Not yükseldi, ancak riskler hâlâ gündemde
Özbekistan’ın ülke kredi notu, ülkeyi yatırım yapılabilir seviyenin bir basamak altına taşıyarak 20 Kasım 2026’da BB’den BB+’ya yükseltildi. S&P Global Ratings görünümünü durağan tutarken ekonomi politikalarındaki değişikliklere, enerji ve kamu işletmeleri reformlarına ve döviz rezervlerindeki artışa dikkat çekti.
İçindekiler
- Not yükseldi, ancak riskler hâlâ gündemde
- GSYH revizyonu borç görünümünü nasıl değiştirdi?
- Kamu işletmeleri ve özel projeler notu neden etkiliyor?
- Altın rezervleri destekliyor, ancak riski de yoğunlaştırıyor
- Büyüme güçlü, ulaşım maliyetleri artıyor
- Bankacılık reformu devletin rolünü azaltabilir mi?
- Banka satışları planlanandan uzun sürebilir
- Yatırımcılar bundan sonra neyi izleyecek?
- Öne Çıkanlar
Not artışı, hem döviz hem de yerel para cinsinden uzun vadeli borçlanma için geçerli. S&P ayrıca Özbekistan’ın kısa vadeli notlarını B seviyesinde tutarken transfer ve konvertibilite riski değerlendirmesini BB+’dan BBB-’ye yükseltti. Bu değerlendirme, hükümetin yerel para biriminin dövize çevrilmesini veya yurt dışına aktarılmasını kısıtlama riskini ele alıyor.
BB+ notu, borçlanmayı daha düşük nota kıyasla yatırımcılar için daha cazip hâle getirebilir; ancak yaygın olarak yatırım yapılabilir seviye kabul edilen notların altında kalıyor. S&P’nin durağan görünümü, notu destekleyen unsurlar ile not üzerindeki risklerin şimdilik genel olarak dengeli olduğu değerlendirmesine işaret ediyor.
Karar, Özbekistan’ın hızlı büyüme kaydettiği ve rezerv biriktirdiği, ancak altın fiyatlarına, döviz cinsinden borçlanmaya ve bankacılık sistemindeki reformların hızına karşı kırılganlığını koruduğu bir dönemde geldi. Bankacılık sisteminde hâlâ kamu bankaları ağırlıkta.
GSYH revizyonu borç görünümünü nasıl değiştirdi?
13 Kasım’da açıklanan istatistik revizyonuyla Özbekistan ekonomisinin 2025’teki tahmini büyüklüğü yüzde 15 artırılarak 2.127 trilyon soma, yani yaklaşık 169 milyar dolara çıkarıldı. Yeni tahmin, önceki rakamdan 277 trilyon som, başka bir ifadeyle 22 milyar dolar daha yüksek. Değişiklikler ticaret, hizmetler, tarım, hayvancılık ve konut dâhil olmak üzere 2017’ye kadar uzanan ekonomik verileri kapsıyor.
Ölçülen ekonominin büyümesi, borç miktarı değişmese bile borç oranını düşürür. S&P, genel yönetim net borcunun 2026-2029 döneminde GSYH’nin ortalama yüzde 24’ü düzeyinde olmasını bekliyor; önceki tahmini yüzde 30’du. Yatırım harcamaları sürdükçe oranın 2029’a kadar yaklaşık yüzde 26’ya çıkacağını da öngörüyor. Dönem ortalamasıyla son yıl tahmini, bu gidişatın farklı noktalarını ifade ediyor.
Hükümet enerji sübvansiyonlarını da 2023’teki 1,5 milyar dolardan 2025’te 600 milyon dolara düşürdü. S&P, bütçe açığının 2026-2029 döneminde GSYH’nin ortalama yüzde 3’ü olmasını bekliyor; bu oran 2021-2024 döneminde yüzde 3,5’ti. Daha düşük sübvansiyonlar ve kamu işletmelerinden kaynaklanabilecek mali riskleri sınırlamayı amaçlayan kurallar, kamu maliyesini kontrol altında tutma çabalarının parçası.
Kamu işletmeleri ve özel projeler notu neden etkiliyor?
Kamu işletmeleri, maliyetleri ulusal bütçeye hemen yansımasa bile hükümete yük getirebilir. Bir şirketin devlet garantisine, yeni bir sermaye aktarımına veya kredi geri ödemesi için yardıma ihtiyacı olabilir. S&P, kamu işletmelerinin dış borçlanmasını düzenleyen mevzuat da dâhil olmak üzere reformların, bu tür muhtemel yükümlülükleri azaltmayı amaçladığını belirtiyor.
Hükümet ayrıca 2026’da kamu-özel işbirliği projelerine yönelik yıllık taahhütleri 6,5 milyar dolarla sınırlamayı hedefliyor. Bu projeler, özel şirketleri hizmet veya altyapı alanlarına dâhil ediyor; ancak bir proje sorun yaşarsa ödemeler devlete kalabiliyor.
Programın ölçeği, denetimi önemli hâle getiriyor. 2025’te imzalanan işbirliği anlaşmalarının GSYH’nin yüzde 21’ine karşılık geldiği tahmin edilirken, 2024-2030 dönemindeki proje portföyünün yaklaşık 30 milyar dolar olduğu ve bunun yüzde 93’ünün enerji alanında bulunduğu belirtiliyor. Özbekistan, yenilenebilir enerjinin enerji karmasındaki payını 2030’a kadar yaklaşık yüzde 20’den yüzde 54’e çıkarmayı hedefliyor. S&P, bu projelerin hayata geçirilmesinde yaşanabilecek sorunların hükümetin yükümlülüklerini artırabileceği uyarısında bulundu.
Altın rezervleri destekliyor, ancak riski de yoğunlaştırıyor
Özbekistan’ın uluslararası rezervleri Ekim 2026 sonunda yaklaşık 64 milyar dolara ulaştı. Bu, 2023 seviyesinin iki katından fazla ve GSYH’nin yaklaşık yüzde 32’sine denk geliyor. Rezervler, bir ülkenin dış ödemelerini karşılamak ve para birimine duyulan güveni desteklemek için kullanabileceği yabancı varlıklardır. Yüksek altın fiyatları rezervlerin artmasına katkı sağladı.
Altın, mal ihracatının yaklaşık yüzde 30-40’ını ve kullanılabilir rezervlerin yüzde 85-90’ını oluşturuyor. Bu yoğunlaşma, altın fiyatları yüksekken avantaj sağlarken, metalin fiyatındaki düşüşlere ihracat gelirlerini ve rezervleri daha duyarlı hâle getiriyor. S&P, altının 2026’da ons başına 4.300 dolar olacağını, 2028’e kadar ise 3.500 dolara gerileyeceğini öngörüyor.
Döviz kaynakları arasında altın dışındaki ihracat, turizm ve yurt dışında çalışanların gönderdiği havaleler de bulunuyor. Havaleler 2025’te 18,9 milyar dolara, yani GSYH’nin yüzde 11,2’sine ulaştı. Bunların yaklaşık yüzde 78’i Rusya’dan geldi. Özbekistan ile Rusya arasındaki ticaret hacmi de aynı yıl yaklaşık 13 milyar dolardı. Bu bağlantılar gelir sağlarken hane halklarını ve işletmeleri Rusya’daki koşullardaki değişimlere karşı da kırılgan bırakıyor.
S&P, cari açığın, yani ülkenin dünyanın geri kalanına yaptığı ödemeler ile yurt dışından elde ettiği gelir arasındaki farkın, 2029’a kadar GSYH’nin ortalama yüzde 3,4’ü düzeyinde olmasını bekliyor. Açığın, imtiyazlı dış borçlanma ve daha sınırlı ölçüde doğrudan yatırımla finanse edilmesi öngörülüyor.
Büyüme güçlü, ulaşım maliyetleri artıyor
Reel GSYH, 2026’nın ilk dokuz ayında yüzde 8,3 büyüdü; bir yıl önce aynı dönemde bu oran yüzde 8’di. S&P, yıl genelinde yüzde 8 büyüme, ardından 2027-2029 döneminde yıllık ortalama yüzde 6,7 büyüme öngörüyor. İnşaat, bilgi ve iletişim hizmetleri, turizm ve ticaret ilk dokuz ayda büyümeye en fazla katkı sağlayan alanlar arasında yer aldı.
Kamu yatırımları, hane halkı harcamaları ve sosyal harcamaların talebi güçlü tutması bekleniyor. Yatırımlar, GSYH’nin yaklaşık yüzde 36’sına karşılık geliyor; bu yüksek bir oran. Enerji, madencilik ve altyapı alanlarındaki kamu projeleri yatırımları artıran unsurlar arasında. Kişi başına düşen GSYH’nin 2019’daki 2.365 dolardan 2026’da yaklaşık 5.200 dolara yükselmesi öngörülüyor; ancak S&P kişi başına düşük geliri notu sınırlayan unsurlardan biri olarak gösteriyor.
Ticaret, daha uzun ve maliyetli güzergâhlarla da karşı karşıya kaldı. Orta Doğu’daki çatışmalar nedeniyle İran üzerinden yapılan sevkiyatların aksaması, bazı ihracatçıları Hazar Denizi’ni aşan Trans-Hazar güzergâhına yöneltti. S&P, çatışmanın Özbekistan ekonomisi ve kamu maliyesi üzerindeki doğrudan etkisini sınırlı bulurken ulaşım ve enerji maliyetlerinin artabileceği uyarısında bulunuyor.
Avrupa Birliği, Nisan 2026’da Rusya’nın askerî sanayi sektörüne yönelik tedarikle bağlantılı oldukları bildirilen iki Özbek işletmesine kısıtlama getirdi. S&P, bu önlemlerin Özbekistan ekonomisi veya kamu maliyesi üzerinde önemli bir doğrudan etki yaratmasını beklemiyor; ancak ülkenin Rusya ile ticaret ve havale bağlantıları bir risk kaynağı olmayı sürdürüyor.
Bankacılık reformu devletin rolünü azaltabilir mi?
1 Ekim 2026 itibarıyla kamu bankaları, bankacılık varlıklarının yüzde 60,8’ini, kredilerin yüzde 64,6’sını, özkaynağın yüzde 57,8’ini ve mevduatların yüzde 50,2’sini elinde tutuyordu. S&P, kamu bankalarının bankacılık varlıklarındaki yüzde 61’lik payını, ertelenen özelleştirmeler ve kredilerin somlaştırılmasıyla birlikte bir kısıt olarak gösterdi. Kredilerin somlaştırılması, som yerine döviz cinsinden kullandırılan kredileri ifade ediyor.
Merkez Bankası, döviz cinsinden kredilerin 1 Ekim itibarıyla toplam kredilerin yüzde 38,3’ünü oluşturduğunu bildirdi. Bu oran bir yıl önce yüzde 39,3’tü. Toplam kredi piyasası büyüdüğü için bu kredilerin som karşılığı yine de 228,7 trilyondan 252,3 trilyon soma çıktı. Döviz mevduatlarının tüm mevduatlardaki payı yüzde 22,5’ten yüzde 18,6’ya gerilerken, som karşılığı 83,7 trilyondan 93,1 trilyona yükseldi.
Merkez Bankası Başkanı Timur İşmetov, politikaların som cinsinden tasarruf ve borçlanmayı yaygınlaştırmayı ve som’a duyulan güveni artırmayı amaçladığını söyledi. Borçlu som kazanıp dolar borçlandığında, somun değer kaybetmesi her bir döviz ödemesini daha maliyetli hâle getiriyor. S&P, 2026’da enflasyonun ortalama yüzde 6,7 olmasını bekliyor. Merkez Bankası’na enflasyonu 2027’de yüzde 6 veya altında tutma, daha sonra ise yüzde 5’e indirme görevi verildi.
Merkez Bankası’nın 2027-2029 dönemine yönelik taslak para politikası planında para piyasası için gösterge faiz oranı olan UZONIA’ya daha güçlü bir rol verilmesi, faiz koridorunun gözden geçirilmesi ve işletmelerin kur ve faiz risklerini yönetmelerine yardımcı olacak araçlar yer alıyor. Hane halkı borcu GSYH’nin yüzde 10’unun altında; bu da kredilerin büyümesi için alan bırakırken döviz riskine dikkatle yaklaşılmasını gerektiriyor.
Banka satışları planlanandan uzun sürebilir
Özbekistan’ın 2030 stratejisi, 2027’den başlayarak beş kamu bankasının satılmasını öngörüyor. O‘zsanoatqurilishbank, diğer adıyla SQB, ve Asakabank satışa hazırlanıyor. Fitch’in bankacılık sektörü direktörü Pavel Kaptel, 27 Ekim’de Taşkent’te düzenlenen bir etkinlikte ilk satışın 2027’de gerçekleşebileceğini, ancak sürecin 2028’e sarkabileceğini söyledi.
Fitch, geçmişten kalan sorunlu varlıkları ve henüz yeterince gelişmemiş bireysel kredilendirme faaliyetlerini engeller arasında gösterdi. Hazırlıklar kapsamında sorunlu varlıkların kamu kuruluşlarına devredilmesi ve geçmişten kaynaklanan riskleri gidermek için ek kamu sermayesi sağlanması yer alıyor. Plan, kamu bankalarının sayısını 2027’ye kadar yediye, 2028’de altıya, 2029’da beşe ve 2030’da dörde indirmeyi hedefliyor.
Franklin Templeton tarafından yönetilen ve 690 milyon dolar toplayan Ulusal Yatırım Fonu’nun Mayıs 2026’da Londra ve Taşkent’te gerçekleştirmesi planlanan çifte kotasyon, sermaye piyasalarındaki hareketliliğin bir başka göstergesiydi. S&P açısından daha güçlü piyasalar ve bankacılık reformu önem taşıyor; çünkü bunlar devlet dışındaki kaynaklardan finansmana erişimi genişletebilir. Kamu bankalarının mevcut payının büyüklüğü, bu dönüşümün önünde hâlâ uzun bir yol olduğunu gösteriyor.
Yatırımcılar bundan sonra neyi izleyecek?
Notun durağan görünümünü güçlü büyüme, elverişli kamu borcu profili ve yüksek rezervler desteklerken emtia fiyatlarına ve dış şoklara karşı kırılganlık bu görünümü dengeliyor. Hükümetin ticari ve yurt içi borçlanmaya yönelmesiyle yükselen faiz maliyetleri de bir başka endişe kaynağı. S&P’nin altın fiyatlarında düşüş öngörmesi, bütçe ve rezerv reformlarını not görünümü açısından özellikle önemli kılıyor.
Notun daha da yükselmesi, muhtemelen bütçe açıklarının kalıcı biçimde azaltılmasına ve kamu işletmelerine yönelik kamu kredileri üzerindeki denetimin sıkılaştırılmasına bağlı olacak. Yatırımcılar ayrıca hükümetin kamu-özel işbirliği taahhütlerini önerdiği sınır içinde tutup tutmadığını, banka satışlarının takvime uygun ilerleyip ilerlemediğini ve Merkez Bankası’nın som cinsinden kredilendirmeyi teşvik ederken enflasyonu yüzde 5 hedefine yaklaştırıp yaklaştıramayacağını izleyecek.
Öne Çıkanlar
- S&P, Özbekistan’ın döviz ve yerel para cinsinden uzun vadeli notlarını BB’den BB+’ya yükseltti; görünümü durağan tuttu.
- Revize edilen 2025 GSYH tahmini 169 milyar dolar. Bu revizyon, S&P’nin 2026-2029 döneminde ortalama net kamu borcunun GSYH’ye oranına ilişkin tahminini yüzde 24’e düşürdü.
- Rezervler Ekim 2026 sonunda yaklaşık 64 milyar dolara ulaşırken altın, mal ihracatının yüzde 40’ına kadarını oluşturuyor.
- Büyüme 2026’nın ilk dokuz ayında yüzde 8,3’e ulaştı; ancak ulaşım maliyetleri, havalelere bağımlılık ve altın fiyatlarına karşı kırılganlık risk olmaya devam ediyor.
- Kamu bankaları hâlâ bankacılık varlıklarının yaklaşık yüzde 61’ini elinde tutuyor ve planlanan özelleştirmeler 2028’e ertelenebilir.






