Bangladeş, yıllık iklim finansmanı ihtiyacı 10-11 milyar dolara ulaşırken kaynakların daha hızlı sağlanmasını istiyor

11 dakikalık okuma
Bangladesh seeks faster climate finance as annual needs reach $10 billion to $11 billion

Dakka, topluluklara ulaşan finansman için bastırıyor

Bangladeş'in iklim değişikliğiyle mücadele için yılda 10 ila 11 milyar dolara ihtiyacı var. Ülke, kendi bütçesinden şimdiden yılda yaklaşık 4,5 ila 5 milyar dolar harcıyor. Bangladeş heyeti, 13 Kasım'da COP31'de bu bilgileri paylaştı. Türkiye'nin Antalya kentinde yapılan zirvede ülkenin talebi, uluslararası finansmanın daha basit başvuru süreçleriyle ve krediler yerine daha fazla hibe yoluyla daha hızlı ulaştırılması.

İçindekiler
  1. Dakka, topluluklara ulaşan finansman için bastırıyor
  2. Finansman açığı ne kadar büyük?
  3. İki uyum talebi, tek bir kaynak aktarımı sorunu
  4. Bangladeş neden kredi yerine hibe istiyor?
  5. 30 milyon dolarlık seçilme ne anlama geliyor?
  6. Nepal örneği, onay hızının neden önemli olduğunu gösteriyor
  7. Kaynağın köylere ve sığınaklara ulaşıp ulaşmadığını izlemek
  8. Sonuçları ölçmek ve enerji finansmanını değiştirmek
  9. Emisyon hedefleri, istihdam ve ticaret
  10. Müzakereler sona ermeden önce ne olacak?
  11. Öne Çıkanlar

Çevre, Orman ve İklim Değişikliği Bakanı Abdul Awal Mintoo, finansman vaatlerinin ödemelerden daha hızlı ilerlediğini söyledi. Resmî müzakerelerin beşinci gününde konuşan heyet; uluslararası finansmanı kimin sağlayacağı, kaynakların nasıl dağıtılacağı ve kırılgan toplulukların desteği ne zaman alacağı konusunda daha net yanıtlar istedi.

Rakamlar, yurt içi harcamaların belirtilen yıllık ihtiyacın yaklaşık yüzde 41 ila 50'sine karşılık geldiğini gösteriyor. Ayrıca Bangladeş'in neden daha büyük uluslararası hedeflerin yanı sıra kaynakların ulaştırılmasını da talep ettiğini açıklıyor: Aileler kasırgalar, seller, nehir aşınması, tuzluluk ve aşırı sıcaklarla karşı karşıyayken ülke şimdiden milyarlarca dolar ayırıyor.

Bangladeş ayrıca, ülke başına 30 milyon dolara kadar destek sunan İklim Yatırım Fonları programı için seçildiğini duyurdu. Öncelikleri, kıyı altyapısı ve iklim tehlikelerine dayanıklı tarım. Program yatırım planları hazırlanmasını gerektiriyor; dolayısıyla seçilmekten harcamaya uzanan süreç, iklim finansmanı için bir başka uygulama sınavı niteliğinde.

Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Shama Obaed Islam, desteğin en çok ihtiyaç duyan topluluklara ulaşması gerektiğini vurguladı. Delegeler, nehir aşınması nedeniyle yerinden edilen kişilere dikkat çekti. Bu kişilerin acil ihtiyaçları arasında güvenli barınma, içme suyu, sağlık hizmetleri ve geçim kaynakları bulunuyor.

Finansman açığı ne kadar büyük?

Mintoo, Bangladeş'te iklim değişikliğinin yol açtığı yıllık ekonomik zararı 15,2 milyar dolar olarak tahmin etti. Bu rakam ülkenin belirtilen yıllık finansman ihtiyacını aşıyor ancak farklı bir ölçütü ifade ediyor: Zarar, kayıpları hesaplarken finansman koruma, emisyonların azaltılması ve iklim etkilerine yanıt verilmesi için kullanılıyor.

Reklam

Zirve öncesinde Çevre Dairesi Direktörü Mirza Shawkat Ali, Yıllık Kalkınma Programı kapsamındaki iklim harcamalarının yılda yaklaşık 4,2 milyar dolar olduğunu belirtmişti. Bu rakam, kalkınma programı ödeneklerini kapsıyor; heyetin dile getirdiği 4,5 ila 5 milyar dolarlık tutar ise daha geniş anlamda yurt içi bütçeden yapılan harcamaları ifade ediyor.

Bangladeş'in Ulusal Uyum Planı, plandaki önlemlerin 2023-2050 döneminde uygulanmasının yaklaşık 230 milyar dolara mal olacağını tahmin ediyor. Shawkat'a göre 2022'de sunulan plan, en az gelişmiş 27 ülkenin hazırladığı uyum planları arasındaydı. Bangladeş, planı kendi kaynaklarıyla uygulamaya başladı ancak süreci hızlandırmak için uluslararası finansman istiyor.

Uyum, örneğin içme suyunu tuz girişinden korumak veya sel uyarılarını iyileştirmek gibi iklim etkilerine hazırlıklı olmak anlamına geliyor. Azaltım ise küresel ısınmaya yol açan emisyonların düşürülmesini ifade ediyor. Bangladeş, her ikisi için daha kolay finansman; uyum ve yaşanmış kayıplar içinse daha fazla hibe desteği istiyor.

İki uyum talebi, tek bir kaynak aktarımı sorunu

Bangladeş, En Az Gelişmiş Ülkeler Grubu'nun uyum finansmanının 2035'ten önce yılda 120 milyar dolara çıkarılması, yani üç katına yükseltilmesi talebini destekliyor. Başbakan Tarique Rahman da 12 Kasım'da, uluslararası iklim finansmanının en az yarısının ulusal öncelikler doğrultusunda uyuma ayrılması çağrısında bulundu.

Zirvenin üst düzey bölümünde konuşan Rahman, Bangladeş'in istediği desteğin niteliğini şöyle anlattı:

İklim değişikliğine karşı kırılgan ülkelerin, borçlarını artıran yeni kredilere değil, hibelere ihtiyacı var. Ayrıca güvenilir mali desteğe, modern teknolojiye erişime ve uyum için daha güçlü desteğe ihtiyaç duyuyorlar.

120 milyar dolarlık talep yıllık bir tutar belirlerken başbakanın önerisi toplam finansmanın ne kadarının uyuma ayrılacağını ortaya koyuyor. Müzakerecilerin, üç katına çıkarma hedefini ölçmek için kullanılacak başlangıç rakamı ve ilerlemenin nasıl izleneceği konusunda hâlâ uzlaşması gerekiyor.

Birleşmiş Milletler'in COP31 finansman güncellemesi, daha geniş kapsamlı 1,3 trilyon dolarlık hedef doğrultusunda gelişmiş ülkelerin 2035'e kadar yılda en az 300 milyar doları harekete geçirme çabalarına öncülük etmesinin beklendiğini belirtiyor. Zirvede paylaşılan bir değerlendirmeye göre mevcut eğilimler sürerse bu geniş kapsamlı hedefte yılda 840 milyar dolarlık açık oluşacak.

Reklam

BM Genel Sekreteri António Guterres, uyum finansmanını üç katına çıkarmanın bile ihtiyacın büyük bölümünü karşılamayacağı uyarısında bulundu:

Uyum finansmanı üç katına çıkarılsa bile gerekli tutarın yüzde 30'undan azı karşılanır.

Bangladeş neden kredi yerine hibe istiyor?

Bangladeş'in kaygısı, toplulukları korumak için borçlanmanın, aynı topluluklara yönelik gelecekteki harcamalarla rekabet eden geri ödeme yükümlülükleri yaratması. Change Initiative'ın 2025 İklim Borcu Riski Endeksi, Bangladeş'in aldığı her 1 dolarlık hibe karşılığında 2,70 dolar iklim kredisi kullandığını ve kişi başına iklim borcunun 79,60 dolar olduğunu tahmin etti.

Change Initiative ve Young Power in Social Action'ın düzenlediği 10 Kasım tarihli COP31 etkinliğinde araştırmacılar, endekste yer alan 55 ülkenin 2023'te borç servisi için 47,17 milyar dolar harcadığını söyledi. Endekse göre bu ülkeler 2002-2023 döneminde 33,74 milyar dolar iklim finansmanı aldı. Farklı dönemleri kapsayan bu karşılaştırma, geri ödeme yükünün boyutunu ortaya koyuyor.

Endekste kaydedilen iklim kredilerinin yüzde 74,3'ünü Bangladeş, Cabo Verde, Kamboçya, Myanmar, Pakistan, Filipinler, Senegal ve Sri Lanka aldı. Bu ülkelerin her biri kredi yoluyla hibe desteğinden daha fazla iklim finansmanı aldı.

Change Initiative ayrıca, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanındaki 2022-2024 dönemine ait 20,8 milyar dolarlık artışın yalnızca 2,3 milyar dolarının, yani yaklaşık yüzde 11'inin uyuma ayrıldığını belirtti. Bulgularına göre 32,43 milyar dolarlık uyum taahhüdü, kaydedilen taahhütlerin yüzde 66,1'i, için karşılık gelen ödeme kaydı bulunmuyor.

BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, gelişmekte olan ülkelerin karşı karşıya olduğu baskıyı şöyle anlattı:

Pek çok gelişmekte olan ülke borç, felaket ve yıkıcı sermaye maliyetleri arasında kısır bir döngüye hapsolmuş durumda.

Bu nedenle Bangladeş hibe, borçların hafifletilmesi ve kredilerle hibeleri birbirinden ayıran daha şeffaf raporlama istiyor. Sivil toplumun önerileri arasında felaketlerin ardından geri ödemelerin durdurulması ve imzalanmadan önce iklim kredilerinin borç riskinin değerlendirilmesi yer alıyor.

30 milyon dolarlık seçilme ne anlama geliyor?

Mintoo, Bangladeş'in İklim Yatırım Fonları'ndan ülke başına 30 milyon dolar alacak ilk beş ülkeden biri olarak seçildiğini söyledi. Dayanıklılık için sunulan bu desteğin hibe olduğu belirtildi. Sürdürülebilir Ekonomiler için Dayanıklılık Yatırımlarını ve Yeniliklerini Hızlandırma (ARISE) programının ayrıntıları, 30 milyon dolara kadar kaynak talep edebilecek bir yatırım planı hazırlama fırsatı sunuyor.

Reklam

Bangladeş bu planı çok taraflı kalkınma bankalarının ortaklarıyla birlikte geliştirecek. Ödeme tarihi ve nihai finansman koşulları belirtilmedi. Haiti, Kırgız Cumhuriyeti, Fas ve Sierra Leone de seçildi. Ayrıca Malavi ve Mozambik'i kapsayan bölgesel bir program 40 milyon dolara kadar kaynak talep edebilecek.

Seçim sürecinden önce, 700 milyon doları aşan potansiyel yatırımı temsil eden 25 ilgi beyanı sunulmuştu. ARISE için Almanya, İspanya ve İrlanda'dan 100 milyon doları aşan ilk taahhütler alındı. Birleşik Krallık da mevcut bir İklim Yatırım Fonları dayanıklılık programına geri dönen kaynaklardan önümüzdeki yıllarda 128 milyon dolara kadar ek destek sağlayacağını doğruladı.

Bangladeş için 30 milyon dolar, belirtilen yıllık iklim finansmanı ihtiyacının yaklaşık yüzde 0,27 ila 0,30'una denk geliyor. Program belirli yatırımlara destek olabilir ve ek finansman çekebilir ancak büyüklüğü, güvenilir finansmana yönelik daha geniş talebin boyutunu açıkça gösteriyor.

Nepal örneği, onay hızının neden önemli olduğunu gösteriyor

Nepal'de yakın zamanda yaşanan sel, finansman tartışmasının başlıca örneklerinden biri hâline geldi. Tahmini zarar 4,8 milyar dolara ulaştı. Katmandu'nun kuzeyindeki Trishuli Nehri boyunca ağustos ayında meydana gelen ani sellerin ardından 1.450'den fazla kişinin öldüğü doğrulandı, yaklaşık 5.300 kişi ise kayıp olmaya devam etti.

Kayıp ve Zararları Karşılama Fonu, Nepal için 21,6 milyon dolar ayırdı. Bu tutar, tahmini zararın yaklaşık yüzde 0,45'ine denk geliyor. İklim finansmanı savunucusu Harjeet Singh, kaynağın henüz ödenmediğini ve belirli projeler için ek başvurular gerektiğini söyledi. Her felaket için standart başvuru üst sınırının 20 milyon dolar olduğu yönündeki bildirim de Nepal'e ayrılan tutardan farklı.

Başvuru yapan 119 ülkenin talepleri toplamda yaklaşık 2,8 milyar dolara ulaştı. Bağışçıların taahhütleri ise yaklaşık 822 milyon dolarda kaldı ve bunun da yaklaşık yarısı ödendi. Talep edilen tutar, taahhütlerin yaklaşık 3,4 katı.

Singh ayrıca, Nepal'de bir sel koruma projesinin Yeşil İklim Fonu'ndan onay almasının yedi yıl sürdüğünü söyledi. Bangladeş, bu fon, Küresel Çevre Fonu ve Uyum Fonu'na doğrudan erişimin kolaylaştırılmasını ve kayıp ve zarar ödemelerinin hızlandırılmasını istiyor.

Reklam

Kayıp ve zarar finansmanı, yıkılan altyapı gibi insanların hâlihazırda uğradığı zararları ve kültürel miras ile topluluk bağları gibi parasal değer biçmenin daha zor olduğu kayıpları karşılıyor. Bangladeş, fonun hem ekonomik hem de ekonomik olmayan kayıpları kapsamasını ve talebi karşılayacak büyüklükte katkı almasını istiyor.

Kaynağın köylere ve sığınaklara ulaşıp ulaşmadığını izlemek

Bangladeş'in daha önce gündeme getirdiği kıyı bölgelerinde yerinden edilmeyle ilgili talepler, doğal afetlerden sonra yerinden edilmiş 4.955.527 kişinin yaşadığını tahmin eden ülke çapındaki bir değerlendirmeyle desteklendi. Değerlendirmeye göre bu kişilerin yüzde 63'ü Nisan 2020'den önce evlerini terk etmiş, yüzde 85'i kırsal birlik bölgelerinde yaşıyordu. Bu bulgular, desteğin kentlerin yanı sıra köylere de ulaşması gerektiğini gösteriyor.

Shama Obaed Islam, COP31'deki ayrı bir etkinlikte kadınlara maliyet yüklemeyen, öngörülebilir ve erişilebilir finansman çağrısında bulundu. Kadınlara yönelik ayrı imkânları olan kasırga sığınaklarını, üreme sağlığı ve ruh sağlığı hizmetlerini ve uyum kararlarına anlamlı katılımı öncelikler arasında saydı.

ActionAid Bangladesh Ülke Direktörü Farah Kabir, 2026-2034 dönemini kapsayan Belém Cinsiyet Eylem Planı kapsamında kadınların öncülük ettiği gruplar ve taban örgütleri için fonlara doğrudan erişim çağrısı yaptı. Ayrıca cinsiyete göre ayrıştırılmış bütçe ve veri, bağımsız izleme ve destek dışında bırakılan topluluklar için şikâyet kanalları talep etti.

Heyetin bilgilendirme toplantısında çocuklara ve eğitime özel finansman olup olmadığı sorulduğunda bir temsilci, yalnızca çocuklara yönelik bir finansman talebi görmediklerini, ancak sağlık hizmetlerini güçlendirmek için çalışmalar yürütüldüğünü söyledi.

Bangladeş, ulusal uyum önceliklerini fon sağlayıcılar ve kalkınma ortaklarıyla buluşturacak bir platform önerisini de destekliyor. Heyet, Belém Uyum Göstergeleri'nin gelişmekte olan ülkelere ek raporlama yükü getirmeden dayanıklılıktaki iyileşmeleri izlemesini istiyor.

Sonuçları ölçmek ve enerji finansmanını değiştirmek

Brac Üniversitesi İklim Değişikliği ve Çevre Araştırmaları Merkezi Direktörü Md Golam Rabbani, sonuçların yerel düzeyde somut ölçütlerle değerlendirilmesini önerdi. Bhola'da yetkililer, ciddi içme suyu sıkıntısı yaşayan haneleri sayabilir ve bir uyum projesinin bu sayıyı azaltıp azaltmadığını izleyebilir. Satkhira'da tarım yetkilileri, çiftçilerin ihtiyaçlarına göre projeler tasarlamaya yardımcı olabilir.

Rabbani, Haziran 2027'ye kadar hangi bakanlıklara iklim bütçesi ayrıldığını, paranın nerelerde harcandığını ve projelerin riskleri azaltıp azaltmadığını gösteren kamuya açık bir rapor hazırlanması çağrısında bulundu. 2027 mali yılı bütçe teklifi, bakanlıklar genelinde iklim harcamaları için 51.746 crore taka öngörüyor.

Reklam

Change Initiative, hibeleri ve garantileri bir araya getirirken kamu kredilerine sınır koyan bir Yenilenebilir Enerji Egemenliği Fonu önerdi. Kuruluş, önerilen mekanizmanın 2026-2030 döneminde 7,69 milyar dolarlık yatırım sağlayacağını, yeni kamu borçlanmasını ise 4,6 milyar dolardan 800 milyon dolara indireceğini öngörüyor. Bunlar, önerilen mekanizmaya ilişkin tahminler.

Kuruluş, 2030'a kadar yenilenebilir enerji yatırımlarında yıllık 1,35 milyar dolarlık açık olduğunu tahmin ediyor. Araştırma koordinatörü Mofazzal Hossain, 2000'den bu yana yenilenebilir enerji yatırımlarının yüzde 90,4'ünün kredi yoluyla yapıldığını söyledi. Enerji sektörü için iklim finansmanı olarak sınıflandırılan 2,54 milyar doların 880 milyon doları ise kömür ve gaz santrallerine gitti.

Transparency International'ın iklim çalışmalarından sorumlu yetkilisi Brice Böhmer, yolsuzluk risklerini azaltmak için halkın katılımı ve toplulukların denetimi çağrısı yaptı. Bu öneriler birlikte değerlendirildiğinde finansmanın türü, nereye gittiği ve nasıl bir koruma sağladığı izlenebilecek.

Emisyon hedefleri, istihdam ve ticaret

Bangladeş, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 0,5'inden azına yol açtığını belirtiyor. Ülkenin güncellenmiş ulusal iklim taahhüdünde, yurt içi çabalarla 2035'e kadar olağan gidişat senaryosundaki emisyonların yüzde 6,39 altına inilmesi hedefleniyor. Uluslararası desteğe bağlı olarak buna ek yüzde 13,92'lik azaltım da öngörülüyor. Bu karşılaştırma, mevcut emisyonları değil geleceğe yönelik emisyon tahminlerini temel alıyor.

Rahman, Bangladeş'in 2030'a kadar elektrik ihtiyacının yüzde 20'sini yenilenebilir kaynaklardan karşılamayı hedeflediğini ve 4.000 megavatlık güneş enerjisi kapasitesi geliştirdiğini söyledi. Diğer planlar arasında beş yılda 250 milyon ağaç dikmek ve 20.000 kilometrelik nehir ve kanalları taramak bulunuyor.

Bangladeş, finansman, teknoloji ve eğitim desteğiyle Azaltım Çalışma Programı'nın 2030'a kadar uzatılmasını destekliyor. Ülke ayrıca adil bir geçiş istiyor; bu, enerji ve sanayideki dönüşümün çalışanları insana yakışır işler, yeni beceriler ve sosyal koruma yoluyla gözetmesi anlamına geliyor.

Heyet, üretim kaynaklı emisyonlara göre belirli ithalatlardan ücret alınmasını öngören Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması gibi tek taraflı ticaret politikalarına ilişkin kaygılarını dile getirdi. Bangladeş, iklimle bağlantılı ticaret önlemlerinin gelişmekte olan ekonomilerdeki işletmeler, çalışanlar ve ihracatçılar için yeni engeller yaratmaması gerektiğini savunuyor.

Müzakereler sona ermeden önce ne olacak?

COP31, 20 Kasım'a kadar sürecek. Bangladeş, taahhütleri somut desteğe dönüştürecek kararlar alınması için ikinci haftada En Az Gelişmiş Ülkeler Grubu, G77 ve Çin ile diğer ortaklarla birlikte çalışacağını belirtiyor.

  • 9 Kasım: Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı ve müzakerelere Avustralya'nın öncülük ettiği COP31, Antalya'da başladı.
  • 10 Kasım: Bangladeş hibe ve daha hızlı erişim çağrısında bulunurken sivil toplum iklim borcuna ilişkin araştırmalarını sundu.
  • 12 Kasım: Rahman, uyum için en az yüzde 50 pay talep etti ve Bangladeş'in ARISE programına seçildiği duyuruldu.
  • 13 Kasım: Heyet yıllık finansman ihtiyaçlarını ve daha basit erişim taleplerini açıkladı.
  • 20 Kasım: Müzakerelerin sona ermesi planlanıyor.

Finansman kaynakları, uyum hesaplamaları ve öngörülebilir kayıp ve zarar finansmanı konuları hâlâ çözüme kavuşmadı. Bağışçı ülkelerin bütçeleri üzerindeki baskı da güçlüğü artırıyor: Dış yardımlar bir önceki yıl yüzde 23 azaldı; ABD'nin katkısındaki düşüş yüzde 56,9 oldu.

Reklam

Birleşik Krallık, Norveç ve Kanada'dan kalkınma finansmanı kurumları, 2030'a kadar gelişmekte olan piyasalardaki iklim projeleri için 10 milyar doları harekete geçirme planlarını duyurdu. Guterres de iklim fonlarını bürokrasiyi azaltmaya çağırdı ve iklim zararlarının karşılanmasına yardımcı olmak için fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarına vergi konmasını önerdi.

Bangladeş için acil sınav, nihai kararların daha net bir takvim, daha basit başvuru süreçleri ve toplulukların yeni borç yükü üstlenmeden kullanabileceği finansman sağlayıp sağlamayacağı.

Öne Çıkanlar

  • Bangladeş, yıllık iklim finansmanı ihtiyacını 10 ila 11 milyar dolar, yurt içi harcamalarını ise 4,5 ila 5 milyar dolar olarak belirtiyor.
  • Dakka, 2035'ten önce uyum için yılda 120 milyar dolar ve uluslararası iklim finansmanının en az yarısının uyuma ayrılmasını destekliyor.
  • Bangladeş, dayanıklılık için 30 milyon dolara kadar kaynak talep eden bir ARISE yatırım planı hazırlayabilir.
  • Heyet daha fazla hibe, felaketlerden sonra daha hızlı destek ve iklim fonlarına daha kolay doğrudan erişim istiyor.
  • Toplulukların öncelikleri arasında güvenli su, sağlam konutlar, kadınların korunması ve yerinden edilmiş ailelere destek bulunuyor.
  • COP31 müzakerelerinin 20 Kasım'da sona ermesi planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir