Brüksel'deki imza, 450 milyon kişilik bir pazara erişimi yeniden şekillendirebilir
Endonezya, 21 Kasım 2026'da Brüksel'de Avrupa Birliği ile bir ticaret anlaşması imzalamaya hazırlanıyor. Ekonomiden Sorumlu Koordinasyon Bakanı Airlangga Hartarto, anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle Endonezya ihracatındaki tarife kategorilerinin yüzde 90,4'ünün derhal sıfır gümrük vergisine tabi olacağını söyledi. Hükümet, her iki tarafın da kendi iç hukuk süreçlerini tamamlamasının ardından anlaşmanın 2027'nin ilk çeyreğinde bütünüyle uygulanmasını hedefliyor.
İçindekiler
- Brüksel'deki imza, 450 milyon kişilik bir pazara erişimi yeniden şekillendirebilir
- Tarife rakamları ihracatçılar için ne anlama geliyor?
- İleri aşamadaki müzakerelerden kasım ayındaki imza planına
- Kim imza atacak ve yasal takvim neden önemli?
- Ticari beklentilerin odağında ayakkabı, giyim ve elektronik ürünler var
- Ticaret artışı hedefleri, yakın dönemdeki karmaşık bir tablodan yola çıkıyor
- Yerel sanayi ve küçük tedarikçiler hazırlık sınavıyla karşı karşıya
- Ticaret anlaşmasına yatırım paktı da eşlik ediyor
- Londra görüşmeleri ticaret hamlesini AB'nin ötesine taşıyabilir
- Öne Çıkan Noktalar
IEU-CEPA olarak bilinen Endonezya-Avrupa Birliği Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması, Endonezyalı üreticilere ve emtia işleyicilerine yaklaşık 450 milyon kişinin yaşadığı 27 ülkeye daha geniş erişim sağlayacak. Ayakkabı, giyim, elektronik ürünler, palm yağı ürünleri ve işlenmiş emtiaların yetkililere göre anlaşmadan yararlanması bekleniyor.
Yakın vadede karşılaşılan temel zorluk, planlanan imzayı Endonezya'nın mevcut Avrupa ticaret tercihlerinin 2027'de sona ermesinden önce kullanılabilir bir pazar erişimine dönüştürmek. Ticaret Bakanı Budi Santoso, hızlandırılmış onay süreci ve ocak ayında yürürlüğe giriş çağrısında bulundu. Bu, Airlangga'nın ilk çeyrek hedefinden daha kesin bir takvim öngörüyor. Nihai tarih, gerekli yasal adımların tamamlanmasına bağlı.
Şirketler de uygulamada bir sınavla karşı karşıya: Daha düşük vergiler Avrupa'ya satış maliyetini azaltabilirken sertifikasyon, nakliye giderleri ve Avrupa'nın sürdürülebilirlik ile ürün izlenebilirliği gereklilikleri, hangi ihracatçıların sipariş alabileceğini belirlemeyi sürdürecek.
Endonezya'nın başlangıç noktası kayda değer olsa da yakın dönemdeki ihracat zirvesinin altında. Ekonomiden Sorumlu Koordinasyon Bakanlığı, 2024'te ikili ticaretin 30,1 milyar ABD dolarına ulaştığını, bunun 17,35 milyar dolarının Endonezya'nın AB'ye ihracatı olduğunu kaydetti. Bu ihracat, Endonezya'nın toplam dış satımının yaklaşık yüzde 6,5'ini oluşturdu.
Tarife rakamları ihracatçılar için ne anlama geliyor?
Airlangga'nın açıkladığı dağılıma göre, anlaşma yürürlüğe girdiğinde tarife kategorilerinin yüzde 90,4'ü derhal sıfır gümrük vergisine tabi olacak. Yüzde 8,37'lik bir başka bölüm için vergiler üç ila 15 yıl içinde düşürülecek veya tarife kotası kapsamında erişim sağlanacak. Hassas ürünleri kapsayan kalan yüzde 1,2'lik bölüm ise en çok kayrılan ülke tarifelerine tabi olmaya devam edecek.
Tarife kategorisi, belirli bir ürün türü için kullanılan gümrük sınıflandırmasıdır. Yüzde 90,4'lük oran, bu sınıflandırmaların ne kadarının derhal vergi indirimi alacağını gösteriyor. Şirketlerin geçerli vergiyi ve takvimi belirleyebilmek için kendi ürünlerinin hangi sınıflandırmaya girdiğini saptaması gerekecek.
Tarife kotası, belirli bir miktardaki ürünün daha düşük vergiyle ithal edilmesine olanak tanır; bu miktar aşıldığında farklı bir oran uygulanır. En çok kayrılan ülke muamelesi ise genel olarak özel bir tercih düzenlemesi bulunmayan ticaret ortaklarına uygulanan standart tarifeyi ifade eder.
Budi, Endonezya ürünlerinin yaklaşık yüzde 98'inin anlaşma kapsamında tarife avantajlarından yararlanacağını söyledi. Bu oran, tercihli düzenlemelere daha geniş erişimi kapsarken Airlangga'nın ayrıntılı dağılımı, derhal kaldırılacak vergileri zaman içinde yapılacak indirimlerden ve kota düzenlemelerinden ayırıyor. İhracatçılar açısından ticari bakımdan belirleyici olan, kendi ürünlerinin ne zaman ve hangi koşullarda vergi indiriminden yararlanacağı.
Airlangga, Haziran 2025'te Endonezya'nın önde gelen bazı emtialarına o dönemde yüzde 8 ila 12 arasında vergi uygulandığını ve bu vergilerin sıfıra düşebileceğini söyledi. Örnek vermek gerekirse, gümrük değeri 100 ABD doları olan bir ürüne uygulanan yüzde 10'luk vergi, sınırda 10 dolar ek maliyet getirir. Bu ücretin kaldırılması, nakliye maliyetlerine, sözleşmelere ve diğer giderlere bağlı olarak satıcılarla alıcılara daha rekabetçi fiyatlar üzerinde pazarlık yapma olanağı sunar.
İleri aşamadaki müzakerelerden kasım ayındaki imza planına
Ekonomiden Sorumlu Koordinasyon Bakanlığı, Haziran 2025 tarihli açıklamasında anlaşma metninin yüzde 90'ından fazlasının taslağının hazırlandığını bildirdi. Airlangga'nın 6 Haziran'da Brüksel'de Avrupa Komisyonu Ticaretten ve Ekonomik Güvenlikten Sorumlu Üyesi Maroš Šefčovič ile görüşmesinin ardından başmüzakereciler ve çalışma grupları teknik konular üzerinde çalışmayı sürdürüyordu.
Bakanlık o dönemde Šefčovič'in Eylül 2025'te Endonezya'ya yapacağı ziyaret sırasında bir mutabakat zaptının imzalanmasını, ardından da yasal süreçlerin yürütülmesini öngörüyordu. Anlaşmanın Endonezya ve AB'nin 27 üye ülkesinde onaylanması gerektiğini belirtmişti. Hükümetin mevcut hedefi, süreci Kasım 2026'da yapılacak resmî imzaya taşıyor.
Başlıca dönüm noktaları ve planlanan sonraki adımlar şöyle:
- 6 Haziran 2025: Airlangga ve Šefčovič, Brüksel'de müzakerelerin son aşamalarını görüştü.
- 13 Haziran 2025: Endonezya'nın ekonomiden sorumlu koordinasyon bakanlığı, metnin yüzde 90'ından fazlasının taslağının hazırlandığını duyurdu.
- Ekim 2026: Endonezya'nın önceki imza hedefi; bu hedef daha sonra kasım takvimiyle değiştirildi.
- 21 Kasım 2026: Endonezya ve AB'nin, bir yatırım koruma anlaşmasıyla birlikte ticaret anlaşmasını Brüksel'de imzalaması planlanıyor.
- 23 Kasım 2026: Airlangga'nın Britanya ile ekonomik görüşmeler için Londra'yı ziyaret etmesi planlanıyor.
- 2027'nin ilk çeyreği: Endonezya'nın ticaret anlaşmasının bütünüyle yürürlüğe girmesi için belirlediği hedef; Budi ise ocak ayında başlamasını istiyor.
Kim imza atacak ve yasal takvim neden önemli?
Açıklanan planda imza yetkilisi olarak Airlangga'nın adı geçti. Ancak Ticaret Bakanlığı Uluslararası Ticaret Müzakereleri Genel Müdürü Johni Martha, Budi Santoso'nun ticaret anlaşmasını imzalayacak heyete liderlik edeceğini ve Airlangga'nın da Brüksel ziyaretine katılacağını belirtti.
Johni, 16 Kasım 2026'da Ticaret Bakanlığında konuşurken düzenlemeleri şöyle anlattı:
Ticaret Bakanı Budi Santoso liderliğindeki Endonezya heyeti, 21 Kasım'da Brüksel'de Endonezya-AB CEPA'yı imzalayacak.
İmza, resmî süreçteki bir sonraki adımdır; onay ise anlaşmanın yürürlüğe girmesi için gereken iç hukuk onayını sağlar. Dolayısıyla ihracatçılar fiyat ve teslimat planlaması yaparken iki ayrı dönüm noktasını gözetmek zorunda: kasım ayındaki töreni ve gümrük makamlarının yeni tercihleri uygulamaya başlayacağı tarihi.
Endonezya, AB'nin Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi kapsamındaki avantajları 2027'de sona ermeden geçişi tamamlamayı hedefliyor. Bu sistem, uygun gelişmekte olan ekonomilere tercihli tarifeler sağlıyor. İşleyen bir ticaret anlaşması, mevcut avantajlar sona ererken şirketlere tercihli erişim için yeni bir zemin sunacak.
Ticari beklentilerin odağında ayakkabı, giyim ve elektronik ürünler var
Budi, satışları artırma fırsatı bulunan ürünler arasında ayakkabı, elektronik ürünler, palm yağı ve palm yağı türevlerini saydı. Özellikle çok sayıda işçi istihdam eden fabrikalar nedeniyle tekstil ve giyim ürünleri de hükümetin değerlendirmesinde öne çıkıyor.
Endonezya Avrupa'ya şimdiden çok çeşitli ürünler satıyor. Ekonomiden Sorumlu Koordinasyon Bakanlığının 2025 tarihli açıklamasında başlıca ihracat kalemleri arasında palm yağı ve türevleri, bakır cevheri, kimya sanayisinde kullanılan yağ asitleri, ayakkabı, hindistan cevizi küspesi, demir ve çelik, kakao yağı, kopra, kauçuk ürünleri ve makineler sıralandı.
Bakanlık ayrıca AB'nin Endonezya palm yağı, ayakkabı, tekstil ve konserve balık ürünlerine, özellikle de ton balığına daha fazla erişim sağlamaya istekli olduğunu bildirdi. Endonezya, Avrupa'nın diğer ticaret ortaklarına tanınanlara benzer balıkçılık tercihleri talep etmişti.
Bir ayakkabı fabrikası veya giyim tedarikçisi için daha düşük ithalat vergisi, Avrupa'daki alıcıya sunulan teklifi daha cazip hâle getirebilir. Tarım ürünleri işleyen bir şirket açısından fırsat, ham madde ihraç etmek yerine Endonezya'da daha fazla emek ve katma değer içeren bir ürün satmak olabilir.
Johni, çok sayıda işçi istihdam eden sektörlere ve Avrupa'ya ihracat yapan mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelere destek verilmesinin müzakerelerde güvence altına alınan ulusal çıkarlar arasında olduğunu söyledi. Hükümet, pazara erişim konusunda sağlanacak daha fazla kesinliğin bu işletmelerin müşteri aramasına ve üretim planlamasına yardımcı olmasını bekliyor.
Ticaret artışı hedefleri, yakın dönemdeki karmaşık bir tablodan yola çıkıyor
Ekonomiden Sorumlu Koordinasyon Bakanlığına göre Endonezya'nın AB ile ticaret fazlası 2023'teki 2,5 milyar dolardan 2024'te 4,5 milyar dolara yükseldi. Bu, 2 milyar dolarlık, başka bir deyişle yüzde 80'lik bir artışa karşılık geliyor; Endonezya'nın bloğa sattığı mal miktarı, bloktan satın aldığından önemli ölçüde fazlaydı.
Ancak ihracat, 2022'deki 21,53 milyar dolarlık zirvenin altında kaldı. 2024'te kaydedilen 17,35 milyar dolar, 4,18 milyar dolar daha düşük; bu da yaklaşık yüzde 19,4'lük bir gerileme anlamına geliyor. Dolayısıyla anlaşma, Endonezya'nın hem yeni iş fırsatları aradığı hem de önceki satış düzeylerine dönmeye çalıştığı bir dönemde geliyor.
Budi, yılda yaklaşık 30 milyar dolar olarak açıklanan ikili ticaret hacminin ikiye katlanmasını umuyor. Bu başlangıç rakamı esas alındığında hedef, yıllık ticaret hacminin yaklaşık 60 milyar dolara çıkması demek. Budi bu hedefi, üzerinde mutabık kalınmış bir uygulama takvimi olarak değil, ticari faaliyetlerin genişletilmesine yönelik bir amaç olarak ortaya koydu.
Bakanlığın Haziran 2025 tarihli açıklamasında, Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi ile Avrupa Komisyonunun 2020 Sürdürülebilirlik Etki Değerlendirmesi tarafından 2021'de yapılan bir çalışmaya atıfta bulunuldu. Çalışmada Endonezya'nın gayrisafi yurt içi hasılasında yüzde 0,19 artış, millî gelirde 2,8 milyar dolarlık ek gelir ve üç yıl içinde ihracatta yüzde 57,76'ya varan potansiyel büyüme öngörüleri bildirildi.
Bu öngörüler, ekonomik bütünleşmenin derinleşmesinden beklenen kazanımları ortaya koyuyor. Gerçek sonuçlar, kaç şirketin tercihli düzenlemelerden yararlanacağına, alıcıların siparişleri ne kadar hızlı vereceğine ve Endonezyalı üreticilerin talebi rekabetçi fiyatlarla karşılayıp karşılayamayacağına bağlı olacak.
Yerel sanayi ve küçük tedarikçiler hazırlık sınavıyla karşı karşıya
Budi, 16 Kasım'da Endonezya'nın müzakere stratejisinin, yerel sanayilerle gereksiz doğrudan rekabet yaratmak yerine yerli üretimi tamamlayan bir ticareti hedeflediğini söyledi. Hükümetin amacı, Endonezyalı üreticilerin ülke içindeki çıkarlarını korurken ihracat fırsatlarını genişletmek.
Avrupa pazarına erişim, diğer tedarikçilerle rekabeti de beraberinde getiriyor. Budi, Hindistan ve Mercosur ticaret bloğunun Avrupa'ya daha geniş erişim arayan ekonomiler arasında olduğunu belirtti. Ekonomiden Sorumlu Koordinasyon Bakanlığı daha önce AB ile ticaret anlaşmaları konusunda deneyimli Asya ülkeleri arasında Vietnam ve Singapur'u saymıştı.
Endonezya, daha verimli lojistik, daha basit ihracat prosedürleri ve sertifikasyon desteğiyle işletmelere yardımcı olmayı planlıyor. Evrak işleri, testler ve uyum maliyetlerini karşılama kapasiteleri sınırlı olabilen küçük işletmeler ve çiftçiler için bu önlemler özellikle önem taşıyor.
Anlaşmanın belgeleri basitleştirmesi, ürün denetimlerini hızlandırması ve ürün test standartlarını birbirine daha fazla yaklaştırması da bekleniyor. İhracatçıların, Avrupa'nın sürdürülebilirlik ve izlenebilirlik kuralları dâhil, ürünlerine uygulanan gereklilikleri yine de karşılaması gerekecek. İzlenebilirlik, bir ürünün ve bileşenlerinin ya da malzemelerinin nereden geldiğinin gösterilebilmesi anlamına geliyor.
Bu nedenle küçük bir tedarikçinin anlaşmadan yararlanabilmesi, gümrük vergisi oranından daha fazlasına bağlı olabilir. Bir çiftlikten veya atölyeden Avrupa'daki müşteriye ulaşmanın yolu güvenilir kayıtlar, kabul gören sertifikasyon ve uygun maliyetli nakliyeden de geçiyor.
Ticaret anlaşmasına yatırım paktı da eşlik ediyor
Endonezya ve AB'nin Brüksel ziyareti sırasında bir Yatırımların Korunması Anlaşması da imzalaması planlanıyor. Aynı zamanda Danantara Indonesia'nın üst yöneticisi olan Yatırım ve Aşağı Akış Bakanı Rosan Roeslani'nin anlaşmayı Endonezya adına imzalaması bekleniyor.
İki anlaşma, hükümetin birbirine bağlı hedeflerini ele alıyor: Endonezya mallarını yurt dışında daha fazla satmak ve ülke içindeki üretime yatırım çekmek. Airlangga, IEU-CEPA'yı sanayi ortaklıklarını güçlendirmenin, üretken yatırımları teşvik etmenin, teknoloji transferini desteklemenin ve daha yüksek beceri gerektiren işler yaratmanın bir yolu olarak tanıttı.
Endonezya, ham madde satışına ağırlık vermek yerine yurt içinde tutulan değeri artırarak işleme ve imalat alanlarında daha ileriye gitmek istiyor. Planlanan yatırım anlaşması bu hedefin yanında yer alırken ticaret anlaşması, bitmiş ve işlenmiş ürünler için önemli bir varış noktasına erişimi iyileştirecek.
Londra görüşmeleri ticaret hamlesini AB'nin ötesine taşıyabilir
Airlangga'nın planlanan Brüksel imzasından iki gün sonra, 23 Kasım'da iki stratejik görüşme için Londra'ya gitmesi bekleniyor. Ekonomiden Sorumlu Koordinasyon Bakanlığı Sekreteri Susiwijono Moegiarso, Endonezya'nın Britanya ile ayrı bir kapsamlı ekonomik ortaklık anlaşmasına yönelik ön görüşmeleri başlatmayı planladığını söyledi.
Londra gündeminde Endonezya-Birleşik Krallık Ekonomik Büyüme Ortaklığı'nın hızlandırılması da yer alıyor. Bu ortaklık, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ile Britanya Başbakanı Keir Starmer'ın 20 Ocak 2026'da başlattığı Yeni Stratejik Ortaklık Anlaşması'nın ekonomik ayağını oluşturuyor.
Planlanan görüşmelerde petrol ve gaz üretimine yatırımlar, enerji dönüşümü ve her iki ülkedeki şirketleri etkileyen engeller ele alınacak. Öncelikli alanlar arasında temiz enerji, altyapı, dijital ekonomi, tedarik zincirleri, iş gücü gelişimi ve sürdürülebilir yatırım bulunuyor.
Britanya girişimi henüz görüşmeleri başlatma aşamasındayken AB anlaşmasının planlanan imza tarihi yaklaşıyor. Bu ziyaretler birlikte değerlendirildiğinde, Endonezya'nın iç üretimi destekleyebilecek yatırım ortaklıklarının yanı sıra ihracat pazarlarını da genişletmeye çalıştığı görülüyor.
Öne Çıkan Noktalar
- Endonezya ve AB'nin IEU-CEPA'yı 21 Kasım 2026'da Brüksel'de imzalaması planlanıyor.
- Airlangga, anlaşma yürürlüğe girdiğinde ihracattaki tarife kategorilerinin yüzde 90,4'ünün derhal sıfır gümrük vergisine tabi olacağını söylüyor.
- Yüzde 8,37'lik bir bölüm için aşamalı indirim veya kota kapsamında erişim sağlanacak; yüzde 1,2'lik bölüm ise standart tarifelere tabi kalacak.
- Endonezya, anlaşmanın 2027'nin ilk çeyreğinde uygulanmasını hedefliyor; Budi hızlandırılmış onay süreciyle ocak ayında başlamasını istiyor.
- Ayakkabı, tekstil, giyim, elektronik ürünler, palm yağı ürünleri ve işlenmiş emtiaların anlaşmadan yararlanması bekleniyor.
- İkili ticaret 2024'te 30,1 milyar dolara, Endonezya'nın ticaret fazlası ise 4,5 milyar dolara ulaştı.
- Bir yatırım koruma paktının da imzalanması planlanıyor; ardından Britanya ile ön ticaret görüşmeleri yapılacak.






