Geciken üç programın maliyeti yüksek
Tayvan, Yasama Yuanı'na sunulan Savunma Bakanlığı raporuna göre 28 adet MK-48 ağır torpido ile AGM-154C Ortak Menzil Dışı Silah'ın teslimatlarını 2028'de tamamlamayı bekliyor. Yeni 66 adet F-16V Block 70 savaş uçağının teslimat takvimi ise belirsizliğini koruyor.
İçindekiler
- Geciken üç programın maliyeti yüksek
- Denizaltı torpidoları için yeni teslim tarihi 2028
- Modernize edilen uçaklar süzülen bombalarını bekliyor
- Yeni 66 savaş uçağının büyük bölümü hâlâ teslim edilmedi
- Üretim kapasitesi takvim üzerindeki baskıyı açıklıyor
- Teslimat tarihleri nasıl değişti?
- Diğer alımlar teslim edilmeye devam ediyor
- Tayvan ödemeleri üretime bağlamak istiyor
- Öne Çıkanlar
Bakanlık, ABD'den yürütülen 24 aktif silah tedarik programından üçünü gecikmiş olarak sınıflandırdı. Kalan 21 program takvime uygun ilerliyordu. Buna göre programların sekizde biri gecikmiş durumda; ancak programları saymak, fiyatı, büyüklüğü ya da askerî amacı ne olursa olsun her satın alıma eşit ağırlık veriyor.
Geciken alımlar arasında denizaltı torpidoları için 5,46 milyar NT$ ve yeni savaş uçakları için 247,23 milyar NT$ bulunuyor. AGM-154C silahları, uçak iyileştirmelerinin yanı sıra mühimmatı da kapsayan ve yaklaşık 135,97 milyar NT$ bütçe ayrılan daha geniş kapsamlı F-16A/B modernizasyon programının parçası.
Bakanlığın açıklamalarında yeniden faaliyete geçirilmesi gereken üretim hatları, malzeme ve bileşen sıkıntıları ile yeni teçhizatın entegrasyon çalışmaları öne çıkıyor. Savaş uçaklarında üretim hattının taşınması da gecikmeye katkıda bulundu.
Tayvan yeni uçakları teslim almaya başladı, ancak ilk iki uçağın gelmesi siparişin büyük bölümünün hâlâ teslim edilmediği gerçeğini değiştirmiyor. Bakanlık, uçakların Taitung'daki Chihhang Üssü'ne geliş tarihi olarak 2 Ekim 2026'yı veriyor; başka bir haberde ise tarih 3 Ekim olarak belirtiliyor.
Her alımın yarattığı pratik sorun farklı. Denizaltılar ilave silahları, modernize edilen savaş uçakları planlanan süzülen bombaları, hava kuvvetleri ise yeni filonun büyük bölümünü bekliyor. Bu sırada tank, insansız hava aracı, iletişim teçhizatı ve diğer hava ve kıyı savunma sistemlerinin teslimatları sürüyor.
Denizaltı torpidoları için yeni teslim tarihi 2028
MK-48 siparişi, muharebe amaçlı 24 ve eğitim amaçlı dört torpidodan oluşuyor. Bunlar, denizdeki hedeflere karşı denizaltılardan ateşlenen ağır silahlar. Eğitim torpidoları, mürettebatın muharebe stokundaki silahları kullanmadan taşıma ve ateşleme prosedürlerini uygulamasına olanak tanıyor.
Bakanlık, siparişin tamamının 2026'da teslim edilmesinin planlandığını açıkladı. Tedarik zincirindeki aksaklıklar ve üretimin yeniden başlatılması gerekliliği takvimin tekrar tekrar değişmesine yol açtı; teslimatların artık 2028'de tamamlanması planlanıyor.
Daha önceki tedarik bilgilendirmelerinde, ilk olarak 2023-2026 dönemi için belirlenen takvimin ardından teslimatların 2026-2028 arasında yapılacağı belirtilmişti. Son raporda, tüm torpidoların teslim edilmiş olması gereken yılın 2028 olduğu kaydediliyor.
Bakanlığın ayrıntılı verilerinde bu alım için 5.460.586.000 NT$ ödenek ayrıldığı, bu tutarın genellikle 5,46 milyar NT$ olarak yuvarlandığı belirtiliyor. Bakanlığın son planlama bilgileri, daha geniş kapsamlı projenin 2018-2033 yıllarını kapsadığını gösteriyor; önceki bilgilendirmede ise bütçe dönemi 2018-2028 olarak açıklanmıştı. Son açıklamada teslimat için öngörülen tarih 2028 olarak kalıyor; bir projenin idari veya bütçe takvimi, ekipman teslim edildikten sonra da devam edebilir.
Modernize edilen uçaklar süzülen bombalarını bekliyor
AGM-154C alımı, Tayvan'ın mevcut F-16A/B savaş uçaklarını modernize eden Feng Chan programının bir parçası. Bakanlığa göre 141 uçağın modernizasyonu 2023'ün sonuna kadar tamamlandı. Modernizasyon programıyla ilgili önceki açıklamalarda 140 uçaktan söz edilmişti.
Uçak çalışmaları ve silah teslimatları farklı takvimlerde ilerledi. Pilotlar modernize edilmiş uçakları teslim alırken, bu uçaklar için tasarlanmış belirli bir silahı beklemeyi sürdürebilir.
AGM-154C, uçaktan bırakılan bir süzülen bombadır. Kanatları sayesinde bırakıldıktan sonra hedefe doğru ilerleyebilir; böylece uçak, güdümsüz ve klasik bir bombaya kıyasla daha uzaktan atış yapabilir. Tedarik kayıtlarında zaman zaman füze olarak adlandırılsa da süzülerek ilerlemesi, Ortak Menzil Dışı Silah adını açıklar.
Savunma Bakanlığı Stratejik Planlama Dairesi Başkanı Korgeneral Huang Wen-chi, milletvekillerine Tayvan'ın Block 3 sürümünü seçtiğini söyledi. Bu sürümün, o sırada ABD'nin kullandığı sürümden bir nesil ileride olduğunu belirtti.
Bakanlık, bu tercihin ABD tarafında üretimin yeniden başlatılmasını, malzeme teminini, sistem geliştirme ve entegrasyon çalışmalarının tamamlanmasını gerektirdiğini açıkladı. Entegrasyon, silahın uçağın bilgisayarları, yazılımı ve kontrolleriyle doğru şekilde çalışmasının sağlanması anlamına geliyor.
Bakanlığın son açıklamasına göre silahların teslimat takvimi, 2023'te tamamlanacak şekilde planlanmışken 2028'e kaydı. Önceki bilgilendirmelerde ilk teslimat dönemi 2025-2026 olarak belirtilmiş, ardından takvim 2027-2028 olarak güncellenmişti. Her iki güncellenmiş açıklamada da teslimatların 2028'de tamamlanacağı öngörülüyor.
Yaklaşık 135,97 milyar NT$ tutarındaki ödenek, AGM-154C alımı da dahil olmak üzere daha geniş kapsamlı uçak modernizasyon programını kapsıyor. Bakanlığın ayrıntılı planlama kayıtlarında programın 2012-2028 dönemini kapsadığı belirtiliyor; önceki bilgilendirmede ise 2012-2026 dönemi verilmişti. Ödeneğin tamamını bombaların bedeli olarak göstermek, açıklanan maliyeti olduğundan yüksek gösterir.
Yeni 66 savaş uçağının büyük bölümü hâlâ teslim edilmedi
Tayvan, 2020-2026 döneminde teslim edilmesi planlanan 66 yeni F-16 Block 70 uçağı için 247,23 milyar NT$ ayırdı. Bunlar, Feng Chan programı kapsamında daha önce modernize edilen eski F-16A/B uçaklarından ayrı, yeni üretilmiş savaş uçakları. Başlangıçta 66 uçağın tamamının 2026'da Tayvan'a ulaşması planlanmıştı.
İlk iki uçak, Pasifik'i geçtikleri yolculuk sırasında Hawaii'de yaklaşık altı hafta kaldıktan sonra Chihhang Üssü'ne ulaştı. Bu molanın beklenenden uzun sürmesinin nedenleri arasında hava koşulları, teknik sorunlar ve siyasi takvim gösterildi.
19 Ekim itibarıyla altı uçağın fabrika kabul işlemlerini tamamladığı bildirildi: ikisi Tayvan'da, ikisi ABD'deki bir üste eğitimde, ikisi de test aşamasındaydı. Fabrika kabulü, uçağın satın alma gerekliliklerini karşılayıp karşılamadığının resmî olarak denetlenmesidir. Uçakların Tayvan'a ulaşmasından önce hazırlık, eğitim ve uçuş aşamaları da devam edebilir.
Savunma Bakanı Wellington Koo, 2026 sonundan önce daha fazla savaş uçağının teslim edilmesinin beklendiğini söyledi. 66 uçağın tamamının 2027 sonuna kadar gelip gelemeyeceği sorulduğunda, bakanlığın ABD ile koordinasyonu sürdüreceğini ancak taahhütte bulunamayacağını belirtti. Filonun tamamının teslimatı için yeni bir tarih açıklanmadı.
Üretim kapasitesi takvim üzerindeki baskıyı açıklıyor
Lockheed Martin, 2024'te 16, 2025'te de 16 F-16 Block 70/72 uçağı teslim etti. Şirket, ayda dört ya da yılda 48 uçaklık üretim hızına ulaşmak için çalışmalarını sürdürüyor. Bu rakamlar yalnızca Tayvan'ı değil, şirketin tüm müşterilerini kapsıyor.
Üreticinin F-16 Block 70/72 Fast Facts verilerinde, 2025'in dördüncü çeyreğine ilişkin mali sonuçlar açıklanırken 36 uçağın teslim edildiği; Ekim 2026 itibarıyla bu sayının 44'e yükseldiği belirtilmişti. Artış sekiz uçak oldu. Sipariş birikimi yaklaşık 120 yeni savaş uçağından oluşuyor ve bunların yaklaşık yarısının Tayvan'a gitmesi planlanıyor.
Yıllık 48 uçaklık hedef, önceki iki yılda teslim edilen 16'şar uçağın üç katı. Şirketin diğer müşterilere de tedarik sağlamayı sürdürdüğü bir dönemde bu hıza ulaşmak, üretimde önemli bir artış gerektiriyor.
Koo, daha önceki bir tedarik bilgilendirmesinde milletvekillerine Tayvan'a ait 50 uçağın üretim hattında olduğunu ve bunlardan 10'unun o yılın sonuna kadar montajının tamamlanarak uçuş testlerine girmesinin beklendiğini söylemişti. Fabrikada çalışma saatlerinin uzatıldığını da belirtmişti.
Kamuoyunun bunun ilerleme olmadığı anlamına gelmediğini bilmesini istiyoruz," dedi Koo. "Çalışmalar tüm hızıyla ilerliyor; iki vardiya günde 20 saat çalışıyor.
Hava Kuvvetleri Kurmay Başkanı Korgeneral Lee Ching-jan, Tayvanlı personelin uçakları ABD'de denetleyip kabul etmesi gerektiğini açıkladı. Ardından bir ekip, uçak eğitimleri için orada kalıyor ve jetler daha sonra Tayvan'a uçuruluyor. Montaj, test, kabul, eğitim ve varış birbirinden ayrı aşamalar; her biri zaman alıyor.
Teslimat tarihleri nasıl değişti?
Takvimler; tamamlanan uçak çalışmalarını, geciken silahları ve partiler hâlinde teslim edilen yeni teçhizatı bir arada gösteriyor. Bakanlığın üç programı gecikmiş olarak sınıflandırmasına rağmen ilerleme kaydedildiğini bildirebilmesinin nedenini açıklayan bazı tarihler şöyle:
- 2017: ABD, önceki tedarik bilgilendirmelerinde belirtilen AGM-154C satışını onayladı.
- 2020: Yeni 66 savaş uçağı ve üçüncü nesil kara haberleşme programı için bütçe dönemi başladı.
- 2023 sonu: Tayvan, Feng Chan kapsamında F-16A/B uçaklarının modernizasyonunu tamamladı.
- Ekim 2026: Yeni üretilen ilk iki savaş uçağı Chihhang Üssü'ne ulaştı. Bakanlığın kayıtlarında tarih 2 Ekim olarak yer aldı.
- 2026: Yeni 66 savaş uçağının ve bakanlığın son açıklamasına göre 28 torpidonun tamamının teslim edilmesi için ilk belirlenen yıl.
- 2027-2028: Önceki bakanlık bilgilendirmelerinde AGM-154C teslimatları için verilen güncellenmiş dönem.
- 2028: Torpido ve AGM-154C teslimatlarının tamamlanması için açıklanan son tarih.
- 2029: Üçüncü nesil kara haberleşme programının planlanan tamamlanma yılı.
Dolayısıyla Tayvanlı milletvekilleri iki tür kilometre taşını takip ediyor: tek tek sevkiyatların ne zaman ulaştığını ve siparişin tamamının ne zaman teslim edildiğini. İlk sevkiyat birliklerin teçhizatı kullanmaya başlamasını sağlarken son sevkiyat, alımın tamamının teslim edilip edilmediğini belirliyor.
Diğer alımlar teslim edilmeye devam ediyor
Bakanlık, M1A2T tanklarını, Switchblade 300 insansız hava araçlarını ve hava indirme harekâtlarında kullanılan paraşüt teçhizatını 2026'da teslimatı tamamlanan alımlar arasında sıraladı. Bakanlığın ayrıntılı açıklamasında bu kategorilerdeki tüm teçhizatın teslim alındığı belirtilirken, başka açıklamalarda yıl sonuna kadar tamamlanmasının beklendiği ifade edilmişti.
Stinger taşınabilir hava savunma silahları, Harpoon kıyı savunma sistemleri, MS-110 keşif podları ve MQ-9B insansız hava araçlarının teslimatları da sürüyordu. Bu alımlar; uçak ve gemilere karşı savunmadan görüntü toplamaya ve faaliyetleri gözlemlemeye kadar farklı amaçlara hizmet ediyor.
Haberleşme programı için 2020-2029 döneminde 8,7 milyar NT$'ın üzerinde ödenek ayrıldı. Program, partiler hâlinde teslim edilen 154 haberleşme düğümü, 24 aktarma sistemi ve sekiz ağ yönetim merkezini kapsıyor.
Haberleşme düğümü kullanıcıları bir ağa bağlar. Aktarma sistemi mesajları iletirken yönetim merkezi ağın denetlenmesine yardımcı olur. Program, tek bir silah türü tedarik etmek yerine askerî birliklere bilgi alışverişinde bulunabilecekleri bağlantılı bir yapı sağlamayı amaçlıyor.
Patriot II modernizasyonu ve Patriot III tedarik programı 2007-2027 dönemini kapsıyor ve 179,1 milyar NT$'ı aşan bir ödeneğe sahip. Program, üç Patriot II sistem biriminin modernizasyonunu, altı Patriot III sistem birimini ve 102 adet genişletilmiş menzilli Patriot III füzesini kapsıyor. Teslimatlar partiler hâlinde yapılıyor ve programın 2027'de tamamlanması bekleniyor.
Tayvan ödemeleri üretime bağlamak istiyor
Tayvan ve ABD, alımları düzenli toplantılarla takip ediyor. Bakanlık, ekipman hazır olmadan çok önce ödeme yapılmasını önlemek amacıyla ödeme takvimlerinin üretimdeki ilerlemeye göre düzenlenmesini de talep etti.
Bu talep, mali denetimi gecikmelere yol açan fabrika sorunlarıyla ilişkilendiriyor. Milletvekilleri, ödenen tutarları üretilen, test edilen, kabul edilen ve teslim edilen silah sayısıyla birlikte inceleyebilir.
Geciken üç program, tek bir teslimat rakamının okurlara neden eksik bir tablo sunabileceğini de gösteriyor. Tayvan eski savaş uçaklarını modernize etmeyi tamamladı, ancak bu uçaklar için planlanan süzülen bombalar gecikti. Yeni savaş uçakları gelmeye başladı, ancak çoğu hâlâ Tayvan dışında. Diğer alımlarda ise 2027 ya da 2029'a uzanan takvimlere uygun ilerleme kaydediliyor.
Önümüzdeki planlı tamamlanma tarihleri; 2027'de Patriot programı, 2028'de torpidolar ile AGM-154C silahları ve 2029'da haberleşme programı. Yeni savaş uçağı filosunda acil hedef, üretim ve test aşamalarından geçen uçakların Chihhang Üssü'ne ulaşmasını sağlamak.
Öne Çıkanlar
- Tayvan Savunma Bakanlığı, ABD'den yürütülen 24 aktif silah tedarik programından üçünü gecikmiş olarak sınıflandırıyor.
- 28 MK-48 torpido ile AGM-154C silahlarının tamamının artık 2028'e kadar teslim edilmesi bekleniyor.
- Yeni 66 F-16 Block 70 savaş uçağının ilk teslim tarihi 2026'ydı; tamamlanma için yeni bir tarih açıklanmadı.
- Yeni savaş uçaklarının ilk ikisi Ekim 2026'da Chihhang Üssü'ne ulaştı.
- Üretimin yeniden başlatılması, tedarik sıkıntıları, fabrikanın taşınması ve silahların entegrasyonu gecikmelere katkıda bulundu.
- Bakanlık, birkaç yıla yayılan teslimatlar da dahil olmak üzere diğer 21 programın takvime uygun ilerlediğini söylüyor.
- Tayvan, ödemelerin üretimdeki ilerlemeye daha yakından bağlanmasını talep etti.






