Koruma çalışmalarının ilerlemesine karşın habitat ve genetik çeşitlilik sınırlamaları sürerken Sincan semenderlerinin sayısı 3.300’e ulaştı

8 dakikalık okuma
Xinjiang Salamander Count Reaches 3,300 as Conservation Gains Face Habitat and Genetic Limits

Yabani popülasyon büyüyor, ancak yeni habitat yok

Aralık 2024’te tamamlanan bir araştırmada, Çin’in Wenquan ilçesinin batısındaki 2.800 kilometrekarelik alanda yaşayan 3.300 yabani Sincan semenderi sayıldı. Yapay kuluçka veya başka müdahalelerle elde edilen hayvanlar sayıya dahil edilmedi. Araştırmacılar 300 hayvanlık artış kaydetti, ancak kritik tehlike altındaki amfibi için yeni bir doğal habitat bulamadı.

İçindekiler
  1. Yabani popülasyon büyüyor, ancak yeni habitat yok
  2. Popülasyon verileri ne gösteriyor?
  3. Araştırmacılar dağ sularında nasıl arama yaptı?
  4. On yıllara yayılan bir toparlanma
  5. Kaynakları eski hâline getirmenin önemi
  6. En hassas dönemde yumurtaların hayatta kalmasına yardım
  7. Semender sayısı artsa da genetik çeşitlilik sınırlı
  8. Ayırt edici özelliklere sahip küçük bir amfibi
  9. İzleme ve yeni araştırmalar
  10. Öne çıkanlar

Bulgular, 2015’te sayısı yaklaşık 1.700’e düşen küçük bir dağ semenderi olan Ranodon sibiricus’un toparlanma sürecine ilişkin daha kesin bir ölçüm sunuyor. Kaynakların korunması, otlatma ve insan erişimine getirilen kısıtlamalar ile üreme çalışmaları sayının artmasına katkıda bulundu. Ancak türün varlığını sürdürmesi, yeraltı sularının azalması ve iklimin ısınması tehdidi altındaki küçük ve birbirinden kopuk habitat ağına bağlı.

Sincan Ormancılık ve Çayır İdaresinin Ocak 2025 tarihli açıklamasında araştırmanın başında, Sincan Normal Üniversitesi Yaşam Bilimleri Fakültesi doçenti Yuan Liang’ın bulunduğu belirtiliyor. Türü 21 yıldır inceleyen Yuan, araştırmada yedi araştırmacıyla birlikte çalıştı.

Temmuz ayında yapılan arazi çalışması sırasında Wenquan Sincan Semenderi Ulusal Doğa Koruma Alanı’nda yavru semenderlerin bulunması umut verici bir başka işaret oldu: Hayvanlar koruma altındaki çevrelerinde üreyebiliyordu. Tamamlanan sayım ise yabani popülasyonun mevcut yayılış alanı içinde büyüdüğünü gösteren daha kapsamlı bir bulgu ortaya koydu.

Popülasyon verileri ne gösteriyor?

Koruma alanında 2015’te popülasyonun yaklaşık 1.700 olduğu, Ağustos 2022’ye gelindiğinde ise 3.000’i aştığı bildirilmişti. Aralık 2024 sayımında 3.300 yabani hayvan kaydedildi; Yuan son artışın 300 olduğunu belirtti. 2015’teki yaklaşık sayıyla karşılaştırıldığında son sayı yüzde 94 daha yüksek; başka bir deyişle neredeyse iki katına ulaşmış durumda.

Yakın dönemdeki artış, bu uzun vadeli karşılaştırmaya göre daha sınırlı. Yaklaşık 3.000 olan başlangıç sayısına 300 hayvan eklenmesi yüzde 10 civarında bir artış anlamına geliyor. Her iki karşılaştırma da toparlanmayı açıklamaya yardımcı oluyor: Birkaç yıl içindeki kayda değer artışı, zaten büyümüş olan popülasyonun daha da çoğalması izledi.

Reklam

Koruma alanı yönetim istasyonundan yetkili Ji Xiaowei, 2006’daki bir araştırmada 2.000’i biraz aşkın hayvan kaydedildiğini söyledi. Altı ay süren bu çalışma, yalnızca araştırmacıların mevcut zaman ve ekipmanla ulaşabildiği yerleri kapsıyordu. Daha yeni sayımda ise saha çalışmasının yanı sıra uydu verileri de kullanılarak çok daha geniş bir alan tarandı. Bu nedenle iki sayımın kapsadığı alanlar farklı.

Son sayım, Wenquan ilçesindeki yabani semenderleri kapsıyor. Yapay kuluçkayla elde edilen hayvanların ve diğer müdahalelerle yetiştirilenlerin açıkça hariç tutulması, koruma yöneticilerine üreme tesislerinin sonuçlarından ayrı bir ölçüt sunuyor.

Araştırmacılar dağ sularında nasıl arama yaptı?

Yuan’ın ekibi uydu uzaktan algılama verilerini saha araştırmaları ve yerel kaynaklardan edinilen bilgilerle birleştirdi. Uydu görüntüleri, semenderlerin yaşayabileceği yerleri belirlemeye yardımcı oldu; saha ziyaretlerinde ise araştırmacılar bu su yollarını ve çevredeki habitatları inceledi.

Aramalar Bortala, Otuoksai’er, Arishate ve Miliqige nehirleriyle bunların kollarında yürütüldü. Araştırmacılar ayrıca Wenquan ilçesinin güneyindeki sulak alanları, dağları ve gölleri inceledi. Bu dağlık su sistemlerinin çoğu kar erimesiyle besleniyor ve suya bağımlı bir amfibi için olası yaşam alanları oluşturuyor.

İdarenin Ekim 2023 tarihli araştırma duyurusunda ilçe genelindeki sayımın yeni başlatıldığı belirtilirken, tamamlanan araştırmanın açıklamasında saha çalışmalarının Haziran 2023’te başladığı bildiriliyor. Duyuruda çalışmanın 2024 yazında tamamlanması bekleniyordu; nihai açıklamaya göre araştırma Aralık 2024’ün sonunda tamamlandı.

Wenquan İlçesi Sincan Semenderi Doğal Popülasyon Kaynakları Sayım Raporu tamamlandı. Raporun temel bulgusu umut verici, ancak coğrafi açıdan sınırlı: Daha fazla hayvan kaydedildi, fakat bilinen habitat ağına yeni bir doğal yaşam alanı eklenmedi.

On yıllara yayılan bir toparlanma

Wenquan’daki koruma çalışmaları, türün yeniden keşfedilmesi ve koruma alanının ilan edilmesinden habitat kısıtlamalarına ve özel üreme tesislerine uzanan çeşitli aşamalardan geçti. Başlıca dönüm noktaları, çabaların ne kadar uzun süredir devam ettiğini gösteriyor.

  • 1866: Rus bilim insanı Kessler, Kazakistan’ın doğusu ile Sincan arasındaki sınıra yakın Alatau Dağları’nda türü kayda geçirdi.
  • 1989: Sincan Normal Üniversitesi profesörü Wang Xiuling, semenderi Wenquan ilçesinde yeniden keşfetti. Daha sonra bölgede altı doğal habitat belirlendi.
  • 1997: Wenquan ilçesinde 700 hektarlık bir doğa koruma alanı kuruldu.
  • 2015: Popülasyonun yaklaşık 1.700 olduğu bildirildi.
  • 2016: Yapay kuluçka tesislerinin de bulunduğu araştırma ve eğitim merkezi açıldı.
  • 2017: Koruma alanı ulusal statü kazandı; otlatma kısıtlamaları ve insan erişimine yönelik denetimler getirildi.
  • 17 Temmuz 2024: Wenquan ilçesinde yeni bir kurtarma ve üreme merkezi açıldı.
  • Aralık 2024: Geniş kapsamlı araştırma, 3.300 yabani hayvanın sayılmasıyla tamamlandı.

Koruma alanının 700 hektarlık büyüklüğü yedi kilometrekareye karşılık geliyor. Sayım ise 2.800 kilometrekareyi kapsadı; bu, koruma alanından 400 kat daha geniş bir arama alanı demek. Araştırmacılar ek popülasyonlar ve uygun habitatlar bulmak için koruma alanının çok ötesini taradı.

Reklam

Kaynakları eski hâline getirmenin önemi

Dağ kaynakları ve dereleri, semenderlerin yaşamaları ve üremeleri için gereken suyu sağlıyor. Koruma alanı yetkilileri, yüksek kesimlerde yeraltı sularının azalmasını ve bazı kaynakların kurumasını habitat kaybının nedenleri arasında gösteriyor. Göç etme yetenekleri sınırlı olduğundan, bir su kaynağı kuruduğunda hayvanların başka bir uygun kaynağa ulaşması zorlaşıyor.

Yetkililer koruma altyapısına ve yönetim kapasitesine 30 milyon yuanın üzerinde yatırım yaptı. Önlemler arasında kaynakları yeniden beslemeyi amaçlayan su boru hatları, koruma alanı tesislerinin iyileştirilmesi ve izleme ekipmanları yer alıyor. Otlatma kısıtlamaları ve kontrollü giriş, geriye kalan habitatlardaki insan kaynaklı baskıyı azaltmayı amaçlıyor.

İyileştirme çalışmalarında otlakların yeniden çayır ve sulak alanlara dönüştürülmesi de yer aldı. Bu önlemler hayvanların yaşadığı alanları korurken, yumurtaların çatlamasına ve yavru semenderlerin hayatta kalmasına yardımcı olmayı amaçlayan ayrı çalışmaları da tamamlıyor.

Yeni bir habitat bulunamaması, mevcut alanları özellikle değerli kılıyor. Popülasyon büyüse de aynı küçük dağ sığınaklarına bağlılığını sürdürüyor; bu alanlarda su kaynaklarını korumak, uygulamaya dönük bir öncelik olmayı sürdürüyor.

En hassas dönemde yumurtaların hayatta kalmasına yardım

Sincan semenderleri suda döllenen ve kayalara tutunan yumurtalar bırakıyor. Yumurtaların çatlaması yaklaşık 40-46 gün sürüyor ve doğal koşullardaki çatlama oranı düşük. Yavru semenderler yetişkinler tarafından yenme riskiyle de karşı karşıya.

Araştırmacılar yumurtaları yapay kuluçka için topluyor ve yavru semenderleri doğaya salmadan önce yaklaşık bir yaşına kadar büyütüyor. Böylece hayvanlar, aksi hâlde çoğunun hayatta kalamayacağı erken dönemde korunuyor.

17 Temmuz 2024’te açılan kurtarma ve üreme merkezi 500 metrekarelik bir alana sahip. Merkezde kapalı ve açık yapay kuluçka havuzları ile bir üreme laboratuvarı bulunuyor; kurtarma çalışmaları, üreme araştırmaları ve izleme için alan ve ekipman sağlıyor.

Merkezin açıldığı sırada koruma alanı, 200’den fazla semenderin yapay kuluçkayla elde edildiğini; kuluçka başarısının yüzde 99, hayatta kalma oranının ise yüzde 90’ın üzerinde olduğunu bildirmişti. Daha önce açılan araştırma merkezinde 2022’de 139 yavru elde edildiği açıklanmıştı. Bu üreme sonuçları, son yabani popülasyon sayımından ayrı olarak takip ediliyor.

Reklam

Semender sayısı artsa da genetik çeşitlilik sınırlı

PLOS ONE dergisinde yayımlanan 2012 tarihli bir genetik araştırma, türün karşı karşıya olduğu bir başka sorunu açıklıyor. Araştırmacılar Mayıs-Ağustos 2006 arasında Çin’de bilinen altı popülasyonun tamamından toplanan 123 örneği inceledi ve genetik çeşitliliğin son derece düşük olduğunu buldu.

Ekip, mitokondriyal haplotip olarak adlandırılan ve kalıtılan DNA örüntüsünün üç farklı biçimini belirledi. Mitokondriyal DNA, genellikle anneden yavrularına aktarılan genetik materyaldir. Araştırmada 0,00064 düzeyinde nükleotit çeşitliliği kaydedildi; bu ölçüm, DNA dizilerinin birbirinden ne kadar az farklılaştığını gösteriyor.

İkinci yöntemde, mikrosatellit adı verilen tekrarlı DNA bölgeleri incelendi. Bu tekrarları içeren 70 DNA dizisi arasında yalnızca iki bölgede farklılık görüldü. Her iki yöntem de genetik tabanı son derece dar bir popülasyona işaret etti.

Genetik çeşitlilik, bir türe kalıtsal özellikler bakımından daha geniş bir yelpaze kazandırır. Çeşitlilik az olduğunda bireyler benzer zayıflıkları paylaşabilir ve değişen koşullara uyum sağlamaları zorlaşabilir. Koruma alanı yetkilileri, habitatların birbirinden uzak olmasının gruplar arasındaki üremeyi de sınırladığını bildiriyor.

Araştırmanın istatistiksel yeniden yapılandırmasına göre hayatta kalan popülasyonlar, analizden yaklaşık 120 yıl önce atalarından ayrıştı. Araştırmanın yazarları yakın dönemdeki izolasyonu insan faaliyetleri ve iklim değişiklikleriyle ilişkilendirdi ve türün popülasyonunda dramatik düşüşler yaşandığı sonucuna vardı. Bu nedenle hayvan sayısını artırmak ve genetik çeşitliliği korumak, birbiriyle bağlantılı koruma hedefleri olmaya devam ediyor.

Ayırt edici özelliklere sahip küçük bir amfibi

Bilimsel yayınlarda Sibirya semenderi olarak da anılan Ranodon sibiricus, Sincan’da hayatta kalan tek kuyruklu amfibidir. Amfibiler kurbağaları ve semenderleri kapsar; bu tür yetişkinliğinde de kuyruğunu korur ve dağlardaki su habitatlarına sıkı biçimde bağlıdır.

Yetişkinlerin boyu genellikle altı ila 20 santimetre arasında değişir. Ayırt edici özellikleri arasında damağında V şeklinde ayrı dizilmiş kısa dişler, vücudunun her iki yanında bulunan 12 ya da 13 oluk ve dudağının çevresindeki yarım daire biçimli kıvrım bulunur.

Tür, Jura Dönemi’ndeki çeşitlenmeyle ilişkilendirilen eski bir semender soyuna aittir. Hayatta kalan popülasyonları, üst Bortala Nehri sisteminin kolları da dahil olmak üzere dağlarda dağınık biçimde yer alan habitatlarda yaşar. Acil koruma hedefi, bu popülasyonların su kaynaklarının güvenilir olduğu alanlarda üremeyi sürdürmesini sağlamaktır.

Reklam

İzleme ve yeni araştırmalar

Koruma alanında koşulları ve semender hareketliliğini izlemek için bütünleşik bir bilgi yönetim platformu ve kızılötesi kameralar kullanılıyor. Ji, habitat iyileştirme, uzaktan izleme ve devriyelerin popülasyon artışına katkıda bulunduğunu belirtti.

Koruma alanı yönetim istasyonu müdür yardımcısı Si Ya’e, üreme merkezi açıldığında altı doğal habitatta 3.000’den fazla semender bulunduğunu bildirdi. Sayının kademeli olarak artmasını habitat onarımı, izleme, yapay üreme ve koruma eğitiminden oluşan bir dizi çalışmaya bağladı.

Araştırmacılar ve ilgili kurumlar Bole, Alashankou, Jinghe ilçesi ve Sayram Gölü çevresinde yeni popülasyon araştırmaları yapmayı planlıyor. Bu aramalar için bir tamamlanma tarihi verilmedi. Bulgular, türün nerelerde yaşadığını anlamayı genişletebilir ve popülasyon bulunması hâlinde koruma çalışmalarının yeni alanlara yönelmesine yardımcı olabilir.

Wenquan’daki sonucun somut bir karşılığı var: 3.300 yabani semender sayıldı ve bilinen altı habitat yerel korumanın temelini oluşturmaya devam ediyor. Süren çalışmaların, araştırmacıların belgelediği izolasyon ve düşük genetik çeşitlilik sorunlarını ele alırken bu su yollarını üremeye elverişli tutması gerekiyor.

Öne çıkanlar

  • Aralık 2024’te tamamlanan sayımda Wenquan ilçesinin batısında 3.300 yabani Sincan semenderi kaydedildi.
  • Yapay kuluçkayla elde edilen ve diğer müdahalelerle yetiştirilen hayvanlar sayıma dahil edilmedi; araştırmacılar 300 hayvanlık artış bildirdi.
  • 2.800 kilometrekarelik alanda yapılan araştırmada yeni bir doğal habitat bulunmadı.
  • Habitat iyileştirme, otlatma kısıtlamaları, izleme ve üreme programları toparlanmayı destekledi.
  • Kapalı ve açık kuluçka havuzlarına sahip kurtarma ve üreme merkezi 17 Temmuz 2024’te açıldı.
  • Kuruyan kaynaklar, birbirinden kopuk habitatlar ve son derece düşük genetik çeşitlilik başlıca koruma sorunları olmayı sürdürüyor.
  • Bole, Alashankou, Jinghe ilçesi ve Sayram Gölü çevresi dahil yakın bölgelerde yeni araştırmalar planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir