Teslimat gecikmeleri sürerken Tayvan yeni F-16’lardan beşini teslim aldı; 61 uçak daha bekleniyor

9 dakikalık okuma
Taiwan Receives Five New F-16s as Delays Leave 61 Fighters Outstanding

Yıllar süren bekleyişin ardından beş savaş uçağı geldi

Tayvan, ABD’nin 2019’da satışına onay verdiği 66 yeni Lockheed Martin F-16 Block 70 savaş uçağından beşini teslim aldı. Böylece satın alma anlaşmasının yapılmasından yedi yıl sonra ilk uçaklar ülkeye ulaşmış oldu. İki uçak 2 Ekim 2026’da Taitung’a, üçü ise kasım ayında geldi. Teslim edilmesi beklenen 61 uçak daha bulunurken Tayvan siparişinin yaklaşık yüzde 7,6’sını aldı.

İçindekiler
  1. Yıllar süren bekleyişin ardından beş savaş uçağı geldi
  2. Teslimat takvimi neden sarktı?
  3. Pasifik geçişi neden ek gecikmeye yol açtı?
  4. Yeni uçaklar Tayvan’a neler kazandırıyor?
  5. Savaş uçakları göreve başlamadan önce neler yapılacak?
  6. Gecikmeler yeni harcamalar konusunda tartışma yarattı
  7. F-16’lar daha geniş silah tedarikindeki gecikmelerin neresinde?
  8. Üretim sürerken donanım tartışmaları da devam ediyor
  9. Zamanlama Tayvan’ın savunması açısından neden önemli?
  10. Öne Çıkanlar

Uçaklar, Tayvan’ın doğu kıyısındaki Chihhang Hava Üssü’nde, Zhihang olarak da bilinen Çin Cumhuriyeti Hava Kuvvetleri 7. Taktik Avcı Kanadı’na katılacak. 6727 ve 6728 numaralı ilk iki uçak, 2024’te hizmetten çıkarılan F-5 Tiger II’lerin kanada sağladığı kapasitenin yerini almaya başlayacak.

Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Joseph Wu, 8 Kasım’da yaklaşan savaş uçaklarının görüntülerini paylaşarak gelişlerini şöyle karşıladı:

Eve hoş geldiniz!

Teslimatlar, 247,23 milyar Tayvan dolarına (yaklaşık 7,7 milyar ABD doları) mal olan alımda ve Tayvan’ın Washington’dan talep ettiği, toplam değeri yaklaşık 30 milyar doları bulan silahlardaki daha geniş kapsamlı birikmiş siparişlerde ilerleme anlamına geliyor. Uçaklar ayrıca, önceki alımlar henüz teslim edilmemişken Tayvan’ın daha fazla askeri harcamayı onaylayıp onaylamaması konusundaki siyasi tartışmalar sürerken geldi.

Hava kuvvetleri açısından uçakların inişi, yeni bir çalışma aşamasının başlangıcı. Ekiplerin uçakları denetlemesi, kabul işlemlerini tamamlaması, sistemleri öğrenmesi ve uçakları operasyonlara entegre etmesi gerekiyor. Tayvan’ın, bu alımı kullanılabilir bir güce dönüştürebilmek için hem kalan uçaklara hem de yeterli sayıda eğitimli personele ihtiyacı var.

Teslimat takvimi neden sarktı?

Tayvan, teslimatların başlangıçta 2023’te başlayıp 2026 sonuna kadar tamamlanmasını bekliyordu. Üretim sorunları başlangıcı geciktirdi; daha sonra bildirilen takvime göre teslimatların 2027 ve 2028’de tamamlanması öngörülüyor.

Tayvan Hava Kuvvetleri Komutanlığı, ara dönemde yaşanan bir aksaklığı üretim takvimine ilişkin açıklamasında belgeledi. İlk uçağın 2024’ün üçüncü çeyreğinde üretim hattından çıkması bekleniyordu. Tedarikçi gecikmeleri ve ABD’deki montaj takviminde yapılan değişiklikler bu hedefi dördüncü çeyreğe erteledi.

Reklam

Komutanlık, proje toplantıları ve fabrika denetimleriyle ilerlemeyi takip edeceğini, teslimat uçuşlarını 2026 sonuna kadar Tayvan’a tamamlamak için çalışacağını bildirdi. Bu resmî hedef, programdaki gecikmenin boyutunu ortaya koyuyor.

Lockheed Martin’in F-16 üretimini Teksas’ın Fort Worth kentinden Güney Carolina’nın Greenville kentine taşıması ve yeni tesisin faaliyete geçmesi gecikmelere katkıda bulundu. 2021’de yaşanan tedarik sıkıntıları da aksaklıkları artırdı. Savunma Bakanı Wellington Koo, Ekim 2025’te 66 uçağın tamamının 2026’da teslim edilmesinin zor olacağını kabul etti.

Başlıca kilometre taşları, bekleyişin farklı aşamalarını gösteriyor:

  • 2019: ABD, 66 yeni savaş uçağının satışına onay verdi.
  • 2023: Teslimatların başlangıçta bu yıl başlaması bekleniyordu.
  • 2024: İlk uçağın fabrikadan çıkış tarihi üçüncü çeyrekten dördüncü çeyreğe ertelendi.
  • 2 Ekim 2026: 6727 ve 6728 numaralı uçaklar Chihhang’a ulaştı.
  • Kasım 2026: Üç savaş uçağının daha gelmesiyle teslim edilen uçak sayısı beşe çıktı.
  • 2027 ve 2028: Bildirilen yeni takvime göre kalan teslimatlar bu yıllara yayıldı.

Lockheed Martin, ABD politikalarını ve Tayvan’ın güvenlik hedeflerini destekleyen kabiliyetleri sağlamaya bağlı olduğunu belirtirken takvim ve operasyonel kullanım hakkındaki soruları ilgili hükümetlere yönlendirdi. Filonun tamamının ne zaman faaliyete geçeceğine ilişkin kesin bir tarih açıklanmadı.

Pasifik geçişi neden ek gecikmeye yol açtı?

İlk iki savaş uçağı 17 Ağustos 2026’da ABD’den ayrıldı, ancak eylül ayının başında hâlâ Tayvan’a ulaşmayı bekliyordu. Hawaii ve Guam’daki duraklar yolculuğu uzattı; olumsuz hava koşulları gecikmelerin nedenleri arasında gösterildi.

Savaş uçaklarını Pasifik üzerinden taşımak, tek bir uçuş için yeterli yakıta sahip olmaktan daha fazlasını gerektiriyor. Uçaklara havada yakıt ikmali desteği, varış noktalarında uygun koşullar ve bakım yapılabilecek yerler gerekiyor. Bir duraktaki gecikme, yolculuğun geri kalanını da etkileyebiliyor.

Tayvan’a 1997’de yapılan ilk F-16 teslimat uçuşunda 19 kez havada yakıt ikmali yapıldı: Fort Worth ile Hawaii arasında dokuz, Hawaii ile Guam arasında altı ve Tayvan’a uzanan son etapta dört kez. Yeni Block 70 savaş uçakları, gövdelerine yakın takılan ek yakıt tankları taşıyabiliyor; yine de nakil süreci dikkatli planlama gerektiriyor.

2 Ekim’de gerçekleşen ilk iki uçağın gelişi bu yolculuğu sona erdirdi. Uçakların inişi, programın üretim ve nakil aşamalarından hizmete hazırlık aşamasına geçmesini de sağladı.

Reklam

Yeni uçaklar Tayvan’a neler kazandırıyor?

Tayvan, modern radar ve diğer elektronik sistem yükseltmeleri yapılan yaklaşık 140 eski F-16A/B Block 20 savaş uçağını hâlihazırda kullanıyor. Yeni üretilen 66 Block 70 uçağı, Peace Phoenix Soaring veya Fengxiang programı kapsamında satın alındı. Önceki filonun modernizasyonu ise ayrı bir program olan Phoenix Rising kapsamında yürütüldü.

Yeni uçaklarda, kısaca AESA olarak bilinen AN/APG-83 aktif elektronik taramalı dizi radarı kullanılıyor. Bu radar, ışınını elektronik olarak yönlendirerek hedefleri hızla arayıp takip edebiliyor. Tayvan’ın modernize edilen eski F-16’larında da aynı radar bulunuyor.

Block 70 uçakları, menzili artırmak için savaş uçağının gövdesi boyunca takılan uyumlu yakıt tankları da taşıyabiliyor. Uçaklardaki General Electric F110 motorları, Tayvan’ın eski F-16’larında kullanılan Pratt & Whitney F100 motorlarından farklı.

Bu farklılıklar pilot eğitimini, bakım çalışmalarını ve filoyu desteklemek için gereken donanımı etkiliyor. F-16’lara aşinalık Tayvan’a bir temel sağlasa da yeni sürüm için ayrıca hazırlık yapılması gerekiyor.

Savaş uçakları göreve başlamadan önce neler yapılacak?

Yeni uçakları kullanmak üzere 1 Aralık 2023’te Taitung’da 7. Taktik Avcı Kanadı kuruldu. Tayvan Savunma Bakanlığı, kanadın operasyonel filolarını üç aşamada oluşturduğunu ve hava mürettebatı ile bakım personelini dönüşüm eğitimi için gruplar hâlinde ABD’ye gönderdiğini bildirdi.

Dönüşüm eğitimi, askeri uçaklarla hâlihazırda çalışan personele farklı bir uçak türünü veya sürümünü kullanmayı öğretiyor. Pilotlar kontrolleri ve prosedürleri öğrenirken yer personeli de uçağın donanımını inceleme, onarma ve destekleme eğitimi alıyor.

Tayvan Savunma Bakanlığı, ilk teslimata eşlik eden hazırlıkları şöyle anlattı:

Hava Kuvvetleri, devir ve yeniden eğitim süreçlerini planlayıp yürüttü, muharebe kabiliyetinin kademeli olarak oluşturulmasını sağlamak amacıyla çeşitli bakım görevlerini aşamalı olarak hayata geçirdi.

Kabul işlemleri de sürecin bir başka aşaması. Yetkililer, devir sürecini tamamlamadan önce teslim edilen uçakların üzerinde anlaşmaya varılan gereklilikleri karşılayıp karşılamadığını denetliyor. Entegrasyon aşamasında ise savaş uçakları eğitim, bakım ve görev planlaması dâhil olmak üzere hava kuvvetlerinin çalışma düzenine dâhil ediliyor.

Üç uçağın daha gelmesi, bu çalışmalar için kullanılabilecek filoyu genişletiyor. Üste daha fazla uçağın bulunması, kanadın siparişin çok daha büyük bölümünü beklerken işleyişini geliştirmesine yardımcı oluyor.

Reklam

Gecikmeler yeni harcamalar konusunda tartışma yarattı

Devlet Başkanı Lai Ching-te’nin ek savunma ödeneği talepleri, kısmen önceki alımların teslimatının uzun sürmesi nedeniyle muhalefetin incelemesiyle karşı karşıya. Kuomintang (KMT), ABD’den daha fazla silah alımının ne kadar güvenilir olduğunu sorgulamak için gecikmeleri gündeme getiriyor.

Dış İlişkiler Konseyi’nden David Sacks, muhalefetin yeni özel bütçelere karşı öne sürdüğü argümanı şöyle ifade etti:

ABD, parasını zaten ödediğimiz ürünleri teslim edemiyorsa, teslim edilip edilmeyeceğinden bile emin olmadığımız ürünlere neden daha fazla para harcayalım?

Beş uçağın gelişi, hükümetin somut bir sonucu gösterebilmesini sağlıyor. Teslimatı beklenen 61 uçak ise muhalefete teslimat garantileri ve takvimlerin daha yakından denetlenmesi yönündeki çağrılarını sürdürmek için gerekçe veriyor.

Tayvan, savaş uçağı alımını 2020-2026 dönemini kapsayan özel bir bütçeyle finanse etti. Teslimatların 2027 ve 2028’e uzaması, uçakların başlangıçta belirlenen bütçe dönemi sona erdikten sonra da gelmeye devam edeceği anlamına geliyor. Bütçeden ödenek ayrılması, fabrikadaki üretimin tamamlanması ve uçağın ülkeye ulaşması birbirinden ayrı kilometre taşları; her biri milletvekillerinin süreci nasıl değerlendirdiğini etkiliyor.

F-16’lar daha geniş silah tedarikindeki gecikmelerin neresinde?

Savaş uçağı siparişi, ABD’den yapılan çok daha geniş kapsamlı silah alımlarının bir parçası. Tayvan Savunma Bakanlığının yasama organına sunduğu incelemede, devam eden 24 ABD tedarik programından üçünün geciktiği, geri kalan 21’inin ise takvime uygun ilerlediği belirtildi.

Bu rakamlara göre her sekiz programdan biri takvimin gerisinde. Geciken alımlar arasında pahalı ekipmanlar da var; dolayısıyla bu oran sorunun boyutunu ölçmenin yalnızca bir yolu. Programları saymak, maliyeti veya askeri rolü ne olursa olsun her alıma aynı ağırlığı veriyor.

Tayvan, denizaltılar için MK-48 ağır torpidoları ile eski F-16’ların modernizasyonuyla bağlantılı AGM-154C Ortak Uzak Menzilli Silahların teslimatının da 2028’e kadar tamamlanmasını hedefliyor.

Trump yönetimi, milletvekillerinin yaklaşık bir yıl önce onayladığı 14 milyar dolarlık silah paketini de henüz serbest bırakmamıştı. Yeni savaş uçakları gelirken paketin serbest bırakılıp bırakılmayacağı belirsizliğini koruyor; mevcut siparişleri tamamlamaya yönelik çalışmalar sürerken bir büyük karar daha beklemede.

Bu nedenle Tayvan’ın tedarik sorunu, yetkilendirme ve üretimden teslimata, oradan da hizmete hazırlığa uzanıyor. Beş F-16’nın gelişi, büyük bir alımın teslimat aşamasında ilerleme sağlandığını gösteriyor.

Reklam

Üretim sürerken donanım tartışmaları da devam ediyor

Milletvekilleri, yeni uçaklarda kullanılması planlanan AN/ALQ-254 Viper Shield elektronik harp sistemini de sorguladı. Bu tür donanımlar, savaş uçaklarının düşman radarları dâhil elektronik tehditleri belirlemesine ve bunlara karşılık vermesine yardımcı oluyor.

Tartışma, 2012’de Yasama Yuanı’nın ABD Hava Kuvvetleri’nin donanım standartlarına bağladığı bir gereklilikle ilgili. Savunma Bakanı Koo, bu gerekliliğin yeni Block 70 alımından ziyade Tayvan’ın önceki Block 20 modernizasyonuna uygulandığını savundu ve aynı sistemi kullanan diğer Block 70 operatörlerine dikkat çekti.

Dahili sistemin teslim edilen ilk iki uçağa takılıp takılmadığı doğrulanmadı. Donanım tartışması Tayvan’ın teslim alacağı konfigürasyonla ilgiliyken üretim takvimi ve Pasifik geçişi farklı pratik süreçleri kapsıyor.

Tayvan, F-16V’nin geliştirilmesine de katkıda bulundu. Ulusal Denetim Ofisinin Ekim 2025’e kadarki incelemesine göre, ilgili geliştirme çalışmalarına yaklaşık 319,85 milyon dolar katkı sağlandı. Düzenlemeler, başka ülkeler bu katkı kapsamındaki sistemleri satın aldığında Tayvan’ın yatırımının bir bölümünü geri almasına imkân tanıyor. Böylece uçakları ancak şimdi gelmeye başlayan programa finansal bir boyut da ekleniyor.

Zamanlama Tayvan’ın savunması açısından neden önemli?

Çin, Tayvan üzerinde hak iddia ediyor ve adayı kontrolü altına almak istiyor. ABD’li askeri yetkililer, Çin’in 2027 gibi erken bir tarihte adayı ele geçirmeye çalışabileceği konusunda uyarıda bulundu. Bu da 2027 ve 2028’de yapılacağı bildirilen teslimatları, güvenlik kaygılarının arttığı bir döneme denk getiriyor.

Tayvan’ın ABD’deki temsilcilik ofisi, Tayvan Boğazı’ndaki mevcut durumu korumanın hedefleri olduğunu söylüyor. Bir sözcü, F-16 Block 70 gibi modern donanımları temin etme imkânının, güç yoluyla barışı sağlamak için temel önemde olduğunu belirtti.

Sözcü, Tayvan’ın baskılara karşı nasıl bir yol izleyeceğini de şöyle anlattı:

Giderek büyüyen bir tehditle karşı karşıya olduğumuz için ulusal savunmamızı buna uygun şekilde güçlendirmeyi ve bölgemizde bizimle aynı düşünceleri paylaşan ortaklarla iş birliğimizi derinleştirmeyi sürdüreceğiz.

Hava kuvvetleri için acil öncelikler somut: Daha fazla uçak teslim almak, denetimleri tamamlamak, mürettebatı eğitmek ve güvenilir bir bakım sistemi kurmak. Her adım, yeni savaş uçaklarının hava savunmasına ne kadar hızlı katkıda bulunabileceğini belirliyor.

Taitung’a gelen beş uçakla bu süreç başladı. Kalan teslimatların tamamlanması ve filonun görevlere hazırlanması, Tayvan’ın uzun zamandır vaat edilen kapasite artışının ne kadarından ve ne zaman yararlanabileceğini belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Tayvan, 66 yeni F-16 Block 70 savaş uçağından beşini teslim aldı; 61 uçak daha bekleniyor.
  • İlk iki uçak 2 Ekim 2026’da Chihhang Hava Üssü’ne ulaştı; kasım ayında üç uçak daha geldi.
  • Alımın maliyeti yaklaşık 247,23 milyar Tayvan doları, yani 7,7 milyar ABD doları.
  • Başlangıçta 2026’da tamamlanması beklenen teslimatların 2027 ve 2028’e uzayacağı bildiriliyor.
  • Uçaklar, kabul ve entegrasyon işlemleri ile eğitimlerin ardından 7. Taktik Avcı Kanadı’nda hizmet verecek.
  • Teslimat gecikmeleri, Tayvan’da ek savunma harcamalarına ilişkin tartışmaları etkilemeye devam ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir