Hizmetler daralırken milyonlarca çocuğun tedaviye ihtiyacı var
UNICEF, 11 Kasım 2026’da yaptığı uyarıda, Afganistan’da 3,7 milyon çocuğun akut yetersiz beslenme yaşadığını belirterek kuraklığın gıda kaynaklarına zarar verdiği ve tedavi hizmetlerinin açık kalmakta zorlandığı bir dönemde sürdürülebilir finansman çağrısını yineledi. Uyarı, hastane başvurularının aylardır artmasını, besleyici gıdalarda yaygın kıtlık yaşanmasını ve ağır zayıflık yaşayan çocukları tedavi eden 100’den fazla merkezin kapanmasını izledi.
İçindekiler
- Hizmetler daralırken milyonlarca çocuğun tedaviye ihtiyacı var
- Son ölçümler ne gösteriyor?
- En büyük tehlike neden bebekleri bekliyor?
- Hastanede iyileşme, tedavi için nelerin gerektiğini gösteriyor
- Çocuklar hastaneye ulaşmadan önce ne yiyor?
- Kuraklık, seller ve geri dönüşler aileleri zorluyor
- Finansman kaybı, çocukların ihtiyaç duyduğu merkezleri kapatıyor
- Tedarik aksamaları tedavideki keskin dalgalanmaları açıklıyor
- İklim çağrısı COP31’e taşınıyor
- Öne Çıkanlar
UNICEF’in kasım ayındaki açıklamasında ayrıca 1,65 milyon çocuğun kritik durumda olduğu belirtildi. Kurum, ağustos ayındaki değerlendirmesinde, yaşamı tehdit eden ağır akut yetersiz beslenme yaşayan çocukların sayısını yaklaşık 1 milyon olarak vermiş; bu sayı 3,7 milyonluk toplamın içinde yer almıştı. UNICEF’in kasım açıklamasında, 1,65 milyonluk kategorinin önceki rakamlarla nasıl bir ilişki içinde olduğu açıklanmadı.
UNICEF yetkilisi Daniel Timme, bir videoda kötüleşen gıda güvensizliğini iklim değişikliği ve bunun sonuçlarıyla ilişkilendirdi. Kuraklık su kaynaklarını kuruttu ve meyve bahçelerini yok ederek ailelerin çocuklarını besleme ve geçimlerini sağlama imkânını zayıflattı.
Kurumun uyarısı, savunmasız toplulukları korumaya yönelik kararlar alınması ve yatırım yapılması çağrısında bulunduğu COP31 iklim zirvesiyle aynı döneme denk geldi. UNICEF, Afganistan’ın küresel sera gazı emisyonlarına çok az katkıda bulunduğunu, ancak değişen iklimin yol açtığı ağır zararla karşı karşıya olduğunu belirtti.
2026 boyunca toplanan veriler, acil durumun nasıl geliştiğini gösteriyor: Daha fazla çocuk tehlikeli ölçüde zayıflıyor, karmaşık vakaların büyük bir bölümünü bebekler oluşturuyor ve finansman yetersizliği, talep artarken bakıma erişimi azaltıyor.
Son ölçümler ne gösteriyor?
UNICEF’in 2026’nın üçüncü çeyreğine ilişkin beslenme bülteninde, değerlendirmeye alınan çocukların yüzde 12’sinde akut yetersiz beslenme görüldüğü kaydedildi. Bu oran bir önceki çeyrekte yüzde 9,3, bir yıl önce ise yüzde 11’di. Çeyrekler arasındaki artış 2,7 yüzde puan, önceki orana göreyse yaklaşık yüzde 29 oldu.
Toplum sağlığı çalışanları, 401 ilçedeki 465 izleme noktasında 6-59 aylık 19.822 çocuğu değerlendirdi. Akut yetersiz beslenmeyi saptamak için çocukların üst kol çevresini ölçtü ve ödem olup olmadığını kontrol etti.
Afganistan’ın 34 vilayetinden 16’sı bültendeki yüzde 10’luk kritik eşiğe ulaştı. Bu sayı ilk çeyrekte 10, ikinci çeyrekte 11’di. Diğer 16 vilayette oranlar yüzde 5 ile yüzde 10’un hemen altı arasında seyretti. 22 vilayette koşullar bir yıl öncesine kıyasla kötüleşti.
Zabul ve Daykundi’de değerlendirmeye alınan çocukların yaklaşık dörtte birinde akut yetersiz beslenme görüldü. Ağır akut yetersiz beslenme oranı Zabul ve Kandahar’da yüzde 7,3 ile en yüksek düzeydeydi. Bunları yüzde 6,1 ile Helmand, yüzde 5,6 ile Daykundi ve yüzde 5 ile Nuristan izledi. UNICEF, Sar-e Pul ve Baglan’da da koşulların kötüleştiğini belirtti.
İzleme noktalarının tamamında ağır akut yetersiz beslenme oranı ikinci çeyrek ile üçüncü çeyrek arasında yüzde 2,3’ten yüzde 2,6’ya, orta düzey akut yetersiz beslenme oranı ise yüzde 7’den yüzde 9,4’e yükseldi. Orta düzey yetersiz beslenme yaşayan çocukların yüzde 26’sının durumunun ağırlaşma riski yüksek olarak değerlendirildi. Bu oran ilk çeyrekte yüzde 19’du.
Save the Children da ayrı bir açıklamada, 2026’da beş yaş altı 3,7 milyon çocuğun akut yetersiz beslenme yaşadığını ve bu sayının dört yılda yüzde 14 arttığını bildirdi. Kurumun ağustos ayındaki değerlendirmesine göre, 2025’in aynı dönemiyle karşılaştırıldığında ikinci çeyrekte vilayetlerin üçte ikisinde koşullar kötüleşti.
En büyük tehlike neden bebekleri bekliyor?
UNICEF’in Afganistan temsilcisi Dr. Tajudeen Oyewale, 25 Ağustos’taki bilgilendirmesinde hastanelerin üzerindeki baskıyı anlattı. Tıbbi komplikasyonlarla birlikte ağır zayıflık nedeniyle hastaneye yatırılan çocukların yaklaşık yüzde 40’ı altı aylıktan küçük bebeklerden oluşuyordu. İki yaş altı çocuklar, ağır akut yetersiz beslenme vakalarının yüzde 83’ünü oluşturuyordu.
Zayıflık, çocuğun boyuna göre tehlikeli ölçüde düşük kiloda olması anlamına geliyor. Çocuğun yeterince besleyici gıda alamaması, hastalanması ya da her ikisinin birden yaşanması sonucunda ortaya çıkabiliyor. Ağır zayıflık acil tedavi gerektiriyor; çünkü çocuğun vücudunun başka bir hastalığa dayanabilmek için çok sınırlı rezervi bulunuyor.
Oyewale, Afganistan’ın güneyindeki hastanelerde yaşanan yoğunluğu şöyle anlattı:
Güney Afganistan’ın bazı bölgelerinde kimi hastaneler, artık mevcut her yatak için ağır yetersiz beslenme yaşayan üç ya da dört çocuğu kabul ediyor.
Oyewale’nin bilgilendirmesinin yapıldığı tarihe kadar 2026’nın başından bu yana yüksek riskli orta düzey zayıflık ya da ağır zayıflık nedeniyle yarım milyondan fazla çocuk hastaneye yatırılmıştı. Tıbbi komplikasyonlarla birlikte ağır akut yetersiz beslenme nedeniyle yapılan başvurular Temmuz 2025’te 6.000 iken Temmuz 2026’da 8.000’e yükseldi; bu, üçte birlik bir artış anlamına geliyor.
Daha sonraki çeyrek bülteni, en küçük yaştaki çocukların benzer biçimde yüksek risk altında olduğunu gösterdi: İki yaş altı çocuklar ağır vakaların yüzde 82’sini, orta düzey vakaların yüzde 73’ünü oluşturdu. Aileler açısından önemli olan, çocuk hastane yatağı gerektirecek kadar hastalanmadan önce durumun erken saptanması.
Hastanede iyileşme, tedavi için nelerin gerektiğini gösteriyor
Dokuz aylık Sagida, Oyewale’nin Afganistan’ın doğusundaki Nangarhar Bölge Hastanesi’ni ziyaret ettikten sonra sözünü ettiği çocuklardan biriydi. Sagida, kısa süre önce büyük çaplı ani sellere maruz kalan komşu Nuristan vilayetindeki ücra bir köyden gelmişti.
UNICEF’in eğitim verdiği bir kadın toplum sağlığı çalışanı, Sagida’da ağır akut yetersiz beslenme olduğunu belirleyerek onu hastaneye sevk etti. Hastaneye geldiğinde yalnızca 4 kilogramdı. Oyewale, doktorların başlangıçta hayatta kalacağına dair pek umut taşımadığını söyledi.
Terapötik süt, durumunun dengelenmesine yardımcı oldu. Oyewale, ağustos ayındaki bilgilendirmesinden kısa süre önce Sagida’yı gördüğünde kız çocuğu hâlâ çok güçsüzdü ancak toparlanıyordu. Terapötik süt, normal beslenmeyi güvenle sürdüremeyecek kadar hasta ya da ağır yetersiz beslenme yaşayan çocuklar için tıbbi gözetim altında kullanılan, özel olarak hazırlanmış bir besindir.
Sagida’nın yaşadıkları, bir çocuğun ihtiyaç duyabileceği farklı hizmetleri gösteriyor: Tehlikeyi fark edecek yakında birinin bulunması, işler durumda bir hastaneye sevk, eğitimli personel ve özel beslenme ürünleri. Bu aşamalardan herhangi birindeki aksama tedaviyi geciktirebilir.
Oyewale ayrıca çocukların, besleyici gıda, temiz su ya da temel sağlık hizmetlerinden hâlâ yoksun hanelere döndüklerinde iyileşmenin ardından yeniden hastalanabilecekleri uyarısında bulundu. Bu nedenle UNICEF, hem tedavi hem de çocukların taburcu olduktan sonra sağlıklı kalmasına yardımcı olan koşullar için destek arıyor.
Çocuklar hastaneye ulaşmadan önce ne yiyor?
UNICEF’in Temmuz’da yayımladığı “Çok Az, Çok Geç: Afganistan’da Küçük Çocukların Karşı Karşıya Olduğu Beslenme Krizi” başlıklı rapor, 34 vilayetin tamamında çocukların beslenmesini inceledi. Rapora göre Afgan çocukların yarısı ağır çocuk gıda yoksulluğu içinde yaşıyor; yani günde iki ya da daha az besin grubundan gıda tüketiyor.
Maddi sıkıntı yaşayan aileler çoğu zaman önce besleyici gıdaları azaltıyor, ardından porsiyonları küçültüyor ya da öğün atlıyor. Bir çocuk her gün bir şeyler yiyor olsa bile gelişmesi için gereken çeşitli besin öğelerini alamayabiliyor.
Bebeklerin altı aylıktan itibaren anne sütüne ek olarak besleyici gıdalara ihtiyacı var. Oyewale, bazı Afgan çocukların bunun yerine çaylı ekmek ya da sulandırılmış yoğurttan başka pek bir şey tüketmediğini söyledi. Bu tür beslenme, büyüme çağındaki çocukların ihtiyaç duyduğu besinleri almalarını engelliyor.
UNICEF’in analizine göre, ağır gıda güvensizliği yaşayan hanelerdeki çocukların yetersiz beslenme dönemlerinin en yoğun olduğu zamanlarda zayıflık yaşama olasılığı altı kata kadar artabiliyor. Kurumun İlk Gıdalar Girişimi, özellikle 6-23 aylık çocuklara odaklanıyor; emzirme ve gebelik dönemindeki beslenme için de destek sağlıyor.
Üçüncü çeyrek bülteninde, ankete katılan çocukların yaklaşık yüzde 46’sının orta ya da ağır gıda güvensizliği yaşadığı kaydedildi. Bu oran, 2025’te hasat sonrasındaki aynı dönemde yaklaşık her 10 çocuktan dördüydü. Hiç gıda güvensizliği yaşamayanların oranı yüzde 19’dan yüzde 14,6’ya geriledi.
Hastalık tehlikeyi artırıyor. Bakım verenlerin yaklaşık yüzde 46’sı, çocuklarının anketten önceki iki hafta içinde sulu ishal yaşadığını bildirdi. Ankete katılan hanelerin yaklaşık yüzde 71’inde güvenli içme suyu vardı; bakım verenlerin yaklaşık üçte biri ellerini sabunla yıkadığını söyledi. İshal, gelişmekte zaten zorlanan bir çocuğun besin ve sıvı kaybetmesine yol açabilir.
Kuraklık, seller ve geri dönüşler aileleri zorluyor
UNICEF’e göre Afganistan’da art arda yaşanan kuraklık yıllarını yıkıcı şiddetli yağışlar ve ani seller izledi. Kurak koşullar su kaynaklarını azaltıp ekinlere ve meyve bahçelerine zarar veriyor. Seller ise evleri, tarım arazilerini ve ailelerin hizmetlere ulaşmak için kullandığı yolları yok edebiliyor.
Timme’nin kasım ayındaki çağrısı, bu çevresel baskıları çocukların sağlığı ve hanelerin geçim kaynaklarıyla doğrudan ilişkilendirdi. Bir meyve bahçesinin kaybı hem gıda hem de gelir kaybı anlamına gelebilir; bu da ailenin besleyici gıda satın alma ya da kliniğe gitmek için yol masraflarını karşılama imkânını azaltır.
Bölgesel istikrarsızlık da sınır ötesi ticareti ve insanların geçim kaynaklarını sekteye uğrattı. Pakistan ve İran, Afgan mültecilere yönelik koşulları sıkılaştırıp sınır dışı işlemlerini artırırken 2023’ten bu yana 6 milyondan fazla Afgan ülkesine döndü. UNICEF, geri dönenlerin yarısından fazlasının çocuk olduğunu belirtti.
Save the Children, 2023 Eylül’ünden bu yana nüfusun yüzde 12 arttığını ve bu artışın büyük ölçüde geri dönüşlerden kaynaklandığını bildirdi. Hizmetlerin zaten yetersiz kaldığı topluluklarda artık daha fazla aile iş, barınma ve sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyuyor.
Save the Children’ın Afganistan ülke direktörü Ashish Damle, açlık, geri dönüşler ve yerinden edilmenin yarattığı birleşik baskıyı şöyle anlattı:
Uluslararası toplum şimdi bir seçimle karşı karşıya: Aileler tükenme noktasına geldikten sonra müdahale etmeyi sürdürmek ya da çocukların hayatlarını, haklarını ve geleceklerini koruyacak kadar erken harekete geçmek.
Finansman kaybı, çocukların ihtiyaç duyduğu merkezleri kapatıyor
UNICEF’in ağustos ayındaki verilerine göre, kaynak sıkıntısı nedeniyle ağır zayıflığı tedavi eden 100’den fazla merkez 2025’e kıyasla kapandı. Çocuklara ve yetersiz beslenme yaşayan hamile ya da emziren kadınlara destek veren yüzlerce başka merkez de finansmanını kaybetti.
Beslenme Sektörü’nün genel müdahale planında yüzde 57 finansman açığı vardı. UNICEF’in beslenme programı 2026 için yaklaşık 180 milyon dolara ihtiyaç duyuyordu, ancak finansmanın yalnızca yüzde 22’si sağlanmıştı. Bu düzeyde yaklaşık 39,6 milyon dolar karşılanmış, yaklaşık 140,4 milyon dolarlık açık kalmıştı.
Save the Children, sağlık hizmetlerinde daha geniş kapsamlı bir daralma yaşandığını ve yaklaşık 600 temel tesisin kapandığını bildirdi. Yarısı çocuklardan oluşan yaklaşık 4 milyon kişi bu hizmetlerden yararlanıyordu. Kurum, 14 kliniği açık tutmayı başardığını ve Afganistan’ın kuzeyindeki dağlık bölgelerde 10.000 kişiye sağlık hizmeti sağladığını söyledi.
İnsani yardım 2022’deki 3,27 milyar dolardan 2025’te 1 milyar dolara düştü; bu, yaklaşık yüzde 69’luk bir azalma demek. 2026 ortasına kadar 438 milyon dolar sağlanmıştı. Genel insani yardım müdahalesinde bildirilen finansman açığı ise yüzde 74’tü.
Taliban’ın Ağustos 2021’de yeniden iktidara gelmesinin ardından uluslararası bağışçılar yardımları azalttı ya da başka alanlara yönlendirdi. Kadın insani yardım çalışanlarının çalışmasının yasaklanması da dahil olmak üzere yardım operasyonlarına getirilen kısıtlamalar, kadınlara ve çocuklara hizmet ulaştırılmasını zorlaştırdı. ABD’nin dış yardımlarında yaptığı ek kesintiler de baskıyı artırdı.
Bir aile açısından kliniğin kapanması, daha uzun yolculuk, tedavinin kesintiye uğraması ya da tanı yeni konmuş bir çocuğu kaydettirebilecek yakın bir yerin bulunmaması anlamına gelebilir. Bu nedenle UNICEF’in kasım ayındaki talebi terapötik gıda, beslenme ve sağlık hizmetlerinin yanı sıra güvenli içme suyu, sanitasyon ve hanelerin geçim kaynaklarına desteği de kapsıyordu.
Tedarik aksamaları tedavideki keskin dalgalanmaları açıklıyor
UNICEF’in çeyrek bülteninde orta düzey akut yetersiz beslenme nedeniyle yapılan başvuruların ocak ayında 58.519 iken haziranda 11.068’e düştüğü kaydedildi. Haziran rakamı, önceki beş yılın aynı aya ilişkin ortalamasının yaklaşık yüzde 9’una denk geliyordu. Kurum, düşüşü sınırların kapanmasına, beslenme ürünlerinin ithalatı ve dağıtımında yaşanan güçlüklerle ilişkilendirdi.
Tedarikin iyileşmesiyle başvurular ağustos ayında 109.520’ye yükseldi; bu sayı haziran rakamının neredeyse 10 katıydı. Bakıma ihtiyaç duyan çocuklar için tedavinin başlayıp devam edebilmesi, stokların düzenli olmasına ve dağıtım yollarının işler durumda kalmasına bağlı.
Ağustos itibarıyla programlar ağır akut yetersiz beslenme yaşayan yaklaşık 423.000 çocuğa, yüksek riskli orta düzey akut yetersiz beslenme yaşayan 215.000 çocuğa ulaşmıştı. 2026’nın ilk sekiz ayının yedisinde ağır vakalara yönelik başvurular, önceki beş yılın aylık ortalamalarını aştı.
Bu talebe rağmen programlar, ağustos itibarıyla ağır vakaların tedavisine yönelik yıllık hedefin yüzde 48’ine ulaşmıştı. 2025’in aynı döneminde bu oran yüzde 52’ydi. UNICEF, Herat ve Nangarhar’daki kentsel izleme noktalarını genişletmesinin ardından 2027’nin başlarında Kabil’de de beslenme izlemeyi yaygınlaştırmayı planladı.
Yıl içindeki başlıca gelişmeler, artan ihtiyaçla bakım hizmetlerindeki kesintilerin nasıl aynı döneme denk geldiğini gösteriyor:
- Temmuz 2026: UNICEF, küçük çocukların beslenmesine ilişkin ulusal araştırmasını yayımladı; o ay komplikasyonlarla birlikte ağır yetersiz beslenme nedeniyle hastane başvuruları 8.000’e ulaştı.
- 25 Ağustos: Oyewale, hastanelerdeki aşırı yoğunluğu, tedavi merkezlerinin kapanmasını ve finansman yetersizliğini anlattı.
- 2026’nın üçüncü çeyreği: İzleme noktalarında değerlendirilen çocuklar arasında akut yetersiz beslenme oranı yüzde 12’ye ulaştı.
- 11 Kasım: UNICEF, etkilenen 3,7 milyon çocuğa ilişkin uyarısını yineledi ve COP31 sırasında sürdürülebilir destek çağrısı yaptı.
- 2027’nin başları: UNICEF, Kabil’de kentsel izleme noktaları eklemeyi planladı.
İklim çağrısı COP31’e taşınıyor
UNICEF’in COP31’deki çağrısı, toplulukları iklim kaynaklı zararlardan korumaya yönelik yatırımlarla acil beslenme ihtiyaçlarını bir araya getirdi. Çağrı, çocukların bugün hayatta kalmasını sağlayacak kaynakların yanı sıra ailelerin suya, gıdaya ve geçim kaynaklarına erişimini korumaya yönelik destek istedi.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres de hükümetlere, büyük petrol şirketlerinin beklenmedik kârlarını vergilendirme ve bu geliri iklim kaynaklı kayıp ve zararlarla karşı karşıya olan ülkelere aktarma çağrısında bulundu. Guterres, dokuz büyük petrol şirketinin üç ayda 95 milyar dolar kâr elde etme yolunda olduğunu söyledi.
Guterres, önerilen finansmanın kirlilikten sorumlu olma ilkesine dayandığını belirtti:
Kirletenler ödemeli.
Afgan çocuklar için UNICEF’in acil öncelikleri somut: Yeterli terapötik gıda, kolay ulaşılabilir tedavi, güvenli su ve ailelerin besleyici öğünler sağlayabilmesi. Kurum, acil tedavi ve hanelere yönelik desteğin birlikte ve sürdürülebilir biçimde finanse edilmesi gerektiğini vurguluyor; çünkü çocuklar, hastalanmalarına neden olan yoksunlukların sürdüğü ortama döndüklerinde savunmasız kalmaya devam ediyor.
Öne Çıkanlar
- UNICEF, 11 Kasım’da Afganistan’da 3,7 milyon çocuğun akut yetersiz beslenme yaşadığı uyarısında bulundu.
- Üçüncü çeyrek izlemesinde, değerlendirilen çocukların yüzde 12’sinde akut yetersiz beslenme saptandı; bu oran önceki çeyrekte yüzde 9,3’tü.
- On altı vilayette bültendeki kritik eşiğe ulaşıldı; Zabul ve Daykundi’de değerlendirilen çocukların yaklaşık dörtte biri etkilendi.
- UNICEF’in ağustos ayındaki bilgilendirmesine göre, komplikasyonlarla birlikte ağır zayıflık nedeniyle hastaneye yatırılanların yaklaşık yüzde 40’ını altı aylıktan küçük bebekler oluşturdu.
- 2025’e kıyasla ağır zayıflığı tedavi eden 100’den fazla merkez kapandı. UNICEF’in 180 milyon dolarlık beslenme programının ağustos itibarıyla yalnızca yüzde 22’si finanse edilmişti.
- UNICEF, tedavi, besleyici gıda, sağlık hizmetleri, güvenli su, sanitasyon ve savunmasız ailelerin geçim kaynakları için sürdürülebilir destek arıyor.






