119 milyar dolarlık ekonominin temelinde çevrim içi alışveriş var
Endonezya'nın dijital ekonomisinin 2026'da 119 milyar dolara ulaşacağı, bunun 85 milyar dolarını, yani toplamın yaklaşık yüzde 71'ini çevrim içi alışverişin oluşturacağı tahmin ediliyor. Bu öngörü, tüketicilerin ürünleri karşılaştırmak ve daha iyi fiyatlar bulmak için yapay zekâdan giderek daha fazla yararlandığı bir dönemde, Endonezya'yı Güneydoğu Asya'nın 368 milyar dolara ulaşması beklenen dijital ekonomisinin yaklaşık üçte birine yerleştiriyor.
İçindekiler
- 119 milyar dolarlık ekonominin temelinde çevrim içi alışveriş var
- Büyümeyi dört sektör açıklıyor
- Tüketiciler baskıya rağmen neden alışverişi sürdürüyor?
- Yapay zekâ, önerilerden ödeme aşamasına ilerliyor
- Güven, gizlilik ve kontrol gerektiriyor
- Endonezyalı bir seyahat platformu yapay zekâ reklamlarını deniyor
- Yatırımlar yapay zekânın arkasındaki altyapıya yöneliyor
- Vadesi geçmiş krediler artarken dijital kredi hacmi büyüyor
- 2030 ve 2035 tahminleri ne gösteriyor?
- Öne Çıkanlar
11 Kasım'da Güney Cakarta'da düzenlenen bilgilendirme toplantısında sunulan Endonezya tahmini, 2025'e göre yüzde 16'lık bir büyümeye işaret ediyor. Google Endonezya Ülke Direktörü Veronica Utami, ticaret ve çevrim içi medyadaki güçlü büyümenin, yaşam maliyetlerinin yarattığı baskıya ve genel ekonomideki belirsizliğe rağmen tüketici talebinin sürdüğünü gösterdiğini söyledi.
Büyüme finansal riskleri de beraberinde getiriyor. Dijital kredi bakiyelerinin yüzde 22 artarak 16 milyar dolara ulaşması beklenirken, Endonezya Finansal Hizmetler Otoritesi (OJK), eylül ayında çevrim içi kredi platformlarında vadesi geçmiş kredilerde artış kaydetti.
Google, Temasek ve Bain & Company'nin 21 Ekim'de yayımlanan e-Conomy SEA 2026 raporu, alışveriş önerilerinden veri merkezlerine yapılan yatırımlara kadar yapay zekânın giderek daha fazla şekillendirdiği bölgesel bir ekonomiyi ele alıyor. Endonezya bu değişimin iki yönünü de ortaya koyuyor: yeni araçları benimseyen büyük bir tüketici pazarı ve kredi değerlendirmesi ile tüketicinin korunması konularında artan taleplerle karşı karşıya olan bir finans sektörü.
119 milyar dolarlık tahmin, araştırmada izlenen başlıca dijital sektörlerdeki faaliyetlerin ölçeğini ölçüyor. Brüt mal değeri (GMV), bir platform üzerinden gerçekleşen işlemlerin değerini ifade ediyor. Müşterinin ödediği para satıcıya ve diğer katılımcılara gider; platform ise bu faaliyet üzerinden kendi ücret veya komisyonlarını kazanır.
Büyümeyi dört sektör açıklıyor
E-ticaret, Endonezya'nın açık ara en büyük dijital sektörü olmayı sürdürüyor. Sektörün 2026'daki değerinin 85 milyar dolara ulaşacağı ve önceki yıla göre yüzde 16 büyüyeceği tahmin ediliyor. Video, müzik, oyun ve dijital reklamcılığı kapsayan çevrim içi medya, yüzde 28'lik büyümeyle dört ana sektör arasında en hızlı artışı kaydederek 12 milyar dolara ulaşıyor.
Ulaşım ve yemek teslimatının yüzde 10 büyüyerek 11 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Çevrim içi seyahatin ise yüzde 6 artışla 11 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu üç küçük kategorinin toplamı 34 milyar dolar; e-ticaretin değeri ise 85 milyar dolar.
Endonezya'da çevrim içi medyanın büyümesi, bölgesel yüzde 22'lik oranı aşıyor. Buna karşılık ticaret, seyahat, ulaşım ve yemek teslimatı sektörleri, bölgesel karşılıklarından daha yavaş büyüyor. Güneydoğu Asya'da e-ticaretin yüzde 18, çevrim içi seyahatin yüzde 10, ulaşım ve yemek teslimatının ise yüzde 15 büyümesi bekleniyor.
Bu karşılaştırmalar, bir sektörün büyüklüğü ile büyüme hızının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Endonezya'da en hızlı büyüyen sektör çevrim içi medya olsa da e-ticaret çok daha büyük bir başlangıç ölçeğine sahip. Bu nedenle alışveriş faaliyetlerindeki değişimler, ülkenin dijital büyümesinde özel bir ağırlık taşıyor.
Tüketiciler baskıya rağmen neden alışverişi sürdürüyor?
Veronica, çevrim içi harcamaların sürmesini kolaylık, video üzerinden ticaret ve sözde ruj etkisiyle ilişkilendirdi. Bu terim, tüketicilerin ekonomik açıdan zor dönemlerde büyük harcamalarda daha temkinli davranırken görece uygun fiyatlı küçük keyiflere veya yaşam tarzı ürünlerine yönelmesini anlatıyor.
Video üzerinden ticaret, ürünleri doğrudan satın almaya yönlendirebilen videolarla veya canlı tanıtımlarla buluşturuyor. Veronica, her yerden ve her zaman alışveriş yapabilme olanağının yanı sıra bunun da e-ticareti destekleyen etkenlerden biri olduğunu söyledi.
Bain & Company Ortağı Willy Chang, yaşam maliyetleri ve diğer ekonomik koşulların yarattığı baskıya rağmen araştırma hazırlanırken e-ticaretin gücünün kendisini şaşırttığını söyledi. Bu dayanıklılığı, tüketicilerin daha seçici davranmasına, fiyatları karşılaştırmasına, şeffaf fiyatlar ve orijinal ürünler aramasına bağladı.
Veronica, yapay zekânın pratik bir alışveriş yardımcısı olarak da kullanıldığını söyledi: Tüketiciler modelleri, fiyatları ve ürün yorumlarını hızla karşılaştırabiliyor. Bütçesini denkleştirmeye çalışan bir hane için çevrim içi alışveriş, satın alma yapmanın yanı sıra ürünlerin değerini araştırma imkânı da sunuyor. Satıcılar açısından ise ürün bilgilerinin açık olması ve rekabetçi fiyat sunmanın önemi artıyor.
Yapay zekâ, önerilerden ödeme aşamasına ilerliyor
Endonezyalıların alışveriş görevlerini devretmeye açık olması dikkat çekiyor. 11 Kasım'daki bilgilendirme toplantısında Endonezyalı kullanıcıların yüzde 84'ünün, en iyi fiyatı bulup satın alma işlemini tamamlaması için bir yapay zekâ aracısına görev vermeye açık olduğu belirtildi. Resmî bölgesel araştırmaya göre incelenen altı pazardaki kullanıcıların yüzde 75'i buna sıcak bakıyor; aradaki fark dokuz puan.
Yapay zekâ aracısı, bir görevi birkaç aşamada yerine getirebilen bir yazılımdır. Alışverişte bu, müşterinin belirlediği sınırlar içinde ürün bulmayı, fiyatları karşılaştırmayı ve satın alma işlemini gerçekleştirmeyi içerebilir. Yalnızca bir ürün sorusunu yanıtlayan sohbet robotu ise bu sürecin daha küçük bir bölümünü yerine getirir.
Rapora göre, Güneydoğu Asya'daki altı pazarda 243 milyon kişi üretken yapay zekâ kullanıyor; bu, çalışan nüfusun yüzde 58'ine karşılık geliyor. Üretken yapay zekâ, kullanıcının talimatlarından metin veya görsel gibi yanıtlar üretiyor. Bölge genelinde tüketicilerin yüzde 69'u ürünleri karşılaştırmak için yapay zekâ kullanıyor, yüzde 93'ü ise aldıkları önerilere güveniyor.
Google'ın tüketici eğilimleri analizi, sonraki aşamalara ilişkin önemli bir ayrıntı sunuyor: Kullanıcıların yüzde 90'dan fazlası, yapay zekâ önerisinin ardından ek araştırma yapıyor veya yorumlara başvuruyor. Bu kullanıcıların yüzde 55'i çevrim içi arama, yüzde 54'ü müşteri yorumları, yüzde 44'ü ise sosyal medyadan yararlanıyor. Bir müşteri birden fazla kanalı kullanabildiği için bu oranlar örtüşüyor.
Bu bulguların dayandığı Google ve YouGov anketi, Temmuz 2026'da 9.006 yapay zekâ kullanıcısını kapsadı. Sonuçlar, yapay zekânın seçenekleri daraltmaya yardımcı olduğu; arama sonuçları, yorumlar ve sosyal medya içeriklerinin ise karar sürecindeki yerini koruduğu bir alışveriş sürecini ortaya koyuyor.
Güven, gizlilik ve kontrol gerektiriyor
Güneydoğu Asya'da tüketicilerin yapay zekâya güveni artıyor: Yüzde 62'si araçlara bir yıl öncesine kıyasla daha fazla güvendiğini söyledi. Google'ın bölgesel bulguları bu değişimi, araçların daha tanıdık hâle gelmesine, daha iyi sonuçlar vermesine ve görevleri başarıyla tamamlamadaki performanslarının artmasına bağlıyor.
Alışveriş yapanlar, yazılımın kendileri adına işlem yapmasına izin vermek için belirli koşullar da sıraladı. Katılımcıların yüzde 44'ü gizlilik güvencelerini, yüzde 36'sı yapay zekânın yapabilecekleri ve sınırları hakkında açık bilgi verilmesini, yüzde 30'u ise işlemlerin geri alınabilmesini önemsedi.
Bu beklentiler, otomatik bir satın alma işleminin tasarımını etkiliyor. Müşterilerin aracının ne satın alabileceğini, ne kadar harcayabileceğini ve istenmeyen bir işlemi nasıl geri alabileceklerini anlaması gerekiyor. Raporda şeffaflık, güvenceler ve işlemlerin geri alınabilir olması, kullanımın yaygınlaşmasının koşulları olarak sıralanıyor.
Endonezyalıların bu tür araçları denemeye yüksek oranda istekli olması, perakendeciler ve platformlar için potansiyel bir pazar oluşturuyor. Bu ilgiyi düzenli kullanıma dönüştürmek, müşterilerin paraları ve kişisel bilgileri üzerindeki kontrolünü korurken pratik fayda sağlayan araçlara bağlı olacak.
Endonezyalı bir seyahat platformu yapay zekâ reklamlarını deniyor
Endonezyalı seyahat acentesi tiket.com, yapay zekânın işletmeler tarafında nasıl kullanıldığına somut bir örnek sunuyor. Google, şirketin Arama için AI Max'i, anahtar kelimelerin elle seçildiği reklam kampanyalarıyla karşılaştırarak denediğini belirtiyor.
Google'ın aktardığına göre pilot çalışma, ücretli otel siparişlerini yüzde 141, brüt rezervasyon değerini yüzde 94 artırırken ücretli sipariş başına maliyeti yüzde 47 düşürdü. Brüt rezervasyon değeri, oluşturulan rezervasyonların toplam değeridir.
Test belirli bir soruna odaklandı: Şirketin elle yönetilen reklam yöntemi, rezervasyon yapmaya hazır kişilerin ayrıntılı aramalarını yakalayamıyordu. Yapay zekâ, reklamları bu aramaların arkasındaki kullanıcı niyetiyle eşleştirerek platformun daha fazla potansiyel müşteriye ulaşmasını sağladı.
Pilot çalışmada siparişlerdeki artış, rezervasyon değerindeki artıştan daha hızlı oldu. Bu, işletmelerin performansı değerlendirirken neden iki ölçütü de dikkate alması gerektiğini gösteriyor. Öte yandan Endonezya'nın genel çevrim içi seyahat sektörünün 2026'da yüzde 6 büyümesi bekleniyor. Şirketin testi belirli bir reklam kampanyasını, sektör tahmini ise pazar genelindeki faaliyetleri kapsıyor.
Yatırımlar yapay zekânın arkasındaki altyapıya yöneliyor
Willy, yatırımların e-ticaret platformlarının ötesine geçerek veri merkezleri ve destekleyici ağlar gibi altyapı alanlarına yayıldığını söyledi. Veri merkezleri, dijital hizmetleri çalıştıran, bilgileri depolayan ve yapay zekâ taleplerini işleyen bilgisayarların bulunduğu tesislerdir.
Bain'in raporuna göre Güneydoğu Asya'daki dijital ekonomi anlaşmalarının toplam değeri 8 milyar dolara ulaştı. Araştırmanın kapsadığı son altı ayda özel sermaye yatırımlarının yüzde 80'i yapay zekâya odaklanan şirketlere gitti; bu oran 2024'ün ikinci yarısında yüzde 30'du.
Bölgesel dijital altyapı yatırımları, önceki 12 ayda 20 milyar dolara ulaştı. ST Telemedia Global Data Centre'ı kapsayan 11 milyar dolarlık bir satın alma, toplamın yüzde 55'ini oluşturdu. Bu, tek bir büyük işlemin yatırım toplamını nasıl etkileyebileceğini gösteriyor.
Google'ın bölgesel rapor özeti, yapay zekâ talebini karşılamak için veri merkezi kapasitesinin önümüzdeki beş yılda yaklaşık üç katına çıkması gerekeceğini öngörüyor. Araştırmada, bölgedeki yapay zekâ kullanımının 2030'a kadar 60 kata kadar artabileceği de belirtiliyor.
Bu büyümenin bir parçası da elektrik arzı ve verimlilik. Google, veri merkezlerinde verimlilik ve daha temiz enerjiye erişimle ilgili ulusal yaklaşımlara örnek olarak Singapur'un Dijital Altyapı Yasası ile Malezya'nın Kurumsal Yenilenebilir Enerji Tedarik Planı'nı gösteriyor. Bunlar, tüketicilerin telefon ekranından deneyimlediği hizmetlerin arkasındaki fiziksel gereksinimlere ilişkin bölgesel örnekler.
Vadesi geçmiş krediler artarken dijital kredi hacmi büyüyor
Endonezya'da dijital kredi bakiyelerinin 16 milyar dolara ulaşacağı tahmini, çevrim içi finansal hizmetlerdeki hızlı büyümeyle birlikte değerlendiriliyor. Araştırmaya göre ülke, Güneydoğu Asya'da en fazla dijital bankaya, yani 17 dijital bankaya sahip. Bu bankaların bazıları alışveriş, ulaşım, yemek siparişi ve finansal hizmetleri bir araya getiren büyük uygulama ekosistemleri içinde gelişti.
Veronica, bu ekosistemlerdeki işlem bilgilerinin bankaların müşterileri anlamasına ve uygun finansal ürünler geliştirmesine yardımcı olabileceğini söyledi. Bu bilgiler harcama ve hizmet kullanımındaki eğilimleri gösterebildiğinden, veri yönetimiyle kredi kararları yakından bağlantılı hâle geliyor.
OJK verileri, denetime tabi çevrim içi kredi sektöründeki baskıyı ortaya koyuyor. Ödenmemiş finansman bakiyesi Eylül 2026'da 106,48 trilyon rupiye ulaştı; bu, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 17,02'lik artış anlamına geliyor. 90 günden uzun süredir vadesi geçmiş finansmanın payı olan TWP90, ağustostaki yüzde 4,73'ten eylülde yüzde 5,36'ya yükseldi.
Bu, bir ayda 0,63 puanlık artış demek. Sektör oranı, OJK kurallarında bireysel işletmeciler için belirlenen azami sorunlu finansman oranı olan yüzde 5'i aştı. TWP90, geri ödemelerdeki sıkıntıyı basitçe gösteriyor: Oran yükseldikçe üç aydan uzun süredir ödenmemiş finansmanın payı da artıyor.
Finansman kuruluşları ve diğer finansal hizmetlerin denetiminden sorumlu OJK Üst Yöneticisi Agusman, 5 Kasım'daki basın toplantısında finansman kalitesinin yakından takip edilmeye devam ettiğini söyledi:
LPBBTI sektörünün finansman kalitesindeki gelişmeler yakından takip edilmeye devam ediyor.
Açıklama, denetime tabi teknoloji tabanlı kredi sektöründeki finansman kalitesinin izlenmeye devam edildiğine işaret ediyordu. Ekonomist ve Ekonomi ve Hukuk Araştırmaları Merkezi dijital ekonomi direktörü Nailul Huda, sorunlu kredilerdeki artışı borçluların geri ödeme kapasitesi üzerindeki baskıya ve yeterli kredi değerlendirmesiyle her zaman desteklenmeyen kredi kullandırımlarına bağladı.
16 milyar dolarlık tahmin dijital kredileri daha geniş kapsamda ele alırken OJK'nın 106,48 trilyon rupilik verisi, denetime tabi çevrim içi kredi sektörünü kapsıyor. İki rakam, Endonezya finansman piyasasının farklı bölümlerini tanımlıyor.
2030 ve 2035 tahminleri ne gösteriyor?
Endonezya'nın dijital ekonomisinin 2026'daki 119 milyar dolardan 2030'da 227 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu, dört yıl içinde öngörülen mevcut büyüklüğünün yaklaşık iki katına çıkacağı anlamına geliyor.
Daha uzun vadeli tahmin, Endonezya'nın dijital ekonomisini 2035'te yaklaşık 446 ila 450 milyar dolar aralığına yerleştiriyor. Kasım ayındaki bilgilendirme toplantısında üst tahmin 550 milyar dolar olarak da paylaşılmıştı; üst sınırların neden farklı olduğu açıklanmadı. Pazar 446 milyar dolara ulaşırsa 2026'da öngörülen büyüklüğünün yaklaşık 3,7 katına çıkacak.
Google, Temasek ve Bain, Güneydoğu Asya'nın dijital ekonomisinin 2026'da 368 milyar dolardan 2035'e kadar 1 trilyon doları aşacağını öngörüyor. Endonezya'nın 119 milyar dolarlık ekonomisi bu yıl bölgesel toplamın yaklaşık yüzde 32'sini oluşturuyor. Bu nedenle ülkenin tüketici talebi, iş yatırımları ve finansal istikrarı, bölgenin bu büyüme rotasında merkezi önem taşıyor.
Büyüme öyküsünün ve risklerin nasıl geliştiğini başlıca tarihler gösteriyor:
- Temmuz 2026: Google ve YouGov, Güneydoğu Asya genelinde 9.006 yapay zekâ kullanıcısıyla anket yaptı.
- Eylül 2026: Endonezya'nın çevrim içi kredi TWP90 oranı yüzde 5,36'ya ulaştı.
- 21 Ekim 2026: e-Conomy SEA 2026 raporu yayımlandı.
- 5 Kasım 2026: OJK, kredi verileri ve finansman kalitesini ele aldı.
- 11 Kasım 2026: Endonezya'nın dijital ekonomi tahminleri Güney Cakarta'da sunuldu.
- 2030 ve 2035: Endonezya'nın dijital ekonomisinin sırasıyla 227 milyar dolara ve yaklaşık 446 milyar dolar veya daha fazlasına ulaşması bekleniyor.
Bölgesel rapor, dijital ticarete yönelik önerilen bir çerçeve olan ASEAN Dijital Ekonomi Çerçeve Anlaşması'nın Kasım 2026'da hayata geçirilmesinin beklendiğini de belirtiyor. Altyapı yatırımları, tüketiciyi koruma önlemleri ve yapay zekâyı çalıştırma maliyetlerinin yanı sıra bölgesel kurallar da araştırmanın devam eden büyüme için belirlediği koşullar arasında yer alıyor.
Öne Çıkanlar
- Endonezya'nın dijital ekonomisinin 2026'da yüzde 16'lık büyümeyle 119 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
- E-ticaret toplamın yaklaşık yüzde 71'ini, yani 85 milyar doları oluşturuyor; en hızlı büyüyen sektör ise yüzde 28'lik artışla çevrim içi medya.
- Yapay zekâ aracılarının fiyat bulup satın alma işlemini tamamlamasına izin vermeye Endonezyalı kullanıcıların yüzde 84'ü sıcak bakıyor; bölgesel oran yüzde 75.
- Güneydoğu Asya'da dijital altyapı yatırımları önceki 12 ayda 20 milyar dolara ulaştı.
- Endonezya'nın çevrim içi kredi TWP90 oranı ağustostaki yüzde 4,73'ten eylülde yüzde 5,36'ya yükseldi.
- Endonezya'nın dijital ekonomisinin 2030'a kadar 227 milyar dolara ulaşması, 2035'e kadar ise çok daha fazla büyümesi bekleniyor.






