Çin Sahil Güvenliği, Tayvan Denize Erişim Üzerindeki Baskıya Karşı Uyarırken Dongsha’nın Kısıtlı Sularına Girdi

9 dakikalık okuma
Chinese Coast Guard Enters Dongsha Restricted Waters as Taiwan Warns of Pressure on Sea Access

Şafak vakti yaşanan karşılaşma Dongsha çevresindeki suları mercek altına aldı

Tayvan Sahil Güvenliği İdaresi, Çin’e ait bir sahil güvenlik gemisinin cumartesi günü saat 04.00 civarında, Tayvan’ın idaresindeki Dongsha Adası yakınlarında kısıtlı sulara girdiğini ve Otomatik Tanımlama Sistemi’ni kapattığını bildirdi. Tayvan’a ait bir devriye gemisi, İngilizce ve Mandarin Çincesiyle gemiye uyarıda bulundu. Çin gemisi bölgeden ayrılmadan önce iki gemi birbirine yaklaşık 1,85 kilometre, yani bir deniz mili kadar yaklaştı.

İçindekiler
  1. Şafak vakti yaşanan karşılaşma Dongsha çevresindeki suları mercek altına aldı
  2. Müdahale sırasında ne yaşandı?
  3. Birkaç aya yayılan tekrarlı karşılaşmalar
  4. Tekrarlanan devriyeler Tayvan için neden önemli?
  5. Yetki iddiasından erişim kontrolüne
  6. Yeni devriye botları kıyıya yakın müdahale kapasitesini artırıyor
  7. Baskı Tayvan’ın doğusunda da artıyor
  8. Filipinler örneği ne gösteriyor?
  9. Öne Çıkanlar

Karşılaşma, Güney Çin Denizi’nin kuzeyindeki, Tayvan’ın ana adasına 400 kilometreden fazla uzaklıkta bulunan ücra bir mercan adasının yakınlarında yaşandı. Pratas Adası olarak da bilinen Dongsha, Kaohsiung şehrinin parçası olarak yönetiliyor ancak Pekin adada hak iddia ediyor. Tayvan’a uzaklığı nedeniyle adada görevli personelin ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için gemi ve uçaklarla güvenilir erişim sağlanması büyük önem taşıyor.

Tayvan Sahil Güvenliği, cumartesi günkü girişi o yıl Dongsha çevresinde yaşanan bu tür 13’üncü olay olarak nitelendirdi ve 16 Çin gemisinin olaylara karıştığını bildirdi. Sahil güvenliğin başka bir sayımında ise son gemi de dahil olmak üzere bölgeden çıkarılan Çin gemilerinin sayısı 17 olarak verildi; önceki sayı 16’ydı. Yayımlanan rakamlar, toplam gemi sayısını belirsiz bırakırken olay sayısı tutarlı biçimde 13 olarak bildiriliyor.

Karşılaşma, Taipei açısından iki kaygıyı bir araya getiriyor: Çin gemilerinin karakol çevresinde Tayvan’ın kısıtladığı sulara girmesi ve Çinli mürettebatın bu faaliyetleri olağan kolluk çalışmaları gibi sunması. Tayvanlı yetkililer, tekrarlanan devriyelerin Pekin’in yetki iddiasını zamanla balıkçılık, deniz taşımacılığı ve adaya malzeme sevkiyatı için fiilî bir engele dönüştürebileceğini söylüyor.

Çin, devriyelerini kendi yetki alanındaki sularda yürütülen yasal faaliyetler olarak tanımlıyor. Tayvan bu iddiayı reddediyor ve sahil güvenliğinin egemenliğini savunmak ve deniz güvenliğini korumak için önlem almaya devam edeceğini belirtiyor.

Reklam

Müdahale sırasında ne yaşandı?

Tayvan Sahil Güvenliği, cumartesi sabahı erken saatlerde Çin gemisini ilk olarak Dongsha’nın kuzeybatısında tespit etti. Tayvan’a ait bir devriye gemisi daha sonra saat 04.00’te geminin batıdan kısıtlı sulara girdiğini belirledi ve bölgeden ayrılması için defalarca uyarıda bulundu.

Çinli mürettebat, bölgenin Çin’e ait olduğunu ve geminin Çin yasalarını uyguladığını öne sürerek karşılık verdi. Devriye gemileri arasındaki yakın temas, çevredeki sularda hangi hükümetin talimat verme yetkisine sahip olduğu konusunda doğrudan bir anlaşmazlığa dönüştü.

Genellikle AIS kısaltmasıyla anılan Otomatik Tanımlama Sistemi; geminin kimliği, konumu ve hareketleri gibi bilgileri yayımlar. Sistem kapalı olduğunda gemi olağan tanımlama sinyalini vermez. Buna rağmen Tayvan Sahil Güvenliği gemiyi tespit edip müdahalede bulundu.

Taipei, Pekin’i tacizle suçladı ve faaliyetleri durdurmasını istedi. Çinli yetkililer devriyeyi olağan bir kolluk faaliyeti olarak savundu ve hak iddia ettikleri sulardaki faaliyetlerini sürdüreceklerini söyledi. Tayvan ayrıca Çin’i deniz taşımacılığını yıldırmakla ve bölgesel istikrarı baltalamakla suçladı.

Birkaç aya yayılan tekrarlı karşılaşmalar

Cumartesi günkü karşılaşmanın öncesinde Dongsha çevresinde ve Tayvan kıyıları boyunca başka faaliyetler de yaşandı. Bildirilen olaylar dizisi, devriyelerin, telsiz yayınlarının ve kısıtlı sulara girişlerin nasıl tekrarlanan gerilim noktalarına dönüştüğünü gösteriyor.

  • Haziran: Çin, Tayvan’ın doğusunda özel bir deniz trafiği denetim operasyonu başlattığını duyurdu. Tayvan Sahil Güvenliği, operasyon sırasında Çin hükümetine ait gemilerin kısıtlı sularına girmediğini ve seyrüseferin olağan biçimde sürdüğünü bildirdi.
  • 1 Temmuz: Tayvan, Pratas’taki iskele yenileme çalışmalarını tamamladı. Böylece yeni inşa edilen 100 tonluk devriye botlarının adada konuşlandırılmasının önü açıldı.
  • 1 ve 18 Ekim: Pratas çevresinde karşılaşmalar yaşandığı bildirildi. 18 Ekim’de Çin sahil güvenlik, araştırma ve balıkçı gemileri Hualien, Pingtung ve Kaohsiung çevresinde de faaliyet gösterdi.
  • 20 Ekim: Okyanus İşleri Konseyi uzmanı Pai Pang-ting’e göre, Çin Sahil Güvenlik gemisi 3102, AIS kapalıyken Dongsha’nın kısıtlı sularına girdi.
  • Cumartesi: Çin’e ait bir sahil güvenlik gemisi saat 04.00 civarında batıdan kısıtlı sulara girdi ve Tayvan’ın uyarılarının ardından bölgeden ayrıldı.

Pai, 18 Ekim’deki faaliyetler kapsamında kısıtlı sulara girişler yaşandığını ve Tayvanlı balıkçıların faaliyetlerinin engellendiğini söyledi. Tayvan Sahil Güvenliği gözetim, gemileri bölgeden çıkarma ve balıkçı teknelerini koruma önlemleriyle karşılık verdi.

Reklam

Tekrarlanan devriyeler Tayvan için neden önemli?

Tayvan Okyanus İşleri Konseyi uzmanı Pai Pang-ting, Taipei’de düzenlenen bir güvenlik forumunda sahil güvenlik, araştırma ve balıkçı gemilerinin devriye, araştırma, balıkçılık veya idari faaliyetler olarak sunulan çalışmalarla Tayvan’ın yetkisini sorgulayabildiğini söyledi. Pai’ye göre askerî konuşlanmalar dikkat çekerken bu gemiler, hükümetin denizdeki yetkisini günlük olarak kullanmasına meydan okuyor.

Pai, tekrarlanan ihlallerin zamanla yetki iddiasına dayalı olağan bir uygulamaya dönüşebileceği uyarısında bulundu. Pratikteki kaygı açık: Çin gemilerinin bir bölgeyi kontrol ettiklerini tekrar tekrar ilan etmesi, sonunda diğer gemilere nerelere gidebileceklerini veya hangi izne ihtiyaç duyduklarını söylemeye başlamalarına yol açabilir.

Pai’ye göre 3102 numaralı geminin 20 Ekim’deki girişi, denizdeki hareketlerle siyasi mesajlar arasındaki bağlantıyı ortaya koydu. Pai, gemi kısıtlı bölgede faaliyet gösterirken mürettebatın Tayvan’ın resmî adı olan Çin Cumhuriyeti’nin varlığını reddeden açıklamalar yayımladığını söyledi.

Pai, Çin’e ait farklı gemi türlerinin ortak komuta altında faaliyet gösterip göstermediğinin hâlâ doğrulanması gerektiğini belirtti. Tayvan’ın, bir balıkçı gemisinin milis rolü olup olmadığı tartışılırken harekete geçmeyi geciktirmek yerine, belirli davranışlara ilgili yasalar çerçevesinde karşılık vermesi gerektiğini söyledi.

Pai ayrıca Tayvan Ulusal Savunma Üniversitesi profesörü Ma Chen-kun’un bir uyarısına değindi: Tayvan adayı elinde tutarken çevresindeki denizi kullanma özgürlüğünü kaybedebilir. Balıkçılar, erzak taşıyan mürettebat ve ulaşım bekleyen personel açısından bu, Tayvanlı yetkililer karada varlığını sürdürse bile müdahalenin artması anlamına gelir.

Yetki iddiasından erişim kontrolüne

Tayvan Ulusal Savunma ve Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nde misafir araştırmacı olan deniz güvenliği uzmanı Benjamin Blandin, Pekin’in tam bir abluka uygulamak yerine belirli kısıtlamalar getirerek avantaj sağlayabileceğini söyledi.

Blandin, Çin’in tam bir abluka uygulamadan veya Tayvan’ı derhâl geri çekilmeye zorlamadan önemli stratejik kazanımlar elde edebileceğini söyledi.

Blandin, birbiriyle örtüşebilecek üç olası gelişmeden söz etti: Çin’in denizdeki varlığını olağanlaştırmak, yetki iddiasında bulunmak ve erişim üzerinde fiilî kontrol sağlamak. Kimlik bildirme, denetim veya rota değiştirme talepleri, anlaşmazlığı Çin gemilerinin diğer gemiler üzerinde yetki kullanmasına doğru taşıyabilir.

Malzeme sevkiyatlarına, personel değişimlerine veya acil tahliyelere tekrar tekrar müdahale edilmesi, Tayvan’ın karakolun ihtiyaçlarını karşılama kapasitesini doğrudan baskı altına alır. Önceden izin alma şartı da Taipei’yi, Çin’in talimatlarına karşı koymakla ulaşımın sürmesini sağlamak arasında zor bir tercih yapmak zorunda bırakabilir.

Reklam

Britanya’daki Central Lancashire Üniversitesi’nde uluslararası ilişkiler alanında doktora adayı olan Sylwia M. Gorska, adanın idame edilemez hâle getirilmesi için farklı ikmal güzergâhlarını etkileyen kısıtlamalar gerektiğini söyledi.

Gorska, adanın idame edilemez hâle getirilmesinin, özellikle adanın mevcut hava ve deniz ikmal seçenekleri göz önüne alındığında, çok daha kapsamlı kısıtlamalar gerektireceğini söyledi.

Pekin’in Dongsha çevresinde atacağı bir sonraki operasyonel adımlar açıklanmadı. Acil mesele, gelecekteki devriyelerin rakip hak iddiaları etrafında yaşanan karşılaşmalar olarak mı süreceği, yoksa adaya destek sağlayan gemi ve uçakların önünü kesmeye mi başlayacağı.

Yeni devriye botları kıyıya yakın müdahale kapasitesini artırıyor

Tayvan, Pratas çevresindeki operasyon kapasitesini güçlendirdi. Sahil Güvenliği eylül ayında, 1 Temmuz’da tamamlanan iskele yenileme çalışmasının ardından yeni inşa edilen 100 tonluk devriye botlarının adada konuşlandırılabildiğini ve yakın çevrede daha büyük devriye gemilerinin düzenli olarak görev yaptığını bildirdi.

Pratas’ta bir uçak pisti ve iki iskele bulunuyor. Bu tesisler Tayvan’a hem hava hem de deniz yoluyla ikmal seçeneği sunuyor; ancak adanın konumu ulaşımı sürekli bir operasyonel kaygı hâline getiriyor. Ada, Tayvan’a 400 kilometreden, Çin ana karasına ise yaklaşık 260 kilometreden fazla uzaklıkta.

Blandin, büyük miktarda ekipman ve erzakın taşınmasında deniz ulaşımının önemini koruduğunu söyledi. Koşullar elverdiğinde uçaklar da bir başka seçenek sunuyor. Adadaki daha büyük stoklar, sevkiyatların kesintiye uğraması hâlinde Tayvan’a karşılık vermek için daha fazla zaman kazandırabilir.

Gorska, iskeledeki iyileştirmelerin yerel müdahale kapasitesini artırdığını ancak ikmal güzergâhlarının daha açık denizlerdeki müdahalelere karşı savunmasız kaldığını söyledi. Tayvan daha fazla sahil güvenlik gemisi gönderebilir, gözetleme kapasitesini artırabilir veya askerî unsurları daha doğrudan devreye sokabilir; ancak bu kararlar karşı karşıya gelme riskini de etkiler.

Denizdeki mürettebat için uzun süreli engelleme; ilerleme, rota değiştirme veya bekleme konusunda tekrar tekrar karar vermek anlamına gelir. Dongsha’daki personel içinse düzenli sevkiyat; gıda, ekipman, personel değişimi ve tıbbi ulaşımın sağlanması açısından önem taşır.

Baskı Tayvan’ın doğusunda da artıyor

Tayvan Sahil Güvenliği, Taipei’nin savaş zamanı ikmal güzergâhları açısından önemli gördüğü doğu kıyısı açıklarındaki Çin faaliyetlerine de müdahale etti. Çin devriye gemileri Hushi’yi (CCG 1308) ve Meishan’ı (CCG 2303) tespit eden Tayvan, Ji An’ın da aralarında bulunduğu gemilerini bu unsurları izlemek üzere görevlendirdiğini söyledi.

Çin devlet medyası, kimliği açıklanmayan bir balıkçı teknesine ait görüntülerle birlikte, kolluk faaliyeti yürüttüğünü ve yardım teklif ettiğini bildiren bir geminin yayınını gösterdi. Telsiz mesajının kime yönelik olduğu belirtilmedi.

Reklam

Tayvan Sahil Güvenliği, Çin’i bu tür yayınlarla deniz taşımacılığını taciz etmek ve Taipei’nin reddettiği bir yetki iddiasını öne sürmekle suçladı. Tayvan’ın adanın doğusundaki münhasır ekonomik bölgesinde egemen haklara ve yargı yetkisine sahip olduğunu belirtti.

Münhasır ekonomik bölge, kıyı devletine balıkçılık dahil kaynaklar ve belirli faaliyetler üzerinde özel haklar verir. Bu bölgedeki yasal yetkiler, karasularındaki veya bir ada çevresindeki kısıtlı alanlardakilerden farklıdır. Pai, Tayvanlı yetkililere Çin gemilerine nasıl karşılık vereceklerine karar verirken bu alanları dikkatle ayırt etmeleri çağrısında bulundu.

Çin, daha geniş kapsamlı faaliyetlerini toprak egemenliğini ve deniz haklarını koruma çabaları olarak tanımladı. Tayvan ise aynı faaliyetlerin siyasi mesajlarla deniz yönetimi üzerindeki baskıyı birleştirdiğini söylüyor. Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık, haziran ayında Tayvan çevresindeki Çin faaliyetlerinden duydukları kaygıyı ortak bir açıklamayla dile getirdi.

Filipinler örneği ne gösteriyor?

Filipinler’in, İkinci Thomas Sığlığı’nda karaya oturmuş BRP Sierra Madre gemisinde görevli personele ikmal sağlama çabaları, Tayvan için pratik bir karşılaştırma sunuyor. Her iki durumda da Çin gemileri yakındaki faaliyetlere karşı çıkarken bir karakola erişimin sürdürülmesi gerekiyor; ancak coğrafya, ikmal ihtiyaçları ve güvenlik düzenlemeleri farklılık gösteriyor.

Blandin, Manila’nın sevkiyatları sürdürme ve karşılaşmaları belgelemekteki kararlılığının Tayvan’a örnek olabileceğini söyledi. Gözetleme, savunma ekipmanları ve ölçülü karşılıklar, denizdeki karşılaşmalar sırasında erişimin sürdürülmesine yardımcı olabilir.

Gorska, tehlikeli karşılaşmaları azaltmaya yönelik düzenlemelerin de siyasi açıdan dikkat gerektirdiğini söyledi. Güvenli geçişe ilişkin iletişim, Çin bunu Tayvan’ın sevkiyatları onaylama yetkisinin Pekin’de olduğunu kabul etmesi şeklinde sunarsa tartışmalı hâle gelebilir.

Washington’la güvenlik ilişkisi de önemli bir fark. Filipinler’in ABD ile karşılıklı savunma anlaşması bulunuyor ve Amerikan savunma yönergeleri, Güney Çin Denizi’nde Filipin sahil güvenlik gemilerine yönelik silahlı saldırıları da bu taahhütler kapsamında değerlendiriyor. Tayvan’ın benzer bir anlaşması yok.

Tayvan İlişkileri Yasası, boykot veya ambargo dahil olmak üzere Tayvan’ın geleceğini barışçıl olmayan yollarla belirleme girişimlerini ABD açısından ciddi kaygı konusu sayıyor. Ancak Pratas’a yapılan ikmale müdahale hâlinde ABD ordusunun nasıl karşılık vereceğini belirtmiyor.

Gorska, süregelen kısıtlamaların Taipei kadar Pekin için de risk yaratacağını söyledi. Tek bir sevkiyatın engellenmesi müzakere veya geri çekilme olanağı bırakır. Eskortlu gemilerin ya da uçakların adaya ulaşmasının tekrar tekrar engellenmesi ise çok daha büyük bir krize yol açabilir.

Tayvan’ın önündeki acil görev, Çin’in yetki iddialarına karşılık verirken devriyelerin, balıkçılığın, ulaşımın ve ikmalin sürmesini sağlamak. Cumartesi günkü karşılaşma Çin gemisinin ayrılmasıyla sona erdi; ancak tekrarlanan konuşlanmalar bu günlük çalışmayı baskı altında tutuyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Tayvan, Çin’e ait bir sahil güvenlik gemisinin cumartesi günü saat 04.00 civarında AIS kapalıyken Dongsha’nın kısıtlı sularına girdiğini bildirdi.
  • Tayvan devriye gemisi İngilizce ve Mandarin Çincesiyle uyarılarda bulundu. Çin gemisi ayrılmadan önce gemiler birbirine yaklaşık bir deniz mili kadar yaklaştı.
  • Tayvan karşılaşmayı yılın 13’üncü olayı olarak nitelendirdi. Yayımlanan toplam gemi sayıları 16 ve 17 olarak verildi.
  • Pekin faaliyetlerini yasal devriyeler olarak tanımlarken Taipei Çin’i tacizle suçladı ve yetki iddialarını reddetti.
  • 1 Temmuz’da tamamlanan iskele yenileme çalışması, Pratas’ta 100 tonluk devriye botlarının konuşlandırılmasını mümkün kıldı.
  • Uzmanlar, denetimlerin, izin şartlarının veya sevkiyatların tekrar tekrar engellenmesinin Tayvan’ın adaya erişimi üzerindeki baskıyı artırabileceği uyarısında bulundu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir