Emanet Hesapları ve Banka Finansmanı Kuralı İçeren Özbekistan Konut Yasa Tasarısı Senatoya Gönderildi

9 dakikalık okuma
Uzbekistan Housing Bill Moves to Senate With Escrow Protections and Bank Financing Rule

Konutlar hazır olana kadar alıcıların parası bankalarda tutulacak

Özbekistan Yasama Meclisi, alıcıların ödemelerinin banka emanet hesaplarında tutulmasını, ortak katılım yöntemiyle yürütülen projelerde bankaların inşaat maliyetlerinin en az yüzde 70'ini finanse etmesini ve vatandaşlardan hukuka aykırı şekilde para toplanmasına cezai sorumluluk getirilmesini öngören konut inşaatı yasa tasarısını 10 Kasım 2026'da onayladı.

İçindekiler
  1. Konutlar hazır olana kadar alıcıların parası bankalarda tutulacak
  2. Birkaç aşamadan geçen reform
  3. Müteahhitler ödeme toplamadan önce denetimden geçecek
  4. Sözleşmeler için resmî denetim ve tescil gerekecek
  5. Yüzde 70 banka finansmanı kuralı neden itirazlara yol açtı?
  6. Yetkililer daha güçlü korumayla daha yüksek maliyetleri tartıyor
  7. Teslimat gecikmeleri daha erken müdahaleyi tetikleyecek
  8. Daire büyüklüğüne ilişkin şikâyetler taslağı değiştirdi
  9. Hukuka aykırı para toplama suç sayılacak
  10. Öne Çıkanlar

Ortak katılım yoluyla inşa edilen apartmanları ve diğer gayrimenkulleri kapsayan tasarı Senatoya gönderildi. Yürürlüğe girmesi için Senatonun onayı, cumhurbaşkanının imzası ve resmî olarak yayımlanması gerekiyor. Tasarının hükümleri, bu aşamadan sonra inşaat izni alan projelere uygulanacak; hâlihazırda devam eden inşaatlar yeni düzenlemenin kapsamı dışında kalacak.

Önerilen korumalar, alıcıların hem tamamlanmamış konutlarla hem de ciddi mali kayıplarla karşı karşıya kaldığı bir piyasayı hedefliyor. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e 10 Haziran'da sunulan verilere göre, önceki yıl sorunlu inşaat projelerinden kaynaklanan kayıplar 668 milyar soma ulaştı ve yaklaşık 3 bin katılımcıyı etkiledi.

Temel değişiklik basit: Alıcı, ödemeyi doğrudan müteahhide değil, özel bir banka hesabına yatıracak. Şirket, inşaatı gerekli standartlara uygun biçimde tamamlayıp yapıyı kullanıma açtıktan sonra parayı alabilecek. Bu düzenleme, şirketin alıcıya karşı yükümlülüklerini yerine getirmesine ve konutu teslim etmesine bağlanacak.

Bu ödemelerin müteahhitlerin eline geçmemesi yeni bir sorun doğuruyor: İnşaat şirketlerinin yine de malzeme, işçi ve ekipman için paraya ihtiyacı var. Tasarı bu ihtiyacı banka proje finansmanıyla karşılıyor; ancak milletvekilleri, zorunlu borçlanmanın konut maliyetlerini artırıp artıramayacağını veya mali açıdan yeterli müteahhitleri bankaların kredi kararlarına bağımlı hâle getirip getirmeyeceğini tartıştı.

Birkaç aşamadan geçen reform

Yasa, emanet hesaplarının kullanıma alınması için takvim belirleyen 27 Ocak 2025 tarihli cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanıyor. Emanet hesabı, üzerinde anlaşılan koşullar yerine getirilene kadar paranın tutulduğu hesaptır. Bu modelde banka, müteahhit yapıyı inşa ederken alıcının ödemesini elinde tutuyor.

Reklam

Kararname ile yasa tasarısı reformun farklı aşamalarını oluşturuyor. Kararname emanet hesaplarına geçiş takvimini belirlerken tasarı; sözleşmeler, proje finansmanı, bilgilendirme, inşaat gecikmeleri ve hukuka aykırı para toplama konularında daha kapsamlı bir yasal çerçeve oluşturuyor.

  • 27 Ocak 2025: Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, ortak katılımlı inşaatlarda emanet hesaplarının aşamalı olarak kullanılmaya başlanmasını öngördü.
  • 1 Temmuz-31 Aralık 2025: Alıcılar ve müteahhitler emanet hesaplarını gönüllü olarak kullanabilecekti.
  • 1 Ocak 2026: Kararname, ortak katılımlı inşaatlarda alıcılardan alınan paraların yalnızca emanet hesapları üzerinden toplanmasını öngördü.
  • 28 Temmuz 2026: Yasama Meclisi tasarıyı ilk okumada onayladı.
  • 10 Kasım 2026: Milletvekilleri tasarıyı ikinci ve üçüncü okumalarda kabul ederek Senatoya gönderdi.

İkinci okuma 110 kabul, iki ret ve altı çekimser oyla geçti; üç milletvekili oylamaya katılmadı. Üçüncü okumada 111 kabul, iki ret ve dört çekimser oy kullanıldı. Tasarının Senatoda ne zaman görüşüleceği veya yasanın ne zaman yürürlüğe gireceği açıklanmadı.

Müteahhitler ödeme toplamadan önce denetimden geçecek

Alıcılardan para toplamak isteyen bir müteahhit önce yasanın şartlarını yerine getirmek, Birleşik Bilgi Sistemine kaydolmak, yetkili bir bankayla genel sözleşme imzalamak ve proje beyanını yayımlamak zorunda olacak. Bu adımlar, halktan para toplamanın koşulları hâline gelecek.

Reklamlara da kısıtlama getirilecek. Proje beyanı Birleşik Bilgi Sisteminde yayımlanmadan bir konut sitesi veya içindeki daireler reklam edilemeyecek. Böylece potansiyel alıcılara ulaşma çabalarından önce proje bilgilerinin yayımlanması gerekecek.

Sistem; müteahhitler, gayrimenkuller ve inşaatın ilerleyişi hakkında bilgi yayımlayacak. Uy-joy adlı dijital platformun müteahhitler, izinler, projeler, işlerin ilerleyişi, emanet hesapları ve katılım sözleşmelerine ilişkin bilgileri bir araya getirmesi planlanıyor. Yetkililer ayrıca dijital pasaportlarla projeleri tüm yaşam döngüleri boyunca izlemeyi planlıyor. Dijital pasaport, bir projeyi aşamaları boyunca takip eden dijital kaydı ifade ediyor.

Alıcılar açısından pratik değişiklik, satış ilanlarının veya müteahhitlerin vaatlerinin ötesinde bilgiye erişim olacak. Şirketlerin ödeme toplama izni ise belirlenmiş bir dizi yasal ve bankacılık adımını tamamlamalarına bağlı olacak.

Reklam

Sözleşmeler için resmî denetim ve tescil gerekecek

Ortak katılım sözleşmelerinin noter onayından geçmesi ve devlet tesciline alınması gerekecek. Değişiklik ve eklemeler de gayriresmî yan anlaşmalarla değil, resmî denetim süreçlerinden geçirilerek yapılacak.

Zorunlu noter onayı ve tescil, aynı dairenin birden fazla kişiye satılması riskini azaltmayı amaçlıyor. Değişikliklerin noter onayından geçirilmesi, alıcı ile müteahhit arasındaki anlaşma değiştiğinde resmî bir kayıt da oluşturacak.

Parası yasaya aykırı biçimde toplanan bir alıcı, ödemenin iadesini ve bu paranın kullanımı için faiz talep edebilecek. Reform önerileri, sözleşmenin feshedilmesi durumunda alıcılara ödedikleri tutarın tamamının iade edilmesini de öngörüyor.

Bu önlemler satın alma sürecinin farklı aşamalarını hedefliyor. Tescil, alıcının sözleşmeden doğan hakkını korumayı; emanet hesabı paraya erişimi denetlemeyi; geri ödeme hakkı ise para toplama kuralları ihlal edildiğinde veya sözleşme sona erdiğinde çözüm sağlamayı amaçlıyor.

Yüzde 70 banka finansmanı kuralı neden itirazlara yol açtı?

Finansmana ilişkin en çok tartışılan hüküm, inşaat maliyetlerinin en az yüzde 70'inin banka proje finansmanından karşılanmasını ve müteahhidin kendi katkısının en fazla yüzde 30 olmasını zorunlu kılacak. Proje finansmanı, inşaat şirketinin doğrudan alıcılardan aldığı avanslara dayanması yerine bankanın belirli bir proje için kaynak sağlaması anlamına geliyor.

Milletvekili Saidullo Azimov, yeterli öz kaynağı olan bir müteahhidin neden borçlanmaya zorlanması gerektiğini sorguladı. Bankanın kredi başvurusunu reddetmesi, ek teminat veya faiz talep etmesi ihtimaline dikkat çekti. Teminat, ödenmeyen bir borcun tahsilinde kullanılabilmesi için borç veren kuruluşa rehin verilen varlıktır.

Yetkililer, kısıtlamaların ortak katılım sözleşmeleriyle para toplayan projeler için geçerli olduğunu söyledi. Bu tür sözleşmeler olmadan, tamamen kendi kaynaklarıyla inşaat yapan müteahhitler söz konusu finansman sınırlarının dışında kalacak.

Tasarıdaki yaklaşım, önceki kararnameyle getirilen finansman koşullarından da farklı. Ocak 2025 tarihli kararname, müteahhidin inşaat maliyetlerinin en az yüzde 30'unu kendisinin karşılaması hâlinde bankaların hedefli proje kredisi verebilmesine olanak tanıyordu. Tasarı ise müteahhidin öz katkısını yüzde 30 ile sınırlayıp en az yüzde 70 banka finansmanı öngörüyor.

Milletvekilleri hükmü kabul etti; ancak yetkililer, müteahhidin alıcılardan para topladıktan sonra bankanın finansmanı reddetmesi ve üst sınır nedeniyle kendi katkısını artıramaması hâlinde ne olacağına dair belirli bir yanıt vermedi.

Reklam

Yetkililer daha güçlü korumayla daha yüksek maliyetleri tartıyor

Düzenlemeyi destekleyenler, müteahhit mali sıkıntıya düştüğünde bankaların devreye girmesinin inşaatın sürmesine yardımcı olabileceğini savunuyor. Merkez Bankasından bir temsilci, banka finansmanının durmuş bir projenin başka bir müteahhide devredilmesini kolaylaştırabileceğini ve bazı durumlarda beş ila altı ay kazandırabileceğini söyledi.

Yetkililer ayrıca emanet hesaplarında biriken paranın, bankaların yıllık ortalama yüzde 21 ila 22 faizli standart kredilerden daha düşük faizli proje kredileri sunmasını sağlayabileceğini belirtti. 2025 tarihli kararname, proje kredilerinin faiz oranlarını emanet hesaplarında tutulan para miktarına bağlamıştı. Önerilen çerçeve kapsamında verilecek krediler için belirli bir faiz oranı açıklanmadı.

Milletvekili Anvarkhon Temirov, temmuz ayındaki bir görüşmede inşaat maliyetlerinin artma riskini gündeme getirdi. Adalet Bakanlığı Ekonomi Mevzuatı Dairesi Başkanı Jamshid Mirzayev, konuyu inceleyen araştırma kuruluşlarının bu riski kabul ettiğini söyledi.

Mirzayev, müteahhitlerin hâlihazırda alıcıların parasını doğrudan kullanabildiğini ve fiilen faiz ödemeden finansman sağladığını açıkladı. Emanet hesabı uygulamasında ödemeler bankada bloke kalırken müteahhit inşaatı finanse etmek için borçlanıyor. Fiyat ile koruma arasındaki dengeyi şöyle ifade etti:

Evet, gelecekte konut fiyatları artacak; ancak bir vatandaş daireyi alamazsa endişe etmeden bankaya gidip parasını geri alabilecek.

Dolayısıyla teklif, inşaat tamamlanmadan önce yapım işlerini kimin finanse edeceğini değiştiriyor. Alıcılar paralarını yine taahhüt edecek, ancak bu ödemeler emanet hesaplarında koruma altındayken inşaat finansmanını bankalar sağlayacak. Borçlanma maliyetleri, konutları teslim etmenin ekonomik hesabına dâhil olacak.

Teslimat gecikmeleri daha erken müdahaleyi tetikleyecek

İkinci okuma öncesi yapılan değişikliklerle, müteahhidin konutu teslim tarihini kaçırmasının ardından bir projenin sorunlu olarak sınıflandırılması için beklenmesi gereken ek altı ay kaldırıldı. Böylece teslim tarihinin kaçırılması, projenin daha erken sorunlu olarak sınıflandırılmasına yol açabilecek.

Belirlenen sorunlar çözülmeden yalnızca tazminat ödemek, müteahhidin projeyi sorunlu projeler sicilinden çıkarmasına yetmeyecek. Revize edilen yaklaşım, sicilden çıkarılmayı temel eksikliklerin giderilmesine bağlıyor.

Tasarı, gerektiğinde yetkili bankanın veya müteahhidin değiştirilmesine olanak tanıyor ve inşaat finansmanının kesintisiz sürmesini amaçlayan mekanizmalar getiriyor. Bu hükümler, durmuş bir projeye müdahaleyi onu tamamlamak için gereken finansmanla ilişkilendiriyor.

Taşınmayı bekleyen bir hane için tazminat ve inşaatın tamamlanması farklı ihtiyaçları karşılıyor. Değişiklikler, müteahhit gecikme nedeniyle ödeme yapmış olsa bile inşaat sorunlarını çözmesi yönündeki baskının korunmasını amaçlıyor.

Reklam

Daire büyüklüğüne ilişkin şikâyetler taslağı değiştirdi

Sözleşmelerde vaat edilen daire alanıyla teslim edilen alan arasındaki farklara ilişkin şikâyetler, 34. maddede değişiklik yapılmasına yol açtı. Milletvekilleri, mülk alanının sözleşmede belirtilenden yüzde 5'e kadar farklı olmasına izin veren hükmü çıkardı.

Proje belgelerinde yapılacak önemli değişiklikleri düzenleyen yüzde sınırları da kaldırıldı. Revizyon; alıcılar, müteahhitler, bankacılık temsilcileri ve diğer taraflarla yapılan istişarelerin yanı sıra milletvekillerinin inşaat hâlindeki apartmanları ziyaret etmesinin ardından geldi.

Alan konusu, alıcının ne teslim alacağını doğrudan etkiliyor. Konut, büyüklüğü de dâhil olmak üzere üzerinde anlaşılan özelliklere göre satın alındığından, sözleşmede belirtilen alanla tamamlanan dairenin alanı arasındaki fark, satın almanın esasına ilişkin bir anlaşmazlığa dönüşebiliyor.

Diğer değişikliklerle işletmelerin belirtilmemiş ek bilgileri sunmasını isteyen muğlak hükümler de kaldırıldı. Milletvekilleri, daha ayrıntılı düzenlemelere atıfta bulunan ondan fazla hüküm için uygulama düzenlemelerinin hazırlanmasına yönelik süreler belirledi. Bu düzenlemeler, yasanın bazı bölümlerinin uygulanması için gereken ayrıntıları sağlayacak.

Hukuka aykırı para toplama suç sayılacak

Tasarıyla Özbekistan Ceza Kanunu'na 188-2. madde eklenecek ve gayrimenkul inşaatı için vatandaşlardan hukuka aykırı biçimde para toplanmasına cezai sorumluluk getirilecek. Suçun oluşması için hukuka aykırı para toplamanın kendisi yeterli olacak; alıcının maddi zarara uğradığının kanıtlanması gerekmeyecek.

Adalet Bakanlığı, düzenlemenin daha fazla kişi zarar görmeden önce hukuka aykırı para toplamayı durdurmayı amaçladığını söyledi. Bu cezai hükmün yanı sıra alıcılar, müteahhitlerin yasal şartları ihlal ederek para toplaması hâlinde geri ödeme ve faiz talep etme hakkına sahip olacak.

Piyasanın büyüklüğü, önleyici tedbirlere neden odaklanıldığını açıklıyor. Haziran ayında sunulan verilere göre katılımcıların parasıyla finanse edilen daire inşaatı 2025'te 11 milyon metrekareyi aştı; sektör son yıllarda 2,5 kat büyüdü.

Milletvekili Shokirjon Akhmedov, son on yılda 10 binden fazla apartman inşa edildiğini söyledi. Ayrıca 251 konut sitesinin emanet hesapları kullanılarak yapıldığını ve 5 binden fazla katılım sözleşmesinin tescil edildiğini bildirdi.

Akhmedov, kamuoyunda büyük endişeye yol açan projelerin çoğunun yeni mekanizmalar 2026'da uygulamaya konmadan önce başladığını söyledi. Geçiş hükmü, mevcut projelerin idari işlemleri yeniden yapmasını veya belge ve sözleşmelerini yeniden tescil ettirmesini önleyecek. Dolayısıyla bu projelerdeki alıcılar, inşaat izninin alındığı tarihe bağlanan yeni yasa hükümlerinin kapsamı dışında kalacak.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Yasama Meclisi tasarıyı 10 Kasım 2026'da onayladı ve Senatoya gönderdi.
  • Gerekli tamamlanma ve teslim koşulları yerine getirilene kadar alıcıların ödemeleri banka emanet hesaplarında tutulacak.
  • Ortak katılım yoluyla para toplayan projelerde inşaat maliyetlerinin en az yüzde 70'i banka finansmanından karşılanacak; müteahhitlerin kendi katkısı en fazla yüzde 30 olacak.
  • Katılım sözleşmeleri ve bunlarda yapılacak değişiklikler noter onayı ve devlet tescili gerektirecek.
  • Teslim tarihinin kaçırılması, ek altı ay bekleme süresi olmadan projenin sorunlu statüsüne alınmasını sağlayabilecek.
  • İnşaat için vatandaşlardan hukuka aykırı biçimde para toplamak, maddi zararın kanıtlanması gerekmeksizin suç sayılacak.
  • Yeni yasa, yürürlüğe girdikten sonra inşaat izni alan projelere uygulanacak; hâlihazırda devam eden inşaatları kapsamayacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir