Her bir dolarlık hibe karşılığında yaklaşık iki dolarlık imtiyazlı kredi
Nepal’e 2016-2023 döneminde yaklaşık 3,19 milyar dolarlık uluslararası iklim finansmanı tahsis edildi, ancak desteğin büyük bölümü geri ödeme yükümlülüğü içeriyordu. Prakriti Resources Centre’ın (PRC) verilerine göre toplamın yüzde 63,28’i imtiyazlı kredilerden, yüzde 30,36’sı hibelerden oluştu.
İçindekiler
- Her bir dolarlık hibe karşılığında yaklaşık iki dolarlık imtiyazlı kredi
- Finansman koşulları neden önemli?
- Finansmanda kalkınma bankaları öne çıkıyor
- En büyük pay uyuma ayrılıyor, ancak çoğunlukla borç yoluyla
- Finansman yıllar arasında keskin biçimde dalgalandı
- Enerji başı çekiyor, ormanlara az pay ayrılıyor
- Kayıp ve zarar için ayrı tahsisat yok
- 2035 planı çok daha fazla finansman gerektiriyor
- Bir strateji, projelerle fon sağlayıcıları buluşturmalı
- Öne Çıkanlar
Merkezin iklim finansmanı araştırması, Nepal's Climate Finance Landscape: Mapping International Climate Finance Flow Post-Paris Agreement (2016-2023), imtiyazlı kredi tutarını yaklaşık 2,02 milyar dolar, hibeleri ise yaklaşık 970 milyon dolar olarak hesaplıyor. Buna göre Nepal’e tahsis edilen imtiyazlı kredi miktarı, her bir dolarlık hibe için iki dolardan biraz fazlaydı.
Finansman bileşimi önemli, çünkü paranın büyük bölümü uyum çalışmalarını destekliyor: insanları, tarım alanlarını, su kaynaklarını ve altyapıyı iklim tehlikelerinden korumayı. Taşkın koruma önlemleri ve erken uyarı sistemleri hayat kurtarabilir, yüksek maliyetli zararları önleyebilir; ancak bunlar genellikle hükümetin kredi geri ödemesinde kullanabileceği gelir yaratmaz.
PRC’nin bulguları birbiriyle bağlantılı üç soruna dikkat çekiyor: kredi verenlere bağımlılık, sektörler ve yıllar arasında eşitsiz finansman dağılımı ve finansman ihtiyacı şimdiye kadar tahsis edilen kaynakları çok aşan ulusal iklim planları. Hükümet ise temel kamu koruma hizmetlerinin hibelerle desteklenmesi gerektiğini, bunun yanı sıra yurt içi bütçelerin, özel yatırımların ve borçlanmanın da rolü olduğunu belirtiyor.
Araştırmada sekiz yılda yaklaşık 3,19 milyar dolarlık tahsisat ele alınıyor. Temel politika meselesi, bu finansmanın niteliği: ne kadarının geri ödenmesi gerektiği, koşulların ne olduğu ve kaynakların Nepal’in en acil gördüğü faaliyetlere ulaşıp ulaşmadığı.
Finansman koşulları neden önemli?
İmtiyazlı krediler, daha düşük faiz oranları veya daha uzun geri ödeme süreleri gibi, olağan borçlanmaya kıyasla daha elverişli koşullar sunar. Hibelerin geri ödenmesi gerekmez. 2016-2023 dönemini kapsayan araştırmada imtiyazsız krediler ile mülkiyet yatırımı anlamına gelen öz sermaye finansmanı, toplamın daha küçük bir bölümünü oluşturdu.
PRC, tahsis edilen tutarın yanı sıra faiz oranlarının, geri ödeme sürelerinin ve kredideki mali desteğin derecesinin de değerlendirilmesini öneriyor. Manşet değeri aynı olan iki finansman paketi, gelecekteki kamu bütçelerine farklı yükler getirebilir.
Araştırmacı Yamkumari Uchhai, pek çok faaliyet doğrudan mali getiri sağlamadığı için uyum çalışmalarının hibelerle desteklenmesi gerektiğini söyledi. Bir ekosistemi yeniden canlandırmak veya bir yerleşimi taşkınlardan korumak kamu yararına hizmet eder, ancak bu faydalar kredi geri ödemelerinde kullanılacak bir gelir yaratmayabilir.
Hükümetin iklim değişikliği ve yönetimi birimine başkanlık eden Maheshwar Dhakal, yaşam, sağlık, eğitim ve toplumların dayanıklılığıyla bağlantılı uyum çalışmaları için hibeleri destekliyor. Hidroelektrik enerjiyi, büyük altyapı projelerini ve üretken diğer sektörleri ise imtiyazlı kredilerin ve özel sermayenin katkı sunabileceği alanlar olarak görüyor. Dolayısıyla pratikte önemli olan, her projeye hangi finansman türünün uygun olduğuna karar vermek.
Finansmanda kalkınma bankaları öne çıkıyor
Birden fazla hükümetin desteklediği kurumlar olan çok taraflı kalkınma bankaları, 2016-2023 döneminde Nepal’e tahsis edilen uluslararası iklim finansmanının yüzde 66,83’ünü sağladı. Tek tek ülkelerin doğrudan sunduğu destek anlamına gelen ikili kalkınma ortaklarının payı yüzde 25,96 oldu. Yeşil İklim Fonu ve Küresel Çevre Fonu dâhil özel iklim fonlarının katkısı ise yüzde 5,04 olarak kaydedildi.
Kalkınma bankaları ağırlıklı olarak imtiyazlı kredi sağladı. İkili ortaklar ve özel iklim fonları ise görece daha fazla hibe sundu. Bu nedenle Nepal’in kalkınma bankalarına bağımlılığı, iklim finansmanında borçlanmanın neden bu kadar büyük pay tuttuğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
PRC’nin ikinci yayını olan kalkınma bankalarının finansmanına ilişkin analiz, bu bankaların 2013-2023 dönemindeki tahsisat ve taahhütlerini inceliyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün İklimle İlgili Kalkınma Finansmanı, Alıcı Perspektifi veri kümesini kullanan analiz, yaklaşık 3,16 milyar dolarlık finansman kaydediyor.
Dünya Bankası 1.775,8 milyon dolar, yani bu banka finansmanının yüzde 56,1’ini sağladı. Asya Kalkınma Bankası’nın katkısı 878,3 milyon dolar (yüzde 27,7), Avrupa Yatırım Bankası’nınki 461,5 milyon dolar (yüzde 14,6), Asya Altyapı Yatırım Bankası’nınki ise 50 milyon dolar (yüzde 1,6) oldu.
Bu toplamlar farklı dönemleri ve katkı sağlayan grupları kapsıyor: 3,19 milyar dolarlık araştırma, 2016-2023 dönemindeki uluslararası iklim finansmanını; 3,16 milyar dolarlık analiz ise 2013-2023 döneminde kalkınma bankalarının sağladığı finansmanı ele alıyor. Her biri Nepal’in finansman ilişkilerine farklı bir açıdan bakıyor.
En büyük pay uyuma ayrılıyor, ancak çoğunlukla borç yoluyla
2016-2023 dönemini kapsayan araştırmada tahsisatların yüzde 56,79’u uyum, yüzde 42,36’sı ise emisyon azaltımı çalışmalarına gitti. Uyum, taşkın veya su kıtlığı gibi iklim etkilerine hazırlanmak anlamına geliyor. Emisyon azaltımı ise iklim değişikliğine yol açan sera gazı salımlarını düşürmeyi ifade ediyor. Her iki amaca da hizmet eden faaliyetlerin payı yüzde 1’in altında kaldı.
Kalkınma bankalarına ilişkin daha uzun dönemli analiz, uyum çalışmalarının kredilere ne ölçüde dayandığını gösteriyor. 2013-2023 döneminde uyum için tahsis edilen 1.704,1 milyon doların 1.608,2 milyon doları imtiyazlı kredilerden, 87,8 milyon doları imtiyazsız kredilerden ve yalnızca 8,1 milyon doları hibelerden oluştu.
Bu rakamlara göre bankaların uyum finansmanında hibelerin payı yaklaşık yüzde 0,5’ti. İmtiyazlı kredilerin payı ise yaklaşık yüzde 94,4 oldu. Kamu kaynaklarıyla finanse edilen taşkın koruma önlemlerine veya güvenilir su kaynaklarına bel bağlayan topluluklar için bu finansman yapısı, projeler doğrudan gelir getirmese bile geri ödeme sorumluluğunu hükümet bütçelerine yüklüyor.
Kalkınma bankalarının analizinde tüm iklim faaliyetleri için imtiyazlı krediler 2.506,5 milyon dolar, yani toplamın yüzde 79,2’sini oluşturdu. İmtiyazsız kredilerin payı 610,1 milyon dolar (yüzde 19,3), hibelerin payı ise 49 milyon dolar (yüzde 1,5) oldu.
Bankalar emisyon azaltımı çalışmaları için 1.459,8 milyon dolar sağladı. Bunun 896,7 milyon doları imtiyazlı kredi, 522,3 milyon doları imtiyazsız kredi ve 40,8 milyon doları hibeydi. Hem uyum hem emisyon azaltımı amacı taşıyan faaliyetlere 1,7 milyon dolar ayrıldı. Bu rakamlar finansman sorununu somutlaştırıyor: İklim etkileriyle baş etmeyi amaçlayan banka finansmanının bile neredeyse tamamı geri ödenmek zorundaydı.
Finansman yıllar arasında keskin biçimde dalgalandı
Nepal’in uyum finansmanı incelenen dönemde büyük değişiklikler gösterdi. Araştırmada 2020’de yüksek bir tahsisat, 2021’de keskin bir düşüş ve 2023’te 2020’deki zirveye kıyasla çok daha düşük bir tutar kaydediliyor.
- 2016: Araştırmanın dönemi, Paris Anlaşması sonrasında sağlanan uluslararası iklim finansmanını kapsayacak şekilde başlıyor.
- 2020: Uyum finansmanı yaklaşık 610 milyon dolara ulaştı.
- 2021: Uyum finansmanı yaklaşık 64,5 milyon dolara geriledi.
- 2023: Araştırma döneminin sonunda uyum finansmanı yaklaşık 105,1 milyon dolar oldu.
- 2035: Nepal’in üçüncü Ulusal Katkı Beyanı’nda belirtilen 73,74 milyar dolarlık finansman ihtiyacının karşılanması için öngörülen süre sona eriyor.
Uyum finansmanı 2020’den 2021’e yaklaşık yüzde 89 azaldı. 2023’teki tutar 2021’dekinden yüksek olsa da 2020 düzeyinin oldukça altında kaldı. PRC, Nepal’in birkaç yıl boyunca destek gerektiren çalışmaları planlayabilmesine yardımcı olacak, sürdürülebilir programlar ve sonuçlar temelinde düzenlenen bir finansman modeli öneriyor.
Kalkınma bankalarının serisi de tüm iklim başlıklarında yıllık tahsisatların ve taahhütlerin büyük dalgalanmalar gösterdiğine işaret ediyor. Bu tutarlar 2020’de 790,9 milyon dolara ulaştı, 2021’de 58,1 milyon dolara geriledi ve 2022’de 310,3 milyon dolara yükseldikten sonra 2023’te 117,8 milyon dolara düştü.
Enerji başı çekiyor, ormanlara az pay ayrılıyor
Araştırmada en büyük sektör tahsisatı olarak belirlenen enerji ve su kaynakları, 2016-2023 döneminde 982,91 milyon dolar aldı. Bunu 574,92 milyon dolarla sanayi, ulaştırma ve fiziki altyapı; 519,60 milyon dolarla afet riskini azaltma ve yönetimi izledi.
Bu üç kategori birlikte yaklaşık 2,08 milyar dolar, yani toplam 3,19 milyar doların yaklaşık yüzde 65’ini oluşturdu. Kaynakların bu alanlarda yoğunlaşması, Nepal’in iklim finansmanının ne kadarının altyapı, enerji, su ve afet yönetimine yönlendirildiğini gösteriyor.
Tarım ve gıda güvenliğine 265,66 milyon dolar ayrıldı. Sağlık, içme suyu ve sanitasyon 217,45 milyon dolar aldı. Ormanlar, biyolojik çeşitlilik ve su havzalarının korunmasına ise 36,22 milyon dolar, yani toplamın yaklaşık yüzde 1,1’i tahsis edildi. Enerji ve su kategorisine ayrılan miktar, ormanlar, biyolojik çeşitlilik ve su havzalarının korunmasına ayrılanın yaklaşık 27 katıydı.
PRC, iklim kaynaklı afetlerin turizm ile doğal ve kültürel mirasa zarar vermesine rağmen bu alanlara yönelik herhangi bir iklim finansmanı kaydetmedi. Önerileri arasında tarım, su kaynakları, sağlık, ormanlar, biyolojik çeşitlilik ve toplumları korumak için ekosistemlerden yararlanan uyum çalışmaları için hibelere erişimin artırılması da yer alıyor.
Su kaynakları hem en yüksek toplam tahsisatın bulunduğu kategoride hem de hibe verilmesi önerilen öncelikler arasında yer alıyor. Buradaki öneri, özellikle su projelerinin gelir yaratmak yerine kamu yararını koruduğu durumlarda, desteğin miktarının yanı sıra türü ve amacıyla da ilgili.
Kayıp ve zarar için ayrı tahsisat yok
Araştırmada kayıp ve zarar için ayrı bir mali tahsisat bulunmadı. Bu terim, tehlikelere hazırlık çalışmalarıyla önlenemeyen zararlar da dâhil olmak üzere, iklim etkilerinin yol açtığı kayıpları ifade ediyor.
Uyum ile iyileştirme çalışmaları farklı ihtiyaçlara yanıt veriyor. Taşkın uyarı sistemi, insanların afetten önce hazırlık yapmasına yardımcı olur. Evlerin yeniden inşası, hizmetlerin yeniden sağlanması ve geçim kaynaklarının desteklenmesi ise kayıplar meydana geldikten sonra kaynak gerektirir. Uchhai, emisyon azaltımı, uyum ve kayıp ve zarar için finansman ihtiyaçlarının ve kaynaklarının ayrı ayrı izlenmesi gerektiğini söyledi.
Bhotekoshi taşkınlarının ardından yeniden inşa ve toparlanma için gerektiği tahmin edilen 4,7 milyar dolar, tartışmada dile getirilen afet maliyetlerinin boyutunu gösteriyor. Bu tahmin, sekiz yılda tahsis edilen toplam 3,19 milyar dolarlık uluslararası iklim finansmanını yaklaşık 1,51 milyar dolar, yani yüzde 47 kadar aşıyor.
Nepal’in finansman sisteminin hem gelecekteki zararları azaltmak için ne kadar harcandığını hem de topluluklar kayıplara uğradıktan sonra hangi kaynakların kullanılabildiğini göstermesi gerekiyor. Ayrı muhasebe, bu ihtiyaçların belirlenmesini ve bütçelenmesini kolaylaştırır.
2035 planı çok daha fazla finansman gerektiriyor
Nepal, üçüncü Ulusal Katkı Beyanı’nı (NDC) uygulamak için 2035’e kadar 73,74 milyar dolara ihtiyaç duyacağını tahmin ediyor. NDC, bir ülkenin Paris Anlaşması kapsamında hazırladığı iklim eylem planıdır. Nepal’in belirttiği ihtiyacın 62,92 milyar dolardan fazlasının uluslararası destekle karşılanması bekleniyor.
Uluslararası finansman bileşeni, tahmini toplam maliyetin yüzde 85’inden fazlasını oluşturuyor. Yalnızca uyum için gereken tutarın 18-20 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Bu miktar, 2016-2023 döneminde tüm başlıklar için tahsis edilen uluslararası iklim finansmanının birkaç katı.
Dhakal, NDC ile Ulusal Uyum Planı’nın Nepal’in ihtiyaçlarını ve kalkınma vizyonunu ortaya koyduğunu söyledi. Hükümetin yaklaşımı yalnızca hibelere dayanmak yerine uluslararası yardımı, yurt içi bütçeleri, özel yatırımları ve finansman çekebilecek altyapıyı bir arada içeriyor.
Dhakal ayrıca ormanların korunmasını, gıda güvenliğini, doğa temelli turizmi ve korunan alanları iklim hedefleriyle uyumlu potansiyel yatırım alanları olarak gösterdi. Bu yaklaşım, hibeleri diğer finansman kaynaklarıyla birlikte ele alıyor; hangi kaynağın seçileceği ise faaliyetin kamu yararına ve gelir yaratma potansiyeline bağlı.
Bir strateji, projelerle fon sağlayıcıları buluşturmalı
İklim finansmanı uzmanı Raju Pandit Chhetri, Nepal’in her sektörün ne kadar kaynağa ihtiyacı olduğunu ve hangi kurumlara başvurması gerektiğini belirlemesi gerektiğini söyledi. Ulusal finansman ihtiyacını ortaya koyduktan sonra ikili ortaklar, kalkınma bankaları ve iklim fonlarıyla ayrıntılı çalışmalar yürütülmesi gerekiyor.
Chhetri, sektörlerin, finansman araçlarının ve başlıca katkı sağlayıcıların analizinin bu stratejiye yön verebileceğini söyledi. Uyum, emisyon azaltımı, hibeler ve imtiyazlı kredilere ilişkin sorumlulukların netleşmesi için kamu kurumlarıyla kalkınma ortakları arasında koordinasyon çağrısında bulundu.
PRC, bütçelerin ve projelerin NDC ile Ulusal Uyum Planı’yla uyumlu hâle getirilmesini, az finansman alan sektörlere öncelik verilmesini ve kaynak akışlarını izleyecek ulusal bir sistem kurulmasını öneriyor. Ayrıca kalkınma ortaklarından sağladıkları desteğin hibe karşılığını açıklamalarını ve daha tutarlı raporlama yöntemleri kullanmalarını istiyor.
Dhakal’ın iklim finansmanının daha açık biçimde tanımlanması çağrısı bu önerilerle doğrudan örtüşüyor. Tüm kalkınma harcamalarını iklim finansmanı olarak saymak, iklim hedeflerine ayrılan kaynakların belirlenmesini zorlaştırıyor. Ortak bir sistem, Nepal’in olağan kalkınma yardımlarını; emisyonları azaltmayı, tehlikelere hazırlıklı olmayı veya kayıpları karşılamayı amaçlayan harcamalardan ayırmasına yardımcı olur.
Önerilerde finansman açığını kapatmaya yönelik ölçülebilir bir kaynak sağlama planı veya son tarih yer almıyor. PRC ve Chhetri’nin belirttiği sonraki adım uygulamaya dönük: öncelikli projeleri uygun finansman kaynaklarıyla eşleştirmek, geri ödeme yükümlülüklerini netleştirmek ve desteğin hedeflenen sektörlere ve topluluklara ulaşıp ulaşmadığını izlemek.
Öne Çıkanlar
- Nepal’e 2016-2023 döneminde yaklaşık 3,19 milyar dolarlık uluslararası iklim finansmanı tahsis edildi.
- Tahsisatların yüzde 63,28’ini imtiyazlı krediler, yüzde 30,36’sını hibeler oluşturdu.
- Toplamın yüzde 66,83’ünü kalkınma bankaları sağladı; bu durum kredilerin yüksek payını açıklamaya yardımcı oluyor.
- Finansmanın yüzde 56,79’u uyum çalışmalarına gitti, ancak kaynaklar yıllar arasında keskin biçimde dalgalandı ve büyük ölçüde borçlanmaya dayandı.
- Enerji ve su kaynaklarına 982,91 milyon dolar; ormanlar, biyolojik çeşitlilik ve su havzalarının korunmasına 36,22 milyon dolar ayrıldı.
- Kayıp ve zarar için ayrı bir tahsisat kaydedilmedi.
- Nepal, üçüncü NDC’si için 2035’e kadar 73,74 milyar dolara ihtiyaç duyacağını; bunun 62,92 milyar dolardan fazlasının uluslararası kaynaklardan karşılanmasının beklendiğini belirtiyor.
- PRC, hibelerin artırılmasını, yetersiz finansman alan sektörlerin desteklenmesini ve ulusal bir iklim finansmanı takip sistemi kurulmasını öneriyor.






