Havai Fişekler Mahkemenin Belirlediği Süreyi Aşınca Delhi’de Diwali Kirliliği 879 Mikrograma Ulaştı

9 dakikalık okuma
Delhi Diwali Pollution Hits 879 Micrograms as Fireworks Continue Past Court Deadline

Mandir Marg’da ince partikül kirliliği keskin biçimde arttı

Delhi’nin Mandir Marg bölgesinde ince partikül kirliliği, Diwali havai fişeklerinin en yoğun olduğu saatlerden yaklaşık sekiz saat sonra, 9 Kasım 2026’nın erken saatlerinde metreküp başına 879 mikrograma ulaştı. Bu değer, Dünya Sağlık Örgütünün 24 saatlik ortalama maruziyet için belirlediği metreküp başına 15 mikrogramlık kılavuz değerin 58,6 katıydı.

İçindekiler
  1. Mandir Marg’da ince partikül kirliliği keskin biçimde arttı
  2. Havai fişekler izin verilen saatlerin ardından da patlatıldı
  3. Kısıtlamalar ve kirlilik nasıl gelişti?
  4. Sabah ölçümleri mahalleler için ne ifade ediyor?
  5. Eksik ölçümler gece boyunca yaşananlara ilişkin tabloyu belirsizleştiriyor
  6. Resmî bir araştırma, yıllar önce de Diwali döneminde benzer artışlar kaydetti
  7. Havai fişekler kışın başlıca kirlilik kaynaklarına ekleniyor
  8. Açık havada çalışanların kirlilikten kaçınma imkânı daha az
  9. Hava kalitesinin tehlikeli seviyelere ulaşması beklenirken III. Aşama tedbirleri sürüyor
  10. Öne Çıkanlar

Mandir Marg’daki ölçümü, bir belediye yönetimi izleme istasyonuna atıfta bulunan IQAir paylaştı. Resmî izleme verileri de gece boyunca Delhi’nin bazı bölgelerindeki yoğunluğun DSÖ kılavuz değerinin yaklaşık 66 katına çıktığını gösterdi. Bu rakamlar, kirliliğin başkent genelinde farklı seviyelerde seyrettiği bir gecede farklı noktalarda yapılan ölçümleri yansıtıyor.

Karşılaştırmayı basitçe açıklamak gerekirse, kirliliğin zirve yaptığı sırada alınan ölçüm o andaki koşulları gösterirken DSÖ kılavuzu tam bir günün ortalamasını ifade ediyor. Örneğin Akshardham’da Delhi Kirlilik Kontrol Komitesi, 8 Kasım saat 23.00’te saatlik PM2.5 yoğunluğunu metreküp başına 760,99 mikrogram olarak kaydetti. Bu, günlük kılavuz değerin yaklaşık 51 katıydı.

PM2.5, çapı 2,5 mikrometre veya daha küçük olan havadaki parçacıkları ifade ediyor. Bu parçacıklar akciğerlerin derinliklerine ulaşabilecek kadar küçük ve bunlara maruz kalmak solunum ile kalp ve damar sağlığına zarar verebiliyor. Havai fişekler, trafik, sanayi ve bitki örtüsünün yakılmasından zaten etkilenen kış havasına yeni bir kirlilik dalgası ekledi.

Saat 07.00 itibarıyla Merkez Kirlilik Kontrol Kurulunun kent geneli Hava Kalitesi Endeksi 368’e ulaşarak çok kötü kategorisinde yer aldı. Geçerli ölçüm bildiren 54 izleme istasyonunun 15’i tehlikeli kategorideydi. 30 milyonu aşkın kişinin yaşadığı metropol güne başlarken yoğun gri pus görüş mesafesini düşürdü.

Havai fişekler izin verilen saatlerin ardından da patlatıldı

Yüksek Mahkeme, sertifikalı çevre dostu havai fişeklerin 7 ve 8 Kasım’da kısıtlı saat aralıklarında kullanılmasına izin vermişti: 06.00-07.00 ve 20.00-22.00. Bu ürünler, geleneksel havai fişeklere kıyasla daha az emisyon üretecek şekilde tasarlanıyor.

Reklam

Buna rağmen, Diwali gecesi saat 22.00’deki sürenin dolmasının ardından da havai fişekler patlatılmaya devam etti. Pitampura, Burari, Mayur Vihar ve Lutyens' Delhi’nin bazı bölgelerinde havai fişek kullanıldığı bildirildi; hareketlilik saat 17.00-18.00 civarında artmaya başladı.

Birkaç mahallede geleneksel havai fişeklerin de kullanıldığı bildirildi. Ortaya çıkan dumanı soluyan bölge sakinleri açısından sonuç, diğer faaliyetlere yönelik kısıtlamalar zaten yürürlükteyken bir kirlilik artışı daha yaşanması oldu.

Zamanlama önemli; çünkü Delhi kutlamalara zaten kötü hava kalitesiyle girmişti. Havai fişek emisyonları mevcut kirlilik yüküne eklenirken düşük rüzgâr hızı ve atmosferdeki zayıf hava dolaşımı kirleticilerin dağılmasını yavaşlattı.

Kısıtlamalar ve kirlilik nasıl gelişti?

Delhi’de kirlilik denetimleri Diwali’den önce sıkılaştırıldı. Süreç, gece yaşanan ani artışın kış kirliliği döneminin başlangıcında değil, kötüleşen hava koşullarına karşı zaten yürütülen müdahale sırasında meydana geldiğini gösteriyor.

  • 1 Kasım: Delhi dışında kayıtlı olup BS-VI emisyon standartlarını karşılamayan araçların muafiyetlere tabi olarak kente girişine getirilen kısıtlamalar ve No PUC, No Fuel kuralının uygulanması dahil olmak üzere genişletilmiş kış tedbirleri başladı.
  • 6 Kasım: Hava Kalitesi Yönetimi Komisyonu, Delhi ve Ulusal Başkent Bölgesi genelinde Kademeli Müdahale Eylem Planı’nın III. Aşamasını devreye soktu.
  • 7 ve 8 Kasım: Yüksek Mahkeme, sertifikalı çevre dostu havai fişeklerin sabah ve akşam belirli saat aralıklarında kullanılmasına izin verdi.
  • 8 Kasım: Diwali havai fişekleri saat 22.00’deki sürenin ardından da patlatılmaya devam etti; ardından ince partikül yoğunluklarında keskin artışlar görüldü.
  • 9 Kasım: Delhi güne yoğun pus, kent genelinde çok kötü hava kalitesi ve birçok izleme istasyonunda tehlikeli seviyelerle başladı.

BS-VI, egzoz kirliliğini sınırlamayı amaçlayan bir araç emisyon standardıdır. PUC, araç emisyonlarını denetlemek için kullanılan Pollution Under Control (Kirlilik Kontrol Altında) sertifikasını ifade eder. Bu tedbirler trafik kaynaklı kirliliği hedeflerken, mahkemenin havai fişeklere ilişkin koşulları ayrı bir duman kaynağını düzenliyor.

Sabah ölçümleri mahalleler için ne ifade ediyor?

Sabah verilerinde Burari Crossing ve Sonia Vihar’da Hava Kalitesi Endeksi 441 olarak ölçüldü. Bu bölgeleri 437 ile Vivek Vihar ve 434 ile Delhi Teknoloji Üniversitesi izledi. Delhi Üniversitesinin North Campus bölgesi ile Jahangirpuri’de endeks 433, Rohini’de 430 ve Bawana’da 424 oldu.

Reklam

Merkez Kirlilik Kontrol Kurulu, 301-400 arasındaki Hava Kalitesi Endeksi değerlerini çok kötü, 401-500 arasındaki değerleri ise tehlikeli olarak sınıflandırıyor. Endeks, hava kirleticilerinin ölçümlerini insanların hava koşullarını anlamasına yardımcı olan bir değere dönüştürüyor. Buna karşılık PM2.5 yoğunluğu, bir metreküp havadaki ince partiküllerin gerçek kütlesini ifade ediyor.

Sabah ölçümünde geçerli verisi bulunan 54 istasyonun tamamında Hava Kalitesi Endeksi 200’ün üzerindeydi; 50 istasyonda ise 300’ü aştı. Dolayısıyla kent genelindeki 368’lik değer, birçok mahallede çok daha kötü koşullarla birlikte görüldü.

Kirlilik Delhi sınırlarının ötesine de yayıldı. Bahadurgarh’da Hava Kalitesi Endeksi 389, Ghaziabad’da 366, Noida’da 340, Manesar’da 338, Faridabad’da 334 ve Gurugram’da 316 olarak kaydedildi. Greater Noida’da ise değer 293 oldu. Ulusal Başkent Bölgesi genelindeki bu dağılım, yakın kentler arasında seyahat edenlerin de yoğun biçimde kirli havaya maruz kaldığı anlamına geliyordu.

Eksik ölçümler gece boyunca yaşananlara ilişkin tabloyu belirsizleştiriyor

Kongre’nin kıdemli liderlerinden Ajay Maken, 9 Kasım saat 02.00-03.00 arasında Delhi’deki 39 izleme istasyonunun 25’inden PM2.5 verilerinin eksik olduğunu öne sürdü. Merkez Kirlilik Kontrol Kurulu verilerine atıfta bulunan Maken, bu saat aralığında ölçüm yapan dokuz istasyondaki ortalamanın metreküp başına 576 mikrogram olduğunu söyledi.

Maken’in verdiği rakamlara göre bu yoğunluk, DSÖ’nün günlük kılavuz değerinin 38,4 katıydı. Bir önceki Diwali’de aynı saat aralığında aynı dokuz istasyonda değer metreküp başına 562 mikrogram olarak ölçülmüştü. 14 mikrogramlık artış yaklaşık yüzde 2,5’e karşılık geliyordu.

Delhi Kirlilik Kontrol Komitesine bağlı birçok istasyonda birkaç saat boyunca ölçüm bildirilmediği yönündeki haberler de kirliliğin zirve yaptığı saatlere ilişkin veri boşlukları bıraktı. Verilerin neden eksik olduğu ve Maken’in 25 istasyonda ölçüm olmadığını, dokuz istasyonda ise ölçüm bulunduğunu belirttiği sayımın dışında kalan beş istasyonun durumu açıklanmadı.

Maken’in karşılaştırması akşam saatlerinde keskin bir artış yaşandığını gösterdi: saat 18.00’de metreküp başına 141 mikrogram olan değer, 20.00’de 265’e, 21.00’de 403’e ve 22.00’de 506’ya yükseldi. Gece yarısı ortalama 610’a ulaştıktan sonra 01.00’de 597’ye, 02.00’de ise 576’ya geriledi.

Bu rakamlar hem kirliliğin hızla arttığını hem de havai fişek kullanımının zirve yapmasının ardından etkisini sürdürdüğünü gösteriyor. Gece boyunca yoğunluk düşse de havadaki ince partikül miktarı son derece yüksek kalmaya devam etti.

Reklam

Resmî bir araştırma, yıllar önce de Diwali döneminde benzer artışlar kaydetti

Delhi çevre departmanının internet sitesinde yayımlanan Delhi hava kirliliği araştırması, festival döneminde tekrarlanan bir örüntüyü ortaya koydu. Araştırmanın bulgularına göre Diwali sırasında partikül madde seviyeleri ortalamaların neredeyse iki katına çıkarken bu partiküllerdeki organik içerik iki kattan fazla arttı.

Araştırma ayrıca havai fişeklerin başlıca bileşenleri olarak tanımlanan potasyum ve baryum miktarının yaklaşık on kat artabildiğini ortaya koydu. Bu maddelerin ölçülmesi, araştırmacıların kutlamalar sırasında havadaki toplam partikül miktarındaki değişimlerin yanı sıra kirli havanın bileşimindeki değişimleri de incelemesine yardımcı oluyor.

3 Kasım 2013 Diwali gününde Rohini’de PM2.5 değeri metreküp başına 655 mikrograma, daha büyük partikülleri kapsayan PM10 değeri ise 894’e ulaştı. Kükürt dioksit yoğunluğu metreküp başına 28 mikrogramla zirve yaparak normal değerlerin yaklaşık üç katına çıktı.

Dolayısıyla Delhi’nin geçmişi, Diwali sırasında hem partikül yoğunluklarında büyük artışları hem de bu partiküllerin taşıdığı kimyasallardaki değişimleri içeriyor. Güncel olay, on yılı aşkın süre önce kayda geçirilen bu örüntüye yeni yerel ölçümler ekliyor.

Havai fişekler kışın başlıca kirlilik kaynaklarına ekleniyor

Hindistan Çevre Bakanlığı, Delhi’de kışın yaşanan kirliliğin yüzde 23’ünü araçlara, yüzde 20’sini tarla anızı yangınları dahil biyokütle yakılmasına ve yaklaşık yüzde 9’unu kömür yakan enerji santralleri dahil sanayiye bağlıyor. Bu dağılımdaki en büyük pay olan yüzde 27 ise ikincil partiküllerden kaynaklanıyor.

İkincil partiküller; araçlar, sanayi tesisleri, enerji santralleri ve yanan bitki örtüsünden salınan gazların atmosferde tepkimeye girmesiyle oluşuyor. Dolayısıyla kirliliğin bir kısmı havaya gaz olarak karışıyor ve bacadan ya da egzoz borusundan en baştan partikül hâlinde çıkmak yerine daha sonra ince partiküllere dönüşüyor.

Eski Delhi araştırmasında farklı bir ölçüm ve sınıflandırma grubu kullanıldı. Araştırmanın kış aylarına ilişkin PM2.5 tablosunda ikincil partiküllerin payı yaklaşık yüzde 30, biyokütle yakılmasının payı yüzde 26, araçların payı ise yüzde 25 olarak verildi. Sanayi emisyonları ile kömür ve uçucu kül, sırasıyla yaklaşık yüzde 0,8 ve yüzde 4,8’lik paylarla ayrı ayrı listelendi.

Reklam

Resmî araştırmanın farklı bölgelerden elde ettiği sonuçlar da kayda değer yerel farklılıklar gösterdi. Kış aylarında biyokütle yakılmasının Rohini’deki PM2.5 içindeki payı yaklaşık yüzde 34 olurken Dilshad Garden’da yaklaşık yüzde 12 olarak ölçüldü. İkincil partiküllerin payı Rohini’de yaklaşık yüzde 20, Dilshad Garden’da ise yaklaşık yüzde 39 oldu.

Araştırmadaki rüzgâr yörüngesi analizleri, havanın Delhi’ye kuzeybatıdan ulaşmadan önce sık sık Pencap ve Haryana üzerinden geçtiğini gösterdi. Araştırmacılar, muson mevsiminin ardından anız yakılmasının ekim ve kasım aylarındaki yüksek kirliliğe katkıda bulunabileceğini belirterek bu yangınların yönetilmesini ve Delhi içindeki biyokütle yakımının durdurulmasını önerdi.

Açık havada çalışanların kirlilikten kaçınma imkânı daha az

Delhi’de girişimci olan Saket Sambhav, saat 22.00 civarında LinkedIn’de paylaştığı bir gönderide Diwali dumanının eşitsiz yüküne dikkat çekti. Kirlilik ve gürültüden etkilenen yeni doğan bebekleri, solunum sorunları yaşayan yaşlıları, sokak satıcılarını ve gece bekçilerini, ayrıca hayvanları ve kuşları gündeme getirdi.

Sambhav, satıcıların ve bekçilerin çoğu zaman dışarıda kalmaktan başka seçenekleri olmadığını, hava temizleyicilere ya da sığınabilecekleri kapalı bir alana erişemeyebileceklerini savundu. Eleştirisi, kirlilik ölçümlerinin yanı sıra kutlamaların insanlara yüklediği maliyete de odaklandı.

Sambhav, manevi kutlama ile kirli hava arasında gördüğü çelişkiyi anlatırken şöyle yazdı:

Gerçek manevi kültür, soluduğunuz havayı zehirlemenizi gerektirmez,

Çok kötü hava, uzun süre maruz kalındığında solunum yolu hastalıklarına yol açabilir. Tehlikeli hava kalitesi sağlıklı insanları da etkileyebilir ve solunum ya da kalp ve damar hastalıkları bulunan kişiler için ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu riskler, gece ulaşılan en yüksek ölçümün yanı sıra kirlilik döneminin ne kadar sürdüğünü de önemli hâle getiriyor.

The Lancet Planetary Health dergisinde yayımlanan 2024 tarihli bir araştırma, 2009-2019 arasında Hindistan genelinde 3,8 milyon ölümün hava kirliliğiyle bağlantılı olduğunu tahmin etti. Ülke geneline ilişkin bu tahmin, yıllar içindeki birikimli sağlık yükünü ele alırken Delhi’de gece boyunca alınan ölçümler yoğun bir maruziyet dönemini gösteriyor.

Hava kalitesinin tehlikeli seviyelere ulaşması beklenirken III. Aşama tedbirleri sürüyor

Hava Kalitesi Yönetimi Komisyonunun III. Aşama kısıtlamaları arasında zorunlu olmayan inşaat ve yıkım çalışmalarının yasaklanması, belirli dizel araçlara kısıtlama getirilmesi ve sanayi ile kirliliğe yol açan diğer faaliyetlere yönelik ek denetimler bulunuyor.

Reklam

III. Aşama, Kademeli Müdahale Eylem Planı’nın ilk iki aşamasındaki tedbirlerle birlikte uygulanıyor. Bu tedbirler arasında yolların daha sık temizlenmesi, su püskürtülmesi, toz kontrolü, otopark ücretlerinin artırılması ve toplu taşımanın güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yer alıyor. Bu nedenle inşaat şirketleri, sürücüler ve sanayi işletmecileri kısıtlamalarla karşı karşıyayken bölge sakinleri kirli havaya maruz kalmayı sürdürüyor.

Hava Kalitesi Erken Uyarı Sistemi, 9 Kasım’dan başlayarak sonraki birkaç gün boyunca koşulların tehlikeli olacağını öngördü. Düşük rüzgâr hızının ve zayıf hava dolaşımının trafik, sanayi, anız yakma ve havai fişeklerden kaynaklanan emisyonların dağılmasını yavaşlatması bekleniyordu.

Delhi’nin acil sorunu, festival dönemindeki keskin kirlilik artışının kış aylarına yayılan daha geniş kirlilik yüküyle birleşmesi. Resmî araştırmanın bulguları, birden fazla kaynağa aynı anda müdahale edilmesi gerektiğini gösteriyor: Havai fişek denetimleri kutlama dönemini hedeflerken araç emisyonları, bitki örtüsünün yakılması ve ikincil partikülleri oluşturan gazlar sonrasında da havayı etkilemeye devam ediyor.

Öne Çıkanlar

  • Mandir Marg’da 9 Kasım 2026’nın erken saatlerinde PM2.5 yoğunluğu metreküp başına 879 mikrogram olarak ölçüldü.
  • Bu değer, DSÖ’nün 24 saatlik ortalama maruziyet için belirlediği kılavuz değerin 58,6 katıydı; bildirilen ani artış ile günlük kılavuz farklı ölçüm dönemlerini kapsıyor.
  • Sertifikalı çevre dostu havai fişeklerin sınırlı süreyle kullanılmasına izin verilmesine rağmen havai fişekler, Yüksek Mahkemenin saat 22.00’de belirlediği sürenin ardından da patlatıldı.
  • Delhi’de saat 07.00’de Hava Kalitesi Endeksi 368’e ulaştı; ölçüm bildiren 54 istasyonun 15’i tehlikeli kategorideydi.
  • Ajay Maken, kritik bir gece saatinde 39 istasyonun 25’inden ölçüm alınmadığını öne sürdü.
  • III. Aşama kirlilik kısıtlamaları yürürlükteydi ve sonraki birkaç gün için hava kalitesinin tehlikeli seviyelerde olması bekleniyordu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir