Ekonomik zarar, hastane faturalarının çok ötesine uzanıyor
Hava kirliliği, çalışanların verimliliğinin düşmesi, erken ölümler, sağlık harcamaları ve tüketici faaliyetlerindeki azalma yoluyla Hindistan’a 2024’te tahminen 260 milyar dolara, yani gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık %6’sına mal oldu. Dalberg Advisors ve Clean Air Fund’a göre ince partikül kirliliğinin yaklaşık %20 azaltılması, 2030’a kadar yılda yaklaşık 85 milyar dolarlık kaybı önleyebilir.
İçindekiler
- Ekonomik zarar, hastane faturalarının çok ötesine uzanıyor
- İşe gelmek neden yine de verimlilik kaybı anlamına gelebilir?
- Erken ölümler ve tedavi masrafları aileleri zorluyor
- Alışverişe çıkmayan müşteriler 74 milyar dolarlık açık yaratıyor
- Açık havada çalışanlar ve tedarik zincirleri birbiriyle bağlantılı risklerle karşı karşıya
- Farklı ekonomik tahminler neleri ölçüyor?
- Daha temiz sistemler 200 milyar doları aşan fırsatlar yaratabilir
- Kirlilik tarımsal üretimi de düşürüyor
- Ulusal eylemden 2030 hedefine uzanan takvim
- Özet
En büyük tekil maliyet, aynı zamanda en az görünür olanlardan biriydi: Hastalık performanslarını düşürmesine rağmen işe gelen çalışanlar. Presenteeism olarak bilinen bu verimlilik kaybının tahmini maliyeti 87,2 milyar dolardı. Erken ölümler 82 milyar dolara, alışveriş, turizm ve diğer tüketici faaliyetlerindeki azalma ise yaklaşık 74 milyar dolara karşılık geldi.
Jagjeet Sareen ve Shruti Goyal’in kaleme aldığı Dalberg’in Ocak 2026 tarihli analizi, daha temiz havayı ekonomik bir argümanın merkezine koyuyor. İş dünyası için hazırlanan rapor, ulaşım, sanayi, tarım, atık, enerji, inşaat, yol tozu ve evlerde yakıt kullanımı alanlarındaki değişikliklerin ekonomik fırsatlar yaratırken sağlığı nasıl iyileştirebileceğini inceliyor.
Hindistan’da 2024 yılı ortalama PM2.5 yoğunluğu metreküp başına 50,6 mikrogram olarak tahmin edildi. PM2.5, çapı 2,5 mikrometre veya daha küçük olan, akciğerlerin derinlerine ulaşarak kan dolaşımına karışabilecek kadar küçük havadaki parçacıkları ifade ediyor. Dalberg ve Clean Air Fund, Ulusal Temiz Hava Programı kapsamında iyileşmeler kaydedilmesine rağmen ortalama yoğunlukların Hindistan’ın ulusal standardının hâlâ %25’ten fazla üzerinde olduğunu belirtiyor.
İşletmeler açısından sonuçlar ofis masalarından restoranlara ve şantiyelere kadar uzanıyor. Çalışanlar daha az üretiyor, müşteriler evde kalıyor, teslimatlar kısıtlamalarla karşılaşıyor ve aileler paralarını tedaviye yönlendiriyor.
İşe gelmek neden yine de verimlilik kaybı anlamına gelebilir?
Presenteeism, kişinin gündelik işleri zorlaştıran bir sağlık sorunu olmasına rağmen çalışmaya devam etmesi durumudur. Sürekli öksürük, nefes alma güçlüğü, baş ağrısı veya yorgunluk yaşayan biri daha az iş tamamlayabilir, konsantre olmakta zorlanabilir ya da karar vermek için daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir.
MediBuddy’de Doktor İlişkileri Direktörü ve Tıbbi Operasyonlar Başkanı olan Dr. Gowri Kulkarni, devam kayıtlarının bu sorunu neden gözden kaçırabildiğini şöyle anlattı:
Bir çalışan hastalık izni aldığında bunu fark ederiz. Peki her gün öksürük, nefes alma güçlüğü, baş ağrısı veya sürekli yorgunlukla mücadele ederek işe gelenler ne olacak? İş yerinde bulunmaları, tam potansiyelleriyle çalışabildikleri anlamına gelmez.
Presenteeism kaynaklı tahmini 87,2 milyar dolarlık kayıp, toplam 260 milyar doların yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Hastalık nedeniyle çalışanın tamamen işe gelememesi anlamına gelen devamsızlık da 3 milyar doların üzerinde kayba yol açtı. Bu fark, bir şirketin çalışan devamlılığını normal düzeyde tutarken üretiminin neden düşebileceğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Şirket verilerini partikül kirliliğine ilişkin uydu ölçümleriyle birleştiren araştırmalar, özellikle iş gücüne yoğun biçimde bağlı sektörlerde imalat verimliliğinin düştüğünü de ortaya koyuyor. Çalışanları maruziyetten kolayca koruyamayan veya işlerin yapılma biçimini değiştiremeyen firmalar daha büyük zorluklarla karşılaşıyor.
Hizmet sektörü de benzer bir sorunla karşı karşıya. Uzun süreli konsantrasyon, muhakeme ve müşteriyle iletişim gerektiren işler, çalışanların istikrarlı performans gösterecek kadar iyi olmasına bağlı. Büyük bir iş gücü genelinde tekrarlanan küçük verimlilik düşüşleri, önemli ekonomik kayıplara dönüşüyor.
Erken ölümler ve tedavi masrafları aileleri zorluyor
Erken ölüm, 2024’teki ekonomik yükün tahminen 82 milyar dolarını oluşturdu. Devletlerin, hanelerin ve özel sağlık sigortalarının karşıladığı harcamaları kapsayan sağlık harcamaları ise 12,3 milyar dolar daha ekledi.
Daha önceki araştırmalar, hava kirliliğinin Hindistan’da 2019’da 1,67 milyon ölüme, yani o yılki tüm ölümlerin yaklaşık %18’ine katkıda bulunduğunu tahmin etmişti. Erken ölümler ve hastalıkların yol açtığı ekonomik kayıp 36,8 milyar dolar olarak hesaplanmış; bunun 28,8 milyar doları erken ölümlerden, 8 milyar doları ise hastalıklardan kaynaklanmıştı. Bu rakamlar 2019’daki sağlık etkilerini kapsarken 2024’e ilişkin daha geniş tahmin, çalışan performansını ve tüketici faaliyetlerini de içeriyor.
Haneler bu maliyetlerle, doğrudan sağlık harcamalarının arttığı bir dönemde karşı karşıya. Hindistan’da hastaların doğrudan karşıladığı kişi başı ortalama sağlık harcaması 2017-18’deki 2.097 rupiden 2022-23’te 2.767 rupiye çıkarak yaklaşık %32 arttı. Tekrarlanan doktor ziyaretleri, ilaçlar ve tedavi masrafları, gelir kaybıyla zaten zorlanan bütçeler üzerinde baskı yaratabiliyor.
Centre for Science and Environment’da araştırma ve savunuculuk çalışmalarından sorumlu yönetici direktör Anumita Roychowdhury, kentlerdeki hanelerin karşı karşıya olduğu baskıyı şöyle anlattı:
Mevcut kirlilik seviyeleri sürerse, büyükşehirlerdeki haneler tekrarlayan sağlık harcamaları nedeniyle giderek artan bir mali baskıyla karşılaşacak.
Sağlık araştırmaları, etkilerin solunum yolu hastalıklarının ötesine uzandığına da işaret ediyor. Reproductive BioMedicine Online’da yayımlanan 2024 tarihli bir araştırma, kirliliğe maruz kalma ile sperm kalitesinin düşmesi arasında ilişki buldu. Daha az kirli bölgelerle karşılaştırıldığında, orta derecede kirli bölgelerde normal sperm oranı %8,8, yüksek kirliliğin görüldüğü bölgelerde ise %11 azaldı. Bu bulgular, ailelerin karşı karşıya olduğu sağlık sorunlarının kapsamını genişletiyor.
Alışverişe çıkmayan müşteriler 74 milyar dolarlık açık yaratıyor
Tüketici harcamaları ve turizm faaliyetlerindeki azalma, 2024’te tahminen 74 milyar dolarlık kayba yol açtı. Kirlilik, insanların nereye gittiğini ve ne satın aldığını değiştiriyor: Dışarı çıkmak sağlıksız hava solumak anlamına geldiğinde restoran yemeği, alışveriş gezisi veya eğlence amaçlı ziyaret ertelenebiliyor.
Delhi’deki esnaf, Ulusal Başkent Bölgesi’nin çevresinden gelen müşterilerin sayısının şiddetli bir kirlilik dönemi sırasında günde yaklaşık 300-400 binden 100 bin civarına gerilediğini belirtti. Bu rakamlar, yaklaşık üçte iki ila dörtte üç oranında düşüşe işaret ediyor; bunun mağazalar, gıda işletmeleri ve ulaşım hizmetleri üzerinde sonuçları var.
Perakende zincirleri de benzer baskılar yaşandığını bildirdi. Shoppers Stop, kuzey Hindistan’da yükselen kirliliğin ekim-aralık çeyreğinde satışları yatay tuttuğunu belirtirken Lifestyle International, bölgede müşteri ziyaretlerinin ve satış büyümesinin zayıfladığına dikkat çekti. Speciality Restaurants, 2025’in son çeyreğinde kuzey Hindistan’daki faaliyetlerinde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla %20 düşüş kaydetti.
Eve teslimat bir ölçüde rahatlama sağlıyor. Gurugram’daki bir restoran zincirinin kurucusu, hava kalitesinin kötü olduğu dönemlerde teslimatların yaklaşık %15 arttığını, ancak bu yükselişin restoranda yemek yiyen müşteri kaybını telafi etmeye yetmediğini anlattı. Dolayısıyla işletmeler hem mekânlarına gelen müşteri sayısının azalmasıyla hem de teslimat faaliyetlerine daha fazla bağımlı hâle gelmekle karşı karşıya kalabiliyor.
Açık havada çalışanlar ve tedarik zincirleri birbiriyle bağlantılı risklerle karşı karşıya
İnşaat işçileri, kurye sürücüleri, sokak satıcıları, trafik polisleri ve lojistik çalışanları uzun süre dışarıda kalıyor. İşleri çoğu zaman iç mekâna geçmelerine veya uzaktan çalışmalarına pek imkân tanımıyor; geçimlerini sağlarken kirliliğe maruz kalıyorlar.
Kayıt dışı çalışanlar ek bir mali baskıyla karşı karşıya. Birçoğunun ücretli hastalık izni veya işveren tarafından sağlanan sağlık sigortası yok; dolayısıyla hastalık hem sağlık faturalarına hem de anında gelir kaybına yol açabiliyor. Küçük işletmelerin de aksayan çalışma düzenini telafi edecek veya koruyucu ekipmana yatırım yapacak kaynakları daha sınırlı.
Delhi’nin yük taşımacılığı sistemi, olası aksamanın boyutunu gösteriyor. 2025 verilerine göre günde yaklaşık 193 bin araçla yaklaşık bir milyon ton yük taşınıyor. Eski ticari araçlara ve kamyonların girişine getirilen kısıtlamalar; gıda, inşaat malzemeleri ve tüketim ürünlerinin teslimatını geciktirerek taşımacılar ve müşteriler için maliyetleri artırabiliyor.
İnşaat yasaklarının etkisi şantiyenin çok ötesindeki bir ağa yayılıyor. Çimento, çelik, tuğla, fayans, boya, cam ve elektrik malzemesi tedarikçileri projelerin sürmesine bağlı. İş durduğunda gündelik işçiler gelirlerini, tedarikçiler ise siparişlerini kaybediyor. Müteahhitlerin çalışanları ve makineleri geri getirmesi gerektiğinden işlerin yeniden başlaması da zaman alıyor.
Dr. Kulkarni, iç ve dış mekânlardaki iş yerlerinde havalandırma, yüksek verimli partikül hava filtreleri kullanan hava temizleyiciler, saha çalışanları için yüze iyi oturan N95 veya N99 maskeler, düzenli sağlık kontrolleri ve tıbbi danışmanlığa erişim dâhil olmak üzere koruyucu önlemler alınmasını önerdi. İşverenlerin, yolculuklar ve saha görevleri de dâhil olmak üzere çalışma günü boyunca çalışanların nerelerde kirliliğe maruz kaldığını değerlendirmesi gerekiyor.
Farklı ekonomik tahminler neleri ölçüyor?
Dalberg ve Clean Air Fund’un 2021 tarihli araştırması, yıllık işletme kayıplarını 95 milyar dolar, yani GSYH’nin %3’ü olarak tahmin etmişti. Daha yeni çalışma, kanıt tabanını genişleterek 2024’teki yükü yaklaşık 260 milyar dolar veya GSYH’nin %6’sı olarak hesaplıyor. İki rakam karşılaştırılırken değerlendirmelerin kapsamındaki değişiklikler önem taşıyor.
Kurumların resmî özetleri, ülke genelinde güvenli hava koşullarının sağlanmasıyla yılda 220 milyar dolar kazanç elde edilebileceğini belirtiyor; bulguların ilk aktarımında ise yaklaşık 260 milyar dolardan söz edilmişti. 85 milyar dolarlık tahmin daha somut bir hedefe dayanıyor: PM2.5’i yaklaşık %20 azaltarak 2030’a kadar önlenebilecek yıllık kayıplar.
FICCI ve EY’nin değerlendirmesi, 2022 verilerini kullanarak ekonomik yükü GSYH’nin %9-9,5’i olarak hesapladı ve kirlilik politikasının sağlık sonuçlarına odaklanması çağrısında bulundu. Sağlık odaklı değerlendirme, kirlilikle bağlantılı sağlık sorunları nedeniyle her yıl tahminen 1,3 milyar iş gününün kaybedildiğine de dikkat çekti. Değerlendirmenin farklı bir yılı ve kapsamı esas alması, açıkladığı oranın Dalberg tahmininden neden farklı olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
Uluslararası Para Fonu’nun eski birinci başkan yardımcısı Gita Gopinath, 21 Ocak 2026’da Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’nda ekonomik argümanı gündeme getirdi. Kirliliğin Hindistan ekonomisi açısından ülkeye uygulanan gümrük tarifelerinden daha büyük sonuçlar doğurduğunu belirterek acil adım atılması çağrısında bulundu.
Delhi’deki Indian Statistical Institute profesörü E. Somanathan, olası gümrük tarifesi kayıplarını GSYH’nin %0,2-0,4’ü olarak tahmin ederken kirlilik kaynaklı kayıpların yaklaşık on kat daha yüksek olduğunu hesapladı. Bu karşılaştırma, büyük siyasi ilgi gören bir ticaret riskini sürekli tekrarlanan bir iç maliyetle yan yana koyuyor.
Daha temiz sistemler 200 milyar doları aşan fırsatlar yaratabilir
Clean Air Fund’un özeti, ekonominin sekiz alanında hedefe yönelik müdahalelerle 200 milyar doları aşan ekonomik fırsat belirliyor. Kazançları üç aşamada gruplandırarak daha temiz sistemlere yapılan harcamaların nasıl ek iş faaliyetlerine ve sağlık yararlarına dönüşebileceğini gösteriyor.
- Yaklaşık 80 milyar dolarlık ilk kazanç, kamu yatırımlarından ve kirletici teknolojilerden daha temiz alternatiflere geçişten kaynaklanabilir.
- Sıkıştırılmış biyogaz üretimi ve geri dönüşüm gibi faaliyetler özel yatırımlarla büyüdükçe yaklaşık 60 milyar dolar daha elde edilebilir.
- Çalışan verimliliğinin artması, tüketici faaliyetlerinin canlanması ve sağlık harcamalarının azalmasıyla 80 milyar doların üzerinde kazanç sağlanabilir.
Resmî özetler ayrıca 100 milyondan fazla kişinin iş değiştirmesini veya yeni işlerin yaratılmasını öngörüyor. Bu birleşik kategori, başka işlere geçen kişilerin yanı sıra yeni oluşturulan pozisyonları da kapsadığından eğitim, önerilen değişikliklerin merkezinde yer alıyor.
Dalberg ve Clean Air Fund, müdahalelerin yaygınlaştırılması için beş gereklilik belirliyor: özel sermayeyi çekmek, öncelikli bölgelerde çözümleri denemek, iş gücünün becerilerini geliştirmek, toplumsal katılımı güçlendirmek ve izleme, pazarlar ile hesap verebilirlik için dijital sistemlere yatırım yapmak.
Özetlerde bu yatırım programının uygulanması için ayrıntılı bir takvim yer almıyor. Belirtilen 2030 hedefi, PM2.5’in yaklaşık %20 azaltılmasıyla yıllık 85 milyar dolarlık kaybın önlenmesi olasılığıyla ilgili.
Kirlilik tarımsal üretimi de düşürüyor
Tarım araştırmaları, kirli havanın ekonomik üretimi düşürdüğü başka bir yolu daha ortaya koyuyor. Kömür santrallerinden kaynaklanan azot dioksiti inceleyen bir araştırmada 100 kilometreye kadar yarıçaptaki kirliliğe maruz kalma değerlendirildi. Batı Bengal, Madhya Pradeş ve Uttar Pradeş’in bazı bölgelerinde pirinç ve buğday verimindeki yıllık kayıpların %10’u aştığı görüldü.
Araştırmacılar bu kayıpları, her iki ürün için 2011-2020 arasında kaydedilen ortalama yıllık verim artışının yaklaşık altı yılıyla karşılaştırdı. Dolayısıyla kirlilik, çiftçilerin üretimde yıllar içinde sağladığı kademeli ilerlemeyi silebilir; hem geliri hem de gıda arzını etkileyebilir.
Kara karbon, Himalayalar’da farklı bir risk yaratıyor. Araştırmalar, Uttarakhand’daki Satopanth ve Bhagirath-Kharak buzullarında Hint-Ganj Ovası’ndan kaynaklanan kirlilik, vadi emisyonları ve orman yangınlarının yol açtığı birikintiler belirledi. Koyu renkli parçacıklar karın yansıttığı güneş ışığı miktarını azaltarak daha fazla ısı emmesine ve erimenin hızlanmasına yol açıyor.
Bu tarımsal ve çevresel etkiler, emisyonların kaynağında azaltılması yönündeki ekonomik gerekçeyi daha da güçlendiriyor. Daha temiz ulaşım, enerji üretimi ve yakıt kullanımı, emisyonların başladığı kent veya sanayi bölgesinin çok ötesindeki insanlara yarar sağlayabilir.
Ulusal eylemden 2030 hedefine uzanan takvim
Hindistan’ın politika yanıtı; ulusal bir programı, genişleyen kirlilik izleme çalışmalarını ve kirliliğin ağırlaştığı dönemlerde uygulanan acil kısıtlamaları bir araya getiriyor. Önemli tarihler, sorunun ölçülmesinden daha temiz havanın ekonomik getirilerinin değerlendirilmesine uzanan süreci gösteriyor.
- 2019: Hindistan, 24 eyalet ve birlik bölgesindeki 131 şehir ve kent yerleşimini kapsayan Ulusal Temiz Hava Programı’nı başlattı.
- 2021: Dalberg ve Clean Air Fund, yıllık işletme kayıplarını GSYH’nin %3’üne karşılık gelen 95 milyar dolar olarak tahmin etti.
- 2024 sonu: Ulusal hava kalitesi izleme ağı, 400’den fazla kasaba ve şehirde yaklaşık 1.000 istasyona ulaştı.
- Ocak 2026: Dalberg yeni ekonomik analizini yayımlarken Gopinath, 21 Ocak’ta Davos’ta kirliliğin ekonomik maliyetini gündeme getirdi.
- 2030: PM2.5’in yaklaşık %20 azaltılması, yıllık ekonomik kayıpların yaklaşık 85 milyar dolarını önleyebilir.
İzleme kapsamı, özellikle küçük şehirlerde ve kırsal alanlarda hâlâ eşit değil. Güvenilir ölçümler, yetkililerin kirlilik kaynaklarını belirlemesine, müdahalelerin işe yarayıp yaramadığını takip etmesine ve harcamaları en çok ihtiyaç duyulan yerlere yönlendirmesine yardımcı oluyor.
Kirlilik idari sınırları aştığı için bölgesel iş birliği de önem taşıyor. Dünya Bankası tahminlerine göre Güney Asya genelinde eşgüdümlü kirlilik azaltımı, eşgüdümsüz yaklaşımlara kıyasla yaklaşık %45 daha düşük maliyetli olabilir. Hindistan açısından bu, hava kalitesi zaten kötüleştikten sonra kısıtlamalara başvurmak yerine eyaletler ve sektörler genelinde adım atılmasını destekliyor.
Özet
- Hava kirliliğinin Hindistan’a tahmini maliyeti 2024’te 260 milyar dolara, yani GSYH’nin yaklaşık %6’sına ulaştı.
- Çalışanların iş yerindeki performans düşüşü, 87,2 milyar dolarla en büyük tekil maliyeti oluşturdu.
- Erken ölümler 82 milyar dolara, tüketici faaliyetlerindeki azalma ise yaklaşık 74 milyar dolara karşılık geldi.
- PM2.5’in yaklaşık %20 azaltılması, 2030’a kadar yıllık 85 milyar dolarlık kaybı önleyebilir.
- Dalberg ve Clean Air Fund, ülke genelinde güvenli hava koşullarının yılda 220 milyar dolar kazanç sağlayabileceğini tahmin ediyor.
- Önerilen yanıt; ulaşım, sanayi, tarım, atık yönetimi, enerji, inşaat ve evlerde yakıt kullanımının daha temiz hâle getirilmesini kapsıyor.






