Nepal, Yakındaki Yangınlardan ve Kendi Sokaklarından Yayılan Dumanla Karşı Karşıya
Meteorolog Binod Pokhrel, rüzgârların Hindistan'da anız yakılmasıyla oluşan dumanı sınırın ötesine taşıması hâlinde Nepal'deki hava kirliliğinin ağırlaşabileceği uyarısında bulundu. Tarai'de kirlilik artarken Katmandu'da hava kalitesi kötüleşiyor. Pokhrel'in acil çağrısı ise Nepal'de atılacak adımlara yönelik: Atıkları yakmayı bırakın, araçların bakımını yaptırın ve aşırı egzoz dumanını azaltın.
İçindekiler
- Nepal, Yakındaki Yangınlardan ve Kendi Sokaklarından Yayılan Dumanla Karşı Karşıya
- Uyarıda Rüzgârın Önemi
- Çiftçiler Pirinç Hasadı Artıklarını Neden Yakıyor?
- Bölgesel Kirlilik Verileri Ne Gösteriyor?
- Bölge Genelinde Gözaltılar ve Acil Önlemler
- Makineler ve Mikroorganizmalar Ateşe Alternatif Sunuyor
- Ürün Desenini Değiştirmek Yangınların Ardındaki Baskıyı Azaltıyor
- Önemli Noktalar
Bu uyarı, farklı çözümler gerektiren iki sorunu bir araya getiriyor. Nepal, kendi araçlarından ve açık alanlardaki yangınlardan kaynaklanan kirliliği azaltabilir. Hindistan'daki tarım arazilerinden gelen duman ise Nepal sınırlarının ötesindeki tarım uygulamalarına ve dumanı taşıyan hava koşullarına bağlı. Bölgede yaşayanlar bu iki sorunla aynı anda karşı karşıya kalabilir.
Pokhrel, pus ve dumanın ülkeyi etkilemeye başladığını belirterek kirliliğin önümüzdeki günlerde artabileceği uyarısında bulundu. Nepal'in Hindistan sınırı boyunca uzanan güney ovaları Tarai'de kirlilik şimdiden artarken başkentteki koşullar hızla kötüleşiyor.
Pokhrel'in açıklamasında sayısal hava kalitesi ölçümleri, uyarının tarihi ya da Hindistan'dan gelen kirliliğin payına ilişkin bir tahmin yer almadı. Aşağıda ele alınan Hindistan ve Pakistan'daki denetim verilerinin de takvim tarihi belirtilmediğinden bunlar, Nepal'in mevcut koşullarına dair bir ölçümden ziyade bölgesel bağlam sunuyor.
IQAir'ın ayrı bir ölçümüne göre, 8 Falgun 2082 tarihli bir raporda Katmandu'nun Hava Kalitesi Endeksi (AQI) cuma sabahı 182 olarak kaydedildi ve hava kalitesi sağlığa zararlı kategorisinde yer aldı. Havadaki ince partikül madde PM2.5'in, Dünya Sağlık Örgütü'nün güvenli sınırının 16,5 katına ulaştığı bildirildi. Katmandu Vadisi'ndeki en kirli bölgeler Tripureshwor, Balkot, Koteshwor ve Kumaripati olarak sıralandı.
Nepal'de yaşayanlar için pratik mesaj acil nitelikte. Rüzgârın yön değiştirmesini beklemek, yerel kaynaklardan yayılan emisyonları olduğu gibi bırakır. Çöp yakmamak ya da aşırı duman çıkaran bir aracın bakımını yaptırmak, topluluklar başka yerlerden gelen kirliliği kontrol edemese bile kirliliği kaynağında azaltır.
Uyarıda Rüzgârın Önemi
Pokhrel, Hindistan'dan gelen dumanın yayılmasını uygun rüzgâr koşullarına bağladı. Anız yangınları atmosfere duman salıyor; hava akımları bu dumanı yangının çıktığı tarlalardan uzağa taşıyabiliyor. Ülke sınırları bu hareketin önünde fiziksel bir engel oluşturmuyor.
Hava koşulları, kirliliğin insanların yakınında ne ölçüde birikeceğini de etkiliyor. Kuzey Hindistan'da düşen sıcaklıklar ve inşaat tozunu, araç egzozunu ve dumanı hapseden soğuk hava, kış başlarında tekrarlayan kirlilik sorununa katkıda bulunuyor. Hem salınan kirlilik miktarı hem de onu dağıtan koşullar önem taşıyor.
Bu nedenle koşullar değişirken Katmandu ve Tarai'deki yerel hava kalitesine dikkat edilmesi gerekiyor. Pokhrel, yetkililerin emisyonları kontrol etme çabalarının yanı sıra bireyleri ve toplulukları kirliliği takip etmeye ve önlem almaya çağırdı.
Önerileri aynı anda birden fazla gruba sorumluluk yüklüyor. Haneler atık yakmaktan kaçınabilir, araç sahipleri düzenli bakım yaptırabilir, yetkililer ise aşırı duman çıkaranlara karşı harekete geçebilir. Gelen duman riski sürerken bu önlemler Nepal içindeki kaynakları hedef alıyor.
Çiftçiler Pirinç Hasadı Artıklarını Neden Yakıyor?
Hindistan'ın Pencap ve Haryana eyaletlerindeki çiftçiler, buğday ekmeden önce pirinç tarlalarını hızla temizlemek zorunda kalabiliyor. Anız, hasattan sonra geride kalan sap ve diğer bitki artıklarından oluşuyor. Yakmak, bu artıkları hızla ortadan kaldırıyor; böylece çiftçiler kapsamlı toplama ve taşıma masraflarına katlanmadan yeni ürüne hazırlanabiliyor.
Tata-Cornell Enstitüsü'nün kurucu direktörü Prabhu Pingali, ekonomi araştırmacısı Payal Seth ve enstitünün direktör yardımcısı Bhaskar Mittra'nın 29 Kasım 2021 tarihli analizinde bu uygulamanın bölgedeki pirinç ve buğday ekim sisteminden kaynaklandığı belirtildi. Yeşil Devrim döneminde uygulamaya konan çeşitler, aynı arazide bir yıl içinde iki ürünü de yetiştirmeyi mümkün kıldı.
Pirinç tarımı, İndo-Ganj Ovası'nın batısındaki yeraltı suyu kaynakları üzerinde büyük baskı oluşturdu. Ekim zamanı muson yağışlarına denk gelecek şekilde haziran sonuna kaydırılınca çiftçilerin pirinci hasat etmesiyle buğdayı ekmesi arasındaki süre kısaldı. Artıkları temizlemek, ekim takvimine karşı bir yarışa dönüştü.
Bitki saplarını temizlemek emek ve para gerektiriyor. Çiftçiler, kendileri için kısa vadede pek değeri olmayan artıkları toplayıp balyalamak ve taşımak için ödeme yapmak zorunda kaldığında yakmak ucuz bir seçenek olarak kalıyor. Dolayısıyla kirlilik sorunu tarım maliyetleri, su kullanımı ve art arda ekilen ürünlerin zamanlamasıyla bağlantılı.
Bölgesel Kirlilik Verileri Ne Gösteriyor?
2021 tarihli analiz, anız yakmanın Hindistan'daki toplam hava kirliliğinin yüzde 15'ini oluşturduğunu belirtti. Analizin yazarları bu tahmini, su kaynakları üzerinde baskı oluşturan bölgelerde daha az pirinç yetiştirmek de dahil olmak üzere tarım uygulamalarının değiştirilmesi gerektiği yönündeki görüşlerini desteklemek için kullandı.
Delhi'nin deneyimi, tarla dumanının kent kaynaklı emisyonlarla nasıl birleşebildiğini gösteriyor. Bölge yetkililerinin aktardığı denetim sürecinde Merkezi Kirlilik Kontrol Kurulu, salı sabahı hava kalitesi endeksini Hindistan'da “Çok Kötü” kategorisine giren 320 olarak kaydetti. Hindistan Çevre Bakanlığı, elverişsiz hava koşulları nedeniyle bu kategorinin önümüzdeki günlerde de sürmesini bekliyordu.
Hava Kalitesi Endeksi, kirlilik ölçümlerini insanların daha kolay takip edebileceği bir sayı ve kategoriye dönüştürüyor. Delhi ölçümüyle birlikte aktarılan Hindistan ölçeğinde 0-50 arası değerler iyi kabul edilirken 300-400 arası “Çok Kötü” olarak sınıflandırılıyor. 320'lik ölçüm, ciddi bir kirlilik sorununa işaret ediyor.
Delhi, o sırada yayımlanan canlı kent kirliliği sıralamasında Lahor'un ardından ikinci sırada yer aldı. Her iki kentte de tarla yangınları, trafik ve diğer yanma kaynakları dahil çeşitli kirlilik kaynakları etkiliydi. Bu kentlerin deneyimi, tarımsal faaliyetlerden çıkan dumanın nüfusun yoğun olduğu bölgelerde oluşan kirliliğe nasıl eklenebileceğine dair Nepal için somut bir bölgesel örnek sunuyor.
Bölge Genelinde Gözaltılar ve Acil Önlemler
Haryana'nın Kaithal bölgesinde polis, anız yakmayla ilgili 22 şikâyet kaydetti ve en az 16 kişiyi gözaltına aldı. Bir isim kullanan Emniyet Müdür Yardımcısı Birbhan, gözaltına alınanların kefaletle serbest bırakıldığını söyledi. Haryana genelinde yaklaşık 100 çiftçi hakkında soruşturma başlatıldı ve 300'den fazla çiftçiye para cezası kesildi.
Pakistan'ın Pencap eyaletinde polis, anız ve çöp yakma, yasaklanmış tuğla fırınları ve duman salan araçlara yönelik operasyonlarda 182 şikâyet kaydetti ve 71 kişiyi gözaltına aldı. Bu veriler farklı türdeki kirlilik ihlallerini kapsadığı için bölgedeki denetim kampanyasının daha geniş bir görünümünü sunuyor.
Delhi yetkilileri tozu bastırmak için yollara su serpilmesini emretti, halk otobüsü ve metro seferlerini artırdı ve otomobil kullanımını caydırmak amacıyla otopark ücretlerini yükseltti. Pakistan'ın Pencap hükümeti de yapay yağmur ve diğer önlemler için kaynak ayırdı. Eyaletin kıdemli bakanı Marriyum Aurangzeb, her bir yapay yağmur operasyonunun maliyetini 5 milyon ila 7 milyon Pakistan rupisi olarak açıkladı.
Çevreci Vimlendu Jha, Delhi'deki acil müdahalenin kirlilik kaynaklarına karşı sürdürülebilir adımlarla desteklenmesi gerektiğini savundu. Jha şöyle dedi:
Bunlar yalnızca acil önlemler... Hava kirliliğini azaltmak için günü kurtaran bu tür önlemler yerine kapsamlı ve uzun vadeli bir çözüm gerekiyor,
Nepal de benzer bir pratik tercihle karşı karşıya. Kirliliğin yoğunlaştığı bir dönemde alınan önlemler mevcut koşulları iyileştirebilir; atık yakmanın ve duman çıkaran araçların düzenli biçimde kontrol altına alınması ise yeni bir kirlilik dönemi başlamadan emisyonları azaltabilir.
Makineler ve Mikroorganizmalar Ateşe Alternatif Sunuyor
Hindistan Tarım Araştırmaları Enstitüsü, anızın parçalanmasını hızlandıran Pusa adlı mikrobiyal bir uygulama geliştirdi. 2021 tarihli analizde, bu uygulamanın anızı 25 gün içinde komposta dönüştürdüğü ve bitki artıklarını duman olarak havaya salmak yerine toprağa geri kazandırdığı belirtildi.
Bir başka seçenek olan Happy Seeder, tarlada kalan pirinç saplarını işleyerek buğday eken ve traktöre takılan bir makine. Tarlaya yeni ekilen alanın üzerine malç olarak kullanılmak üzere saman seriyor. Böylece çiftçiler artıkları önce yakmadan ekim yapabiliyor.
Tarım takvimi, bu seçeneklerin sınırlarını anlamaya yardımcı oluyor. 25 gün gerektiren bir uygulama için iki ürün arasındaki sürenin yeterli olması gerekiyor. Makinelerin işletme maliyetleri bulunuyor; ayrıca tarlaların temizlenmesi gereken zamanda çiftçilerin makineye erişip onu kullanabilmesi gerekiyor.
Saman, yakıt olarak kullanılan bir alkol türü olan etanol üretiminde de kullanılabiliyor. Eyalet yönetimleri bu malzemeyi kullanan damıtımevlerini destekledi ancak çiftçiler toplama, balyalama ve taşıma masraflarıyla karşı karşıya. Samana kullanım alanı bulmak, onu satmanın yakmaktan otomatik olarak daha ucuz ya da kolay olacağı anlamına gelmiyor.
Nepal açısından bu ayrıntılar, yangınların durdurulmasına yönelik çağrıların Hindistan tarafında pratik destekle tamamlanması gerektiğini gösteriyor. Çiftçilerin, yakma yasağının yanı sıra ellerindeki süre içinde artıkları yönetebilecekleri uygun maliyetli seçeneklere ihtiyacı var.
Ürün Desenini Değiştirmek Yangınların Ardındaki Baskıyı Azaltıyor
Pingali, Seth ve Mittra, İndo-Ganj Ovası'nın batısında pirinç ekiminin azaltılmasını ve mısır, yer fıstığı ve moong, urad ile arhar gibi baklagiller dahil daha az su kullanan ürünlerin yaygınlaştırılmasını önerdi. Yazarlar, daha temiz havayı yeraltı suyu kaynakları üzerindeki baskının azalması ve gıda arzının çeşitlenmesiyle ilişkilendirdi.
Haryana'nın Mera Pani Meri Virasat programı, mali desteğe bir örnek sundu. Kasım 2021'deki tanıtıma göre program, muson ekim sezonunda pirinç ekilen arazilerinin yarısından fazlasında ürün desenini değiştiren uygun çiftçilere dönüm başına 7 bin Hindistan rupisi veriyordu. O dönemde 98 bin çiftçi programa kaydolmuştu.
Bu tür bir değişikliğin kalıcı olup olmayacağını çiftçi gelirleri belirliyor. Pirinç, hükümetin fiyat desteği de dahil olmak üzere yerleşik alım düzenlemelerinden yararlanıyor. Asgari destek fiyatı, çiftçileri desteklemek amacıyla hükümetin açıkladığı fiyatı ifade ediyor; ancak alım düzenlemelerine erişim ürüne ve bölgeye göre değişiyor.
Analizin yazarları, alternatif ürünler için güvenilir alıcılar ve rekabetçi fiyatlar sağlanması, ayrıca bu ürünlerin alımına yönelik özel sektör yatırımlarının artırılması çağrısında bulundu. Çiftçilerin ekecekleri ürüne karar verirken hasatlarını satabileceklerinden ve gelirlerini koruyabileceklerinden emin olmaları gerekiyor.
Nepal'in acil müdahalesi yine ülke içindeki kaynaklara odaklanıyor: Açıkta atık yakmayı azaltmak, araçların bakımını yapmak ve yerel hava kalitesini takip etmek. Sınırın ötesinde ise artıkları uygun maliyetle yönetmek ve pirince uygulanabilir alternatifler sunmak, rüzgârların taşıyabileceği dumanı azaltabilir. Her iki kaynağa da yönelmek, gelen dumanı ya da yerel emisyonları tek başına ele almaktan daha kapsamlı bir çözüm sunuyor.
Önemli Noktalar
- Meteorolog Binod Pokhrel, Tarai ve Katmandu'da kirlilik artarken rüzgâr koşullarının elvermesi hâlinde Hindistan'daki anız dumanının Nepal'e ulaşabileceği uyarısında bulundu.
- IQAir, 8 Falgun 2082 tarihli bir raporda Katmandu'nun AQI değerini cuma sabahı sağlığa zararlı kategorideki 182 olarak kaydetti. PM2.5 düzeyi, DSÖ'nün güvenli sınırının 16,5 katı olarak bildirildi.
- Pokhrel, halka ve yetkililere atık yakmayı bırakma, araçların bakımını yapma ve yerel hava kalitesini takip etme çağrısında bulundu.
- Pirinç hasadıyla buğday ekimi arasındaki sürenin kısalığı, Kuzey Hindistan'daki çiftçilerin anızı neden yaktığını açıklamaya yardımcı oluyor.
- Pusa mikrobiyal uygulaması ve Happy Seeder makinesi alternatifler sunuyor ancak zamanlama, makine ve taşıma maliyetleri bunların kullanımını etkiliyor.
- Haryana'nın ürün çeşitlendirme programı, uygun çiftçilere dönüm başına 7 bin Hindistan rupisi desteği sunuyordu; Kasım 2021'e kadar 98 bin çiftçi programa kaydolmuştu.
- Nepal kendi emisyonlarını azaltmak için adım atarken bölgesel tarım değişiklikleri de ülkeye ulaşabilecek duman kaynaklarını azaltabilir.






