Sekiz çanta, etrafa saçılmış banknotlar ve iki üst düzey gözaltı
Kazakistan, ulusal varlık fonu ve demir yolu şirketinin yöneticilerini kapsayan bir yolsuzluk soruşturması başlattığını duyururken Astana'daki Atlant konut kompleksinin dışında, içinde ABD doları banknotları olduğu düşünülen yaklaşık sekiz valiz ve çanta bulundu. Görgü tanıkları, polislerin konuşlandırıldığı binanın yakınında 100 dolarlık banknotlara benzeyen paraların etrafa saçıldığını anlattı.
İçindekiler
- Sekiz çanta, etrafa saçılmış banknotlar ve iki üst düzey gözaltı
- Atlant-6'nın dışında ne yaşandı?
- Güvenlik komitesinin açıklaması
- Soruşturmanın tarihleri
- Samruk-Kazyna Kazakistan için neden önemli?
- Gözaltına alınan yöneticiler kim?
- Demir yolu seferleri ve yatırım planları sürüyor
- Fon nasıl karşılık veriyor?
- Öne çıkanlar
Kazakistan Ulusal Güvenlik Komitesi, Yolsuzlukla Mücadele Servisinin 11 Kasım 2026'da Samruk-Kazyna Yönetim Kurulu Başkanı Nurlan Zhakupov ile Kazakistan Temir Joly (KTZ) Yönetim Kurulu Başkanı Yelzhas Otynshiyev'i gözaltına aldığını açıkladı. Başka kişiler de gözaltına alındı. Komite operasyonu 12 Kasım'da duyurdu.
Nakit paraların bulunduğu yerin, 12 Kasım sabahı Kunayev Caddesi'ndeki Atlant-6 olduğu belirtildi. İlk anlatımlarda olay gözaltılarla aynı güne tarihlenirken, daha ayrıntılı kronoloji gözaltıların 11 Kasım'da, paraların bulunmasının ise ertesi sabah gerçekleştiğini gösteriyor.
Soruşturma, birbiriyle yakından bağlantılı iki kurumu kapsıyor. Samruk-Kazyna, devletin büyük varlıklarını yönetiyor ve Kazakistan'ın ana demir yolu ağını işleten KTZ'nin tamamına sahip. Bu şirketlerin faaliyetleri, yurt içi yolcu taşımacılığından Çin ile Avrupa arasındaki yük taşımacılığına kadar uzanıyor.
Hem banknotlarla hem de ceza soruşturmasıyla ilgili belirsizlikler sürüyor: Yetkililer 12 Kasım itibarıyla paraların gerçek olup olmadığını, kime ait olduğunu veya sayım sonucu değerini açıklamamış; sokakta bulunan paralarla gözaltılar arasında bağlantı olduğunu doğrulamamış ve iddia edilen suçu ya da resmî suçlamaları paylaşmamıştı.
Atlant-6'nın dışında ne yaşandı?
Dolaşıma giren görüntülerde konut binasının yakınında yerde duran valizler ve banknotlar görülüyordu. Görgü tanıkları yaklaşık sekiz valiz ve çantadan söz ederken bazı anlatımlarda, bir pencereden atıldığı öne sürülen tek bir valiz öne çıktı.
Olayla ilgili ihbar, Kazakistan'ın acil durum numarası 102 üzerinden polise ulaştı ve ekipler bölgeye sevk edildi. Olay yeriyle ilgili anlatımlarda komplekste yürütülen soruşturma çalışmalarından da söz edildi.
Doğrulanmamış anlatımlarda, bir operasyon sırasında valizlerin daireden atıldığı öne sürüldü. Polis, çantaları binanın dışına kimin çıkardığını açıklamadı ve banknotların sokağa nasıl ulaştığına dair bilgi vermedi. Görüntüler, nakit miktarının görünürdeki büyüklüğü nedeniyle dikkat çekerken resmî açıklama gözaltılara odaklandı. Resmî polis veya soruşturma makamı açıklamalarında valizlerin sokağa nasıl ulaştığı, banknotların gerçek olup olmadığı ya da sayım sonucu değeri ortaya konmadı.
Valizlerin görünen boyutlarına dayanılarak yapılan bir tahminde, içlerine 21 milyon ila 25 milyon dolar sığabileceği öne sürüldü. Bu rakam, içerik sayıldıktan sonra açıklanan toplam tutar değil, valizlerin olası kapasitesine ilişkin bir hesaplamaydı. Gerçekte bulunan miktarı soruşturmacıların belirlemesi gerekiyordu.
Güvenlik komitesinin açıklaması
Ulusal Güvenlik Komitesi, Zhakupov ve Otynshiyev'in şirketlerin yönetim kurulu başkanları olduğunu belirtti. Şüphelenilen eylemi yolsuzluk suçu olarak nitelendiren komite, soruşturmacıların olayın koşullarını belirlemek için çalıştığını söyledi.
Kazakistan'ın güvenlik kurumu olan komite, bilgi paylaşımını sınırlamasını açıklamasında şöyle ifade etti:
Dosyanın tüm koşullarının belirlenmesi için soruşturma işlemleri sürüyor. Duruşma öncesi soruşturmanın seyriyle ilgili diğer bilgiler, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 201. maddesi uyarınca açıklanamaz.
201. madde, yargılama öncesinde ceza soruşturmasına ilişkin bilgilerin açıklanmasını düzenliyor. Kurum, gözaltına alınan kişilerin soruşturmacılara göre hangi rolleri üstlendiği dâhil daha fazla ayrıntı paylaşmamasına bu maddeyi gerekçe gösterdi. Komitenin açıklamasında iddia edilen suç, gözaltındaki kişilerin şüphelenilen rolleri veya bulunan nakit paranın dosyayla bağlantısı belirtilmiyor.
İki yöneticinin de Astana'daki geçici gözaltı merkezine götürüldüğü bildirildi. Gözaltına alınan diğer kişilerin isimleri açıklanmadı. Şüphelenilen işle ilgili doğrulanmamış anlatımlar birbiriyle çelişiyor: Bazıları çok yüksek miktarda rüşvet almaya teşebbüsten, bir başkası ise rüşvet teklif etmeye teşebbüsten söz ediyor. Komitenin kamuya açık ifadesi, yolsuzluk suçu şüphesiyle sınırlı kaldı.
Komite ayrıca yolsuzlukla mücadele çalışmalarının Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev'in talimatları ve hükümetin "Hukuk ve Düzen" ilkesi doğrultusunda sürdüğünü belirtti. İddiaların ceza adaleti süreci kapsamında incelenmesi beklenirken dosya soruşturma aşamasında bulunuyordu.
Soruşturmanın tarihleri
11 Kasım'da hem gözaltılar gerçekleşti hem de Stadler vagonlarının kullanıldığı yeni bir yolcu seferi başladı. Ertesi sabah gözaltılar kamuoyuna doğrulandı ve Atlant-6'nın dışındaki valizlere ilişkin haberler yayıldı.
Devlet şirketleriyle ilgili bazı gelişmeler bu olaylardan önce yaşandı:
- 28 Ekim 2026: Samruk-Energy Başkanı Kairat Maksutov, projelerdeki ilerlemenin yetersiz olması nedeniyle görevden alındı.
- 4 Kasım: Başbakan Olzhas Bektenov, yatırım projelerindeki gecikmeler nedeniyle Samruk-Kazyna yönetimini eleştirdi.
- 11 Kasım: Yolsuzlukla Mücadele Servisi Zhakupov, Otynshiyev ve başka kişileri gözaltına aldı.
- 11 Kasım: Yeni Stadler vagonlarını kullanan ilk yolcu treni Astana'dan Almatı'ya hareket etti.
- 12 Kasım: Güvenlik komitesi gözaltıları duyurdu ve Atlant-6'nın dışındaki nakit parayla ilgili açıklamalar yayımlandı.
- 13 Kasım: Yeni vagonların kullanıldığı başka bir seferin Astana-Semey hattında başlaması planlandı.
Projelere yönelik eleştiriler ve demir yolu seferinin başlaması, şirketlerin yakın dönemdeki faaliyetlerinin bir parçası. Komitenin açıklamasında gözaltına alınan kişiler ve genel yolsuzluk şüphesi belirtildi, ancak soruşturulan işlem açıklanmadı.
Samruk-Kazyna Kazakistan için neden önemli?
Samruk-Kazyna 2008'de kuruldu ve fonun tek hissedarı Kazakistan hükümeti. Fon, ülkenin enerji, ulaşım ve iletişim altyapısının büyük bölümünden sorumlu şirketlerde tam veya kısmi hisselere sahip.
Portföyünde petrol ve gaz şirketi KazMunayGas, uranyum üreticisi Kazatomprom, demir yolu işletmecisi KTZ, Kazakhtelecom, Samruk-Energy, elektrik şebekesi işletmecisi KEGOC ve Air Astana bulunuyor. Bu şirketler, soruşturmayı hanelere, ihracatçılara, yolculara ve uluslararası yatırımcılara hizmet veren kurumlarla ilişkilendiriyor.
Ulusal varlık fonu, devlet adına varlık tutan ve yöneten bir yatırım kuruluşudur. Samruk-Kazyna'nın görevleri arasında işletmeleri ve yatırım projelerini denetlemek de bulunduğundan, fondaki kararlar aynı anda birçok sektörü etkileyebilir.
Zhakupov, Mart 2025'te Tokayev'e 100 milyar doları aşan değerde 130 yatırım projesinden oluşan bir portföy hakkında bilgi verdi. Bu rakamlar, büyük ulusal altyapı ve sanayi faaliyetlerini kapsayan yatırım programının ölçeğini ortaya koyuyor.
Fonun yönetim yapısında da değişiklikler yaşandı. Tokayev, 2023'te eski cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in başkanlığını yaptığı yönetim konseyini feshetti. Mevcut soruşturma, kurum ve şirketlerini yönetmekle sorumlu yöneticilere odaklanılmasına yol açıyor.
Gözaltına alınan yöneticiler kim?
Zhakupov'un, gözaltına alınmasına ilişkin fon açıklamaları da dâhil olmak üzere genel olarak Nisan 2023'ten bu yana Samruk-Kazyna'nın başında olduğu belirtiliyor. Davaya ilişkin yayımlanan anlatımlarda atama tarihi olarak 3 Nisan 2026 da geçiyor. Daha önceki kariyeri Kazakistan'ın stratejik sektörlerini ve uluslararası finans alanını kapsıyordu.
Kazatomprom'da kalkınma ve yatırım alanında görev yapan Zhakupov, Astana sosyal ve girişimcilik şirketinin başkanlığını üstlendi, Rothschild & Co'yu Kazakistan'da temsil etti ve Kazakhstan Investment Development Fund Management Company'yi yönetti. Kariyerinde Credit Suisse ve UBS ile bağlantılı görevler de yer aldı.
Otynshiyev, 20 Temmuz 2026'da KTZ'nin başkanlığına getirildi; gözaltına alınması atamasından dört aydan kısa süre sonra gerçekleşti. Demir yolu şirketine geçmeden önce Samruk-Kazyna'da çalıştı; strateji ve varlık yönetiminden sorumlu genel müdürlük görevini de yürüttü.
Otynshiyev ayrıca Kazakhstan Investment Development Fund Management Company'de başkan yardımcılığı yaptı. Bu nedenle mesleki geçmişi, hem varlık fonu hem de yatırım yönetimi şirketi üzerinden Zhakupov'un kariyeriyle kesişiyor.
KTZ'nin mülkiyet yapısı, kurumsal ilişkiyi daha da doğrudan kılıyor: Demir yolu şirketi tek hissedarı olan Samruk-Kazyna'ya bağlı. İki yöneticinin aynı anda gözaltına alınması, hem ana kurumun hem de en büyük ulaşım şirketlerinden birinin yönetimini etkiliyor.
Demir yolu seferleri ve yatırım planları sürüyor
KTZ, Kazakistan'ın ana demir yolu ağını yönetiyor ve Çin ile Avrupa pazarları arasındaki yük taşımacılığını destekliyor. Kazakistan üzerinden geçen, Hazar Denizi'ni aşarak Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden devam eden ve yaygın olarak Orta Koridor diye anılan Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı'nda yer alıyor.
Bu güzergâh, yük taşımacılığı şirketlerine Rusya üzerinden geçen rotaya alternatif sunuyor. Yatırım ihtiyacı yüksek: 2040'a kadar kalkınma için aktarılan Dünya Bankası tahminleri, ulaşım altyapısına en az 25 milyar dolar; lojistik merkezlerine, sanayi bölgelerine ve ilgili projelere ise 30,5 milyar dolar daha gerektiğini belirtiyor. Bu kalemler toplamda en az 55,5 milyar dolara ulaşıyor.
KTZ ayrıca ilk halka arz (IPO) hazırlığı yapıyor. Bu süreç, hisselerin özel yatırımcılara sunulmasını ve şu anda tamamen Samruk-Kazyna'ya ait olan şirkete dışarıdan hissedarların katılmasını sağlayacak.
11 Kasım'da yeni Stadler vagonlarını kullanan ilk trenin, tekrarlanan gecikmelerin ardından Astana'dan Almatı'ya hareket etmesiyle yolcu taşımacılığında ayrı bir dönüm noktasına ulaşıldı. İşletmeci ilk 51 vagonu Aralık 2025'te teslim almıştı ancak fren sistemiyle ilgili endişeler dâhil teknik sorunlar hizmete girişlerini geciktirdi.
KTZ, gecikmeden kaynaklanan ek masrafları Stadler Kazakhstan'ın karşılayacağını söyledi. Sözleşme, 2030'a kadar 557 vagon teslim edilmesini öngörüyor. İlk 51 vagon, toplamın yaklaşık yüzde 9'unu oluşturuyor; bu da teslimat programının büyük bölümünün henüz tamamlanmadığını gösteriyor.
Fon nasıl karşılık veriyor?
Samruk-Kazyna, Zhakupov'un gözaltına alınmasının ardından fonun ve grup şirketlerinin olağan şekilde faaliyet göstermeyi sürdürdüğünü belirtti. Yatırımcılara, alacaklılara, uluslararası finans kuruluşlarına ve iş ortaklarına karşı yükümlülüklerin yürürlükte kaldığını ve mevcut anlaşmalar uyarınca yerine getirildiğini söyledi.
Fon, yatırım projeleri ve stratejik programların da onaylanmış planlar doğrultusunda devam ettiğini bildirdi. Açıklamasında, stratejik görevlerini sürdürürken mali ve kurumsal istikrarını koruduğunu ifade etti.
Kredi verenler ve ticari ortaklar açısından bu taahhütler; geri ödeme koşulları, proje anlaşmaları ve diğer sözleşme yükümlülüklerinin üst düzey yöneticiler hakkındaki soruşturmaya rağmen sürdüğü anlamına geliyor. Yolcular ve müşteriler içinse fonun açıklaması, şirketlerin faaliyetlerine devam ettiği yönünde.
Samruk-Kazyna, kolluk kuvvetlerine yardımcı olduğunu ve talep edilen belge ve bilgileri sağladığını söyledi. Açıklamanın yapıldığı sırada vekâleten başkan atanmış değildi. Fonun öncelikli görevi, grup genelindeki karar ve hizmetleri sürdürürken soruşturmaya destek vermek.
Bektenov'un yatırımlardaki gecikmelere yönelik eleştirisi ve Maksutov'un görevden alınması, projelerin yürütülmesini zaten mercek altına almıştı. Fonun onaylı programların süreceği yönündeki güvencesi, şimdi başkanıyla demir yolu iştiraki yöneticisini kapsayan ceza soruşturmasıyla birlikte gündemde.
Öne çıkanlar
- Kazakistan Güvenlik Komitesi, Zhakupov, Otynshiyev ve başka kişilerin yolsuzluk şüphesiyle 11 Kasım 2026'da gözaltına alındığını bildirdi.
- 12 Kasım'da Astana'daki Atlant-6 konut kompleksinin dışında, içinde dolar banknotları olduğu düşünülen yaklaşık sekiz valiz ve çanta bulunduğu aktarıldı. Resmî polis veya soruşturma makamı açıklamalarında valizlerin sokağa nasıl ulaştığı ya da banknotların gerçek olup olmadığı ortaya konmadı.
- 21 milyon ila 25 milyon dolar rakamı, valizlerin taşıma kapasitesine ilişkin bir tahmindi; resmî olarak sayılmış nakit miktarı değildi.
- Yetkililer banknotlarla gözaltılar arasında bağlantı olduğunu doğrulamadı ve iddia edilen belirli suçu açıklamadı. Komitenin açıklamasında iddia edilen suç, gözaltındaki kişilerin şüphelenilen rolleri veya bulunan nakit paranın dosyayla bağlantısı belirtilmiyor.
- Samruk-Kazyna, KTZ'nin tamamına sahip olduğunu ve şirketlerinin, sözleşme yükümlülüklerinin ve yatırım programlarının olağan şekilde sürdüğünü belirtti.
- Fon, soruşturmacılara belge ve bilgi sağladığını söyledi; açıklama sırasında vekâleten başkan atanmamıştı.






