Gizli görüşmeler Myanmar’a yeni bir kanal açıyor
ABD’li yetkililer, Myanmar’ın askerî liderliğiyle doğrudan görüşmelere başladı. Bu temaslar arasında, ABD Dışişleri Bakanlığı İstihbarat ve Araştırmadan Sorumlu Müsteşar Yardımcısı Michael Vance ile darbe lideri Min Aung Hlaing’in Naypyidaw’da 15–16 Eylül 2026’da gerçekleştirdiği görüşme de yer alıyor. Bu girişim, Washington’ı insan hakları ihlalleri nedeniyle hâlâ yaptırım uyguladığı isimle doğrudan temasa geçirirken çevrim içi dolandırıcılık, Amerikan ticari çıkarları ve nadir toprak elementlerine erişim konularında iş birliği arayışını da beraberinde getiriyor.
İçindekiler
- Gizli görüşmeler Myanmar’a yeni bir kanal açıyor
- Tutuklu iş insanı kapının açılmasına yardımcı oldu
- Washington, tecrit politikasından neden uzaklaştığını açıklıyor
- Dolandırıcılık merkezleri görüşmelere acil bir amaç kazandırıyor
- Nadir toprak elementi hedefleri bölgesel gerçeklerle karşı karşıya
- Barış planı gerçekte ne istiyor?
- Muhalefet grupları temas için koşullar belirliyor
- Süren saldırılar riskleri artırıyor
- Asya hükümetleri de kapıları yeniden açıyor
- Washington’da yaptırımlar, lobi faaliyetleri ve denetim
- Öne Çıkanlar
31 Ağustos’ta onaylanan ve 16 Ekim’de yayımlanan Dışişleri Bakanlığı stratejisi, diplomasi için somut hedefler belirliyor: 2030’a kadar kalıcı barışa giden yolu açacak bir ateşkes, gelir paylaşımı ve bölgesel sınırları ele alan en az üç forum ve her biri 5 milyon doların üzerinde değere sahip en az üç Amerikan ticaret veya yatırım anlaşması.
Eylül ayındaki ziyaretin amacı, tutuklu Amerikalı iş insanı Adam Castillo’nun serbest bırakılmasını sağlamaktı. Ziyaret, Washington’ın 2021 darbesinden sorumlu generalleri tecrit etmeye çalıştığı yılların ardından daha geniş bir diplomatik kanal da açtı. ABD ve Myanmar yetkilileri haziranda Tokyo’da bir araya gelmiş, ekimde de burada yeni bir görüşme turu düzenlenmişti.
Myanmar’ın demokratik muhalefeti ve etnik silahlı örgütleri bu gelişmelere umut ve kaygıyı bir arada taşıyan tepkiler verdi. Bazıları bunu saldırıları azaltma ve insani yardım sağlama fırsatı olarak görüyor. Diğerleri ise Washington’ın madenler ve güvenlik iş birliği peşinde koşarken orduya uluslararası meşruiyet kazandırabileceği uyarısında bulunuyor.
Temel zorluk hem siyasi hem de pratik: Önemli maden sahalarının ve dolandırıcılık merkezlerinin çoğu, askerî hükümetin doğrudan kontrolü dışındaki bölgelerde bulunuyor. Naypyidaw ile yapılacak herhangi bir anlaşma, kendi talepleri olan silahlı grupların kontrolündeki bölgelerdeki koşullara bağlı kalacak.
Tutuklu iş insanı kapının açılmasına yardımcı oldu
Myanmar’daki Amerikan Ticaret Odasının eski başkanı Castillo, 11 Haziran’da Yangon Havalimanı’nda gözaltına alındı. Destekçileri, kendisine yöneltilen suçlamaların uydurma olduğunu söyledi. Beyaz Saray, Ulusal Güvenlik Konseyi ve Dışişleri Bakanlığı yetkilileri daha sonra Castillo’nun serbest bırakılması için kapalı kapılar ardında müzakereler yürüttü.
Görüşmeler hakkında bilgi sahibi kişiler, Myanmar’ın karşılığında Washington’la uygun düzeyde resmî temas kurulmasını istediğini söyledi. Castillo daha sonra serbest bırakılmasını Başkan Donald Trump’a atfetti. Eylül ayındaki görüşme, bu tutukluluk meselesini çok daha kapsamlı bir diplomatik açılımın parçası hâline getirdi.
Ağustos ayında Dışişleri Bakanlığının istihbarat biriminin başına getirilmesi Senato tarafından onaylanan Michael Vance, daha önce Başkan Yardımcısı JD Vance’e danışmanlık yaparken Asya meseleleri üzerinde çalışmıştı. Vance ayrıca demokratik muhalefet temsilcileri ve etnik silahlı gruplarla hem yüz yüze hem de çevrim içi görüşmeler gerçekleştirdi.
Görüşmelere diplomatların yanı sıra başka yetkililer de katıldı. Mali yaptırımları uygulayan Hazine Bakanlığı, İç Güvenlik Bakanlığı ve Pentagon yetkililerinin haziranda Tokyo’da yapılan görüşmelere katıldığı bildirildi. Vance, ekimin ikinci haftasında Tokyo’da düzenlenen yeni görüşme turunda en az 12 ABD’li yetkiliye başkanlık etti.
Başlıca gelişmeler birkaç aya yayıldı:
- Haziran 2026: ABD ve Myanmar yetkilileri Tokyo’da görüştü; Castillo 11 Haziran’da Yangon Havalimanı’nda gözaltına alındı.
- 31 Ağustos: Washington, Myanmar’a yönelik yeni Entegre Ülke Stratejisi’ni onayladı.
- 15–16 Eylül: Vance, Naypyidaw’da Min Aung Hlaing ile yapılan görüşmelere katıldı.
- Ekim’in ikinci haftası: Vance, Tokyo’daki görüşmelere katılmak üzere yeni bir ABD heyetine başkanlık etti.
- 16 Ekim: Dışişleri Bakanlığı stratejiyi yayımladı.
Washington, tecrit politikasından neden uzaklaştığını açıklıyor
Dışişleri Bakanlığı, yetkililer dâhil Myanmar’daki tüm gruplarla düzenli olarak iletişim kurduğunu söylüyor. Yeni yaklaşımın gerekçesi olarak, kapsamlı ilişki kesme politikasının Myanmar ve çevre bölgedeki Amerikan stratejik çıkarlarına zarar verdiğini belirtiyor.
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tommy Pigott, doğrudan temasın ABD’yi etkileyen sorunları ele almanın bir yolu olduğunu savundu.
Sorunları görmezden gelerek çözemezsiniz. Onları ele alarak çözersiniz.
Bakanlık, dolandırıcılık merkezlerini, Amerikan şirketlerinin faaliyet koşullarını ve gerçek bir barış sürecini öncelikler arasında sayıyor. Ayrıca askerî hükümetle temasın diğer gruplarla ilişkilerini zayıflatmadığını ve askerî kontrol dışındaki bölgelere yardım ulaştırmayı sürdürdüğünü belirtiyor.
Başkan Joe Biden yönetiminin darbenin ardından Myanmar hükümetinin New York’taki Federal Rezerv Bankasında bulunan varlıklarını dondurması ve üst düzey subaylarla orduya ait şirketlere yaptırım uygulamasından bu yana Washington’ın öncelikleri değişti. Kongre, 2022’de muhalefete hava saldırılarına karşı erken uyarı sistemleri ve askerî personelin saf değiştirmesini teşvik eden uygulamalar dâhil, öldürücü olmayan destek sağlanmasına izin verdi. Bu programların çoğu daha sonra Trump yönetiminin dış yardımları yeniden düzenlemesi sırasında kesildi.
Dolandırıcılık merkezleri görüşmelere acil bir amaç kazandırıyor
Myanmar’daki çevrim içi dolandırıcılık faaliyetleri, aşk dolandırıcılığı ve başka yöntemlerle Amerikalılardan milyarlarca dolar çaldı. FBI’ın siber dolandırıcılık konusunda Myanmar yetkilileriyle doğrudan temas kurmuş olması, diplomatik girişime acil bir kolluk kuvvetleri boyutu kazandırıyor.
Bu faaliyetlerde dolandırıcılar, kişiyi para göndermeye ikna etmeden önce zaman içinde mağdurla güven ilişkisi kurabiliyor. Bazı merkezler milislerin kontrolündeki bölgelerde bulunuyor; bu nedenle yaptırımların uygulanması, bölgeyi elinde tutan ve yerel işletmeleri koruyan silahlı aktörlere bağlı.
Dolandırıcılık ekonomisini inceleyen araştırmacılar, elde edilen gelirlerin bir kısmının orduya aktığını söylüyor. Bu durum Washington için zor bir uygulama sorunu yaratıyor: İş birliği aradığı yetkililerin, aynı suç faaliyetinden yarar sağlayan ağlarla bağlantıları olabilir.
Yeni strateji, Myanmar vatandaşlarının ABD’den ülkelerine dönüşü konusunda daha yakın iş birliği yapılmasını da öngörüyor. Dolandırıcılığı önleme ve göç, Myanmar’ın siyasi geleceğine ilişkin çok daha zor müzakerelerden bağımsız ilerleyebilecek iş birliği alanları sunuyor.
Nadir toprak elementi hedefleri bölgesel gerçeklerle karşı karşıya
Myanmar’daki ağır nadir toprak elementi yatakları da önemli bir cazibe unsuru. Disprozyum ve terbiyum dâhil bu mineraller, elektrikli araçlarda, rüzgâr türbinlerinde ve silah sistemlerinde kullanılan güçlü mıknatıslarda ve ekipmanlarda yer alıyor. Washington, Çin’e bağımlılığını azaltmaya çalışırken bu malzemeler için daha fazla kaynak arıyor.
Myanmar’ın maden zenginliklerinin çoğu, kuzeydeki Kaçin Bağımsızlık Ordusu da dâhil etnik silahlı örgütlerin kontrolündeki bölgelerde bulunuyor. Buradan çıkarılan nadir toprak elementlerinin başlıca alıcısı Çin ve ülkenin sınır boyunca kayda değer bir nüfuzu var.
ABD’li yetkililer birbiriyle yarışan yaklaşımları değerlendirdi: Kaçin Bağımsızlık Ordusu ile anlaşmaya varılması için askerî hükümetle çalışmak ya da silahlı grupla doğrudan ilişki kurmak. Her iki seçenek de toprak, güvenlik ve kaynaklara erişim konusunda kimin müzakere yetkisi olduğuna ilişkin kararlar gerektiriyor.
Stratejinin ticari hedefleri madenciliğin ötesine uzanıyor. Amerikan ihracatını artırmayı, Myanmar’ın ABD’den yaptığı mal ithalatını 2030 sonuna kadar üç katına çıkarmayı ve her biri 5 milyon doların üzerinde değere sahip en az üç anlaşmaya ulaşmayı hedefliyor. Bu ölçütleri karşılayan üç anlaşmanın toplam değeri 15 milyon doları aşacak. Strateji ayrıca üç milyon ihtiyaç sahibi kişiye ulaşmayı hedefleyen bir insani yardım amacı belirliyor.
Danimarka Uluslararası Çalışmalar Enstitüsünde Myanmar uzmanı olan Helene Maria Kyed, Çin’in hâlihazırdaki varlığını göz önünde bulundurarak ABD’nin maden sektöründe güçlü bir konum elde etme ihtimalini sorguladı. Kyed’in kaygısı ticari ve siyasi maliyetleri bir araya getiriyor: Washington, başka bir gücün hâlihazırda köklü ilişkiler kurduğu bir sektöre girmeye çalışıyor.
Barış planı gerçekte ne istiyor?
Entegre Ülke Stratejisi, dört yılı kapsayan bir büyükelçilik planlama belgesi. Diplomatik çalışmaları, bütçe taleplerini ve performans hedeflerini yönlendiriyor. Dört genel hedefi Amerikalılara yönelik tehditler, ticaret, barış ve bölgesel nüfuzla ilgili.
Hedeflerden biri, 2030’a kadar bir barış anlaşmasına giden kalıcı bir ateşkes sağlamayı amaçlıyor. Bir diğeri, mali federalizm ve bölgesel sınırlar konusunda anlaşmalar veya öneriler ortaya koyacak en az üç forum düzenlenmesini öngörüyor; bu görüşmeleri açıkça nadir toprak elementleri kaynaklarına yönelik fırsatlara ve dolandırıcılık merkezlerine karşı eylemlere bağlıyor.
Mali federalizm, farklı yönetim düzeylerinin kamu gelirlerini nasıl topladığını ve paylaştığını belirlemek anlamına geliyor. Myanmar’da bu, maden gelirlerinin merkezî hükümet ile etnik bölgeler arasında nasıl bölüşüleceğini içerebilir. Bölgesel sınırların belirlenmesi ise rakip yönetimlerin toprak iddiasında bulunduğu ve farklı bölgeleri yönettiği koşullarda hassas bir konu.
Bu iki hedef, birbiriyle bağlantılı ancak farklı işleri ele alıyor: çatışmaları azaltmak ve gelecekteki siyasi uzlaşmayı engelleyebilecek anlaşmazlıkları çözmek. Strateji, bazı etnik silahlı örgütlerin imzaladığı mevcut çerçeve olan Ülke Çapında Ateşkes Anlaşması’na atıfta bulunmuyor.
Belge, önerilen forumlara kimlerin katılacağını belirtmiyor; Washington’ın yaptırımları daha da gevşetmeyi düşünüp düşünmediğini veya yatırım kurallarına uyumla ilgili kaygıları nasıl gidereceğini de açıklamıyor. 2030 tarihi, stratejinin planlama hedefi. Strateji metni siyasi haklara daha az yer veriyor: 11 sayfalık belgede demokrasi, darbe, siyasi tutuklular, Ulusal Birlik Hükümeti ve Rohingyalar anılmıyor.
Muhalefet grupları temas için koşullar belirliyor
Darbe karşıtları ve görevden alınan yetkililerin de aralarında bulunduğu kişiler tarafından kurulan Ulusal Birlik Hükümetinin (NUG) Dışişleri Bakan Yardımcısı David Gum Awng, halkın demokratik özlemlerini yansıtan siyasi bir uzlaşma için baskı yaparken Washington, Kongre ve uluslararası ortaklarla görüşmeleri sürdüreceklerini söylüyor.
Gum Awng, müzakerelerde askerî yönetimin ele alınması, etnik grupların sürece katılması ve anlaşmalara uyulup uyulmadığını denetleyebilecek düzenlemelerin kurulması gerektiğini savunuyor. Doğal kaynaklarla ilgili kararların etnik topluluklara ve gelecekteki federal birliğin kaynakları yönetme yetkilerine saygı göstermesi gerektiğini de belirtiyor.
Gum Awng, uluslararası temasların karşılamasını istediği ölçütü şöyle ifade etti:
Myanmar’la ilgili uluslararası temaslar askerî diktatörlüğün sürmesine katkıda bulunmamalı; bu kötü sistemden kurtulmanın ardından halkın iradesi ve hakları temelinde gerçek bir siyasi değişim sağlamayı amaçlamalıdır.
Diğer muhalefet temsilcileri de benzer kaygılar taşıyor, ancak memnuniyetle karşılayacakları acil faydaları da dile getiriyor. Çene Ulusal Cephesi Sözcüsü Salai Htet Ni, savaş nedeniyle yerinden edilenlere insani yardım ulaştırılması ve sivillere yönelik saldırılara karşı adım atılması çağrısında bulundu.
Karen Ulusal Birliği Sözcüsü Saw Kler Say, kalıcı barış için sivillere yönelik saldırıların sona ermesi, üzerinde uzlaşılmış bir diyalog süreci ve tutuklu muhalefet liderleriyle siyasi tutukluların serbest bırakılması gerektiğini söyledi. Bu gruplara göre Amerikan müdahalesinin değeri, daha güvenli topluluklar ve siyasi sürece anlamlı katılımla ölçülecek.
Süren saldırılar riskleri artırıyor
Stratejiye ilişkin haberlerde aktarılan BM tahminlerine göre Myanmar’daki savaşta yaklaşık 100 bin kişi öldü, 3,5 milyondan fazla kişi yerinden edildi. 29 Ekim tarihli ayrı bir BM raporunda ise ordunun 2021 darbesinden bu yana 8.300’den fazla sivili öldürdüğü kaydedildi.
Vance’in eylül ziyaretinden iki haftadan kısa süre sonra Rakhine Eyaleti’nde kalabalık bir pazara düzenlenen askerî hava saldırısında 50’den fazla kişi öldü, onlarca kişi yaralandı. BM insan hakları yetkililerinin aktardığı saldırı, yabancı hükümetler görüşmeler yürütürken toplulukların karşı karşıya olduğu acil tehlikeyi gözler önüne seriyor.
Min Aung Hlaing, ordunun Rohingya Müslümanlarına yönelik 2016–2017 harekâtı da dâhil insan hakları ihlalleriyle bağlantılı ABD yaptırımlarına tabi olmaya devam ediyor. Washington, kitlesel katliamları ve zorla yerinden etmeleri soykırım olarak nitelendirdi.
Burma Alternatif ASEAN Ağı’nın kurucusu ve koordinatörü Debbie Stothard, temasların askerî liderliğe para, silah ve meşruiyet kazanmak için Washington, Pekin ve Moskova’yı birbirine karşı kullanma fırsatı verebileceği uyarısında bulunuyor. Myanmar siyasi analisti Htin Kyaw Aye de Amerikan barış girişiminin ülkedeki temel siyasi çatışmayı kısa sürede çözebileceğinden şüphe duyuyor.
İnsani sonuçlar sınırların ötesine uzanıyor. Tayland yakınlarında çatışmalar ve hava saldırıları binalara zarar verdi, sakinleri iç bölgelere göç etmeye zorladı. Taylandlı yetkililer, Salween Nehri’nin karşısında patlamaların sağlık ve çocuk bakım tesisleriyle ibadethanelerin de bulunduğu Mae Sam Laep’te 17 binayı etkilediğini söyledi.
Asya hükümetleri de kapıları yeniden açıyor
Washington’ın girişimi, bölge genelindeki daha kapsamlı bir değişime eşlik ediyor. Min Aung Hlaing, 2026’da Hindistan, Çin ve Rusya’yı; ayrıca Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) üyesi beş ülkeyi, Kamboçya, Laos, Malezya, Tayland ve Vietnam’ı ziyaret etti.
Malezya Başbakanı Enver İbrahim ekim ayında onu ağırladı. Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ASEAN’ı yaklaşımını değiştirmeye çağırarak bloğun Beş Maddelik Uzlaşısı’nın sonuç vermediğini söyledi. Bu çerçeve, şiddetin sona erdirilmesini ve çatışmanın taraflarının katılacağı bir diyaloğu öngörüyor.
Japonya’nın, mali suçlarla mücadele kontrolleri gerekçesiyle Myanmar’ın kara listesinden çıkarılması için Mali Eylem Görev Gücü nezdinde girişimde bulunduğu bildirildi. Böyle bir değişiklik, şirketlerin ülkeyle iş yaparken karşılaştığı engelleri etkiler.
Tayland’ın çıkarları özellikle somut. Myanmar, Tayland’ın doğal gaz ihtiyacının yaklaşık yüzde 15–20’sini karşılıyor ve yaklaşık 2,3 milyonu kayıtlı işçi olmak üzere 4,1 milyondan fazla Myanmar vatandaşı Tayland’da yaşıyor. Min Aung Hlaing’in 6–7 Ağustos’ta Bangkok’a yaptığı ziyaret sırasında iki ülke, ikili ticareti 12 milyar dolara çıkarma hedefi belirledi.
Hindistan ise Kaladan Çok Modlu Transit Ulaştırma Projesi’ni de kapsayan Doğu’ya Açılım politikasını yeniden canlandırmak istiyor. Bu çıkarlar, çatışmalar sürerken hükümetlerin Naypyidaw ile iletişim kanallarını neden açık tuttuğunu açıklamaya yardımcı oluyor. Sınır güvenliği, enerji, göç ve ulaşım projeleri iş birliği yönünde baskı yaratıyor.
Washington’da yaptırımlar, lobi faaliyetleri ve denetim
Trump yönetimi, Min Aung Hlaing ve diğer askerî yetkililere yönelik yaptırımları sürdürürken bazı Myanmar vatandaşlarını ve şirketlerini yaptırım listelerinden çıkardı. Kongre, 2023 mali yılı ulusal savunma programlarına yetki veren yasada kabul edilen BURMA Yasası kapsamında sağlanan destek dâhil, mevzuat ve finansman üzerinde yetkisini koruyor.
Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesindeki en kıdemli Demokrat Gregory Meeks, Min Aung Hlaing’le temas kurulmasını; zorunlu yaptırımların uygulanmaması ve demokrasi için tahsis edilen fonların kullanılmaması olarak nitelendirdiği tutumla birlikte eleştiriyor.
Meeks, politika değişimini şöyle nitelendirdi:
hem değerlerimize hem de çıkarlarımıza aykırı.
Myanmar liderliği de Washington’da tezini anlatmak için destek aradı. Yabancı temsilci kayıtları, Trump’ın uzun süredir danışmanlığını yapan Roger Stone’un nisan ayında Myanmar Enformasyon Bakanlığı adına DCI Group için danışmanlık yapmaya başladığını gösteriyor. DCI’nin haziran ayındaki bülteninde, Washington’ın temas kurmayı reddetmesi hâlinde kritik minerallere erişimini kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğu uyarısı yapıldı.
Vance’in öne çıkan rolü başka bir konuyu da gündeme getiriyor. İstihbarat yetkilileri, politika tercihlerinden bağımsız biçimde olguları değerlendirmekle sorumlu. İstihbarat kurumlarına danışmanlık yapmış ve Dış İlişkiler Konseyinde kıdemli uzman olarak görev yapan Richard Betts, politika hedeflerinin bu değerlendirmeleri şekillendirmesine izin verilmemesi konusunda uyarıda bulundu.
Önümüzdeki sınamalar somut: Dolandırıcılık ağlarının korumasını kaybedip kaybetmeyeceği, sivillere yönelik saldırıların azalıp azalmayacağı, insani yardımın ihtiyaç sahiplerine ulaşıp ulaşmayacağı ve siyasi görüşmelere, olası bir uzlaşma için iş birliği gereken topluluklarla silahlı örgütlerin katılıp katılmayacağı. Strateji bu zorlu görevleri ölçülebilir ticari hedeflerle birlikte ele alıyor; bu hedefler arasındaki denge, Washington’ın yeni yaklaşımının merkezinde yer alıyor.
Öne Çıkanlar
- Michael Vance, ABD’nin Myanmar yetkilileriyle Tokyo’da daha önce gerçekleştirdiği temasların ardından 15–16 Eylül’de Min Aung Hlaing ile yapılan görüşmelere katıldı.
- Washington’ın öncelikleri arasında çevrim içi dolandırıcılık, iş koşulları, nadir toprak elementlerine erişim ve 2030’a kadar barışa giden bir yol bulunuyor.
- Büyükelçilik stratejisi, her biri 5 milyon doların üzerinde değere sahip en az üç ticaret veya yatırım anlaşmasını hedefliyor.
- Önemli maden yatakları etnik silahlı grupların kontrolündeki topraklarda bulunuyor; Çin hâlihazırda başlıca alıcı konumunda.
- Muhalefet örgütleri sivillerin korunmasını, siyasi katılımı ve askerî diktatörlüğü sona erdirecek değişiklikleri talep ediyor.
- Amerikan ve bölgesel diplomatik temaslar genişlerken Min Aung Hlaing ABD yaptırımlarına tabi olmaya devam ediyor.






