Cunta Elektrik Sözü Verip Karşı Çıkanları Tehdit Ederken Myanmar’da Myitsone Barajı Protestoları Yeniden Başlıyor

11 dakikalık okuma
Myanmar Faces Renewed Myitsone Dam Protests as Junta Promises Power and Threatens Opponents

Askıya alınan baraj Myanmar’daki çatışmanın merkezine dönüyor

Myanmar’ın askeri yönetimi, 3,6 milyar dolarlık Myitsone hidroelektrik projesine halk desteği sağlamaya çalışırken projeye engel olanlara karşı yasal işlem başlatmakla tehdit ediyor. Böylece elektrik, toprak ve Çin yatırımıyla ilgili anlaşmazlık Ayeyarwady Nehri’nin kaynak bölgesine yeniden taşınıyor.

İçindekiler
  1. Askıya alınan baraj Myanmar’daki çatışmanın merkezine dönüyor
  2. Yetkililer Myitkyina Üniversitesi’nde ne vaat etti?
  3. Elektrik kime verilecek?
  4. Daha büyük bir nehir projesinin parçası
  5. Projeyi yeniden başlatma girişimi nasıl hız kazandı?
  6. Protestolar nehir kıyılarından öğrenci kampanyalarına yayıldı
  7. Destek toplantıları yargılama tehdidi altında yapılıyor
  8. Deprem güvenliği ve nehre verilecek zarar muhalefeti körüklüyor
  9. Yerinden edilmiş aileler bir kez daha belirsizlikle karşı karşıya
  10. Çin’in rolü barajı savaşla ilişkilendiriyor
  11. Öne Çıkanlar

20 Şubat’ta Myitkyina Üniversitesi’nde 1.480 kişinin katıldığı toplantıda yetkililer, konutlarda kullanılmak üzere elektrik, istihdam, tazminat ve 8 büyüklüğündeki depreme dayanacak şekilde tasarlanmış bir baraj sözü verdi. Resmi toplantıların dışında protestocular, yaygın halk muhalefetinin ardından 2011’de askıya alınan projenin kalıcı olarak iptal edilmesini talep etti.

Hpakant ilçesi merkezli Hmawhlae ve Hsengtaung grev kollarından 40 kişi, Genel Grev Koordinasyon Organı’yla birlikte bir çarşamba günü proje sahasının yakınında açık havada protesto düzenledi. Baskı ihtimaline rağmen barajı ve ordunun seçim planlarını reddeden pankartlar taşıdılar.

Hmawhlae Grev Kolu lideri Phoe Kyaw, protestonun inşaatın yeniden başlaması için Çin’in yaptığı baskıya karşı olduğunu söyledi. Halka, orduya karşı sesini yükseltmeye devam etme çağrısında bulundu:

"Biz halk sesimizi çıkarmazsak ordu en başından beri yozlaşmış durumda ve yozlaşmaya devam edecek," dedi.

Anlaşmazlık artık Myanmar’ın daha fazla elektriğe ihtiyacı olup olmadığının ötesine geçiyor. Bölge sakinleri; yer değiştirme, kültürel açıdan önemli bir nehir kavşağının geleceği ve askeri yönetimin desteklediği bir projeye güvenle karşı çıkıp çıkamayacakları konusunda kararlarla karşı karşıya. Cunta yerel katılımı başarı için vazgeçilmez olarak tanımlarken bölge sakinleri ve insan hakları örgütleri, karşı çıktıkları bir kararı kabul etmeleri için baskı yapıldığını söylüyor.

Yetkililer Myitkyina Üniversitesi’nde ne vaat etti?

Elektrik ve Enerji Geliştirme Komisyonu Başkanı U Tin Aung San, 20 Şubat’taki heyete başkanlık etti. Enformasyon Bakanlığı’nın toplantıya ilişkin açıklamasına göre Tin Aung San, Ayeyarwady Myitsone-Myitnya Havzası hidroelektrik projesini ulusal elektrik talebini karşılamanın, istihdamı ve yaşam koşullarını iyileştirmenin bir yolu olarak sundu.

Tin Aung San, projede üretilecek elektriğe öncelikle yurt içinde tüketim için pay ayrılacağını söyledi. Kachin Eyaleti ihtiyacı olan elektriği kullanacak, fazla enerji diğer eyalet ve bölgelere dağıtılacaktı. Hidroelektrik projelerinin geliştirilmesinin genellikle beş ila 10 yıl sürdüğünü, bu nedenle önceden planlama yapılması gerektiğini de belirtti.

Reklam

Yetkililer, başarının büyük ölçüde yerel destek ve katılıma bağlı olduğunu söyleyerek bölge sakinlerinden projenin hayata geçirilmesini desteklemelerini istedi. Toplantıda su yönetimi, deprem mühendisliği, baraj denetimi, taşkın koruması ve yer değiştirme konularında sunumlar yapıldı.

Heyet ayrıca 100 milyon kyat değerinde güneş enerjisi ekipmanı ve ev eşyalarının yanı sıra 100 adet MRTV uydu televizyonu dağıttı. Projeye destek vermek üzere kurulan yerel komiteye, devlet kurumlarıyla koordinasyon kurması ve bölge sakinlerinin rehabilitasyon ve kurumsal sosyal sorumluluk programları kapsamında yardım almasına destek olması talimatı verildi.

Elektrik kime verilecek?

Tin Aung San’ın Myanmar’ın elektrik ihtiyacına öncelik verileceği yönündeki sözü, projenin planlanan elektrik dağılımına ilişkin çok farklı bir açıklamayla yan yana duruyor. Strateji ve Politika Enstitüsü-Myanmar’a (ISP-Myanmar) göre elektriğin yüzde 90’ı Çin’e, yüzde 10’u Myanmar’a verilecek.

ISP-Myanmar, mülkiyet dağılımını da Çinli çıkarlar için yüzde 80, Myanmar için yüzde 15 ve Asia World Company için yüzde 5 olarak veriyor. Proje; Çin devletine ait SPIC Yunnan International Power Investment Co., Ltd., Myanmar yetkilileri ve orduyla bağlantılı yatırımcıların yer aldığı bir ortak girişim olarak tanımlanıyor.

Şubat ayındaki sunumda, yurt içi kullanıma öncelik verme sözüyle açıklanan ihracat payı arasındaki ilişkinin nasıl kurulacağı netleştirilmedi. Burada sözü edilen duyurularda, gözden geçirilmiş sözleşme koşulları ve inşaatın yeniden başlayacağı kesin tarih kamuoyuyla paylaşılmadı.

Bu ayrım, haneleri ve işletmeleri doğrudan ilgilendiriyor. Büyük bir santral, ürettiği elektriğin çoğunu bir satış anlaşması kapsamında başka yere gönderirken de üretim yapabilir. Ne kazanacaklarını soran bölge sakinlerinin, elektriğin ne kadarının Myanmar’ın şebekesine verileceğini, iletim hatlarının nereye uzanacağını ve tüketicilerin ne kadar ödeyeceğini bilmesi gerekiyor.

Cunta lider yardımcısı Kıdemli General Soe Win, hidroelektriğin en ucuz seçenek olduğunu savundu. Hidroelektriğin birim üretim maliyetini 82 kyat, güneş enerjisinin 171 kyat, kömürün 215 kyat ve doğal gazın 235 kyat olduğunu belirtti.

Bu rakamlara göre hidroelektrik birim başına güneş enerjisinin yarısından daha ucuza mal oluyor. Bunlar Soe Win’in verdiği maliyetler; hane faturaları iletim, dağıtım ve yetkililerin tüketiciler için belirlediği fiyatlara da bağlı olacak.

Daha büyük bir nehir projesinin parçası

Myitsone, Myitkyina’nın kuzeyinde Maykha (N’Mai Kha olarak da bilinir) ve Malikha (Mali Hka olarak da bilinir) nehirlerinin birleştiği yerde bulunuyor. Bu nehirlerin suları, ülkeden geçerek 2.000 kilometreden fazla yol alan ve Myanmar’ın başlıca ticaret nehri olan Ayeyarwady’yi oluşturuyor.

Reklam

Daha geniş kapsamlı proje genellikle toplam kapasitesi yaklaşık 20.000 megavat olan yedi baraj olarak tanımlanıyor. Daha ayrıntılı bir proje açıklamasında toplam 19.099 megavat kapasiteli altı saha listeleniyor; Myitsone Barajı’nın kapasitesi ise 6.000 megavat. Saha sayısındaki farklılık, projeye ilişkin kamuya açık anlatımların bir parçası.

Megavat, üretim kapasitesini, yani bir santralin belirli bir anda sağlayabileceği elektrik miktarını ölçer. Yıl boyunca üretilen elektrik miktarı nehir akışına, işletme koşullarına ve ekipmanın ne sıklıkta çalıştığına da bağlıdır.

Ayrıntılı açıklamadaki rakamlara göre Myitsone, daha geniş projenin kapasitesinin yaklaşık yüzde 31’ini oluşturacak: 19.099 megavatın 6.000’i. Bu ölçeği anlamak, Myitsone Barajı ve daha geniş nehir havzası projesi hakkındaki duyurularda neden farklı elektrik miktarlarından söz edildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

İnşaata karşı çıkan koalisyon, planlanan barajın 139,5 metre yüksekliğinde ve 1.310 metre genişliğinde olduğunu, Singapur büyüklüğünde bir alanı sular altında bırakabilecek bir rezervuar oluşturacağını belirtiyor. Yakın çevredeki topluluklar için rezervuarın kaplayacağı alan, üretim kapasitesi kadar acil bir endişe.

Projeyi yeniden başlatma girişimi nasıl hız kazandı?

Proje 2009’da Myanmar’ın önceki askeri yönetimi döneminde başladı. Cumhurbaşkanı Thein Sein, halkın karşı çıkmasının ardından 2011’de projeyi askıya aldı ancak proje hiçbir zaman resmen iptal edilmedi. Kampanyacılar şimdi yeni bir erteleme değil, projenin kalıcı olarak sonlandırılmasını istiyor.

Ordunun projeyi yeniden canlandırma girişimi komiteler, Çin’le müzakereler, halka açık toplantılar ve engellemelere karşı uyarılar üzerinden ilerledi:

  • 2009: Çin yatırımı ve Myanmar’ın askeri yönetimini içeren ilk projenin çalışmaları başladı.
  • 2011: Cumhurbaşkanı Thein Sein, yaygın muhalefet üzerine projeyi askıya aldı.
  • 24 Nisan 2024: Ordu, Ayeyarwady Myitsone-Myitnya Havzası projesi için bir yürütme organı kurduğunu duyurdu.
  • Eylül 2025: Ordu komutanının Çin ziyaretinin ardından yetkililer Myitsone’un ilerletilmesi, petrol ve doğal gaz boru hatları ve Mandalay-Muse demiryolu hakkında görüşmeler yapıldığını açıkladı.
  • 16 Aralık 2025: Soe Win, projeyi yeniden başlatmak için Çin’le anlaşmaya varıldığını duyururken yetkililer, onaylanmış projeleri engelleyenlerin yargılanabileceği uyarısında bulundu.
  • 20 Şubat 2026: Tin Aung San, Myitkyina Üniversitesi’ndeki halka açık sunuma başkanlık etti.

Ordu, Soe Win’in aralık ayındaki açıklamasından önce, ağustos ayının sonlarında üst düzey bir gözetim komitesi de kurdu. Bu idari adımlara, görünür yerel destek toplama çabaları eşlik etti.

Reklam

Projeye destek veren yerel komite, 3 Nisan’da rejim yetkilileriyle görüşmeler yaptı ve üç ay içinde en az 10 halka açık toplantı düzenlediği bildirildi. Daha geniş kapsamlı tanıtım kampanyasına ilişkin bir haberde Myitkyina, Putao, Danai ve Monghnyin ilçelerinde 20’den fazla miting düzenlendiği belirtiliyor.

Protestolar nehir kıyılarından öğrenci kampanyalarına yayıldı

10 Ocak’ta, Kachin Eyaleti Günü’nde, 60’tan fazla Myitkyina sakini yeniden başlama girişimini protesto etmek için Ayeyarwady kıyısında toplandı. Katılımcılar, Kachin Eyaleti başbakanına ve Kachin Bağımsızlık Örgütü’ne (KIO), nehirlerin birleştiği bölgeyi koruma ve inşaatı önleme çağrısı yaptı.

29 Nisan’da Myitsone bölgesinde düzenlenen bir başka protestoya yaklaşık 80 kişi katıldı. 6 Mayıs’ta 49 sivil toplum kuruluşu ve aktivistten oluşan bir koalisyon, yeniden başlatma girişimini reddeden ve yetkilileri halkın onayı olmadan ekonomik kazanç peşinde olmakla suçlayan ortak bir açıklama yayımladı.

Myitkyina’daki üniversite öğrencileri ve diğer gençler de 25 Mayıs’ta, Kachin İnsan Hakları İzleme Örgütü öncülüğünde bir kampanya düzenledi. Talepleri projenin tamamen iptal edilmesiydi. Katılımcılar, nehirlerin birleştiği yeri Kachin toplulukları için kutsal bir doğal simge ve Myanmar genelindeki insanların bağlı olduğu bir nehrin kaynağı olarak tanımladı.

Phoe Kyaw, grev kollarının protestosunun ardından yeni gösteriler düzenleneceğini söyledi. Halkın kabulü olmadan inşaatın başarıya ulaşamayacağını savundu ve KIO’nun da projenin halkın onayını gerektirdiği görüşünü paylaştığını belirtti.

KIO’nun silahlı kanadı Kachin Bağımsızlık Ordusu’nun sözcüsü Naw Bu da direniş güçlerinin, yeniden canlandırma planlarına karşı Kachin halkının yanında duracağını söyledi. Askeri yönetime karşı olanların kurduğu Ulusal Birlik Hükümeti de 6 Ocak’ta projeye karşı çıktığını duyurdu.

Destek toplantıları yargılama tehdidi altında yapılıyor

Ulusal Savunma ve Güvenlik Konseyi’nin 16 Aralık 2025 tarihli emrinde, onaylanmış projelere "yeterli kanıt" olmaksızın karşı çıkan veya engel olan kişi ve kuruluşların yürürlükteki yasalar uyarınca yargılanabileceği uyarısı yapıldı. Myitkyina sakinleri, Myitsone’a karşı kamuoyu önünde konuşmaları hâlinde tutuklanmaktan ve zulme uğramaktan korktuklarını belirtti.

Kachin İnsan Hakları İzleme Örgütü Direktörü Ma Sai Mai, yetkililerin projeyi tanıtan etkinliklere katılmak istemeyen bölge sakinlerine baskı yaptığını söyledi. Siyasi istikrarsızlık ve silahlı çatışma sürerken konunun zorla dayatılmasının gerilimi artırabileceği uyarısında bulundu.

Kachin İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden Seng Mai, bölge sakinleri ve çatışmalar nedeniyle yerinden edilen kişilere yönelik benzer baskıları şöyle anlattı:

"Cuntanın atadığı yetkililer, yerel halkı projeyi desteklemeye zorlamak için Myitkyina ve Waingmaw’da bölge sakinleriyle, ayrıca Myitsone’un yukarı kesiminde süren çatışmalardan kaçan ülke içinde yerinden edilmiş kişilerle halka açık toplantılar düzenliyor. Aynı zamanda Myitsone projesine karşı çıkan herkesin yasal işlemle karşılaşacağı tehdidinde bulunuyorlar," dedi Seng Mai.

Reklam

Ülke içinde yerinden edilmiş kişiler (IDP), kendi ülkeleri içinde yerinden edilen insanlardır. Barajı desteklemeleri istenen bazı aileler çatışmalardan kaçmış durumda; bu da toprak, yardım ve yer değiştirmeyle ilgili kararları özellikle zorlaştırıyor.

Hükümet, halkın isteklerine değer verdiğini ve iş birliğinin gerekli olduğunu savunuyor. Danışma toplantılarında korku yaşadıklarını anlatan bölge sakinleri ise farklı bir tablo çiziyor: Bir toplantıya katılmak ya da sessiz kalmak, insanların askeri yetkililere karşı çıkamayacaklarını hissetmelerinden kaynaklanabilir.

Deprem güvenliği ve nehre verilecek zarar muhalefeti körüklüyor

Planlanan baraj sahasının, yer kabuğundaki hareketlerin depremlere yol açabildiği büyük bir kırık hattı olan Sagaing Fayı’na 25,4 kilometre mesafede olduğu bildiriliyor. Bu yakınlık, deprem güvenliğini kamuoyundaki anlaşmazlığın temel konularından biri hâline getirdi.

Şubat ayındaki toplantıda elektrik bakanı U Nyan Htun, barajın 8 büyüklüğündeki depreme dayanabilecek biçimde tasarlanacağını söyledi. Deprem ve mühendislik jeolojisi uzmanı Dr. Aye Lwin ise depreme dayanıklı rezervuar tasarımları, Sagaing Fayı ve fayların yakınındaki baraj örnekleri hakkında bilgi verdi.

Yetkililer ayrıca baraj güvenliğini izlemeye yönelik araçları, kalite denetimlerini ve acil durum planlamasını anlattı. Sulama ve Su Kullanımı Yönetimi Dairesi Genel Müdürü U Khin Zaw, teknik güvenlik, taşkın koruması ve balıklar ile Ayeyarwady yunusları üzerindeki etkiler konusunda hükümetin görüşlerini sundu.

Deprem büyüklüğü, depremin boyutunu ölçer. Barajda hissedilen sarsıntı, kırılmaya olan mesafeye, yerel zemin koşullarına ve yapının tasarımına da bağlıdır. Bu nedenle topluluklarının üzerinde bir rezervuar kurulmasından kaygı duyan bölge sakinleri, mühendislik değerlendirmeleri ve acil durum düzenlemeleriyle doğrudan ilgileniyor.

Projeye karşı çıkanlar su akışının, balıkçılığın ve tarımın değişmesinden de endişe ediyor. Ulusal Birlik Hükümeti, tortuların tutulmasının Ayeyarwady Deltası’ndaki tarım arazilerine zarar verebileceği uyarısında bulundu. Tortu, nehrin taşıdığı toprak ve diğer maddelerdir; tarım arazilerinin yenilenmesine katkıda bulunur.

Kachin İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden Seng Mai, kampanyanın neden Kachin Eyaleti’nin ötesine uzandığını şöyle anlattı:

"Bu devasa Myitsone projesine yalnızca Kachin Eyaleti’nin ya da bölgemizin çıkarları için karşı çıkmıyoruz. Bu nehir boyunca yaşayan insanlar balıkçılık, tarım, hayvancılık ve diğer temel su ihtiyaçları için ona bağlı," dedi Seng Mai.

Yerinden edilmiş aileler bir kez daha belirsizlikle karşı karşıya

Bölge sakinleri, Tang Hpare ve Mali Yang’ın da aralarında bulunduğu yaklaşık altı köyden insanların ilk proje nedeniyle zorla başka yerlere taşındığını söylüyor. Kachin İnsan Hakları İzleme Örgütü ise tahliye edilip Aung Myin Tha ve Maliyan’a yerleştirilen köy sayısını yaklaşık 11 olarak veriyor. 2013’te yapılan bağımsız bir çevresel etki değerlendirmesine göre yaklaşık 12.000 kişi yerinden edildi, evlerine ve topraklarına zorla el konuldu.

Reklam

Bu anlatımlar, mevcut yeniden başlatma kampanyasından önceye uzanan toprak kaybı ve geçim kaynaklarının bozulması mirasını ortaya koyuyor. Bazı bölge sakinleri, kalıcı olarak evlerine dönebilmek ve kendi topraklarında özgürce çalışabilmek için projenin iptal edilmesini istiyor.

Şubat ayındaki toplantıda U Min Naung tazminat, yer değiştirme ve tarım arazilerinin kullanımı ile arazi yönetimi yasalarını ele aldı. Yetkililer ayrıca yerel komiteye, rehabilitasyon sürecinde istihdam olanaklarının korunmasına yardımcı olması talimatını verdi.

Ailelerin tazminat ödemesinin ötesine geçen pratik soruları var: Verilecek yeni arazi tarımı sürdürmeye elverişli olacak mı, balıkçılık mümkün olacak mı ve pazarlara ulaşabilecekler mi? Bölge sakinleri ayrıca, otlayan sığırları geri almak da dâhil, gündelik işlerini aksatan proje alanı çevresindeki kısıtlamalardan söz ediyor.

Darbadan önce nehirlerin birleştiği bölge ziyaretçi çekiyor ve yerel halka gelir sağlıyordu. Bölge sakinleri, kapsamlı altın madenciliğinin o zamandan beri çevreye ve nehir yataklarına zarar verdiğini söylüyor. Önerilen baraj, çıkarım faaliyetleri ve savaş nedeniyle zaten değişime uğramış bir yerde yeni ve büyük bir dönüşüme yol açacak.

Çin’in rolü barajı savaşla ilişkilendiriyor

Cuntanın Çin’in diplomatik desteğine ve askeri malzeme tedarikine bağımlılığı, Myitsone’u yeniden başlatmanın Pekin’in yardımı karşılığında yapılmış bir anlaşmanın parçası olduğu yönündeki kuşkuları artırdı. Protesto lideri Phoe Kyaw, projenin Çinli destekçilerini Myanmar’ın doğal kaynaklarını sömürmekle suçlayarak muhalefetini bu çerçevede anlattı.

Çin, daha geniş çaplı çatışmayı etkilemek için sınır baskısını, ticaret erişimini ve silah tedarikini de kullanarak ordunun bazı bölgeleri geri almasına yardımcı oldu. Baraj kampanyasının yeniden canlanması, Pekin’in ekonomik çıkarlarını cuntanın iktidarını pekiştirme çabalarıyla ilişkilendiren Çin’in Myanmar ordusuna desteğinin artmasının ardından geldi.

Yetkililer açısından Myitsone, büyük bir elektrik projesi ve önemli bir Çin yatırımını ilerletme olanağı sunuyor. Protestocular içinse aynı proje, nehirleri ve evleriyle ilgili kararların kendilerinin pek söz sahibi olmadığı müzakerelerle alındığı korkusunu doğuruyor.

Şimdiki anlaşmazlık, iş birliği için yürütülen hükümet kampanyası ile projenin iptali için yürütülen halk kampanyası arasında. Mühendislik güvenceleri, yurt içi elektrik taahhütleri ve tazminat önerileri anlaşmazlığın bazı yönlerine yanıt veriyor. Bölge sakinleri ayrıca, projenin devam edip etmemesine karar verme özgürlüğü istiyor.

Öne Çıkanlar

  • Myanmar’ın askeri yönetimi, 2011’de askıya alınan 3,6 milyar dolarlık Myitsone projesini yeniden canlandırmaya çalışıyor.
  • Yetkililer, 20 Şubat 2026’da 1.480 kişinin katıldığı toplantıda yurt içi elektrik kullanımına öncelik verileceğini vaat etti.
  • ISP-Myanmar, proje elektriğinin yüzde 90’ını Çin’e gönderecek bir dağılım planı olduğunu belirtiyor.
  • Protestocular, öğrenciler ve 49 sivil toplum kuruluşu ile aktivistten oluşan koalisyon projenin iptal edilmesini talep etti.
  • 16 Aralık 2025 tarihli emir, yeterli kanıt olmaksızın karşı çıkma veya engelleme hâlinde yargılama tehdidinde bulundu.
  • Başlıca kaygılar arasında deprem güvenliği, yerinden edilme, nehir akışı, geçim kaynakları ve halkın onayı bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir