Güvenlik Testleri Sürerken Özbekistan’daki Nukus 2 Rüzgâr ve Batarya Projesi Tamamlanmaya Yaklaşıyor

9 dakikalık okuma
Uzbekistan's Nukus 2 Wind and Battery Project Nears Completion as Safety Tests Continue

25 türbin şebekeye elektrik veriyor

Özbekistan’daki 232 milyon avroluk Nukus 2 rüzgâr ve batarya projesi tam kapasiteyle işletmeye alınmaya yaklaşıyor. 26 türbinin 25’i hâlihazırda elektrik üretirken batarya sistemi güvenlik testlerinden geçiyor. Projenin geliştiricisi ACWA, bataryaların devreye alma çalışmalarını Kasım 2026 sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor. Böylece 200 megavat rüzgâr enerjisi üretimini 100 megavatsaat elektrik depolama kapasitesiyle birleştiren tesis tamamlanmış olacak.

İçindekiler
  1. 25 türbin şebekeye elektrik veriyor
  2. Bataryalar ne kadar elektrik sağlayacak?
  3. Dağlık sahadan ulusal şebekeye bağlantı
  4. Türbinlerin ne kadar elektrik üretmesi bekleniyor?
  5. 25 yıllık anlaşma yatırımı destekliyor
  6. İhale kararından bataryaların devreye alınmasına
  7. İnşaat istihdamının yerini daha küçük bir iş gücü alacak
  8. Arazi tazminatı, etkilenen 39 haneyi kapsıyor
  9. Yaban hayatını koruma çalışmaları inşaat sonrasında da sürecek
  10. Öne Çıkan Noktalar

Özbekistan’ın kuzeybatısındaki özerk cumhuriyet Karakalpakistan’da bulunan proje, Asya Kalkınma Bankası (ADB) tarafından Orta Asya’nın büyük ölçekli batarya depolamayla birleştirilmiş ilk rüzgâr enerjisi tesisi olarak tanımlanıyor. Proje direktörü Sardorbek Makhmudov, tesisin tam kapasiteyle çalıştığında 300 binden fazla kişinin elektrik ihtiyacını karşılayabileceğini tahmin ediyor.

26 Ekim tarihli bir güncellemede inşaatın yüzde 94,2 oranında tamamlandığı bildirildi. Makhmudov, elektrik üretiminin ağustosta başladığını, ek güvenlik ve yangından korunma gereklilikleri nedeniyle bataryaların aşamalı olarak test edilmesi gerektiğini söyledi. Bu iki ilerleme aşamasının hangi yılda gerçekleştiği belirtilmedi.

Son çalışmaların önemi şantiye sınırlarını aşıyor. Rüzgâr türbinleri, rüzgâr estiğinde elektrik üretiyor; bataryalar ise üretilen elektriğin bir bölümünü tüketicilerin ihtiyaç duyduğu zamana kadar depolayabiliyor. Nukus 2’deki depolama sisteminin, rüzgâr üretiminin azaldığı, talebin yükseldiği veya diğer enerji tesislerinin elektrik sağlayamadığı durumlarda şebekeyi desteklemesi amaçlanıyor.

Bataryalar ne kadar elektrik sağlayacak?

Nukus 2’nin iki temel kapasite değeri farklı şeyleri ifade ediyor. Rüzgâr santralinin 200 megavatlık kapasitesi, ne hızda elektrik üretebildiğini gösteriyor. Bataryanın 100 megavatsaatlik kapasitesi ise depolayabileceği elektrik miktarını belirtiyor.

Makhmudov, talebe ve çekilen güç miktarına bağlı olarak bataryaların üç ila dört saat boyunca elektrik sağlayabileceğini tahmin ediyor. Tıpkı daha geniş bir çıkıştan boşalan su deposu gibi, batarya da daha fazla güç sağladığında daha çabuk tükeniyor.

Reklam

Belirtilen depolama kapasitesine göre, 100 megavatsaatlik elektrik dört saate eşit şekilde yayıldığında işletme sınırları ve enerji kayıpları hesaba katılmadan ortalama 25 megavat güç sağlanabilir. Üç saate yayıldığında ise ortalama yaklaşık 33 megavat güç elde edilir. Dolayısıyla süre, şebekenin ihtiyaç duyduğu desteğin düzeyine bağlı.

ADB’nin çevresel değerlendirme özetinde bataryaların belirli işlevleri sıralanıyor: talebin düşük olduğu dönemlerde elektriği depolamak, işletme rezervi sağlamak ve şebeke frekansının dengelenmesine yardımcı olmak. Frekans, alternatif akımlı elektrik sisteminin ritmidir. Operatörler, elektrik arzı ile tüketimini dengeleyerek frekansı sabit tutar.

Değerlendirmede ayrıca rüzgâr değişkenliği, buzlanma ve kar birikmesinin türbin üretimini azaltabilecek koşullar olduğu belirtiliyor. Batarya, bu üretim açıklarını kapatmak ve Beruniy ilçesindeki elektrik kesintilerini azaltmak üzere tasarlandı.

Dağlık sahadan ulusal şebekeye bağlantı

Nukus 2, Beruniy ve Qorao’zak ilçelerindeki Karatau dağlık bölgesinde yer alıyor. Üretilen elektrik, yeni iletim altyapısı, mevcut bir şalt sahasında yapılacak değişiklikler ve Beruniy şebeke trafo merkezine kurulacak bağlantı aracılığıyla tüketicilere ulaştırılacak.

ADB değerlendirmesinde, çift devreli ve 220 kilovolt gerilimde çalışacak yaklaşık 44 kilometrelik bir iletim hattı tanımlanıyor. Ayrıca rüzgâr santrali trafo merkezinden mevcut Nukus 1 şalt sahasına uzanan 14,5 kilometrelik bir iç hat ile batarya tesisinden uzanan 1,5 kilometrelik başka bir hat da sıralanıyor.

Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB), proje onay özetinde 42 kilometre uzunluğunda iki çift devreli iletim hattından ve 220 kilovoltluk şalt sahasının genişletilmesinden söz ediyor. ADB değerlendirmesinde ise ana bağlantı yaklaşık 44 kilometrelik tek bir çift devreli hat olarak tanımlanıyor.

Hat güzergâhı iki farklı coğrafyayı birbirine bağlıyor. Güzergâhın yaklaşık kuzey yarısı, Amu Derya taşkın ovasındaki sulanan tarım arazilerine ulaşmadan önce doğal çöl habitatından geçiyor. Beruniy trafo merkezinin Aşağı Amu Derya biyosfer rezervinin tampon bölgesinin hemen içinde yer alması, iletim bağlantısını projenin çevre yönetiminin önemli bir parçası hâline getiriyor.

Reklam

Türbinlerin ne kadar elektrik üretmesi bekleniyor?

ADB verilerine göre rüzgâr santralinin yılda yaklaşık 728 bin megavatsaat elektrik üretmesi bekleniyor. Bu, bir yıla yayıldığında günde yaklaşık 1.995 megavatsaate denk geliyor; ancak gerçek üretim rüzgâr koşullarına ve ekipmanların kullanılabilirliğine göre değişecek.

Karşılaştırma için, bir tesis bir yılın 8.760 saatinin tamamında kesintisiz 200 megavat üretseydi 1 milyon 752 bin megavatsaat elektrik üretirdi. Nukus 2’nin öngörülen üretimi bu miktarın yaklaşık yüzde 42’si. Yaygın olarak kapasite faktörü adı verilen bu oran, beklenen üretimi belirtilen kapasitede kesintisiz çalışmaya kıyasla gösteriyor.

Çevresel değerlendirmede 26 adet Envision EN 182-8.0MW türbini belirtiliyor. Türbinlerin göbekleri yerden 138 metre yüksekte, rotor çapları ise 182 metre. Listelenen çalışma rüzgârı hızları, üretimin başladığı saniyede 3 metreden, türbinlerin durdurulduğu saniyede 25 metreye kadar uzanıyor.

Değerlendirmede her bir türbin modelinin kapasitesi 8 megavat olarak belirtilirken proje belgelerinde yatırımın tamamı tutarlı biçimde 200 megavatlık bir rüzgâr santrali olarak tanımlanıyor. Türbinlerin tasarım ömrü 25 yıl; bu süre, projenin elektrik alım anlaşmasının süresiyle aynı.

25 yıllık anlaşma yatırımı destekliyor

Suudi Arabistan merkezli geliştirici ACWA’nın kurduğu yerel proje şirketi ACWA Power Beruniy Wind FE LLC tesisten sorumlu. Elektrik alım ve proje anlaşması, rekabetçi ihale sürecinin ardından 28 Mart 2024’te Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekesi’nin elektrik alıcısı olarak imzasıyla yürürlüğe girdi.

Anlaşma, projenin rüzgâr enerjisi üretimi için 25 yıl boyunca bir alıcı sağlıyor. Elektrik satışları başlamadan önce büyük harcama gerektiren bir yatırımda, bu uzunluktaki bir sözleşme inşaat ve borçlanma için ticari temel oluşturuyor.

AIIB, 000905 proje numarası kapsamında 15 Nisan 2025’te 75 milyon dolarlık finansmanı onayladı. Banka bu krediyi devlet garantisi olmaksızın sağlanan finansman olarak sınıflandırıyor; yani kredi doğrudan hükümete değil, proje şirketine veriliyor.

ADB ve yönettiği bir fon, Eylül 2025’te yaklaşık 46 milyon avro tutarında bir kredi paketi imzaladı. Diğer kredi verenler arasında Hollanda kalkınma bankası FMO, Standard Chartered ve Suudi EXIM bulunuyor. ADB ayrıca devlet destekli bir kredi garantisi sağladı. Bu garantinin, finansal riskleri azaltması ve ihaleye katılımı teşvik etmesi amaçlanıyor.

Reklam

ADB proje portföyü yöneticisi Abdullatif Matkarimov, bankanın Özbekistan’da yaklaşık on rüzgâr ve güneş enerjisi projesini desteklediğini ve katkısının Navoi’deki daha önceki bir projeyle başladığını söyledi. Nukus 2, yenilenebilir enerji yatırımlarına depolama ve şebeke desteği ekliyor.

İhale kararından bataryaların devreye alınmasına

Proje belgeleri, geliştirme sürecini Aralık 2023’teki ihale kararından sözleşmelere, toplumsal istişarelere ve finansmana kadar izliyor. Kalan tamamlama hedefi batarya sistemiyle ilgili; türbinlerin çoğu ise şimdiden elektrik sağlıyor.

  • 20 Aralık 2023: ACWA projeyi üstlenmeye hak kazandı.
  • 28 Mart 2024: Elektrik alım ve proje anlaşmaları ile şebeke hizmet anlaşması imzalandı.
  • 24 ve 25 Nisan 2024: Beş yerel toplulukta halkın katılımıyla toplantılar yapıldı.
  • 25 Şubat 2025: Arazi edinimi ve geçim kaynaklarının yeniden tesisine ilişkin planın topluluklarla paylaşılmasına başlandı.
  • 15 Nisan 2025: AIIB, 75 milyon dolarlık finansmanı onayladı.
  • Eylül 2025: ADB ve yönettiği fon kredi paketini imzaladı.
  • Kasım 2026 sonu: ACWA, bataryaların devreye alma çalışmalarını tamamlamayı hedefliyor.

Devreye alma sürecinde, ekipman ve kontrol sistemlerinin tam işletmeye geçmeden önce güvenli biçimde birlikte çalıştığı doğrulanıyor. Makhmudov, Nukus 2’deki bataryaların testlerinin aşamalı olarak yapılmasının nedenleri arasında yangından korunma ve güvenlik gerekliliklerini gösterdi.

İnşaat istihdamının yerini daha küçük bir iş gücü alacak

Makhmudov’a göre inşaat sırasında projede 400’den fazlası yerel işçi ve uzman olmak üzere 750 ila 800 kişi çalıştı. Çevresel değerlendirmede inşaat iş gücünün en yüksek düzeyde 500 kişiye ulaşacağı öngörülmüştü.

Değerlendirmede POWERCHINA - SINOHYDRO, mühendislik, tedarik ve inşaat yüklenicisi olarak tanımlanıyor. Konaklama seçenekleri arasında Nukus 1’deki mevcut tesisler, Nukus 2 şantiyesindeki konaklama alanları ve yakındaki köylerdeki konukevleri veya otellerde kalma imkânı yer aldı.

Projenin sosyal işler yöneticisi Tarana Jafarova, çevre topluluklardan personel alımının yerel gelirleri ve geçim kaynaklarını desteklemeyi amaçladığını söyledi. İnşaat ayrıca beton, agrega, gıda ve günlük ihtiyaç malzemelerine talep yaratıyor. Değerlendirmede bunlar yerel işletmeler için fırsatlar olarak sıralanıyor.

İnşaat sona erdiğinde çalışan sayısının 10 ila 15 kadrolu personele ve en fazla beş geçici çalışana düşmesi bekleniyor. İşletme pozisyonlarının çoğu teknik beceri gerektirecek; güvenlik ve destek işleri ise bir miktar yerel istihdam sağlayacak. Dolayısıyla kalıcı istihdam olanağı, inşaat dönemindeki iş gücünden çok daha sınırlı olacak.

Reklam

Arazi tazminatı, etkilenen 39 haneyi kapsıyor

AIIB değerlendirmesine göre rüzgâr santrali ve iletim altyapısı için yaklaşık 103 hektar arazi edinilmesi gerekiyor ve 39 hane etkilenecek. Bunların altısı rüzgâr santrali sahasıyla, 33’ü ise iletim hattıyla ilişkili. Hiçbir hanenin evinden taşınması beklenmiyor.

Ancak araziye erişimin kısıtlanması geçim kaynaklarını etkiliyor. Türbin temelleri arazileri kalıcı olarak kaplıyor, inşaat bazı otlatma alanlarına erişimi sınırlıyor ve iletim hatlarının çevresindeki güvenlik bölgeleri belirli faaliyetlere ve yapılara kısıtlamalar getiriyor. Yerel mevzuat kapsamında bu bölgelerin bazı kısımlarında tarım yapılması sürdürülebiliyor.

AIIB, etkilenen 39 haneden 25’ini kırılgan durumda olarak sınıflandırıyor. Geçim kaynaklarını yeniden tesis programı kapsamında, uygun hanelere ve kadınlar, gençler ile engelli bireyler gibi gruplara tazminatın yanı sıra destek sağlanacak.

ADB değerlendirmesinde, çitle çevrili inşaat alanlarına erişimi geçici olarak kısıtlanacak altı kayıt dışı çoban olduğu belirtiliyor. Kalıcı tesis alanlarının dışındaki bölgelerde inşaat bittikten sonra otlatmaya yeniden başlayabilecekleri öngörülüyor. Öngörülen etkiler için tazminat, etkiler ortaya çıkmadan önce ödenecek; beklenmeyen zararlar için de ek hükümler uygulanacak.

Jafarova, şikâyet ve tazminat süreçlerini anlattı. AIIB’ye göre proje kapsamındaki şikâyet mekanizması, arazi ve varlıklarla ilgili olanlar da dâhil olmak üzere isimsiz başvuruları kabul ediyor. Topluluklara yönelik bilgiler İngilizcenin yanı sıra Özbekçe ve Karakalpakça da sunulacak; çalışanlar için ayrı bir şikâyet süreci bulunacak.

Yaban hayatını koruma çalışmaları inşaat sonrasında da sürecek

Çevresel değerlendirmelerde türbin çarpışmaları, iletim ekipmanlarının yakınında kuşların elektrik akımına kapılması, habitatların bozulması ve inşaat faaliyetlerinden kaynaklanan riskler sıralanıyor. AIIB, proje planlaması ve korunmasında özel önem verilmesi gereken türleri ifade eden 36 Öncelikli Biyoçeşitlilik Unsuru belirtiyor.

Buhara geyiği ve turna, kritik habitat gerekliliklerini devreye sokarak belirli koruma yükümlülükleri doğurdu. ADB değerlendirmesine göre saha araştırmasında Buhara geyiğine rastlanmadı; başlangıç araştırmalarında ise rüzgâr santrali sahasında 40 Orta Asya kaplumbağası kaydedildi.

Değerlendirmede elektrik hatlarını kuşlar için daha görünür kılacak kuş yönlendiriciler, yırtıcı kuşlara yönelik riskleri azaltacak biçimde tasarlanmış elektrik ekipmanları ve türbinler ile iletim hatlarının çevresinde kuş ve yarasa ölümlerinin izlenmesi öneriliyor. Çarpışma modeli, belirtilen kaçınma varsayımları altında yılda yaklaşık 8,72 kerkenez ve 4,21 turna çarpışması tahmin etti.

Reklam

Bu tahminler, tesis işletmeye alındıktan sonra izleme programının değerlendirebileceği somut hedefler sunuyor. Biyoçeşitlilik planı, belirtilen eşiklerin aşılması hâlinde koruma denkleştirmeleri dâhil olmak üzere koruyucu önlemlerin değiştirilmesini öngörüyor. Denkleştirmeler, projeyle bağlantılı biyoçeşitlilik kayıplarını telafi etmeyi amaçlayan koruma faaliyetleridir.

AIIB, inşaat ve işletme dönemlerinde altı ayda bir çevresel ve sosyal izleme raporu hazırlanmasını şart koşuyor. Proje yakınındaki topluluklar için tam kapasiteyle işletmeye geçiş; inşaat çalışmalarından elektrik arzının, arazilerin eski hâline getirilmesinin, tazminatların ve yaban hayatının korunmasının sürekli denetimine geçiş anlamına gelecek.

Öne Çıkan Noktalar

  • Nukus 2, Özbekistan’ın batısında 200 megavat rüzgâr enerjisi üretimini 100 megavatsaat batarya depolama kapasitesiyle birleştiriyor.
  • 26 türbinden 25’i elektrik üretiyor; ACWA, bataryaların devreye alma çalışmalarını Kasım 2026 sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor.
  • 232 milyon avroluk projenin yılda yaklaşık 728 bin megavatsaat elektrik üretmesi bekleniyor.
  • 28 Mart 2024’te imzalanan anlaşma, Özbekistan Ulusal Elektrik Şebekesi’nin 25 yıl boyunca elektrik satın almasını öngörüyor.
  • AIIB, 75 milyon dolarlık finansmanı onaylarken ADB ve yönettiği bir fon yaklaşık 46 milyon avroluk kredi paketi imzaladı.
  • Arazi edinimi 39 haneyi etkiliyor ancak bölge sakinlerinin evlerinden taşınmasını gerektirmiyor.
  • Proje tam kapasiteyle işletmeye geçerken tazminat, geçim kaynaklarına destek ve yaban hayatı izleme yükümlülükleri sürecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir