Antalya'daki görüşmeler Nepal'in dağlık bölgelerdeki risklerini gündeme taşıdı
Nepal, 9 Kasım 2026'da Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenen COP31'de pavyonunu açtı ve iklim felaketleri için finansmana daha kolay erişim çağrısında bulundu. Ülke, Himalayalar'daki ısınmanın resmi müzakere gündemine alınması için Bhutan'la ortak girişimini de yeniledi. Dağlık bölgelerde sıcaklığın 1,5 santigrat derece artmasının etkilerine ilişkin öneri, ek geçici gündemde 20. madde olarak yer alıyor.
İçindekiler
- Antalya'daki görüşmeler Nepal'in dağlık bölgelerdeki risklerini gündeme taşıdı
- Bhote Koshi felaketi tehlikeyi gözler önüne serdi
- Nepal ve Bhutan dağlar için resmi gündemde yer istiyor
- Nepal'in çağrısının ardında iki finansman ihtiyacı var
- Maliye bakanı ekonomik boyutu gündeme taşıyor
- Uluslararası liderler Nepal'deki kayıpları gündeme getirdi
- Taahhütler uygulamayla sınanacak
- Elektrik hedefleri enerji politikasını dağların korunmasına bağlıyor
- İzlenecek tarihler ve kararlar
- Öne Çıkanlar
Nepal heyetine başkanlık eden Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, açılışta iklim adaleti, kayıp ve zararlar için yeterli finansman ve Himalaya ekosistemleriyle aşağı havzalardaki toplulukları korumak için uluslararası işbirliği çağrısı yaptı. Yaklaşık 200 ülkeden müzakerecileri bir araya getiren konferans 20 Kasım'a kadar sürecek.
Khanal, yakın zamanda yaşanan Bhote Koshi felaketine dikkat çekerek olayı "Himalaya tsunamisi" diye nitelendirdi. Temel savı, Nepal gibi küresel sera gazı salımlarına çok az katkıda bulunan ülkelerin, gezegenin ısınmasının yol açtığı yıkımın orantısız ölçüde büyük bir bölümünü yaşadığıydı.
Sağlık ve Gıda Güvenliği Bakanı Nisha Mehta ile Temsilciler Meclisi üyesi Sagar Dhakal da açılışta konuştu. Pavyonda Nepal'in iklim hedefleri, biyolojik çeşitliliği koruma alanındaki başarıları ve yerel toplulukların öncülük ettiği uyum çalışmaları tanıtılacak; böylece ülkenin sahadaki deneyimi müzakere masasındaki talepleriyle birlikte sunulacak.
Bhote Koshi felaketi tehlikeyi gözler önüne serdi
Bhote Koshi felaketi, Himalayalar'da büyük miktarda buz ve kayanın çökerek yıkıcı sellere yol açmasının ardından yaşandı. Bildirilen can kaybı 1.450'yi aşarken yaklaşık 6.000 kişi kayboldu. Nepal heyeti için bu felaket, sıcaklık hedefleri ve uluslararası finansman tartışmalarının ardındaki insani bedelin başlıca örneği hâline geldi.
Khanal, kar, buzullar ve diğer donmuş suları kapsayan genel terim olan kriyosferdeki değişimlere dikkat çekti. Dağlık bölgelerde bu donmuş sistemlerdeki değişimler hem yamaçların istikrarını hem de suyun vadilerden akışını etkileyebilir.
Nepal, birbiriyle bağlantılı birçok tehditle karşı karşıya: buzul gölü taşkınları, heyelanlar ve giderek daha öngörülemez hâle gelen yağışlar. Buzul gölü taşkını, bir buzul yakınında birikmiş suyun aniden boşalması ve aşağı havzalara güçlü bir su dalgası göndermesiyle meydana gelir. Topluluklar, altyapı, su kaynakları ve geçim kaynakları bu taşkınların güzergâhında kalabilir.
Bu nedenle aşağı havzalardaki koruma da Nepal'in uluslararası işbirliği talebinin bir parçası. Khanal, Himalayaları koruma çabalarının dağ ekosistemleriyle sınırlı kalmaması, nehirlerle bu bölgelere bağlı insanları ve yerleşimleri de kapsaması gerektiğini savundu.
Nepal ve Bhutan dağlar için resmi gündemde yer istiyor
Nepal ve Bhutan'ın önerisi, küresel ısınmanın 1,5 santigrat dereceye ulaşmasının Himalaya bölgeleri açısından ne anlama geldiğine odaklanıyor. Bu eşik, her yerde aynı sıcaklık artışını değil, sanayileşmenin yaygınlaşmasından önceki döneme kıyasla dünya ortalama sıcaklığındaki yükselişi ifade ediyor.
COP31'in açılışında önerinin resmen kabul edildiği henüz doğrulanmamıştı. Hükümetlerin müzakerelere yön verecek gündem üzerinde anlaşması gerekiyor; bu nedenle önerinin kabulü iki dağ ülkesi için acil bir diplomatik öncelik taşıyor.
Nepal, 2025'te Brezilya'da düzenlenen COP30'da da dağlık bölgeler için ayrı bir resmi gündem maddesi oluşturmaya çalışmış, ancak ülkeler anlaşmaya varamamıştı. Bhutan'la yürütülen ortak girişim bu çabayı Antalya'ya taşıyor. Avustralya'nın iklim değişikliği ve enerji bakanı Chris Bowen, 160'tan fazla gündem maddesi ile 60 esaslı müzakere yetkisinin değerlendirildiğini söyledi.
Nepal ayrıca açılış gününde Bhutan, Kırgızistan ve uluslararası kuruluşlarla birlikte dağlık bölgelerde uyum finansmanını ele alan bir etkinlik düzenledi. Böylece koruma çalışmalarının nasıl finanse edileceği gibi pratik bir konu, resmi görüşmelerde yer edinmeye yönelik diplomatik çabayla birlikte ele alınıyor.
Nepal'in çağrısının ardında iki finansman ihtiyacı var
Khanal'ın iklim finansmanı talebi iki farklı ihtiyacı kapsıyor. Uyum, iklim tehlikelerine hazırlanmak ve etkilerini azaltmak demek. Kayıp ve zarar finansmanı ise hazırlıkla önlenemeyen kayıplar da dahil olmak üzere yıkıcı olaylar yaşandığında ortaya çıkan zararları karşılamayı amaçlıyor.
Nepal, uluslararası kayıp ve zarar fonundan yeterli kaynak ayrılmasını ve bu kaynaklara kolayca erişilebilmesini istiyor. Bu ayrım, etkilenen topluluklar açısından önemli: finansman sözü, kullanabilecekleri bir başvuru süreci ve toparlanma için ihtiyaç duydukları anda ulaşan yardımla desteklenmeli.
BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, açılışta uyum finansmanının üç katına çıkarılması ve taahhüt edilmiş kaynaklara erişimin iyileştirilmesi çağrısı yaptı. Afrika ülkeleri de uyum finansmanının üç katına çıkarılmasını görüşmek için baskı yapıyor; böylece Nepal'in kaygıları, kırılgan ülkelerin daha geniş kapsamlı talepleri arasında yer buluyor.
COP31'in resmi müzakerelerine başkanlık eden Bowen, erişim sorununu açık ifadelerle dile getirdi:
"İklim finansmanına en çok ihtiyaç duyan ülkeler, bu finansmandan en az yararlanıyor," dedi.
Bowen, Avustralya'nın Pasifik Öncesi COP toplantısında açıkladığı Küçük Ada Devletleri ve En Az Gelişmiş Ülkeler için Finansmana Erişim Bildirisi ve Eylem Planı'na atıfta bulundu. Planın belirtilen amacı, iklim finansmanına erişimi kolaylaştırmak ve hızlandırmak.
Maliye bakanı ekonomik boyutu gündeme taşıyor
Maliye Bakanı Dr. Swarnim Wagle, 9 Kasım'da Türk Hava Yolları uçağıyla Tribhuvan Uluslararası Havalimanı'ndan ayrılarak Antalya'ya gitti. Khanal, Nepal heyetine başkanlık etmek üzere daha önce kente ulaşmıştı.
Wagle'ın yaklaşık altı üst düzey oturumda Nepal'in iklim değişikliği ve sürdürülebilir ekonomik kalkınma konusundaki tutumunu dile getirmesi planlanıyor. Katılımı, altyapı, su kaynakları ve geçim kaynaklarında hasarla karşı karşıya olan ülkeye uluslararası desteğin nasıl ulaştırılacağı tartışmalarına maliye bakanı düzeyinde bir ses kazandırıyor.
Nepal'in pavyonu ve bakanlık programı birbiriyle bağlantılı amaçlara hizmet ediyor. Pavyonda koruma ve toplulukların uyum çalışmaları tanıtılırken heyet finansman desteği ve müzakerelerde karar alınmasını sağlamaya çalışıyor. Bu iki çalışma birlikte, Nepal'in iklim riskleriyle başa çıkma deneyimini uluslararası yardım talebine bağlıyor.
Wagle'ın sekreterliği, bakanın 29 Kartik Pazar günü, yani 15 Kasım'da Nepal'e dönmesinin planlandığını bildirdi. Konferans beş gün daha sürecek. Khanal'ın da genel kurulda konuşması ve uluslararası iklim müzakerelerine katılması planlanıyor.
Uluslararası liderler Nepal'deki kayıpları gündeme getirdi
Nepal'deki felaket, kendi pavyonunun dışındaki açılış konuşmalarında da gündeme geldi. Stiell Himalayalar'daki bir trajediden söz ederken, görev süresi sona eren COP30 Başkanı André Aranha Corrêa do Lago hükümetlere Nepal, Brezilya ve Afrika ile Avrupa ülkelerindeki iklim mağdurlarını hatırlama çağrısı yaptı.
Bowen, iklim müzakerelerinin neden gelecekteki risklerin yanı sıra bugün yaşanan acıları da ilgilendirdiğini açıklarken Nepal'den doğrudan söz etti. Avustralya'nın iklim değişikliği ve enerji bakanı şöyle dedi:
"Nepal'deki buzul çökmesinden Avrupa'daki sıcak hava kaynaklı ölümlere ya da şiddeti artan El Niño'ya kadar; iklim değişikliği burada. Bir tahmin değil. Bir öngörü değil. Milyarlarca insanın yaşadığı gerçeklik," dedi.
COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum konferans başkanlığını yürütüyor. Toplantıya ev sahipliği yapmak için yarışan iki ülke arasında varılan düzenleme uyarınca resmi müzakerelere Avustralya başkanlık ediyor.
Kurum, anlaşmaları sonuçlara dönüştürmeye odaklanan bir uygulama konferansı çağrısı yaptı. COP31 Başkanı bu hedefi şöyle açıkladı:
"Antalya'da aldığımız kararlar, bu salonlardan çıkıp hayata geçirildiğinde gerçek anlamda sonuç verecek," dedi.
Taahhütler uygulamayla sınanacak
Antalya'daki iklim finansmanı görüşmelerinde, Bakü'de üzerinde anlaşılan ve 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasını öngören taahhüdün yanı sıra kamu ve özel sektör kaynaklarından sağlanan finansmanı 1,3 trilyon dolara çıkarma çabaları da ele alınıyor. Stiell, önceki anlaşmaları yeniden açmadan bu taahhütlerin nasıl yerine getirileceğinin netleştirilmesini istedi.
Kurum, finansman ve teknolojiye ihtiyaç duyan ülkelerle bunları sağlayabilecek yatırımcı ve ülkeleri buluşturmayı amaçlayan İklim Uygulama Köprüsü'nü tanıttı. Girişim, yerel ihtiyaçları finansman, uzmanlık ve teknolojiyle eşleştirmeyi; böylece destek alabilen ülkelerle kaynaklara erişmekte zorlananlar arasındaki farkı gidermeyi hedefliyor.
Gelişmekte olan ülkeler, COP31 başlamadan önce resmi gündeme ek iklim finansmanı maddeleri alınmasını istedi; görüşmeler pazar gecesine kadar sürdü. Pazartesi günü yapılan açılış töreni yaklaşık 90 dakika gecikmeyle başladı. Bu nedenle finansman hem ne kadar kaynak bulunduğu hem de hükümetlerin hangi konuları resmi olarak müzakere edeceği meselesi.
İki hafta boyunca 100 binden fazla kişinin katılması bekleniyor. Organizasyon yetkilileri 90'dan fazla devlet ve hükümet başkanının da konferansa gelmesini öngörüyor. Trump yönetimi resmi bir ABD heyeti göndermedi. Bazı ulusal liderler katılmasa da Çin, Hindistan ve Avrupa ülkeleri bakanlar ve müzakereciler aracılığıyla toplantıda yer alıyor.
Elektrik hedefleri enerji politikasını dağların korunmasına bağlıyor
Türkiye'nin 35'e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını yaklaşık yüzde 20'den 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı amaçlıyor. Bu rakamlarla hedef, 15 yüzde puanlık ya da başlangıçtaki paya kıyasla yaklaşık dörtte üçlük bir artış anlamına geliyor.
Nihai enerji tüketimi, hanelerin, ulaşımın, sanayinin ve diğer tüketicilerin kullandığı enerjiyi ifade ediyor. Elektrik şu anda bu talebin yaklaşık beşte birini karşılıyor; geri kalanı büyük ölçüde doğrudan yakılan yakıtlardan sağlanıyor. Türkiye'nin girişimi yenilenebilir enerji üretimi, şebekeler, depolama, enerji verimliliği, daha temiz ulaşım ve sanayiyi bir araya getiriyor.
Avrupa Birliği temiz elektrifikasyon çağrısında bulunuyor. Elektriğin hangi kaynaktan üretildiği önemli; çünkü doğrudan yakıt kullanımının elektrikle değiştirilmesi, en çok elektriğin kendisi düşük salımlı kaynaklardan üretildiğinde emisyonları azaltıyor.
Endişeli Bilim İnsanları Birliği'nin iklim programı direktörü Rachel Cleetus, fosil yakıtlardan hızla uzaklaşılması ve yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılması çağrısı yaptı. Nepal açısından ısınmayı azaltma çabaları ile felaket finansmanı talepleri aynı sorunun farklı yönlerine karşılık geliyor: dağ sistemleri üzerindeki gelecekteki baskıyı sınırlarken toplulukların hâlihazırda yaşanan hasarla başa çıkmasına yardımcı olmak.
İzlenecek tarihler ve kararlar
Nepal'in acil diplomatik görevi, kırılgan ülkelerin erişebileceği finansman için baskı yaparken Himalayalarla ilgili öneriye destek sağlamak. Konferans takvimi, bakanlar ve ulusal liderler arasındaki görüşmelerde bu talepleri gündeme getirmek için çeşitli fırsatlar sunuyor.
Başlıca tarihler ve gelişmeler şöyle:
- 2025: Nepal, Brezilya'daki COP30'da dağlarla ilgili ayrı bir gündem maddesi istedi, ancak ülkeler anlaşmaya varamadı.
- 9 Kasım 2026: COP31 Antalya'da başladı, Khanal Nepal pavyonunun açılışını yaptı ve Wagle konferans için Katmandu'dan ayrıldı.
- 11 ve 12 Kasım: Dünya liderlerinin katılacağı ana toplantıların yapılması planlanıyor.
- 15 Kasım: Yaklaşık altı üst düzey oturuma katılacak olan Wagle'ın Nepal'e dönmesi planlanıyor.
- 20 Kasım: COP31'in sona ermesi planlanıyor.
Himalayalar'daki tehlikelere açık topluluklar açısından somut ihtiyaçlar; hazırlık desteği, felaketlerin ardından yardım ve ısınmayı azaltmaya yönelik uluslararası eylem. Nepal heyeti bu üç konuda da ilerleme sağlamaya çalışırken Bhutan'la ortak önerisi, dağlık bölgelerdeki risklerin müzakerelerde özel bir yer edinip edinemeyeceğini sınayacak.
Öne Çıkanlar
- Nepal, 9 Kasım'da COP31 pavyonunu açarak iklim adaleti ve kayıp ve zarar finansmanına erişim çağrısı yaptı.
- Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, Bhote Koshi felaketine ve dağlık bölgelerdeki topluluklarla aşağı havzalarda yaşayanların karşı karşıya olduğu risklere dikkat çekti.
- Nepal ve Bhutan'ın Himalayalarla ilgili önerisi, ek geçici gündemde 20. madde olarak yer alıyor; resmi kabulü henüz doğrulanmadı.
- Maliye Bakanı Swarnim Wagle'ın yaklaşık altı üst düzey oturumda konuşması planlanıyor.
- BM'nin iklim değişikliği yetkilisi Simon Stiell, uyum finansmanının üç katına çıkarılması ve taahhüt edilmiş kaynaklara erişimin iyileştirilmesi çağrısı yaptı.
- Türkiye'nin ev sahipliğinde, resmi müzakerelere Avustralya'nın başkanlık ettiği COP31, Antalya'da 20 Kasım'a kadar sürecek.






