan her bir dolar hibe karşılığında yaklaşık 11,50 dolar kredi kullanıldığı anlamına geliyor. Hibelerin geri ödenmesi gerekmez; faiz oranı elverişli olsa bile krediler gelecekte geri ödeme yükümlülüğü doğurur.

Change Initiative İcra Direktörü M Zakir Hossain Khan, kırılgan ülkelerin üzerine yüklenen eleştirerek şöyle dedi:

İklim değişikliğine karşı en kırılgan ülkeler, neden olmadıkları bir krizi aşabilmek için borçlanmaya zorlanıyor. Bu destek değil; sözleşmeye yazılmış ikinci bir yara.

Enerji dönüşümünün de önemli finansman ihtiyaçları var. Bangladeş'in BM'ye sunduğu ulusal iklim taahhüdü olan Ulusal Katkı Beyanı, ihtiyaç duyulan finansmanı 116,18 milyar dolar olarak hesaplıyor. Bunun 90,23 milyar doları uluslararası desteğe bağlı.

2025 Yenilenebilir Enerji Politikası, 2030'a kadar yenilenebilir enerjinin payını %20'ye, 2040'a kadar ise %30'a çıkarmayı hedefliyor. Dünya Bankası değerlendirmesine göre yenilenebilir enerji, ulusal şebekeye sağlanan elektriğin yalnızca %1,5'ini oluşturuyor.

Zakir hibe, iklim eylemiyle bağlantılı borç hafifletme ve şeffaf hesap verebilirlik çağrısında bulunuyor. Knowledge Hub Institute Başkanı Moazzem Hossain de hibeleri destekliyor; hibe sağlanamadığı durumlarda ek kamu borçlanmasına bağımlılığı azaltacak ortak yatırımlar öneriyor.

Reklam

Koruma ve iyileştirme için farklı finansman gerekiyor

Bangladeş'in 2023-2050 Ulusal Uyum Planı, iklim baskısı altındaki 11 bölgede 113 müdahale belirliyor. Bu önlemlerin maliyeti 230 milyar doları aşıyor ve harcamaların yaklaşık dörtte üçünün 2040'a kadar yapılması gerekiyor. Planlanan önlemler arasında kıyı polderlerinin yönetimi, deniz setleri ve siklon sığınakları bulunuyor.

Uyum, başka bir fırtına kabarmasından önce setleri güçlendirmek gibi, tehlikelere hazırlanmak ve gelecekteki zararları azaltmak anlamına geliyor. Azaltım, gezegeni ısıtan emisyonları düşürmek demek. Kayıp ve zarar ise yıkılan evler, kaybedilen gelir ve parayla bütünüyle telafi edilemeyecek kayıplar dâhil, hâlihazırda yaşanmış zararları kapsıyor.

Atmosferik Kirlilik Araştırmaları Merkezi Başkanı ve Stamford University Bangladesh Fen Fakültesi Dekanı Ahmad Kamruzzaman Majumder, hükümetin kayıp ve zarar çerçevesini tamamlama aşamasına geldiğini söylüyor. Uluslararası finansman gerekliliklerini karşılayacak başvurular için bakanlıklardan şehir şirketlerine kadar proje tasarlama kapasitesinin geliştirilmesi gerektiğini savunuyor.

Çevre Dairesi Müdürü Mirza Shawkat Ali'ye göre Bangladeş, Yıllık Kalkınma Programı üzerinden iklimle ilgili kalemlere yılda yaklaşık 4,2 milyar dolar ayırıyor. Çok daha kapsamlı uyum planının uygulanmasında uluslararası destek temel önem taşıyor.

Mintoo, Dünya Bankası değerlendirmesine dayanan yıllık 15,2 milyar dolarlık zarar tahmininin müzakerelerde Bangladeş'in elini güçlendireceğini söylüyor. Bangladeş, sabit bir ulusal tazminat talebi sunmak yerine kırılgan ülkeler için daha büyük bir Kayıp ve Zarar Fonu kurulmasını istiyor.

Daha büyük bir küresel fon da açığı kapatmaya yetmez

BM Çevre Programı'nın 2026 Uyum Açığı Raporu, gelişmekte olan ülkelerin 2035'e kadar uyum için yılda yaklaşık 305 milyar dolara ihtiyaç duyacağını hesaplıyor. Uluslararası kamu kaynaklarından sağlanan uyum finansmanı, BM raporunun özetine göre 2024'te yalnızca 28,2-31,7 milyar dolar düzeyindeydi.

BM Çevre Programı, desteğin üç katına çıkarılmasının yılda yaklaşık 85-120 milyar dolar sağlayacağını belirtiyor. Enflasyon hesaba katıldığında bu, tahmini ihtiyaçların yalnızca %20-29'unu karşılayacak. Özel sektörün kendi uyum ihtiyaçları da eklendiğinde gerekli miktar iki katına çıkabilir.

Bangladeş, COP29'da üzerinde uzlaşılan ve 2035'e kadar yılda 300 milyar dolarlık iklim finansmanı sağlanmasını öngören daha geniş hedefin yanı sıra uyum finansmanının üç katına çıkarılması için baskı yapıyor. Talepleri arasında tarım ve su güvenliği alanlarında teknoloji transferi, daha basit başvuru süreçleri ve kayıp ve zarar için daha güçlü destek de bulunuyor.

İklim bilimci Ainun Nishat, fonların topluluklara ulaşıp ulaşmadığını izlemek için bağımsız denetim çağrısında bulunuyor. Majumder de ülkelerin kararları uzlaşıyla aldığı resmî müzakereler ile ülkelere yeni yükümlülükler getirmeden girişimleri duyuran dönem başkanlığının gönüllü Eylem Gündemi arasında ayrım yapıyor.

Aradaki fark barınak bekleyen bir aile için önemli: bir duyurunun ardından onaylanmış bir program, finansman, yararlanıcıların adil biçimde seçilmesi ve yerel risklere uygun inşaat gelmeli.

Reklam

Müzakere takvimi ve Bangladeş'in sonraki adımları

Bangladeş, En Az Gelişmiş Ülkeler grubu, G77 ve İklim Kırılganlığı Forumu ile eşgüdüm içinde çalışıyor. Dışişleri Devlet Bakanı Shama Obaed Islam, hükümet, işletmeler, uzmanlar ve diğer katılımcılar arasında ortak bir tutum belirlenmesi çağrısında bulundu.

Değerlendirme ile müzakereleri birbirine bağlayan başlıca tarihler şöyle:

  • Eylül-Ekim 2025: IOM, ülke çapındaki yerinden edilme değerlendirmesi için verileri topladı.
  • 10 Aralık 2025: IOM ve hükümet ortakları tahmini açıkladı.
  • 7 Kasım 2026: Sivil toplum kuruluşları, en az gelişmiş ülke statüsünden mezuniyet sonrasında da uyum desteğinin sürdürülmesi çağrısında bulundu.
  • 9-20 Kasım 2026: COP31'in Antalya'da düzenlenmesi planlanıyor.
  • 10-12 Kasım 2026: Başbakan Tarique Rahman'ın katılımı planlanıyor; Bangladeş'in tutumunu 11 ve 12 Kasım'da sunması bekleniyor.

Center for Participatory Research and Development ile Climate Justice Alliance-Bangladesh tarafından düzenlenen 7 Kasım tarihli çağrı, kalkınma sınıflandırmasından bağımsız olarak öngörülebilir hibeler ve son derece elverişli koşullarda krediler verilmesini talep ediyor.

CPRD İcra Direktörü Md Shamsuddoha, Bangladeş, Bhutan ve Nepal'in eşgüdümlü savunuculuk yürütmesi gerektiğini de söyledi. Gruplar, Himalaya buzullarının gerilemesi, musonlar ve nehir akışındaki değişimler, aşırı yağış, yükselen deniz seviyesi ve tuzlu su girişinden kaynaklanan bağlantılı risklere dikkat çekiyor.

Bangladeş kıyılarında pratik öncelikler, onarılan setlerden güvenli konutlara ve güvenilir gelire kadar uzanıyor. Peya'nın tekrar tekrar taşınması, Satkhira'daki gıda kıtlığı ve daha sağlam evlere kavuşan aileler, müzakereler için somut bir ölçüt sunuyor: finansman, insanların güvenli yaşamasını ve geçim kaynaklarını yeniden kazanmasını sağlayabilecek mi?

Önemli Noktalar

  • IOM'un 2025 değerlendirmesine göre Bangladeş'te afetler nedeniyle 4.955.527 kişi yerinden edilmiş durumdaydı.
  • Yerinden edilenlerin yaklaşık %63'ü Nisan 2020'den önce evlerini terk etmişti; %85'i kırsal birlik bölgelerinde yaşıyordu.
  • Satkhira'da 358 yerinden edilmiş aileyle yapılan araştırmada ailelerin %74,9'unun ağır gıda güvencesizliği yaşadığı görüldü.
  • Bangladeş, COP31'de daha fazla uyum finansmanı ve hibe, fonlara daha kolay erişim ve daha büyük bir Kayıp ve Zarar Fonu talep ediyor.
  • 2002-2023 yılları arasında enerji sektörüne sağlanan ve tespit edilen iklim finansmanının %92'si kredilerden oluşuyordu.
  • Ulusal uyum planında 2050'ye kadar 230 milyar doları aşan ihtiyaç öngörülüyor.
  • COP31'in 9-20 Kasım 2026'da Antalya'da düzenlenmesi, müzakerelere Avustralya'nın başkanlık etmesi planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir