Min Aung Hlaing’in cumhurbaşkanlığı, Myanmar’daki askerî gücü elinde tutma planını sürdürüyor

10 dakikalık okuma
Min Aung Hlaing's Presidency Extends a Plan to Keep Myanmar's Military Power Within Reach

Ordu Komutanlığından Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na

Min Aung Hlaing, yaklaşık 15 yıl başkomutanlık yaptıktan sonra 3 Nisan 2026’da Myanmar cumhurbaşkanlığını elde etti. Böylece yeni bir danışma konseyi, askerî müttefiklerin ağırlıkta olduğu bir parlamento ve silahlı kuvvetlerin başına güvenilir bir halef seçilmesiyle hazırlanan geçiş sürecini tamamladı. Görev değişikliği, Aung San Suu Kyi’nin seçilmiş hükümetini deviren Şubat 2021 darbesinin ardından gerçekleşti.

İçindekiler
  1. Ordu Komutanlığından Cumhurbaşkanlığı Sarayı’na
  2. Parlamento Kapıyı Nasıl Açtı?
  3. Yeni Hükümetten Önce Kurulan Konsey
  4. Danışma Organı Neden Önemli?
  5. Güvenilir Halef Ordunun Başına Geçiyor
  6. Parlamento ve Partideki Sadık İsimler
  7. İktidar Devri Takvimindeki Tarihler
  8. Kişisel Hırs ve Ordunun Çıkarları
  9. Yurt Dışında Kabul Görme, Ülkede Hesap Verme Talepleri
  10. Önemli Noktalar

Temel mesele, komutanlığı bıraktıktan sonra orduyu kimin kontrol edeceği. 2008 Anayasası uyarınca silahlı kuvvetler, sivil yönetimden önemli ölçüde bağımsızlığını koruyor. Dolayısıyla cumhurbaşkanı olmak, Min Aung Hlaing’in Myanmar’daki siyasi gücün merkezinde yer alan kurum üzerinde doğrudan kontrolünü sağlayan konumdan vazgeçmesi anlamına geliyordu.

Eski bir istihbarat şefi ve yakın müttefiki olan General Ye Win Oo, onun yerine seçildi. Daha önceki tahminlerde, başkomutan yardımcısı Kıdemli Orgeneral Soe Win ile Genelkurmay Başkanı General Kyaw Swar Lin öne çıkmıştı. Sonunda yapılan tercih, halef belirleme sürecinde kişisel bağlılığı ön plana çıkardı.

Planın ikinci ayağı 3 Şubat’ta, askerî yönetimin Birlik Danışma Konseyi Yasası’nı yürürlüğe koymasıyla ortaya çıktı. Konseyin geniş görev alanı güvenlik, dış ilişkiler, barış ve yasama konularını kapsıyor. Min Aung Hlaing’in planlarına ilişkin haberlerde konsey, sivil ve askerî işler üzerindeki nüfuzunu sürdürmesinin bir başka aracı olarak tanımlandı.

Ekim ayına gelindiğinde, yurt dışında kabul görme çabaları yeni bir gelişmeyle sonuçlandı: Malezya Başbakanı Enver İbrahim, Min Aung Hlaing’i Putrajaya’da ağırladı. Atamalar, yasalar ve diplomasi birlikte ele alındığında, cumhurbaşkanlığı unvanını elde etmenin ötesine geçen, iktidarı korumayı ve bu iktidara meşruiyet kazandırmayı amaçlayan bir plan görülüyor.

Reklam

Parlamento Kapıyı Nasıl Açtı?

Alt meclis milletvekili Kyaw Kyaw Htay, 30 Mart’ta Min Aung Hlaing’i cumhurbaşkanı yardımcılığına aday gösterdi. Bu, cumhurbaşkanını belirleme sürecinin bir aşamasıydı: Parlamento daha sonra üç aday arasından cumhurbaşkanını seçecek, diğer iki aday ise cumhurbaşkanı yardımcısı olacaktı.

Min Aung Hlaing’in karşısında, ona meydan okumaları beklenmeyen iki sadık isim vardı. Yeni parlamentonun üyelerinin yaklaşık yüzde 90’ının, görevdeki askerî personel ya da orduyla aynı çizgideki partiden seçilmiş temsilciler olarak ona bağlı olduğu belirtiliyordu. Anayasa, parlamentodaki sandalyelerin dörtte birini görevdeki askerlere ayırarak, seçimle bu sandalyeleri kazanmalarına gerek kalmadan silahlı kuvvetlere önemli bir temsil olanağı sağlıyor.

Rakamlar, desteğin anayasal kontenjanın çok ötesine uzandığını gösteriyor. Parlamentonun yaklaşık yüzde 90’ının ona bağlı olduğu belirtilirken, askerî kontenjanın yüzde 25 olması, desteğin yaklaşık 65 puanlık bölümünün ordunun garantili sandalyeleri dışından geldiği anlamına geliyordu. Seçilmiş müttefikleri, cumhurbaşkanlığına giden parlamenter yolu son derece öngörülebilir hâle getirdi.

Seçimler Aralık 2025 ile Ocak 2026 arasında yapıldı. Başlıca muhalefet partileri dışarıda bırakılırken, çatışmalar ülkenin bazı bölgelerinde seçimlere katılımı engelledi. Askerî yönetim oylamayı barışa giden bir yol olarak sundu ve seçimlerin özgür ve adil olduğunu savundu. Muhalifler ise dışlamalara ve muhalefete yönelik baskının sürmesine dikkat çekerek bu iddiayı reddetti.

Yeni Hükümetten Önce Kurulan Konsey

Birlik Danışma Konseyi Yasası, yeni parlamentonun yasayı ele alması mümkün olmadan, askerî yönetim döneminde Ulusal Savunma ve Güvenlik Konseyi tarafından yürürlüğe kondu. Bu zamanlama, gelecekteki cumhurbaşkanına yasayla kurulmuş ek bir kurum sağladı.

Konseyin başkanını ve sekreterini de kapsayan üyelerini cumhurbaşkanı atıyor. Planın ilk anlatımında beş üyeden söz edilirken, yasanın daha ayrıntılı aktarımında en az beş üye öngörüldüğü belirtildi. Konseyin görevleri arasında ulusal güvenlik, hukukun üstünlüğü, uluslararası ilişkiler, barış ve yasama konularında tavsiyelerde bulunmak ve koordinasyon sağlamak yer alıyor. İdari işlerini cumhurbaşkanlığı ofisi yürütüyor.

Yasanın 9. maddesi, konseyin görev süresini cumhurbaşkanının görev süresine bağlıyor. Bu hüküm, kuruma onu atayan cumhurbaşkanının görev süresini aşan bağımsız bir dönem tanımak yerine, konseyi doğrudan cumhurbaşkanlığına bağlıyor.

Myanmar Barolar Konseyi, kurumun parlamentoya, hükümete ve yargıya müdahale edebileceği uyarısında bulunarak bunu kalıcı askerî diktatörlüğe geçiş adımı olarak nitelendirdi. Naypyidaw’da yasaya aşina bir kişi ise daha dar bir yorum getirerek konseyin idari yetkisi olmadığını söyledi. Konseyin oluşturulmasına ilişkin haberlerde, nihai üyelerinin kim olacağı, Min Aung Hlaing’in bizzat başkanlık edip etmeyeceği ve yetkilerinin ne ölçüde geniş olacağı belirsizliğini korudu.

Reklam

Danışma Organı Neden Önemli?

Myanmar’da 2008 Anayasası uyarınca zaten bir kabine ve Ulusal Savunma ve Güvenlik Konseyi bulunuyor. Bu konsey; cumhurbaşkanını, iki cumhurbaşkanı yardımcısını, parlamentonun iki meclis başkanını, başkomutanı, başkomutan yardımcısını ve dışişleri, savunma, içişleri ile sınır işlerinden sorumlu bakanları bir araya getiriyor.

Yeni danışma konseyi, üst düzey yetkililerin kararları koordine edebileceği bir başka alan oluşturuyor. Görev alanı, normalde farklı kurumların yürüttüğü işleri kapsıyor. Güvenlik konuları orduyla, yasama parlamentoyla, dış ilişkiler ve barış ise hükümet politikalarıyla bağlantılı.

Askerî kaynaklar, konseyi bir sonraki komutanı Min Aung Hlaing’in siyasi etki alanında tutmak için kullanma niyetinden söz etti. Naypyidaw’da dile getirilen başka bir yoruma göre ise konsey, askerî yönetimden ayrılan ve sıradan bir bakanlık için fazla kıdemli sayılabilecek subaylara üst düzey görevler sağlayacaktı.

Bu düzenlemeyi anlamak için resmî görevlerle kişisel nüfuz arasındaki ayrım kilit önem taşıyor. Tavsiye vermekle görevlendirilmiş bir konseyin üyeleri nüfuzlu eski komutanlarsa ve çalışmaları cumhurbaşkanlığı ofisi üzerinden yürütülüyorsa, kurum yine de siyasi ağırlık taşıyabilir. Konseyin fiilî rolü, yasanın ifadelerinin yanı sıra bu ilişkilere de bağlı.

Eski askerî lider Than Shwe’nin 2011’deki geçiş sürecinde benzer bir plan gündeme gelmişti. Emekli üst düzey liderlerden oluşması önerilen bir yapı, sivil ve askerî işler üzerindeki nüfuzu korumayı amaçlıyordu ancak faaliyete geçmedi. Yeni yasa, Min Aung Hlaing’in önerdiği kuruma önceki düzenlemede bulunmayan yasal bir çerçeve kazandırıyor.

Güvenilir Halef Ordunun Başına Geçiyor

Ye Win Oo’nun seçilmesinden önce haftalar boyunca iki başka üst düzey subay gündemdeydi. Savunma Hizmetleri Akademisi’nin 22. dönem mezunu Soe Win, ordunun ikinci en üst düzey subayıydı. Akademinin 35. dönem mezunu Kyaw Swar Lin ise Min Aung Hlaing’in döneminde hızla yükselmiş, levazım genel müdürü ve genelkurmay başkanı olarak görev yapmıştı.

Askerî karargâha yakın eski bir subay, mart ayının sonuna gelindiğinde en olası adayın Kyaw Swar Lin olduğunu düşünüyordu. Başka askerî kaynaklar ise Min Aung Hlaing’in henüz bir isim üzerinde karar kılmadığını söyledi. Sonunda Ye Win Oo’nun seçilmesi, kıdeme dayalı beklentilerin görevden ayrılan komutanın tercihleriyle ne kadar çabuk boşa çıkabileceğini gösterdi.

Kamuoyu önündeki bazı etkinlikler de dikkat çekmişti. Soe Win, Çin Yeni Yılı kutlamalarına Min Aung Hlaing’in yerine katılmış ve darbeden sonra üst düzey bir Myanmar askerî liderinin Çin’e yaptığı ilk resmî ziyareti gerçekleştirmişti. Kyaw Swar Lin, 2025’teki Çin ziyaretinde Min Aung Hlaing’e eşlik etmişti. Her ikisinin de Myanmar’daki askerî yönetim üzerinde önemli nüfuzu bulunan Çin’le görünür bağlantıları vardı.

Kyaw Swar Lin ayrıca İsviçre, Kanada, Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık tarafından uygulanan uluslararası yaptırımların hedefinde. Araştırmacılar, onu ordunun 2017’de Rakhine Eyaleti’nde yürüttüğü operasyonlarla ilişkilendirdi. Sonunda seçilen subay Ye Win Oo’nun ise muhaliflere yönelik acımasız muameleyle anıldığı belirtiliyor.

Reklam

Parlamento ve Partideki Sadık İsimler

Min Aung Hlaing’in hazırlıkları ordu karargâhının ötesine uzanıyordu. Askerî yönetim konseyinin eski sekreteri Aung Lin Dwe ile eski bakan ve Birlik Dayanışma ve Kalkınma Partisi lideri Khin Yi, parlamentoda yöneticilik görevlerine getirildi.

Üst düzey parti yetkililerine yakın kişiler, parti liderliğinin Khin Yi’den güvenilir başka bir isme devredilmesinin de planlandığını belirtti. Partinin kontrolü önemli; çünkü partinin seçilmiş milletvekilleri, Anayasa’daki kontenjan uyarınca parlamentoya giren subaylara ekleniyor.

Düzenleme, eski cumhurbaşkanı Thein Sein ile eski parlamento başkanı Shwe Mann arasında yaşanan rekabetin tekrarlanmasını önleme çabası olarak nitelendirildi. Cumhurbaşkanı, meclis başkanı ve parti lideri ayrı ayrı nüfuz alanları oluşturabilir. Bu görevlere güvenilir müttefiklerin getirilmesi, birbiriyle rekabet eden güç merkezlerinin hareket alanını daraltıyor.

Myanmar’ın askerî halefiyet geçmişi, bu kaygıyı açıklamaya yardımcı oluyor. Than Shwe, 2011’de güçlü yardımcısı Maung Aye ya da halef olarak adı sıkça geçen Shwe Mann yerine Min Aung Hlaing’i seçmişti. 2026’daki geçişte olduğu gibi, o dönemde de rütbe ve kamuoyunun beklentileri yol gösterici olmaktan uzaktı.

İktidar Devri Takvimindeki Tarihler

Min Aung Hlaing’in cumhurbaşkanlığına giden yolu yıllar içinde şekillendi, ardından 2026’nın başında bir dizi kararla hız kazandı. Bu sıra, seçilmiş bir hükümetin devrilmesiyle onun yerine geçen askerî yönetimin sivil makamlara yerleşmek için kullandığı kurumları birbirine bağlıyor.

  • 2015 ve 2020: Ulusal Demokrasi Birliği ülke genelindeki seçimleri kazandı ve askerî çizgideki partinin hedeflerini boşa çıkardı.
  • Şubat 2021: Min Aung Hlaing, seçilmiş hükümeti deviren darbeye öncülük etti.
  • Aralık 2025-Ocak 2026: Başlıca muhalefet partilerinin dışlandığı ve çatışmalar nedeniyle katılımın kısıtlandığı seçimler yapıldı.
  • 3 Şubat 2026: Askerî yönetim Birlik Danışma Konseyi Yasası’nı yürürlüğe koydu.
  • 18 Şubat: Tayland Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow, Myanmar’ın cumhurbaşkanı, başbakan ve yeni bir askerî komutan atamaya hazırlandığını söyledi.
  • 30 Mart: Milletvekilleri, cumhurbaşkanını belirleme süreci için Min Aung Hlaing’i aday gösterdi.
  • 3 Nisan: Min Aung Hlaing, parlamento oylamasıyla cumhurbaşkanı oldu.
  • 6 Nisan: Savunucular, Endonezya savcılığına hakkında soykırım suçlaması içeren bir başvuru sundu.
  • 7 ve 8 Ekim: Enver İbrahim’le görüşmek üzere Malezya’yı ziyaret etti.

18 Şubat’taki açıklama, Sihasak ile Myanmar’ın askerî yönetim tarafından atanmış dışişleri bakanı Than Swe arasındaki gayriresmî görüşmenin ardından geldi. Açıklama, sivil makamlara atamalar ile askerî halefiyetin aynı hükümet kurma sürecinin parçaları olduğunu kamuoyu önünde ortaya koydu.

Reklam

Kişisel Hırs ve Ordunun Çıkarları

Myanmar uzmanı David Steinberg, 2021’de darbenin Min Aung Hlaing ile Aung San Suu Kyi arasındaki kişisel bir mücadeleden ibaret olmadığını savundu. Analizi ayrıca ordunun uzun süredir devam eden kurumsal çıkarlarını ve liderlerinin ulusal çıkar olarak gördükleri hususları savunduğuna işaret ediyordu.

Mary Callahan’ın Making Enemies adlı kitabı, askerî tarihe dayanan benzer bir açıklama sunuyor. Callahan, savaş ve devlet inşasıyla şekillenen, liderleri kendilerini ülkenin kurucuları ve koruyucuları olarak görmeye başlayan bir kurumu anlatıyor. Bu bakış açısında sıradan siviller şüpheli sayılabiliyor ya da düşman olarak görülebiliyor.

Bu değerlendirmeler, cumhurbaşkanlığını daha uzun bir örüntüye bağlıyor: 1958’de ordunun yönetime katılması, 1962 darbesi, 1974 Anayasası’yla oluşturulan siyasi yapı, 1988’den sonra doğrudan askerî yönetim ve 2008 Anayasası’yla güvence altına alınan askerî rol. Mevcut düzenleme, komutanlara askerî sorumluluklarının yanı sıra siyasi yetki veren kurumlardan yararlanıyor.

Myanmar Strateji ve Politika Enstitüsü’nden analist Naing Min Khant, son manevraların amacını doğrudan şöyle ifade etti:

Bu siyasi manevralar, Min Aung Hlaing’in ülkeyi demir yumrukla yönetmeyi sürdürme niyetinde olduğunu gösteriyor.

Naing Min Khant, sivil bir unvana geçişe eşlik eden kabul görme arayışına da değindi:

Temelde meşruiyetten yoksun ama onun görüntüsünü çaresizce arzuluyor.

Yurt Dışında Kabul Görme, Ülkede Hesap Verme Talepleri

Myanmar’daki siviller, siyasi geçiş boyunca süren çatışmanın sonuçlarıyla karşı karşıya. Halefiyet tartışmaları sırasında yayımlanan haberlerde darbeden bu yana 7 binden fazla kişinin öldürüldüğü, 20 binden fazlasının gözaltına alındığı ve 3,5 milyondan fazla kişinin yerinden edildiği bildirildi. Geniş bölgeler silahlı muhalefet gruplarının kontrolünde kaldı.

Myanmar Özel Danışma Konseyi, ordunun düzenlediği seçimlerin ve siyasi düzenlemelerin savaş suçlarına ilişkin sorumluluğu ortadan kaldıramayacağını belirtti. Hesap verme talebi, cumhurbaşkanlığı oylamasından günler sonra, savunucuların 6 Nisan’da Endonezya’da soykırım suçlaması içeren bir başvuruda bulunmasıyla somutlaştı. Başvuru, 2017’de 730 binden fazla Rohingya’yı Myanmar’dan kaçmaya zorlayan askerî operasyonlarla ilgili. Endonezyalı savcılar başvuruyu incelemeye aldı; kovuşturma kararı henüz verilmedi.

Diplomatik temaslar bu hukuki girişimlerle birlikte ilerledi. Enver, ekim ayında Malezya’da yapılan görüşmelerde, mültecilerin geri dönüşünü ele alırken Myanmar’ın Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği’ne (ASEAN) daha kapsamlı katılımını destekledi. Malezya, 8 Ekim itibarıyla o yıl 10.493 Myanmar vatandaşını geri gönderdiğini açıkladı. Hak örgütleri ise geri dönenlerin zulüm, zorla askere alınma ve başka tehlikelerle karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

Min Aung Hlaing için yurt dışındaki görüşmeler, yalnızca bir darbe lideri olarak değil, cumhurbaşkanı sıfatıyla ağırlanma fırsatı sunuyor. Yerinden edilenler, tutuklular ve askerî operasyonlarla karşı karşıya kalan topluluklar açısından ise somut ölçütler farklı: Şiddetin sona erip ermeyeceği, insanların güvenle geri dönüp dönemeyeceği ve ihlallerden sorumlu olanların adalet önüne çıkarılıp çıkarılmayacağı.

Reklam

Önemli Noktalar

  • Min Aung Hlaing, askerî müttefiklerin ağırlıkta olduğu bir parlamento sürecinin ardından 3 Nisan 2026’da cumhurbaşkanı oldu.
  • Yakın müttefiki ve eski istihbarat şefi General Ye Win Oo, onun yerine askerî komutanlığa seçildi.
  • 3 Şubat’ta yürürlüğe giren Birlik Danışma Konseyi Yasası, güvenlik, dış ilişkiler, barış ve yasama konularında tavsiyelerde bulunacak bir kurum oluşturdu.
  • Konseyin görev süresi cumhurbaşkanınınkiyle aynı; kurumun fiilî yetkileri ise hukuki ve siyasi kaygılara yol açtı.
  • Geçiş süreci, ordu, parlamento ve partideki sadık isimlerin görevlendirilmesini diplomatik kabul görme çabalarıyla bir araya getiriyor.
  • Sivil cumhurbaşkanlığı makamına geçişe, Endonezya’daki soykırım başvurusu ve süren hesap verme talepleri eşlik etti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir